ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ

སཾ་ཡུ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡེ

ནི་དཱ་ན་ཝ་གྒ་ཊཱི་ཀཱ

༡. ནི་དཱ་ན་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ

༡. བུ་དྡྷ་ཝ་གྒོ

༡. པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. དུ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནི་པི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཝ་སེ་ནེ་ཝ དེ་སི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཋ་མཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སུ་ཏྟ’’ནྟི. ཏ་ཏྲཱཏི པ་དཾ ཡེ དེ་ས་ཀཱ་ལཱ ཨི་དྷ ཝི་ཧ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཏེ་སཾ པ་རི་དཱི་པ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡཾ ས་མ་ཡཾ…པེ… དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏཾ-ས་དྡོ ཧི ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ, ཏ་སྨཱ ཨི་དྷ དེ་ས་སྶ ཀཱ་ལ་སྶ ཝཱ པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་སྶ. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཏ་ཏྲ་ས་དྡ་སྶ པ་ཊི་ནི་དྡེ་ས་བྷཱ་ཝེ ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཏ་ཏྲ་ས་དྡོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཝི་སི་ཊྛཾ དེ་སཾ ཀཱ་ལ་ཉྩ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷཱ་སི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟེ ཝཱ དེ་ས་ཀཱ་ལེ’’ཏི. ཏེ་ན ཏ་ཏྲཱཏི ཡ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏྠཾ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ལ་པི ཨ་བྷཱ་སི, ཏཱ་དི་སེ དེ་སེ, ཀཱ་ལེ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཧཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏི.

ན་ནུ ཙ ཡ་ཏྠ ཋི་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨ་ཀཱ་ལོ ཁོ ཏཱ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བཱ་ཧི་ཡ་སྶ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི, ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ཋི་ཏོ་ཝ ཏ་སྶ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སཱི་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ. ཨ་དེ་སེ་ཏ་བྦ་ཀཱ་ལེ ཨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཧི ཨི་དཾ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཀཱ་ལོ ཁོ ཏཱ་ཝཱ’’ཏི. ཡཾ པ་ན ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རཾ པ་ཝི་ཊྛ་མྷཱ’’ཏི, ཏ་མྤི ཏ་སྶ ཨ་ཀཱ་ལ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ ཧི ཏ་དཱ ཨ་དྡྷཱ་ན་པ་རི་སྶ་མེ་ན རཱུ་པ་ཀཱ་ཡེ ཨ་ཀ་མྨ་ཉྙ་ཏཱ ཨ་ཧོ་སི, བ་ལ་ཝ་པཱི་ཏི་ཝེ་གེ་ན ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ ཝཱུ་པ་ས་མཾ ཨཱ་ག་མེ་ནྟོ པ་པ་ཉྩ་པ་རི་ཧཱ་ར་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨ་ཀཱ་ལོ ཁོ’’ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ཊི་ཀྑི་པི. ཨ་དེ་སེ་ཏ་བྦ་དེ་སེ ཨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ན ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ‘‘ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ མ་གྒཱ ཨོ་ཀྐ་མྨ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ནི་སཱི་དི, ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཙྪཱ་ཡཱ་ཡཾ པ་ཉྙ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ ཨི་དྷ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ. ‘‘ས ཁོ སོ བྷི་ཀྑ་ཝེ བཱ་ལོ ཨི་དྷ པཱ་པཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནི ཀ་རི་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༢༤༨) པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ ཁོ-ས་དྡོ, ‘‘དུ་ཀྑཾ ཁོ ཨ་གཱ་ར་ཝོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཨ་པྤ་ཏི་སྶོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༤.༢༡) ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ, ‘‘ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ནུ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ས་ཏྠུ པ་ཝི་ཝི་ཏྟ་སྶ ཝི་ཧ་ར་ཏོ སཱ་ཝ་ཀཱ ཝི་ཝེ་ཀཾ ནཱ་ནུ་སི་ཀྑ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༡) ཨཱ་དི་ཀཱ་ལ་ཏྠེ, ཝཱ་ཀྱཱ་ར་མྦྷེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ པ་ད་པཱུ་ར་ཎེ་ན ཝ་ཙ་ནཱ་ལ་ངྐཱ་ར་མ་ཏྟཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨཱ་དི་ཀཱ་ལ་ཏྠེ་ན ཝཱ་ཀྱ་སྶ ཨུ་པ་ཉྙཱ་ས་མ་ཏྟཾ, ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ་ན པ་ན ནི་ཡ་མ་ད་སྶ་ནཾ. ‘‘ཏ་སྨཱ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་མ་ནྟ་ནེ ནི་ཡ་མོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི.

‘‘བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ལོ་ཀ་ག་རུ་དཱི་པ་ན’’ནྟི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ པུ་བྦེ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི པ་དཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ཡ་དི་པི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ པ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ཏྟུ་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་པ་རཾ, ན ཨཱ་མ་ནྟ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ, ཨི་དྷ པ་ན ཨཱ་མ་ནྟ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ, ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ཏྠཾ པུ་ན བྷ་ག་ཝཱ་ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཏ་སྶ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ལོ་ཀ་ག་རུ་དཱི་པ་ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཀ་ཐཱ་ས་ཝ་ན་ཡུ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་ཙ་ནནྟི ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་ཝ་ན་ཡོ་གྱ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཙ་ཏཱུ་སུ་པི པ་རི་སཱ་སུ བྷི་ཀྑཱུ ཨེ་ཝ ཨེ་དི་སཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ནཾ ཝི་སེ་སེ་ན བྷཱ་ཛ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི སཱ་ཏི་ས་ཡེ་ན སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ་ག་ཧ་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ས་དྡ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ བྷི་ཀྑ་ཀོ་ཏི བྷི་ཀྑཱུཏི བྷི་ཀྑ་ན་སཱི་ལ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑ་ན་དྷ་མྨ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏོཏི བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི་པི ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏཾ བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨུ་ཉྪཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑུ. ཡོ ཧི ཀོ་ཙི ཨ་པྤཾ ཝཱ མ་ཧ་ནྟཾ ཝཱ བྷོ་ག་ཀྑ་ནྡྷཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་གཱ་ར་སྨཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ པ་བྦ་ཛི་ཏོ, སོ ཀ་སི་གོ་ར་ཀྑཱ་དཱི་ཧི ཛཱི་ཝི་ཀ་ཀ་པྤ་ནཾ ཧི་ཏྭཱ ལི་ངྒ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནེ་ནེ་ཝ བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑུ. པ་ར་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཛཱི་ཝི་ཀ་ཏྟཱ ཝཱ ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ ཀཱ་ཛ་བྷ་ཏྟཾ བྷུ་ཉྫ་མཱ་ནོ་པི བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏོ་ཏི བྷི་ཀྑུ པི་ཎྜི་ཡཱ་ལོ་པ་བྷོ་ཛ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ཝཱ བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་ཏོ་ཏི བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘བྷི་ནྣ་པ་ཊ་དྷ་རོ་ཏི བྷི་ཀྑུ, བྷི་ནྡ་ཏི པཱ་པ་ཀེ ཨ་ཀུ་ས་ལེ དྷ་མྨེ་ཏི བྷི་ཀྑུ, བྷི་ནྣ་ཏྟཱ པཱ་པ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༥༠༩) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན. ཉཱ་པ་ནེཏི ཨ་ཝ་བོ་དྷ་ནེ, པ་ཊི་ཝེ་ད་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷི་ཀྑ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ, ན ཀ་སི་ཝཱ་ཎི་ཛྫཱ་དཱི་ཧི ཛཱི་ཝ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ. བྷི་ཀྑ་ན་དྷ་མྨ་ཏཱ ‘‘ཨུ་དྡི་སྶ ཨ་རི་ཡཱ ཏི་ཊྛ་ནྟཱི’’ཏི (ཛཱ. ༡.༧.༥༩) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་བྷི་ཀྑ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ, ན ཡཱ་ཙ་ནཱ་ཀོ་ཧ་ཉྙ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ. བྷི་ཀྑ་ནེ སཱ་དྷུ་ཀཱ་རི་ཏཱ ‘‘ཨུ་ཏྟི་ཊྛེ ན་པྤ་མ་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི (དྷ. པ. ༡༦༨) ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨ་པྤ་མ་ཛྫ་ཏཱ. ཨ་ཐ ཝཱ སཱི་ལཾ ནཱ་མ པ་ཀ་ཏི་ས་བྷཱ་ཝོ. ཨི་དྷ པ་ན ཏ་ཐཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ. དྷ་མྨོཏི ཝ་ཏཾ. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘སཱི་ལཾ ནཱ་མ ཝ་ཏ་ཝ་སེ་ན ས་མཱ་དཱ་ནཾ. དྷ་མྨོ ནཱ་མ པ་ཝེ་ཎི-ཨཱ་ག་ཏཾ ཙཱ་རི་ཏྟཾ. སཱ་དྷུ་ཀཱ་རི་ཏཱ ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཏཱ ཨཱ་ད་ར་ཀི་རི་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཎྞེ་ནྟི.

ཧཱི་ནཱ་དྷི་ཀ་ཛ་ན་སེ་ཝི་ཏ་ཝུ་ཏྟིནྟི ཡེ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏཱ་པི ཛཱ་ཏི་མ་དཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཏཱ ཨུ་ནྣ་ལཱ༹, ཡེ ཙ གི་ཧི་བྷཱ་ཝེ པ་རེ་སུ ཨ་ཏྠི་ཀ་བྷཱ་ཝ་མྤི ཨ་ནུ་པ་ག་ཏ་ཏཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཾ པ་ར་མ་ཀཱ་པ་ཉྙཾ མ་ཉྙ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཨུ་བྷ་ཡེ་ས་མྤི ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན ཧཱི་ན་ཛ་ནེ་ཧི ད་ལི་དྡེ་ཧི པ་ར་མ་ཀཱ་པ་ཉྙ་ཏཾ པ་ཏྟེ་ཧི པ་ར་ཀུ་ལེ་སུ བྷི་ཀྑཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ནྟེ་ཧི སེ་ཝི་ཏཾ ཝུ་ཏྟིཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཨུ་དྡྷ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ནི་གྒ་ཧཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་དྷི་ཀ་ཛ་ནེ་ཧི ཨུ་ལཱ༹་ར་བྷོ་ག་ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀུ་ལཱ་དི་ཏོ པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ཧི བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ཨཱ་ཛཱི་ཝ་སོ་དྷ་ན་ཏྠཾ སེ་ཝི་ཏཾ ཝུ་ཏྟིཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ དཱི་ན་བྷཱ་ཝ་ནི་གྒ་ཧཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཡ་སྨཱ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨཱ་མ་ནྟ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་བྷི་མུ་ཁཱི་ཀ་ར་ཎཾ, པ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ཙ སུ་སྶཱུ་སཱ་ཛ་ན་ནཾ, ས་ཀྐ་ཙྩ་ས་ཝ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ནི་ཡོ་ཛ་ན་ཉྩ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཏ་ཏྠ སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་པཱིཏི སཱ་དྷུ་ཀཾ ས་ཝ་ནེ སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི་ཀཱ་རེ ཙ. ཀ་ཐཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ ས་ཝ་ནཱ་ད་ཡོ སཱ་དྷུ་ཀཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི? ‘‘ཨ་དྡྷཱ ཨི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཀ་ལ་སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི ཧ་ཏྠ་ག་ཏཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ད་ར་གཱ་ར་ཝ་ཡོ་གེ་ན ཀ་ཐཱ་དཱི་སུ ཨ་པ་རི་བྷ་ཝཱ་དི་ནཱ ཙ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘པ་ཉྩ་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ སུ་ཎ་ནྟོ ས་དྡྷ་མྨཾ བྷ་བྦོ ནི་ཡཱ་མཾ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏུཾ ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ས་མྨ་ཏྟཾ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི? ན ཀ་ཐཾ པ་རི་བྷོ་ཏི, ན ཀ་ཐི་ཀཾ པ་རི་བྷོ་ཏི, ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་བྷོ་ཏི, ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ དྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་ཏི ཨེ་ཀ་གྒ་ཙི་ཏྟོ, ཡོ་ནི་སོ ཙ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི. ཨི་མེ་ཧི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ སུ་ཎ་ནྟོ ས་དྡྷ་མྨཾ བྷ་བྦོ ནི་ཡཱ་མཾ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏུཾ ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ས་མྨ་ཏྟ’’ནྟི (ཨ. ནི. ༥.༡༥༡). ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ཡ་ཏྟཱ ཧི སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟཱི’’ཏི. སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི ནཱ་མ སཱི་ལཱ་དི་ནི་པྥ་ཏྟི. པ་ཋ་མཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་དྷི་ག་མ་ཝ་སེ་ན. ས་ཏྠུ་ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀ་ཏྟཱ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎཱ་ནུ་ཊྛཱ་ནེ་ན. ཏི་ཎྞཾ ཡཱ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ས་ཀ་ལ་སཱ་ས་ན་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ.

ས་ནྟི་ཀ་ཏྟཱཏི ས་མཱི་པ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་ནྟི་ཀཱ་ཝ་ཙ་ར་ཏྟཱཏི ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ སཾ་ཝུ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛནྟི ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ, ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནིཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀ་ཙྩེ བྷི་ཀྑཱུཏི ཡེ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་དྷ་མྨེ དེ་ས་ནཱ་པ་སུ་ཏཱ, ཏེ. པུ་བྦེ ‘‘ས་བྦ་པ་རི་ས་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨེ་ཝ ཨཱ་མ་ནྟ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཀི་མ་ཏྠཾ པ་ན བྷ་ག་ཝཱཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙཾ ཙི་ནྟེ་ནྟཱཏི ཨ་ཉྙ་ཝི་ཧི་ཏཱ. ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟཱཏི ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ. དྷ་མྨཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟཱཏི ཧི་ཡྻོ ཏ་ཏོ པ་ར་དི་ཝ་སེ་སུ ཝཱ སུ་ཏ་དྷ་མྨཾ པ་ཏི མ་ན་སཱ ཨ་ཝེ་ཀྑ་ནྟཱ. བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ དྷ་མྨེ དེ་སི་ཡ་མཱ་ནེ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དེ་ས་ནཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མེ་ཝ་ཏྠཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ ཨ་ནཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

བྷི་ཀྑ་ཝོཏི ཙ ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨི-ཀཱ་ར་ལོ་པོ ད་ཊྛ་བྦོ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ ཨི་ཏཱི’’ཏི, ཨ་ཡ་ཉྷི ཨི་ཏི་ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་པ་རི་ས་མཱ་པ་ནཱ་དི་པ་ད་ཏྠ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་པ་ཀཱ་རཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ནི་ད་སྶ་ནཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་པ་བྷེ་དོ. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ‘‘རུ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་སྨཱ ‘རཱུ་པ’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༣.༧༩) ཧེ་ཏུ་མྷི དི་སྶ་ཏི, ‘‘ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཱ བྷ་ཝ་ཐ, མཱ ཨཱ་མི་ས་དཱ་ཡཱ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༩) པ་རི་ས་མཱ་པ་ནེ, ‘‘ཨི་ཏི ཝཱ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ཝི་སཱུ་ཀ་ད་སྶ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༡༣) ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠེ ‘‘མཱ་ག་ཎྜི་ཡོ་ཏི ཏ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ས་ངྑཱ ས་མ་ཉྙཱ པ་ཉྙ་ཏྟི ཝོ་ཧཱ་རོ ནཱ་མཾ ནཱ་མ་ཀ་མྨཾ ནཱ་མ་དྷེ་ཡྻཾ ནི་རུ་ཏྟི བྱ་ཉྫ་ནཾ ཨ་བྷི་ལཱ་པོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ནི. ༧༣, ༧༥) པ་ད་ཏྠ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ, ‘‘ཨི་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡོ བཱ་ལོ, ཨ་པྤ་ཊི་བྷ་ཡོ པ་ཎྜི་ཏོ. ས་ཨུ་པ་དྡ་ཝོ བཱ་ལོ, ཨ་ནུ་པ་དྡ་ཝོ པ་ཎྜི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༡༢༤) པ་ཀཱ་རེ, ‘‘ཨ་ཏྠི ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནྟི ཨི་ཏི པུ་ཊྛེ་ན ས་ཏཱ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཨ་ཏྠཱི་ཏི་སྶ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཾ. ཀིཾ པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནྟི ཨི་ཏི ཙེ ཝ་དེ་ཡྻ, ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནྟི ཨི་ཙྩ་སྶ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༩༦) ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ, ‘‘ས་བྦ་མ་ཏྠཱི་ཏི ཁོ, ཀ་ཙྩཱ་ན, ཨ་ཡ་མེ་ཀོ ཨ་ནྟོ, ས་བྦཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཡཾ དུ་ཏི་ཡོ ཨ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༢.༡༥; ༣.༩༠) ནི་ད་སྶ་ནེ. ཨི་དྷཱ་པི ནི་ད་སྶ་ནེ ཨེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ. བྷི་ཀྑ་ཝོཏི ཨཱ་མ་ནྟ་ནཱ་ཀཱ་རོ ཏ་མེ་ས ཨི་ཏི-ས་དྡོ ནི་ད་སྶེ་ཏི ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝོ་ཏི ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱི’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན བྷ་དྡ་ནྟེཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨི་ཏི་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

པུ་བྦེ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཙྩ་སྶོ་སུ་ནྟི ཨི་དྷ བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཏི སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨཱ་མ་ནྟ་ན་མེ་ཝ ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཨ་ནྟ་རཾ ཨ་པེ་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་མ་ནྟ་ནཾ པ་ཊི་ཨ་སྶོ་སུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏོཏི ཨི་དཾ པ་ན པ་ཊི་སྶ་ཝ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན ས་མྤ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཡཾ ཀཱ་ལ་དེ་ས་དེ་ས་ཀ་པ་རི་སཱ་པ་དེ་ས་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཾ ནི་དཱ་ནཾ བྷཱ་སི་ཏ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཀི་མ་ཏྠཾ པ་ན དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒ་ཧེ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ན་ནུ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷཱ་སི་ཏ་ཝ་ཙ་ན་སྶེ་ཝ ས་ངྒ་ཧོ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – དེ་ས་ནཱ་ཡ ཋི་ཏི་ཨ་ས་མྨོ་ས་ས་དྡྷེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ. ཀཱ་ལ་དེ་ས་དེ་ས་ཀ་ནི་མི་ཏྟ་པ་རི་སཱ་པ་དེ་སེ་ཧི ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཱ ཧི དེ་ས་ནཱ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ ཧོ་ཏི ཨ་ས་མྨོ་ས་དྷ་མྨཱ ས་དྡྷེ་ཡྻཱ ཙ, དེ་ས་ཀཱ་ལ་ཀ་ཏྟུ་སོ་ཏུ་ནི་མི་ཏྟེ་ཧི ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷོ ཝི་ཡ ཝོ་ཧཱ་ར་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཙཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པེ་ན ‘‘པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སུ་ཏྟཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ ཨཱ་ན་ནྡ, ཀ་ཏྠ བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ དེ་སཱ་དི་པུ་ཙྪཱ་སུ ཀ་ཏཱ་སུ ཏཱ་སཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན དྷ་མྨ་བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀེ་ན ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ’’ནྟི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྡེ་ན ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ནི་དཱ་ནཾ བྷཱ་སི་ཏཾ.

ཨ་པི་ཙ ས་ཏྠུ ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ པུ་བྦ་ར་ཙ་ནཱ་ནུ་མཱ་ནཱ་ག་མ་ཏ་ཀྐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི. ན ཧི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ པུ་བྦ་ར་ཙ་ནཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཏྠོ ཨ་ཏྠི, ས་བྦ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཙཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏྟཱ ཙ ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ་སུ. ཏ་ཐཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་མུ་ཊྛི་དྷ་མྨ་མ་ཙྪ་རི་ཡ་ས་ཏྠུ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནུ་རོ་དྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ཏྟ་སི་དྡྷི. ན ཧི ས་བྦ་སོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ཏེ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི སུ་ཝི་སུ་དྡྷཱ ཙ་སྶ པ་རཱ་ནུ་གྒ་ཧ་པྤ་ཝ་ཏྟི, ཨེ་ཝཾ དེ་ས་ཀ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ དི་ཊྛི་སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་དཱུ་ས་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟཱ་བྷཱ་ཝ་སཾ་སཱུ་ཙ་ཀེ་ཧི ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་དཱ་པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ་བྷི་བྱ་ཉྫ་ན་ཀེ་ཧི ཙ སཾ་བུ་དྡྷ་ཝི་སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ཧི པུ་རི་མ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་དྭ་ཡ་སི་དྡྷི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨེ་སུ ས་མྨོ་ཧཱ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི་ཏོ པ་ཙྪི་མ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་དྭ་ཡ་སི་དྡྷཱི་ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ས་མ་ནྣཱ་ག་མོ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ཙ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ས་མྤ་ཏྟ་པ་རི་སཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཋཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཀ་པ་ཊི་བྷཱ་ནེ་ན དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་དཱི་པ་ན་ཏོ, ཨི་དྷ པ་ན མཱུ་ལ་དྭ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་ར་ཧི་ཏ་སྶ ཏི་ས་ནྡྷི་ཀཱ་ལ་བ་ནྡྷ་སྶ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ན་ཡ་ས་ངྑེ་པ་ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝ་ཡུ་ཏྟ་སྶ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སྶ བོ་དྷི་ཡཱ ནི་ད་སྶ་ན་ཏོ ཙཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཏྠུ ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི.

ཏ་ཐཱ སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ. ཉཱ་ཎ་ཀ་རུ་ཎཱ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ས་བྦ་ཀི་རི་ཡ་སྶ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ན་ཏྠི ནི་ར་ཏྠི་ཀཱ པ་ཝ་ཏྟི, ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ཏྠཱ ཝཱ, ཏ་སྨཱ པ་རེ་སཾ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ས་བྦ་ཀི་རི་ཡ་སྶ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ས་ཀ་ལ་མྤི ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་མ་ནོ་ཀ་མྨཾ ཡ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་པ་ར་མ་ཏྠེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ན་ཊྛེ་ན སཱ་ས་ནཾ, ན ཀ་བྦ་ར་ཙ་ནཱ. ཏ་ཡི་དཾ ས་ཏྠུ་ཙ་རི་ཏཾ ཀཱ་ལ་དེ་ས་དེ་ས་ཀ་པ་རི་སཱ་པ་དེ་སེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ པ་ཀཱ་སཱི་ཡ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན དྭཱ་ད་ས་པ་དི་ཀ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན ཏེ་ན. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཀཱ་ས་ན་ཏྠཾ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི.

ཨ་པི་ཙ ས་ཏྠུ པ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ་ན སཱ་ས་ན་སྶ པ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཉྩ་སྶ པ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཙ ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཙ ཨི་མི་ནཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧཱ་དི-ས་བྦ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་མ་ལ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དི་དོ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་དཱི་པ་ནེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎ་ཀ་རུ་ཎཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཡོ་ག་པ་རི་དཱི་པ་ནེ་ན ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་བྦ་ས་ཏྟུ་ཏྟ་མ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ་ན ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ས་བྦ་ཐཱ པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨི་ད་མེ་ཏྠ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ན་ནི་ད་སྶ་ནཾ.

ནི་ཀྑི་ཏྟ་སྶཱཏི དེ་སི་ཏ་སྶ. དེ་ས་ནཱ་པི ཧི དེ་སེ་ཏ་བྦ་སྶ སཱི་ལཱ་དི་ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ནེ་སུ ནི་ཀྑི་པ་ན་ཏོ ‘‘ནི་ཀྑེ་པོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ‘‘སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པཾ ཏཱ་ཝ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཏྠཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ཨེ་ཝཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ ད་སྶི་ཏེ སུ་ཏྟ་སྶ ས་མྨ་དེ་ཝ ནི་དཱ་ན་པ་རི་ཛཱ་ན་ནེ་ན ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏོ ཧེ་ཊྛཱ ‘‘ཀ་སྨཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཝ་སེ་ནེ་ཝ དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ར་དྡྷཱ’’ཏི ཀེ་ན་ཙི ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཀ་ཏཱ་ཡ ‘‘པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ་ཡཾ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པོ’’ཏི པ་རི་ཧཱ་རོ སུ་ཀ་ཐི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཧ་སྶ་བྷེ་དཱ་ནི་པི སུ་ཏྟ་ནྟཱ་ནི སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་དི་པ་དྷཱ་ན་ན་ཡེ་ན སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷ་ཏཾ ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་དི་སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་བྷཱ་ཝ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཧི སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་ཐཱ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་སྶ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ཧི ས་དྡྷིཾ སཾ་ས་གྒ་བྷེ་དོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ‘‘ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཙ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཙ, ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཙ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ ཙ, ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཙ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཙ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ ཙ, ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ ཙ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཙ, ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ ཙ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ ཙ, ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ ཙ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཙ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ ཙཱ’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཡ་དི་པི ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན་པི སཾ་ས་གྒ་བྷེ་དོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་དཱི་ཧི པ་ན པུ་ར་ཏོ ཋི་ཏེ་ཧི ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ སཾ་ས་གྒོ ན་ཏྠཱི་ཏི. ན་ཡི་དྷ ནི་ར་ཝ་སེ་སོ ཝི་ཏྠཱ་ར་ན་ཡོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཧི སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཝཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ སེ་ས་ནི་ཀྑེ་པཱ་ནཾ མཱུ་ལ་ནི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ་ཝ ད་སྶི་ཏཱ, ཏ་ཐཱ་ད་སྶ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཨ་ཡཾ སཾ་ས་གྒ་བྷེ་དོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི.

ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ – ནི་ཀྑི་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ནི་ཀྑེ་པོ, སུ་ཏྟཾ ཨེ་ཝ ནི་ཀྑེ་པོ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པོ. ཨ་ཐ ཝཱ ནི་ཀྑི་པ་ནཾ ནི་ཀྑེ་པོ, སུ་ཏྟ་སྶ ནི་ཀྑེ་པོ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པོ, སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, སོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠི ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་དྷ་མྨོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི, པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ. སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཨ་ཏྠུ་པྤ་ཏྟི, ཨ་ཏྠུ་པྤ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི, སཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ. ཨ་ཐ ཝཱ ནི་ཀྑི་པཱི་ཡ་ཏི སུ་ཏྟཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པོ, ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་དི ཨེ་ཝ. ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. པ་རེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. པུ་ཙྪཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི པུ་ཙྪཱ, པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཉཱ་ཏ་བྦོ ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྶ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ དྷ་མྨ་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀཾ, ཏ་དེ་ཝ ནི་ཀྑེ་པ་ས་དྡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ པུ་ལླི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ‘‘པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི ཨེ་ཝ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ པ་རེ་སཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རི་པཱ་ཀཱ་དི་ཀཱ་ར་ཎ་ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་སྶ ཝི་སུཾ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པ་བྷཱ་ཝོ ཡུ་ཏྟོ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ནེ་ཝ དྷ་མྨ་ཏ་ནྟི་ཋ་པ་ན་ཏྠཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་དེ་ས་ན་ཏྟཱ. པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀཱ་ནཾ པ་ན པ་རེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ནཾ ཀ་ཐཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ན་ཝ་རོ་དྷོ, པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀ་ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ནཾ ཝཱ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རོ་དྷེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ནཾ ཀ་ཐཾ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ ཨ་ན་ཝ་རོ་དྷོ་ཏི? ན ཙོ་དེ་ཏ་བྦ་མེ་ཏཾ. པ་རེ་ས་ཉྷི ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་དི་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ར་ཎུ་པྤཱ་ད་སྶ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀཱ་ནཾ ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཏ་ཐཱ ཧི བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་ད་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཎྞཱ་ཝ་ཎྞ་ཨཱ་མི་སུ་པྤཱ་དཱ་དི་དེ་ས་ནཱ་ནི་མི་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་རེ་སཾ པུ་ཙྪཾ ཝི་ནཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཨེ་ཝ ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་སི་ཏོ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝ དེ་སི་ཏོ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ་ཏི པཱ་ཀ་ཊོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏི དྷ་མྨ་ཏ་ནྟི་ཋ་པ་ན་ཏྠ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ད་ས་བ་ལ་སུ་ཏྟ་ནྟ་ཧཱ་ར་ཀོཏི ད་ས་བ་ལ་ཝ་གྒེ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ནི་ཀྑི་ཏྟཱ་ནཾ སུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ཝ་ལི, ཏ་ཐཱ ཙ་ནྡོ་པ་མ་ཧཱ་ར་ཀཱད་ཡོ.

ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡཱ དྷ་མྨཱ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཱ་ད་ཡོ. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡནྟི ཨ་དྷི་མུ་ཏྟིཾ. ཁ་ནྟིནྟི དི་ཊྛི་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ནྟིཾ. མ་ནནྟི ཙི་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རནྟི པ་ཎི་དྷཱ་ནཾ. བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་བྷཱ་ཝནྟི བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ, པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ཝཱ.

ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུཏི ཨུ་གྒྷ་ཊ་ནཾ ནཱ་མ ཉཱ་ཎུ་གྒྷ་ཊ་ནཾ, ཉཱ་ཎེ་ན ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་མ་ཏྟེ ཨེ་ཝ དྷ་མྨཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་པ་ཉྩི་ཏཾ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙཱུ. ཨུ་དྡེ་སཱ་དཱི་ཧི ནེ་ཏ་བྦོ་ཏི ནེ་ཡྻོ. བྱ་ཉྫ་ན་པ་དཾ པ་ར་མཾ ཨ་སྶཱ་ཏི པ་ད་པ་ར་མོ. ས་ཧ ཨུ་དཱ་ཧ་ཊ་ཝེ་ལཱ་ཡཱཏི ཨུ་དཱ་ཧཱ་ར་དྷ་མྨ་སྶ ཨུ་དྡེ་སེ ཨུ་དཱ་ཧ་ཊ་མ་ཏྟེ ཨེ་ཝ. དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨ་སྶ ཉཱ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མཱ་ཡོ་གོ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨ་ཡཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཋ་པི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཉཱ་ཎཾ པེ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ག་ཎྷི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ པུ་གྒ་ལོ ‘‘ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨ་ཡཾ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན མཱ་ཏི་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠེ ཝི་བྷ་ཛི་ཡ་མཱ་ནེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ པུ་གྒ་ལོ ‘‘ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙཱུ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨུ་དྡེ་ས་ཏོཏི ཨུ་དྡེ་ས་ཧེ་ཏུ, ཨུ་དྡི་ས་ནྟ་སྶ ཨུ་དྡི་སཱ་པེ་ནྟ་སྶ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ‘‘ཨུ་དྡི་ས་ཏོ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ. པ་རི་པུ་ཙྪ་ཏོཏི པ་རི་པུ་ཙྪ་ནྟ་སྶ. ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི ཧོ་ཏི. ན ཏཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཧོ་ཏཱིཏི ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་གྒཾ ཝཱ ཕ་ལཾ ཝཱ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཛྷཱ་ནཾ ཝཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝཱ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨ་ཡཾ པུ་གྒ་ལོ བྱ་ཉྫ་ན་པ་ད་མེ་ཝ པ་ར་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘པ་ད་པ་ར་མོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ཨེ་ཀ་ཙ་རཱཏི ཝི་ཝེ་ཀཱ་བྷི་ར་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རི་ནོ. དྭི་ཙ་རཱཏི དྭེ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ ཧུ་ཏྭཱ ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་ཙ་ར་ནྟཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ. ས་ཏྟ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་པ་ཀཱ་ས་ནེ་ན སུ་ཉྙ་ཏཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་ཎྷཾ སུ་ཁུ་མཾ. ‘‘པ་རེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨི་དཾ སུ་ཏྟཾ ཨཱ་ར་བྷཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ པ་ན ‘‘པ་རེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལཱ ཨ་པ་རི་ཀ་མྨི་ཀཱ སུ་པ་རི་སོ་དྷི་ཏ་པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ ཙཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷཱ, ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་སུ ས་ཏྠུ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨུ་པ་མཱ་མུ་ཁེ་ན པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཡ་ཐཱ ཧཱིཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. རཱུ་པཾ ན ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི ལི་ཁ་ན་ཝ་སེ་ན ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. ཨ་ཀ་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སནྟི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ཀ་ཏཱ་ནུ་ཡོ་གཾ. སཱི་ལ…པེ… ས་མྤ་དཱ་ཡཱཏི ཨ་ས་མཱ་དི་ནྣ་སཱི་ལཾ སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་ཡ, སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལཾ ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་དཱ་ཡ, ཨ་ནུ་ཛུ་ཀ་ཏ་དི་ཊྛི་ཛུ་ཀ་མྨཾ དི་ཊྛི་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཡོ་ཛེ་ནྟོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

ཡནྟི ཡཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. སཱི་ལནྟི ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ. དི་ཊྛི ཙཱ་ཏི ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་དི་ཊྛི ཙེ་ཝ ཀ་མྨ་པ་ཐ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ཙ. ཏི་ཝི་དྷེ་ནཱཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ བ་ཧི་དྡྷཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏི་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དི་ཊྛི་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡཾ སཱི་ལཾ་ཡེ་ཝ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཱི་ལཾ ནི་སྶཱ་ཡ སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི.

སུ་དྷ་ནྟ་སུ་ཝ་ཎྞཾ ཨ་པ་ག་ཏ་ས་བྦ་ཀཱ་ལ༹་ཀཾ. ཙ་ཏུ་ར་སྶཱ་དི་དྷོ་ཏོ སུ་པ་རི་མ་ཛྫི་ཏ་མ་ཎི་ཀྑ་ནྡྷོ. པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ ཏ་སྶ ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝོ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ. སོ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ནྟི པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར’’ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཀཱ་མཾ ཝོ-ས་དྡོ པ་ད་པ་ར་ཊྛི་ཏོ པ་ཊི་ཡོ་གཱི་ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀོ, ནཱ་མ་པ་ར་བྷཱུ་ཏོ པ་ན ཏཾ ཏཾ ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་སཱ་དྷ་ན་ཝི་སི་ཊྛ་མེ་ཝ པ་བོ་དྷེ་ཏི, ཧི-ནི་པཱ་ཏ་པ་ར་བྷཱུ་ཏོ པ་ན ཝ་ཙ་ནཱ་ལ་ངྐཱ་ར་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝོ་ཏི…པེ… དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཏཾ་དེ་ས་ནནྟི ཏ་སྶ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སྶ དེ་ས་ནཾ. སཱ ཧི ཨི་དྷ ཏ-ས་དྡེ་ན པ་ཙྩཱ་མ་སཱི་ཡ་ཏི. ‘‘སུ་ཎཱ་ཐཱ’’ཏི སོ་ཏ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ན ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ.

ཨེ་ཀ་ཏྠ་མེ་ཏཾ པ་དཾ ཀ-ས་དྡེ་ན པ་ད་ཝ་ཌྜྷ་ན་མ་ཏྟ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ སཱ་དྷུ་ས་དྡ་སྶ ཀ་ཏོ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རོ སཱ་དྷུ་ཀ་ས་དྡ་སྶ་པི ཀ་ཏོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སཱ་དྷུ བྷ་ནྟེཏི ཡཱ་ཙཱ་མ་ཧཾ བྷ་ནྟེ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ནེ’’ཏི. པུ་ན སཱ་དྷུ བྷ་ནྟེཏི ཨེ་ཝཾ བྷ་ནྟེ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནེ’’ཏི. སཱ་དྷུ སཱ་དྷཱུཏི ཨ་ཧོ ཨ་ཧོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནེ’’ཏི. སཱ་དྷུ དྷ་མྨ་རུ་ཙཱིཏི པུ་ཉྙ་ཀཱ་མོ སུ་ནྡ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱཏི པ་ཉྙ་ཝཱ. ཨ་དྡུ་བྦྷོཏི ཨ་དཱུ་ས་ཀོ. ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་མྨེཏི ཐི་རཱི་ཀ་ར་ཎེ ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཾ. ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡནྟི ཨཱ་ཎཱ་པ་ནེ. ‘‘སུ་ཎཱ་ཐ སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟེ སཱ་དྷུ་ཀ་ས་དྡེ་ན ས་ཝ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ནཾ ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀི་རི་ཡཱ ཝི་ཡ ཏ་དཱ་ཎཱ་པ་ན་མྤི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ན་ཏྠ་ཏཱ ཝི་ཡ ཙ་སྶ ཨཱ་ཎཱ་པ་ན་ཏྠ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཨི་དཱ་ནེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. སོ་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ཀྑེ་པ་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ ས་ཝ་ནེ ནི་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཀི་རི་ཡ་ནྟ་ར་པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, སོ་ཏཾ ཨོ་ད་ཧ་ཐཱ་ཏི ཧི ཨ་ཏྠོ. མ་ནི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ཀྑེ་པ་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཉྙ་ཙི་ནྟཱ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ཏོ. པུ་རི་མནྟི ‘‘སུ་ཎཱ་ཐཱ’’ཏི པ་དཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘སུ་ཎཱ་ཐ, མ་ན་སི ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡེ, ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝཱ ཨ་དྷི་ཀཱ་རེ. བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་པ་ལླཱ་ས་གྒཱ་ཧ་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ སོ་ཏ་དྭཱ་རེ ཝི་ཀྑེ་པ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ. ན ཧི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ སུ་ཎ་ནྟ་སྶ ས་དྡ་ཏོ ཝི་པ་ལླཱ་ས་གྒཱ་ཧོ ཧོ་ཏི. ཨ་ཏྠ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་གྒཱ་ཧ་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ མ་ནི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ཀྑེ་པ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ. ན ཧི ས་ཀྐ་ཙྩཾ དྷ་མྨཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་གྒཱ་ཧོ ཧོ་ཏི. དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི ‘‘སུ་ཎཱ་ཐཱ’’ཏི ཝི་ད་ཧ་ན་ཏོ. དྷཱ་ར་ཎཱུ་པ་པ་རི་ཀྑཱ་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཏུ་ལ་ན་ཏཱི་ར་ཎཱ་དི་ཀེ དི་ཊྛི་ཡཱ ཙ སུ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ས་བྱ་ཉྫ་ནོཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་མ་ཏྠཾ བྱ་ཉྫ་ཡ་ཏཱི་ཏི བྱ་ཉྫ་ནཾ, ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི. ས་ཧ བྱ་ཉྫ་ནེ་ཧཱི་ཏི ས་བྱ་ཉྫ་ནོ, བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ནྣོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦ་ཏོ ཨ་ཏྠོ, ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཱ་དི་ཀོ. ས་ཧ ཨ་ཏྠེ་ནཱ་ཏི སཱ་ཏྠོ, ཨ་ཏྠ་ས་མྤ་ནྣོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨ་ག་མྦྷཱི་རོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ དྷ་མྨོ ནཱ་མ ཏ་ནྟི. དེ་ས་ནཱ ནཱ་མ ཏ་སྶཱ མ་ན་སཱ ཝ་ཝ་ཏྠ་པི་ཏཱ་ཡ ཏ་ནྟི་ཡཱ དེ་ས་ནཱ ཀ་ཐ་ནཾ. ཨ་ཏྠོ ནཱ་མ ཏ་ནྟི་ཡཱ ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ནཱ་མ ཏ་ནྟི་ཡཱ ཏ་ནྟི་ཨ་ཏྠ་སྶ ཙ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ཝ་བོ་དྷོ. ཡ་སྨཱ ཙེ་ཏེ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ཝེ་དྷཱ ས་སཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཡ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡོ མ་ནྡ་བུ་དྡྷཱི་ཧི དུ་ཀྑོ་གཱ་ལ༹ྷཱ ཨ་ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻ་པ་ཏི་ཊྛཱ ཙ, ཏ་སྨཱ ག་མྦྷཱི་རཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་སྨཱ ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ…པེ… སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི.

ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་ཏྠཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ དུ་ཀྑོ་གཱ་ཧ་ཏཱ, པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ པ་ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཏ་བྦི་ས་ཡ་ཉཱ་ཎུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ དུ་ཀྑོ་གཱ་ཧ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. དེ་ས་ནཾ ནཱ་མ ཨུ་དྡི་ས་ནཾ ས་ངྑེ་པ་ད་སྶ་ན་ས་དི་སཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟེ ‘‘དེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘བྷཱ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ ནི་དྡི་ས་ནཾ བྷཱ་ས་ན་ནྟི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ་པི ནཾ བྷཱ་སི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. པ་རི་བྱ་ཏྟཾ ཀ་ཐ་ནཾ ཝཱ བྷཱ་ས་ནཾ.

སཱ་ལི༹་ཀཱ་ཡི་ཝ ནི་གྒྷོ་སོཏི སཱ་ལི༹་ཀཱ་ཡ ཨཱ་ལཱ་པོ ཝི་ཡ མ་དྷུ་རོ ཀ་ཎྞ་སུ་ཁོ པེ་མ་ནཱི་ཡོ. པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ ས་དྡོ. ཨུ་དཱི་ར་ཡཱིཏི ཨུ་ཙྩཱ་རཱི་ཡ་ཏི, ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏཱཏི ཨེ་ཝཾ ‘‘སུ་ཎཱ་ཐ སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཐ, བྷཱ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ན ཀི་ར ས་ཏྠཱ ས་ངྑེ་པེ་ནེ་ཝ དེ་སེ་སྶ་ཏི, ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན་པི བྷཱ་སི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ས་ཉྫཱ་ཏུ་སྶཱ་ཧཱ ཧ་ཊྛ་ཏུ་ཊྛཱ ཧུ་ཏྭཱ.

ཀ་ཏ་མོཏི ཏ་སྶ པ་ད་སྶ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ པུ་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝོ ཉཱ་ཡ་ཏི, ན ཝི་སེ་ས་ཏོ་ཏི ཏ་སྶ པུ་ཙྪཱ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ‘‘ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་ནེ་ཝ པ་ས་ངྒེ་ན མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་སེ ཨཱ་ག་ཏཱ ས་བྦཱ་པི པུ་ཙྪཱ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ན་ཡེ་ན ད་སྶེ་ཏི ‘‘པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ ཧི པུ་ཙྪཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཨ་དི་ཊྛཾ ཛོ་ཏེ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ. དི་ཊྛཾ སཾ་ས་ནྡཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ. སཾ་ས་ནྡ་ན་ཉྩེ་ཏྠ སཱ་ཀ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ར་ཎཾ. ཝི་མ་ཏིཾ ཚི་ནྡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱ. ཨ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱ པུ་ཙྪ་ནཾ ཨ་ནུ་མ་ཏི་པུ་ཙྪཱ. ‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ཐ བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་པུ་ཙྪཱ་ཡ ཧི ‘‘ཀཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ནུ་མ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ནུ་མ་ཏི པུ་ཙྪི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ.

ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཉཱ་ཏུཾ པུ་ཙྪི་ཏོ ཡོ ཀོ་ཙི ས་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ཉྙཱ་ཏནྟི ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ཉྙཱ་ཏ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨ་དི་ཊྛནྟི ད་སྶ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཝི་ཡ ན དི་ཊྛ་ཏཾ. ཨ་ཏུ་ལི་ཏནྟི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཨི་ད’’ནྟི ཏུ་ལ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ན ཏུ་ལི་ཏ་ཏཾ. ཨ་ཏཱི་རི་ཏནྟི ཏཱི་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ཀ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ས་མཱ་པ་ན་ཏཾ. ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏནྟི ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝཾ. ཨ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏནྟི ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་པཱ་ཀ་ཊཱི་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ.

པ་ཉྩ་སུ པུ་ཙྪཱ་སུ ཡཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་བྦ་ཏོ ན ས་ནྟི, ཏཱ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་པུ་ཙྪཾ ནི་ག་མེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ. ཡ་དི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་ངྑཱ་རཱ་ད་ཡོ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཱ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་མྤི ཀ་ཐེ་ཏི པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀ་ཐི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨཱ་ཧཱ་ར་ཝ་གྒ་སྶཱཏི་ཨཱ་དི ‘‘པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ’’ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ར་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ཀི་རི་ཡཱ་པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་ངྑཱ་རཱ ཀིཾ ཀ་ཏཱ་ཏི ཝཱ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ ན ཉཱ་ཡེ་ཡྻ. པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཐཱ.

‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཏྭེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ པ་ན ཏ་སྶ ཝི་ལོ་མ་ཏོ པ་ཊི་ལོ་མ་ཀ་ཐཱ. ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ས་ངྑཱ་རེ ཝི་ར་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་རཱ་གོ, མ་གྒོ. ཨ་སེ་ས་ནི་རོ་དྷཱཏི ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱ ནི་རོ་དྷཱ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནཱ. ཨེ་ཝཾ ནི་རོ་དྷཱ་ནནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷེ་ན ནི་རུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ནི་རོ་དྷཱ. ཨི་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ ནི་རོ་དྷ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཝ་ད་ཏི. ས་ཀ་ལ་སྶཱཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་སྶ. ས་ཏྟ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་སྶཱཏི པ་ར་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་ཛཱི་ཝ་ར་ཧི་ཏ་སྶ. ཝི་ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱཏི ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ.

ཨ་ཏྟ་མ་ནཱཏི པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ ཙ ཧ་ཊྛ་ཙི་ཏྟཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟཱ’’ཏི. ‘‘ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ན་ས་དྡོ ཨ་ནུ་མོ་ད་ན་ཏྠོ. ‘‘ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ཏྠོ. ཨི་དྷ པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠོ་པི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་མོ་དིཾ་སུ ཙེ་ཝ ས་མྤ་ཊི་ཙྪིཾ་སུ ཙཱ’’ཏི.

པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢. ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢. དུ་ཏི་ཡེ་པཱིཏི དུ་ཏི་ཡ་སུ་ཏྟེ་པི. པི-ས་དྡེ་ན ཏ་ད་ཉྙེ་སུ སུ་ཏྟེ་སུ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ་པི ཏ་དེ་ཀ་དེ་སཾ ཨི་དྷ ཝི་ནི་ཡོ་ག་ཀྑ་མཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏནྟི མཱུ་ལཾ. ཝི་ཏྠཱ་ར་དེ་ས་ནནྟི ‘‘ཝི་བྷ་ཛི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཝི་བྷ་ངྒ་དེ་ས་ནཾ. ཨུ་དྡེ་ས་དེ་ས་ནཱ པ་ཋ་མ་སུ་ཏྟེ ཨ་ནུ་ལོ་མ་དེ་ས་ནཱ་ས་དི་སཱ་ཝ. པུ་ན ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚཾ ད་སྶེ་ནྟོཏི ‘‘ཨི་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟིཾ ནི་ཝ་ཏྟི་ཉྩ ད་སྶེ་ནྟོ. པ་ཋ་མཾ ཨུ་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ཝ་ཊྚཾ ད་སྶི་ཏཾ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ན་ཡེ་ན ཝི་ཝ་ཊྚ་མྤི ད་སྶི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི པུ་ན་གྒ་ཧ་ཎཾ.

ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནནྟི ཨི་དཾ ཀི་ཉྩི པ་ཀཱ་ར་ཏོ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ས་བྦེ་པི ས་ཏྟེ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ བྱཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ངྑེ་པ་ཏོ…པེ… ནི་དྡེ་སོ’’ཏི. ག་ཏི་ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཉྩ་ག་ཏི་ཝ་སེ་ན, ཏ་ཏྠཱ་པི ཨེ་ཀེ་ཀཱ་ཡ ག་ཏི་ཡཱ ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དི་བྷུ་མྨ་དེ་ཝཱ་དི་ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དི་ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཙ. ‘‘ཙི་ཏྟཾ མ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཀི་ཙྩ་ཝི་སེ་སཾ, ‘‘མཱ་ན་ས’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ས་མཱ་ནེ ཨ་ཏྠེ ས་དྡ་ཝི་སེ་སཾ, ‘‘པ་ཎྜ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཾ, ‘‘ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ ཧ་ད་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ནི་སྶ་ཡ་ཝི་སེ་སཾ, ‘‘ཙི་ཏྟ་སྶ ཋི་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝ་ཝི་སེ་སཾ, ‘‘ཨ་ལུ་བྦྷ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙ་སྶ ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཝི་སེ་སཾ, ‘‘ཨ་ལུ་བྦྷི་ཏ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཝི་སེ་ས་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ དྷ་མྨ་མ་ཏྟཾ ཝཱ དཱི་པ་ནཱ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་དྡེ་སོ. ཛི་ཎྞ་སྶ ཛཱི་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཀཱ་རོ ཛཱི་ར་ཎ་ཏཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་ར་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི.

ཀཱ་ལཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སཱཏི ཀ་ལ་ལ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི པུ་རི་མ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཛ་རཱ་པ་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནི པ་ཙྪི་མ་རཱུ་པཱ་ནི པ་རི་པ་ཀྐ་རཱུ་པཱ་ནུ་རཱུ་པཱ་ནི པ་རི་ཎ་ཏ་པ་རི་ཎ་ཏཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན སུ་པ་རི་ཎ་ཏ་རཱུ་པཱ་ནཾ པ་རི་པཱ་ཀ་ཀཱ་ལེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནི ཁ་ཎྜི་ཙྩཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ‘‘ཁ་ཎྜི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་ད་ཡོ ཀཱ་ལཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ཛ་རཱ་ཡ ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སཱ. པ་ཀ་ཏི་ནི་དྡེ་སཱཏི ཕ་ལ་ཝི་པ་ཙྩ་ན་པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ནི་དྡེ་སཱ, ཛ་རཱ་ཡ ཝཱ པཱ་པུ་ཎི་ཏ་བྦ་ཕ་ལ་མེ་ཝ པ་ཀ་ཏི, ཏ་སྶཱ ནི་དྡེ་སཱ, ན ཙ ཁ་ཎྜི་ཙྩཱ་དཱི་ནེ་ཝ ཛ་རཱཏི ཨུ་ད་ཀཱ་དི་ག་ཏ་མ་གྒེ་སུ ཏི་ཎ་རུ་ཀྑ་སཾ་བྷ་གྒ་ཏཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ པ་རི་པཱ་ཀ་ག་ཏ་མ་གྒ་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ པ་རི་པུ་ཎྞ་རཱུ་པེ་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ ཁ་ཎྜི་ཙྩཱ་ད་ཡོ ཛ་རཱ་ཡ ག་ཏ་མ་གྒཱ་ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ན ཛ་རཱ་ཏི.

ཡ་སྨཱ ཛ་རཾ པ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཡུ ཧཱ་ཡ་ཏི, ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཛ་ཛྫ་རཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཡུ་ཧཱ་ནཱ་ད་ཡོ པ་ཀ་ཏི་ནི་དྡེ་སཱ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཙྪི་མཱ དྭེ པ་ཀ་ཏི་ནི་དྡེ་སཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མེ་ཧི པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ནྟ་ར་ཏྟཱ ཨ་ཝཱི་ཙི་ཛ་རཱ མ་ཎི་ཨཱ་དཱི་སུ མ་ནྡ་ད་ས་ཀཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་ད་ས་ཀེ་སུ ཙ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཛི་ཎྞ་ཝི་ཀཱ་རཱ་དཱི་ནཾ དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྟཱ. ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་སཱུཏི མ་ཎི་ཨཱ་དི་ཏོ ཨ་ཉྙེ་སུ ཨ་ཧི་ཙྪ་ཏྟ་ཀཱ་དཱི་སུ, པཱ་ཎཱི་ནཾ ཨེ་ཀ་བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ ས་ཀ་ལ་ཨཱ་ཡུ་སྨིཾ ག་ཧི་ཏ་ཏ་རུ་ཎ་ཡུ་ཝཱ་ཛ་རཱ་ཀཱ་ལེ་སུ, ཨེ་ཀ་དྭི་ཏྟི་དི་ཝ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་སུ པུ་པྥཱ་དཱི་སུ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཧི ཛ་རཱ་ཝི་སེ་ས་སྶ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྟཱ ས་ཝཱི་ཙི་ཛ་རཱ ནཱ་མ.

ཙ་ཝ་ན་ཀ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཙ་ཝ་ན་ཀཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཀ་ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ཡ ཙུ་ཏི་ཡཱ ཙ་ཝ་ན་མེ་ཝ ཙ་ཝ་ན་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷཱ་ཝ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི, པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཙུ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་སྶ མ་ར་ཎ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. བྷ་ངྒུ་པྤ་ཏྟི བྷི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ. ཏེ་ན ‘‘བྷེ་དོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ བྷི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ བྷེ་ད་ས་མ་ངྒི་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཋཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་དཱི་པ་ནནྟི ཀེ་ན་ཙི་པི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ. གྷ་ཊ་སྶེ་ཝཱཏི ཧི ཝི་ས་དི་སཱུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ. ཡ་ཐཱ གྷ་ཊེ བྷི་ནྣེ ཀ་པཱ་ལཱ་དི་ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་སེ་སོ ལ་བྦྷ་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ ཙུ་ཏི་ཀྑ་ནྡྷེ་སུ བྷ་ངྒེ་སུ, ན ཀོ་ཙི ཝི་སེ་སོ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཙྩུ་ས་ངྑཱ་ཏཾ མ་ར་ཎནྟི མ་ཙྩུ་ས་ཉྙི་ཏཾ མ་ར་ཎཾ. ‘‘ཀཱ་ལ་མ་ར་ཎ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ས་མུ་ཙྪེ་ད་བྷཱུ་ཏཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ མ་ར་ཎཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་མ་ར་ཎཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཁ་ཎི་ཀ་མ་ར་ཎཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་སྶ ཀི་རི་ཡཱཏི ཨ་ནྟ་ཀ་སྶ ཀི་རི་ཡཱ, ཡཱ ལོ་ཀེ ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘མ་ཙྩཱུ’’ཏི, མ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཙ་ཝ་ན་ཀཱ་ལོ ཨེ་ཝ ཝཱ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ཝི་སེ་སེ་ན ཀཱ་ལོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཏ་སྶ ཀི་རི་ཡཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙུ་ཏི་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ བྷེ་ད་པ་ཝ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. ‘‘མ་ཙྩུ མ་ར་ཎ’’ནྟི ཝཱ ཨེ་ཏྠ ས་མཱ་སཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཡོ ‘‘མ་ཙྩཱུ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི བྷེ་དོ, ཏ་མེ་ཝ མ་ར་ཎཾ ‘‘པཱ་ཎ་ཙཱ་གོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝ་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཏྠ ཧི རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ས་ཉྙི་ཏོ ཀ་ལེ༹་ཝ་རོ ན་ཏྠི, ཡཾ ནི་ཀྑི་པེ་ཡྻ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཨེ་ཀ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ་པི ཀ་ལེ༹་ཝ་ར་ནི་ཀྑེ་པོ ན་ཏྠི, རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ པ་ན ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་མ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཀ་ཝོ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཀ་ལེ༹་ཝ་ར་སྶ ནི་ཀྑེ་པོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཙཱཏི ཙ-ས་དྡེ་ན ‘‘སེ་ས་དྭ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ བྷེ་དོ’’ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ས་བྦ་ཏྠེ་ཝ ཁ་ནྡྷ་བྷེ་ད་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. སེ་ས་དྭ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱཏི སེ་ས་བྷ་ཝ་དྭ་ཡ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀ་ལེ༹་ཝ་ར་སྶ ནི་ཀྑེ་པོ. ཡ་དི་པི ཨེ་ཀ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ ཝི་ཛྫ་ཏི, ཀ་ལེ༹་ཝ་ར་ནི་ཀྑེ་པོ པ་ན ན་ཏྠཱི་ཏི ‘‘ཀ་ལེ༹་ཝ་ར་སྶ ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ མ་ནུ་སྶཱ་དཱི་སུ ཀ་ལེ༹་ཝ་ར་ནི་ཀྑེ་པོ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ མ་ནུ་སྶཱ་དཱི་སུ ཀ་ལེ༹་ཝ་ར་སྶ ནི་ཀྑེ་པོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀ་ལེ༹་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་པཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི མ་ར་ཎཾ ཀ་ལེ༹་ཝ་ར་སྶ ནི་ཀྑེ་པོ. ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧ་ཎ་མ་ཏྟེ་ན.

ཛཱ་ཡ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན ཡོ་ནི་ཝ་སེ་ན ཙ དྭཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ས་བྦ་ས་ཏྟེ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཛཱ་ཏིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན པ་ད་དྭ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཛཱ་ཏི ས་ཉྫཱ་ཏཱི’’ཏི པ་ན ཀ་ཏྟ་རི སཱ་མི་ནི་དྡེ་ས་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི བྷཱ་ཝ་ནི་དྡེ་སོ. ས་མྤུ་ཎྞཱ ཛཱ་ཏི ས་ཉྫཱ་ཏི. པཱ་ཀ་ཊཱ ནི་བྦ་ཏྟི ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི. ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ…པེ… ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟཱིཏི ས་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝོ་ཧཱ་ར་དེ་ས་ནཱ.

ཏ་ཏྲ ཏ་ཏྲཱཏི ཨེ་ཀ་ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ་སུ དྭི་ནྣཾ སེ་ས་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ, ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ ཝི་ཀ་ལཱ་ཝི་ཀ་ལི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ནྣཾ ན་ཝ་ནྣཾ ད་ས་ནྣཾ པུ་ན ད་ས་ནྣཾ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ནྣ་ཉྩ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་ནྟ་ཏི་ཡནྟི ཡེ་ན ཀ་མྨུ་ནཱ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ, ཏེ་ན ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་ས་ནྟ་ཏི་ཡཾ. ཏ་ཉྩ ཁོ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཀ་མྨཾ་ཡེ་ཝ ཀ་མྨ་བྷ་ཝོ ‘‘བྷ་ཝ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝོ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཀ་མྨེ་ན ནི་ཡྻཱ་དི་ཏ་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝུ་པ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི བྷ་ཝོ, ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ཝི་པཱ་ཀོ ཀ་ཊ་ཏྟཱ་རཱུ་པ་ཉྩ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ བྷ་ཝོ’’ཏི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་སྶ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ ‘‘ཀ་མྨཾ ཕ་ལ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན བྷ་ཝོ་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཀ་ཐི་ཏཾ.

ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ནྟི ས་ཏྟཱ ད་ལ༹ྷ་གྒཱ་ཧཾ ག་ཎྷ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ་ན. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨི་དྷ ཀ་ར་ཎ་སཱ་དྷ་ན་མེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཀ་ཏྟུ་སཱ་དྷ་ན་མྤི ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཡཾ ཝཱ’’ཏི. ཏནྟི ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཾ. ཀཱ་མོ ཙ སོ ཀཱ་མ་ན་ཊྛེ་ན, ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཉྩ བྷུ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཊྛེ་ནཱ་ཏི ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ནཾ. ཨེ་ཏནྟི ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་པ་དཾ. པུ་ན ཨེ་ཏནྟི ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ.

ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱཏི ཨི་དཾ པུ་རི་མ་དི་ཊྛིཾ ཨུ་པཱ་དི་ཡ་མཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་ར་དི་ཊྛིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཨེ་སཱ དི་ཊྛི ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པུ་རི་མཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ‘‘ན་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཱ་པཱི་ཏི. ཨ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་ན ‘‘ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དུ་པཱ་དཱ་ན’’ནྟི ཨི་དཾ ན དི་ཊྛུ་པཱ་དཱ་ན་ད་སྶ་ན་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ལོ་ཀོ ཙཱཏི ཨ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ དི་ཊྛུ་པཱ་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཨི་དྷ པུ་རི་མ་དི་ཊྛི་ཨུ་ཏྟ་ར་དི་ཊྛི་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཡེ་ན མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སེ་ན གོ་སཱི་ལ་གོ་ཝ་ཏཱ་དིཾ ས་མཱ་དི་ཡ་ཏི ཙེ་ཝ ཨ་ནུ་ཏི་ཊྛ་ཏི ཙ, སོ གོ་སཱི་ལ་གོ་ཝ་ཏཱ་དཱི་ནཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘གོ་སཱི་ལ…པེ… ས་ཡ་མེ་ཝ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི. ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཏོཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ན་ཏོ.

ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དུ་པཱ་དཱ་ནནྟི ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཝཱ་ད་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ན་སྶ ག་ཧ་ཎ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ དི་ཊྛཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྟ་ཝཱ་ད་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ནྟི ད་ལ༹ྷཾ ག་ཎྷ་ནྟི.

ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རཱ་དཱི་སུ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡཱཏི ཨི་དཾ ཏ་ཎྷཱ་ཡ རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཚ་དྭཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎི་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཊི་ནི་ཡ་ཏཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ. ཛ་ཝ་ན་ཝཱི་ཐི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡཱཏི ཨི་དཾ ཏ་སྶཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ནཾ. ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨུ་ཊྛཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟ་སྶ ཝེ་ལུ༹ ཝི་ཡ ནི་སྶ་ཡོ ཨ་ཧུ་ཏྭཱ ཨོ་ལུ་མྦྷ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན བྷཱ་ཝོ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི ཏཾ་ས་དི་སཾ ཝུ་ཏྟཾ. རཱུ་པེཏི ཝི་ས་ཡེ བྷུ་མྨཾ. སཱ ཏི་ཝི་དྷཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ ཀཱ་མ་སྶཱ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. ཨེ་ཝཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ནྟཱིཏི ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ཡཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ སཾ་ས་ཊྛ་ཏྟཱ ནི་ཙྩ་དྷུ་ཝ་ས་སྶ་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་མུ་ཁེ་ན ཨ་སྶཱ་དེ་ནྟཱི. བྷ་ཝ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཏ་ཎྷཱ བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ. བྷ་ཝ་ཏི ཏི་ཊྛ་ཏི ས་བྦ་ཀཱ་ལ་ནྟི ཧི བྷ་ཝ་དི་ཊྛི བྷ་ཝོ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན, བྷ་ཝ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཙ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝི་བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝི་བྷ་ཝ་ཏི ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི ཝི་ན་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཱ དི་ཊྛི ཝི་བྷ་ཝོ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ནི ཨ་ཊྛཱ་ར་སཱཏི ཡཱ ཚ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ, ཚ བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ, ཚ ཝི་བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཨེ་ཏཱ་ནི ཨ་ཊྛཱ་ར་ས ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏཱ་ནི ཏ་ཎྷཱ་པ་ཙྩ་ཡོ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟནྟི ས་ཀ་ས་ནྟ་ཏི་ཡཾ. བ་ཧི་དྡྷཱཏི ཏ་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ. ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི ཝཱ ཧོ་ནྟུ ཨི་ཏ་རཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི ཝཱ, ས་ཡཾ པ་ན ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནི ཚ་ཏྟིཾ་ས ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏཱ་ནི. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ‘‘ཨ་ཊྛ་ས་ཏཾ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་དཱ་ནི ཨ་པ་རེ་ན་པི པ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཊྛ་ས་ཏཾ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏཱ་ནི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་སྶཱཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ. ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ ཧི ཨི་དཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཨ་སྨཱི་ཏི ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་དེ་ཏཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ས་མུ་དཱ་ཡ་གྒཱ་ཧ་ཏོ ཨ་སྨཱི་ཏི གཱ་ཧོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྷ པ་ན རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་ཏྠ་མ་སྨཱི་ཏི ཧོ་ཏཱིཏི ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨི་དཾ་པ་ཀཱ་རོ ཨ་ཧ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཏཱ་ཝ ཨ་ནུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡ ག་ཧ་ཎཾ.

ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘ཨེ་ཝ་མ་སྨི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ་སྨི, ཨ་ཧཾ བྷ་ཝི་སྶཾ, ཨི་ཏྠཾ བྷ་ཝི་སྶཾ, ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝི་སྶཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ བྷ་ཝི་སྶཾ, ཨ་ས་སྨི, ས་ཏ་སྨི, ཨ་ཧཾ སི་ཡཾ, ཨི་ཏྠཾ སི་ཡཾ, ཨེ་ཝཾ སི་ཡཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ སི་ཡཾ, ཨ་པཱ་ཧཾ སི་ཡཾ, ཨ་པཱ་ཧཾ ཨི་ཏྠཾ སི་ཡཾ, ཨ་པཱ་ཧཾ ཨེ་ཝཾ སི་ཡཾ, ཨ་པཱ་ཧཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ སི་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་སཾ ས་ངྒ་ཧོ. ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡ ག་ཧ་ཎ་མྤི དུ་ཝི་དྷཾ ས་མ་ཏོ ཨ་ས་མ་ཏོ ཝཱ་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝ་མ་སྨི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ་སྨཱི’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝ་མ་སྨཱིཏི ཨི་དཾ ས་མ་ཏོ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡ ག་ཧ་ཎཾ, ཡ་ཐཱ ཨ་ཡཾ ཁ་ཏྟི་ཡོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཧ་མ་སྨཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ་སྨཱིཏི ཨི་དཾ པ་ན ཨ་ས་མ་ཏོ ག་ཧ་ཎཾ, ཡ་ཐཱ་ཡཾ ཁ་ཏྟི་ཡོ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཧཾ ཧཱི་ནོ ཝཱ ཨ་དྷི་ཀོ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མཱ་ནི ཏཱ་ཝ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏཱ་ནི. བྷ་ཝི་སྶནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཏེ་སཾ པུ་རི་མ་ཙ་ཏུ་ཀྐེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ས་སྨཱིཏི ས་སྶ་ཏོ ཨ་སྨི, ནི་ཙྩ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་ཏ་སྨཱིཏི ཨ་ས་སྶ་ཏོ ཨ་སྨི, ཨ་ནི་ཙྩ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་ཏི ཨི་མཱ་ནི དྭེ ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཨི་ཏོ པ་རཱ་ནི སི་ཡནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི སཾ་ས་ཡ་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཏཱ་ནི པུ་རི་མ་ཙ་ཏུ་ཀྐེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨ་པཱ་ཧཾ སི་ཡནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ‘‘ཨ་པི ནཱ་མཱ་ཧཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཏྠ་ནཱ་ཀ་པྤ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཏཱ་ནི་པི པུ་རི་མ་ཙ་ཏུ་ཀྐེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སུ –

དྭེ དི་ཊྛི་སཱི་སཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ, སུ་དྡྷ་སཱི་སཱ སཱི་ས་མཱུ་ལ་ཀཱ;

ཏ་ཡོ ཏ་ཡོ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ནི, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས ཝི་བྷཱ་ཝ་ཡེ.

ཨེ་ཏེ ཧི ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ དྭེ དི་ཊྛི་སཱི་སཱ ནཱ་མ, ‘‘ཨ་སྨི, བྷ་ཝི་སྶཾ སི་ཡཾ, ཨ་པཱ་ཧཾ སི་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཏེ ཙ་ཏྟཱ་རོ སུ་དྡྷ་སཱི་སཱ ནཱ་མ, ‘‘ཨི་ཏྠ་མ་སྨཱི’’ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ ཏ་ཡོ་ཏི དྭཱ་ད་ས སཱི་ས་མཱུ་ལ་ཀཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་དྷ པཱ་ལི༹་ཡཾ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏ་ཎྷཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་རཱུ་པཱ་དི་ནི་སྶི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི. ཨ་ཊྛཱ་ར་ས ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་མི་ནཱ ཨ་སྨཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་བྷི་སེ་ཀ་སེ་ནཱ་པ་ཙྩཱ་དི་ནཱ ‘‘ཁ་ཏྟི་ཡོ ཨ་ཧ’’ནྟི མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨ་སྨཱི’’ཏི ཧོ་ཏི. སེ་སཾ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་ངྒ་ཧེཏི ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་བྷཱ་ག་སྶ སཾ་ཁི་པ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ངྒ་ཎྷ་ནེ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ. ‘‘ཚ་ཡི་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཎྷཱ་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ནི་དྡེ་སོ. ‘‘རཱུ་པེ ཏ་ཎྷཱ རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ནི་དྡེ་ས་ཏྠོ. ‘‘ཀཱ་མ་རཱ་ག་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ, ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་སྶུ་པཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ ཙ ནི་དྡེ་ས་ཝི་ཏྠཱ་རོ. ‘‘རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཚ་ལེ༹་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ ས་ངྒ་ཧོ.

ཡ་སྨཱ ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ དྭཱ་རེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནི ཝི་ཡ ཨ་ནེ་ཀཱ ཨེ་ཝ ཝེ་ད་ནཱ, ཏ་སྨཱ ཏཱ རཱ་སི་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཚ ཝེ་ད་ནཱ་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ས་མཱུ་ཧཱ’’ཏི. ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པྤ་ཏྟི་དྭཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ནཱ་ནཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟི ཙ་ཀྑུ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ད་ཡོ, ཏཱ ཀུ་ཙྪི་ནཱ དྷཱ་རེ་ནྟི་ཡོ ཝི་ཡ པོ་སེ་ནྟི་ཡོ ཝི་ཡ ཙ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཏཱ་སཾ མཱ་ཏུ་ས་དི་ས་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཧེ་ཏཱུཏི ནི་སྶ་ཡཱ་དི་ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ. ཨ་ཡནྟི ཨ་ཡཾ ཝེ་ད་ནཱ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཝུ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝེ་ད་ནཱ་པ་དེ. ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀཱཏི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀཱ. ཨེ་ཝཾ ཝི་བྷ་ངྒེ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཝ་ཏྭཱ་པི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཝེ་ད་ན་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་སེ་ན པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཙ་ཀྑུ་མྷི ས་མྥ་སྶོཏི ཙ་ཀྑུ་མྷི ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཕ་སྶོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ. ཡ་སྨཱ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ ཁ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་སེ ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ, ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ནི་དྡེ་སེ ཝི་སེ་ས་ཏོ, སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཙ ས་དྡ་ཏྠ་ད་སྶ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ནི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ…པེ… ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.

ན་མ་ན་ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ཧུ་ཏྭཱ ན་མ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ ཏེ་ན ཝི་ནཱ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. རུ་པྤ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ པ་ན ཨེ་ཀཱ་ཝ ཝེ་ད་ནཱ. ས་བྦ་དུ་བྦ་ལ་ཙི་ཏྟཱ་ནི ནཱ་མ པ་ཉྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནི. ན་ནུ ཏ་ཏྠ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཊྛི་ཏི་ཡོ ཙ ས་ནྟཱི་ཏི? ས་ཙྩཾ, ཏཱ་སཾ པ་ན ཀི་ཙྩཾ ན ཏ་ཐཱ པཱ་ཀ་ཊཾ, ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་དཱི་ན་ནྟི ཏེ ཨེ་ཝེ་ཏྠ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨུ་དྡྷ་ཊཱ. ཡེ་ན མ་ཧ་ནྟ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་ནི་དྡེ་སེ. ཨ་ཉྙོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ན་ཡོཏི ‘‘ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཏོ ཀ་ལཱ་པ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཏོ ཨ་ཉྙོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ན་ཡོ. ན་ནུ སོ ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ ཝུ་ཏྟོ, ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་སེ་ཏི? ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟེ་པི ‘‘ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི ཨ་ཏི་དེ་ས་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་སེ ཝུ་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱཏི པ་ཊི་ཙྩ. བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཧི པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པཾ ‘‘ཏཱ་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏོ. ནི་སྶཱ་ཡཱ་ཏི་པི ཨེ་ཀེ ཏེ་སཾ ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ ནཱ་མ ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ཨ་པ་ར་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཏི པཱ་ཋ་སེ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི. ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཝི་ནཱ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་མཱུ་ཧ་ཏྠེ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མཱུ་ཧ་ས་མྦ་ནྡྷེ སཱ་མི་ནི་དྡེ་སེ་ན ས་མཱུ་ཧ་ཏྠོ དཱི་པི་ཏོ་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱུ་ཧཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི. དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཎི་ཡཾ (དྷ. ས. ༥༨༤) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ‘‘ཏེ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཧི ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ ན ནི་དྡི་ཊྛཾ, ‘‘ཡཾ རཱུ་པཾ ནི་སྶཱ་ཡཱ’’ཏི ཝཱ པ་ཊྛཱ་ནེ (པ་ཊྛཱ་ན. ༡.༡.༨) ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ་མྤི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཛཱ་ཏི་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཙ་ཡ་ས་ནྟ་ཏི་ཡོ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཏེ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.

ཙ་ཀྑུ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི ཝཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ. ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཙཱ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ. ‘‘ས་ངྑཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ས་བྦ་ལོ་ཀི་ཡ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཝི་པཱ་ཀ་ཙི་ཏྟ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎོཏི ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ. ཙོ་པ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝི་ཉྙ་ཏྟི་སཾ་ཙོ་པ་ན་ཝ་སེ་ན, ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཙ་ན་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝ་ཙཱི་བྷེ་དུ་པྤཱ་ད་ཝ་སེ་ན, ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ཙོ་པ་ནཾ ན བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ར་ཧོ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཙི་ནྟེ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀཱུ་ན་ཏིཾ་སཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཨེ་ཀཱུ་ན་ཏིཾ་ས ཙེ་ཏ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཏ་སྶཱ ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

དུ་ཀྑེཏི ཨེ་ཀ་མྤི ཨི་དཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ སཾ་སི་ལེ་ས་ན་ནི་སྶ་ཡ་ཝི་ས་ཡ་བྱཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཝི་ནི་ཡོ་གཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀོ་པི ཧི ཝི་བྷ་ཏྟི་ནི་དྡེ་སོ ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ ཝི་ནི་ཡོ་གཾ ག་ཙྪ་ཏི ཡ་ཐཱ ཏ་དྡྷི་ཏ་ཏྠེ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ས་མཱ་ཧཱ་རེ་ཏི. ཏནྟི ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ. དུ་ཀྑ་ས་ཙྩནྟི ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ལ་ཀྑ་ཎཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ. ཨ་སྶཱཏི ཨ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ. ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན. ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ན ཏཾ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ ཝ་ཏྟ་བྦཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཨ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. དུ་ཀྑ་ས་ཙྩནྟི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཏནྟི ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ. ཏ་སྶཱཏི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་སྶ. ‘‘པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཱ་ཐཱ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ན་པི ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ནི་ཝཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཉཱ་ཎ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཙེ་ཏྠ ཨ་པྤ་དཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. པུ་རི་མཾ པ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ནི་སེ་དྷ་ཀ་ཐཱ་ད་སྶ་ནཾ, པ་ཙྪི་མཾ ཨ་ནུ་བོ་དྷ་ཉཱ་ཎུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏྠཱཏི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩེ.

ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝ་ཏྠུ་ཏོ’’ཏི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཡ་སྨཱ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡེ ཨ་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ནཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཏི་ཎྞཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ཀིཾ པ་ན ཨེ་ཏཾ ཨེ་ཀཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏོ’’ཏི. ཨི་དཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ནི་རོ་དྷ་པ་ཊི་པ་དཱ་ནཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་དཱ་ར་བྦྷཱཏི ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ. པ་ཙྪི་མ་ཉྷི ས་ཙྩ་དྭ་ཡནྟི ནི་རོ་དྷོ མ་གྒོ. ཏ་ཉྷི ན་ཡ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏྟཱ. དུ་དྡ་སནྟི ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ་ཡ དུ་དྡ་སཾ དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ དུ་ར་ཝ་གྒཱ་ཧཾ. ཏ་ཏྠཱཏི པུ་རི་མེ ས་ཙྩ་དྭ་ཡེ. ཨ་ནྡྷ་བྷཱུ་ཏནྟི ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ. ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝི་ས་ཧ་ཏི. ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏྟེ་ནཱཏི ཝཱ་ཙ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཐཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ས་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ དུ་དྡ་ས་ཏྟཱཏི པཱི་ལ༹་ནཱ་དི་ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑཾ, ཨ་ཡཾ ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི (མ. ནི. ༤༨༤; ༣.༡༠༤) ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ས་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ དུ་དྡ་ས་ཏྟཱ དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྟཱ པུ་རི་མ་དྭ་ཡཾ ག་མྦྷཱི་རཾ. ཏ་ཏྠཱཏི པུ་རི་མ་སྨིཾ ས་ཙྩ་དྭ་ཡེ. ཝི་པ་ལླཱ་ས་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི སུ་བྷཱ་དི་ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒཱ་ཧཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ‘‘དུ་ཀྑེ ཨ་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན་པི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ དུ་ཀྑེ་ཏི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ དུ་ཀྑེ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན. ས་ངྒ་ཧ་ཏོཏི ས་མོ་དྷཱ་ན་ཏོ. ཀི་ཙྩ་ཏོཏི ཨ་ས་མྤ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཀི་ཙྩ་ཏོ. ཨ་ཉྙཱ་ཎ་མི་ཝཱཏི ཝི་ས་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ན་ཀི་ཙྩ་མི་ཝ. ‘‘དུ་ཀྑེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛྫཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཝི་སེ་ས་ཏོ ནི་དྡི་ཊྛཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཏྠེ་ཝ ཏ་ཐཱ ཨ་ཝི་སི་ཊྛ་ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ ཨི་ད་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཁ་ཎི་ཀ་ནི་རོ་དྷ་སྶ ཨི་དྷ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཝི་རཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནཾ ཨི་དྷ ‘‘ནི་རོ་དྷོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, སོ ཙ ནེ་སཾ ས་བྦ་སོ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནི་རོ་དྷོ, ས་ངྑཱ་རཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་ངྑཱ་ར་ནི་རོ་དྷོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་བྦེ་ཧི ཨེ་ཏེ་ཧི ནི་རོ་དྷ་པ་དེ་ཧི ནི་བྦཱ་ན་སྶ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚནྟི ཝ་ཊྚ་ཉྩ ཝི་ཝ་ཊྚ་ཉྩ. ‘‘དྭཱ་ད་ས་ཧཱི’’ཏི ཨི་དཾ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ ‘‘ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ དྭཱ་ད་ས་ཧི པ་དེ་ཧི ཝ་ཊྚཾ, པ་ཊི་ལོ་མ་ཏོ དྭཱ་ད་ས་ཧི ཝི་ཝ་ཊྚཾ ཨི་དྷ ད་སྶི་ཏ’’ནྟི.

ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༣. པ་ཊི་པ་དཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣. མི་ཙྪཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་དཱ, ཝ་ཊྚ་གཱ་མི་མ་གྒོ དུ་ཀྑཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ. ཏཾ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་དཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་པ་ཊི་པ་དཱ’’ཏི. སོ པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ ཀ་ཐཾ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་དཱ ཧོ་ཏཱིཏི? ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝེ སུ་ཁཱ་ཝ་ཧོ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝ་ཊྚ་སཱི་ས་ཏྟཱཏི ཝ་ཊྚ་པ་ཀྑི་ཡཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་མ་ངྒ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ནྟ་མ་སོཏི ཨུ་ཀྐཾ་ས་པ་རི་ཡ་ནྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི ཨ་ཝ་ཀཾ་ས་པ་རི་ཡ་ནྟ་ཏོ. ‘‘ཨི་དཾ མེ པུ་ཉྙཾ ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཏྠེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ. པ་ཎྞ་མུ་ཊྛི་དཱ་ན་མ་ཏྟནྟི སཱ་ཀ་པ་ཎྞ་མུ་ཊྛི་དཱ་ན་མ་ཏྟཾ. ཨ་པྤ་ཏྭཱཏི ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཧེ་ཏུ ཨེ་ས ནི་དྡེ་སོ, ཨ་པཱ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ད་གྒེ་ན ཝཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ད་གྒེ་ན ཏ་དཱ་ཝ་ཧཱ པ་ཊི་པ་དཱ་པི པ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨ་པྤ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཝ་སེ་ན. པ་ཊི་ལོ་མ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པ་ཊི་པ་དཱ པུ་ཙྪི་ཏཱཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ཊི་པ་དཱ དེ་སེ་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷཱ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཡ་ཐཱ་ར་དྡྷ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨི་དྷཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་དེ་ས་ནཱ་ཡ་མྤེ་ཏྠ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ནི་རོ་དྷཱ པ་ན ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་ཏི ཧོ་ཏི ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ བྷཱ་ཛི་ཏ’’ནྟི. ས་རཱུ་པེ་ན པ་ན ཏཱ་ཡ ཝ་ཊྚ་མེ་ཝ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ. ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ‘‘ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚ་མེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏ’’ནྟི. ནི་ཡྻཱ་ཏ་ནེཏི ནི་ག་མ་ནེ. ཕ་ལེ་ནཱཏི པ་ཏྟ་བྦ་ཕ་ལེ་ན པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ས་མྤཱ་པ་ཀ་ཧེ་ཏུ་ནོ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ ཧི ཏི་ཝི་དྷོ ཧེ་ཏུ ཉཱ་པ་ཀོ, ནི་བྦ་ཏྟ་ཀོ, ས་མྤཱ་པ་ཀོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏི་ཝི་དྷཾ ཕ་ལཾ ཉཱ་པེ་ཏ་བྦཾ, ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏ་བྦཾ, ས་མྤཱ་པེ་ཏ་བྦ་ནྟི. ཏ་སྨཱ པ་ཏྟ་བྦ་ཕ་ལེ་ན ནི་བྦཱ་ནེ་ན ཏཾ་ས་མྤཱ་པ་ཀ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཕ་ལེ་ན ཧེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ནི་བྦཱ་ན་ཕ་ལཱ ཨ་ཡཾ ‘‘ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་དཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་སེ་ས་ཝི་རཱ་གཱ ཨ་སེ་ས་ནི་རོ་དྷཱཏི ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨ་སེ་ས་ཝི་ར་ཛྫ་ན་ཏོ ཨ་སེ་ས་ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ཙ. པ་ད་དྭ་ཡེ་ན་པི ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཉྷི ནི་བྦཱ་ནཾ. དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ ཨ་ཡཾ ཨེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཡེ་ན མ་གྒེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་སེ་ས་ནི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨ་སེ་ས་ནི་རོ་དྷོ ཡཾ ཨཱ་ག་མྨ ཧོ་ཏི, ཏཾ མ་གྒཾ ད་སྶེ་ཏུ་ནྟི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ན་སྶ ནི་བྦཱ་ན་སྶ པ་ད་ཏྠེ ས་ཏི. སཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཝི་བྷ་ཏྟཱ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨ་སེ་ས་ནི་རོ་དྷ་ཧེ་ཏུ་པ་ཊི་པ་དཱ ཏ་ཏྠ སཱ་ཏི་ས་ཡ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ས་མཱ་ཡོ་ག་ཏོ སཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ ཝི་བྷ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི. མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་ག་ཧ་ཎེ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཊྚ་སྶ་པི ཝི་བྷ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚ་མེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏ’’ནྟི.

པ་ཊི་པ་དཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༤. ཝི་པ་སྶཱི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤. ཝི་པྥ་ནྡ་ནྟཱིཏི ནི་མི་ས་ན་ཝ་སེ་ན. ཨ་ནི་མི་སེ་ཧཱིཏི ཝི་ག་ཏ་ནི་མི་སེ་ཧི ཨུ་མྨཱི་ལ་ནྟེ་ཧེ་ཝ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ མ་ཧཱ་པ་དཱ་ནེ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ‘‘ཝི་པ་སྶཱི’’ཏི པ་དེ, ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝཱ ‘‘ཨ་ནི་མི་སེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀེ ཡ་ཐཱ་ག་ཏེ སུ་ཏྟ་ནྟེ.

མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་སྶ ཨ་ནི་མི་ས་ལོ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ཝི་པ་སྶཱི’’ཏི ས་མ་ཉྙཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི མ་ཧཱ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ ཨ་ནི་མི་ས་ལོ་ཙ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་ན ཨ་ཉྙ་མེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ལཱ་ལ༹་ཡ་མཱ་ན་སྶཱཏི ཏོ་སེ་ནྟ་སྶ. ཨ་ནཱ་ད་རེ ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཊྚ་སྶཱཏི ཨ་ཏྠ་སྶ.

པུ་ཉྙུ་སྶ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏོ བྷ་གོ ཨ་སྶ ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ན ཨ་ཏྠཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ‘‘བྷཱ་གྱ་ས་མྤ་ནྣ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མྨཱཏི ས་མྨ་དེ་ཝ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ, ཉཱ་ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན་ཡེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ’’ཏི. སཾ-ས་དྡོ ‘‘སཱ་མ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་མཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་པུ་རི་ས་ཀཱ་རེ་ནཱ’’ཏི, ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མྨཱ, སཱ་མཾ བུ་ཛ྄ཛྷི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མྦོ་དྷོ ཝུ་ཙྩ་ཏི མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ, ‘‘བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨི་དྷ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ་པི ས་ངྒ་ཧོ. བོ་དྷི་མཱ ས་ཏྟོ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ, པུ་རི་མ་པ་དེ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པོ ཡ་ཐཱ ‘‘སཱ་ཀ་པ་ཏྠ་ཝོ’’ཏི. བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་ས་ཏྟོཏི ཨེ་ཏྠ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ཡཱ་ན་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི བོ་དྷི ཙ སོ ས་ཏྟ་ཝི་སེ་ས་ཡོ་ག་ཏོ ས་ཏྟོ ཙཱ་ཏི བོ་དྷི་ས་ཏྟོ. པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ‘‘ཀུ་དཱ་སྶུ ནཱ་མ མ་ཧ་ནྟཾ བོ་དྷིཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ས་ཉྫཱ་ཏ་ཙྪ་ནྡོ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི. དུ་ཀྑནྟི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་མཱུ་ལ་ཀཾ དུ་ཀྑཾ. ཀཱ་མཾ ཙུ་ཏུ་པ་པཱ་ཏཱ་པི མ་ར་ཎ་ཛཱ་ཏི་ཡོ, ‘‘ཛཱ་ཡ་ཏི མཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི པ་ན ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཙ་ཝ་ཏི ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ན ཨེ་ཀ་བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ག་ཧ་ཎཾ, ཨ་ཐ ཁོ ནཱ་ནཱ་བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧ་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ…པེ… ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཏ་སྶ ནི་སྶ་ར་ཎནྟི ཏ་སྶ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ ནི་སྶ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ས་ཏྟོ ཛི་ཎྞ་བྱཱ་དྷི་མ་ཏེ དི་སྭཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོ, ཏ་སྨཱ་སྶ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཨཱ་དི་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་སི.

ཨུ་པཱ་ཡ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ཝི་དྷི་ནཱ ཉཱ་ཡེ་ན མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན པ་ཐེ་ན མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ས་མཱ་ཡོ་གོ ཨ་ཧོ་སཱིཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མཱ་ག་མོ ཨ་ཧོ་སི. ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རཱཏི ཧེ་ཏུ་མྷི ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཏ་སྶ ‘‘ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ནཱ’’ཏི ཧེ་ཏུ་མྷི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨཱ་ཧ. ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཁོ ས་ཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎནྟི ‘‘ཀི་མྷི ནུ ཁོ ས་ཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཀིཾ པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ’’ནྟི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟ་སྶ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་ཏི ཡཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ས་ཏི ཙ ན ཧོ་ཏི, ཏཾ ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་བྱ་བྷི་ཙཱ་ར་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ར་ཎ་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནེ་ན ‘‘ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཁོ ས་ཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ’’ནྟི ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་པ་རི་གྒཱ་ཧི་ཀཱ པ་ཉྙཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི, ཏཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི་ཡཱ ཙ་སྶ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨི་ཏཱིཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ. ཧཱིཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཨི་དནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཊྚ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ག་ཧ་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝ་མི་ད’’ནྟི. ཨི་དྷ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་མུ་ད་ཡ་སྶ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨེ་ཀཱ་ད་ས་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མུ་ད་ཡཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱཏི ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ས་མུ་ད་ཡཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་ར་ཉྷི ས་མུ་ད་ཡ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ས་མུ་ད་ཡོ ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་མུ་ད་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་པ་རཾ, ཨ་ཐ ཁོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ས་དྡོ ཝི་ཡ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་མུ་ཁེ་ན ཨི་དྷ ས་མུ་ད་ཡ་ས་དྡོ ནི་བྦ་ཏྟི་མུ་ཁེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཾ ཝ་ད་ཏི. ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ད་ཡོ ཙ ཡཱ་ཝ་ནྟོ ཨི་དྷ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཱ ནི་དྡི་ཊྛཱ, ཏེ སཱ་མ་ཉྙ་རཱུ་པེ་ན བྱཱ་པ་ནི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ག་ཎྷ་ནྟོ ‘‘ས་མུ་ད་ཡོ ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི ཨ་ཝོ་ཙ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ད་སྶ་ན་ཊྛེ་ན ཙ་ཀྑཱུཏི ས་མུ་ད་ཡ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝོ ཙ་ཀྑུ. ཉཱ་ཏ་ཊྛེ་ནཱཏི ཉཱ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་ཛཱ་ན་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ཏཾ་ཏཾ་པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཏ་སྶ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི པ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝཱ ཛཱ་ན་ན་ཊྛེ་ན. པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨོ ཨི་མ་སྶ ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ཀ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ན. ཨོ་བྷཱ་ས་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ས་མུ་ད་ཡ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་སྶ མོ་ཧ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་སྶ ཀི་ལེ་ས་ནྡྷ་ཀཱ་ར་སྶ ཝི་དྷ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་བྷཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན. ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ ‘‘ཙ་ཀྑུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ ཉཱ་ཎཾ. ནི་རོ་དྷ་ཝཱ་རེཏི པ་ཊི་ལོ་མ་ཝཱ་རེ. སོ ཧི ‘‘ཀི་སྶ ནི་རོ་དྷཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནི་རོ་དྷོ’’ཏི ནི་རོ་དྷ་ཀི་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏོ.

ཝི་པ་སྶཱི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༥-༡༠. སི་ཁཱི་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༥-༡༠. ན ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱཏི ‘‘སི་ཁི་སྶ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝཾ ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ. ཀ་སྨཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ཏི. ཨེ་ཀཱ་ས་ནེ ཨ་དེ་སི་ཏ་ཏྟཱཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ནཱ་ནཱ་ཋཱ་ནེ་སུ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི་པི ཏཱ་ནི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཝུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན དེ་སི་ཏཱ་ནི, ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ པ་ན ཨེ་ཀ་ས་དི་སཱ ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཨ་བྷི་ནྣ་ཏྟཱ. ‘‘བུ་དྡྷཱ ཛཱ་ཏཱ’’ཏི ན ཨ་ཉྙོ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ན ཧི མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝེ པ་རོ་པ་དེ་སེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏྠི. ག་ཏ་མ་གྒེ་ནེ་ཝཱཏི པ་ཊི་པ་ཏྟི་ག་མ་ནེ་ན ག་ཏ་མ་གྒེ་ནེ་ཝ པ་ཙྪི་མ་མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ དྷ་མྨ་ཏཱ. ག་ཙྪ་ནྟཱིཏི ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་སུ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ པ་ན ཏེ་སཾ པ་ཋ་མ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་བྦ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ, བུ་དྡྷ་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ བུ་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ.

སི་ཁཱི་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

བུ་དྡྷ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢. ཨཱ་ཧཱ་ར་ཝ་གྒོ

༡. ཨཱ་ཧཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༡. ཨཱ་ཧ་ར་ནྟཱིཏི ཨཱ་ནེ་ནྟི ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟི, ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་བྦ་ཏྟཱཏི པ་སུ་ཏཱ. བྷཱུ་ཏཱ ནཱ་མ ཡ་སྨཱ ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ལོ་ཀེ ཛཱ་ཏ་ཝོ་ཧཱ་རོ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ པ་ན པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟོ, ཏཱ་ཝ ས་མྦྷ་ཝེ་སི་ནོ, ཨེ་ས ཏཱ་ཝ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀེ་སུ བྷཱུ་ཏ་ས་མྦྷ་ཝེ་སི་ཝི་བྷཱ་གོ, ཨི་ཏ་རེ་སུ པ་ན པ་ཋ་མ་ཙི་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ས་མྦྷ་ཝ-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན པ་སཱུ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཏྟི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. པ་ཋ་མ་ཙི་ཏྟ་པ་ཋ་མ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཀྑ་ཎེ་སུ ཧི ཏེ ས་མྦྷ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ཏྟིཾ ཨེ་ས་ནྟི ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི ནཱ་མ, ན ཏཱ་ཝ བྷཱུ་ཏཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ ན སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ, བྷཱུ་ཏཱ ཨེ་ཝ ས་བྦ་སོ བྷ་ཝེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ. ན པུ་ན བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱིཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡོ ཙ ‘‘ཀཱ་ལ་གྷ་སོ བྷཱུ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ བྷཱུ་ཏ-ས་དྡ་སྶ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ཝཱ་ཙི་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཝཱ-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ ‘‘ཨ་གྒི་ནཱ ཝཱ ཨུ་ད་ཀེ་ན ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ.

ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཋ་པ་ན་མེ་ཝེ་ཏྠ ཨཱ་ཧཱ་རེ་ཧི ཀཱ་ཏ་བྦ་ཨ་ནུ་གྒ་ཧོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དོ…པེ… ཨེ་ཀོ ཡེ་ཝཱ’’ཏི. ས་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨཱ་ནནྟི ས་ཏྟ་སྶ ས་ནྟཱ་ནེ ཨུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ‘‘ཝ་སྶ་ས་ཏཾ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ནུ་པྤ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཋི་ཏི་ཡཱ་ཏི ཨ་ནུ་པྤ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, སཱ པ་ན ཨ་ཝི་ཙྪེ་དོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ཙྪེ་དཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ནུ་པྤ་བ་ནྡྷ་དྷ་མྨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནོ ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨེ་ཏཱ་ནཱིཏི ཋི་ཏི་ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་པ་དཱ་ནི. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ད་ཊྛ་བྦཱ་ནི ན ཡ་ཐཱ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏོ.

ཝ་ཏྠུ་ག་ཏཱ ཨོ་ཛཱ ཝ་ཏྠུ ཝི་ཡ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ཏཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ཀོ ཨཱ་ཧཱ་རོ’’ཏི, ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ཨོ་ཛཾ པ་ན ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རོ ཨོ་ཛ་ཊྛ་མ་ཀ་རཱུ་པཱ་ནི ཨཱ་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཀྑ་ཏི. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏཱ ཨ་པྤོ་ཛ་ཏཱ་ཡ ན ཝ་ཏྠུ་ནོ ཐཱུ་ལ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཐི་ན་ཏཱ་ཡ ཝཱ, ཏ་སྨཱ ཡ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པ་རི་ཏྟཱ ཨོ་ཛཱ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ. ས་པྤཱ་ད་ཡོ དུ་ཀྑུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝི་སཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཏི་ཝ་སྶ་ཚ་ཌྜི་ཏཱ་ནཾ པཱུ་ཏི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ མུ་དུ་ཀ་ཏཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ར་ཙྪ་ཁེ་ལ༹་ཏེ་མི་ཏ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཏེ་སཾ མུ་དུ་ཀ་ཏཱ. དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝོ ཧེ་ས. ས་སཱ་ནཾ ཨཱ་ཧཱ་རོ སུ་ཁུ་མོ ཏ་རུ་ཎ་ཏི་ཎ་ས་སྶ་ཁཱ་ད་ན་ཏོ. ས་ཀུ་ཎཱ་ནཾ ཨཱ་ཧཱ་རོ སུ་ཁུ་མོ ཏི་ཎ་བཱི་ཛཱ་དི་ཁཱ་ད་ན་ཏོ. པ་ཙྩ་ནྟ་ཝཱ་སཱི་ནཾ ཨཱ་ཧཱ་རོ སུ་ཁུ་མོ མཱ་ས་མུ་གྒ་ཀུ་རཱ་དི་བྷོ་ཛ་ན་ཏྟཱ. ཏེ་སནྟི པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱི་ནཾ. སུ་ཁུ་མོ་ཏྭེ་ཝཱཏི ན ཀི་ཉྩི ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ, ཨ་ཐ ཁོ སུ་ཁུ་མོ་ཨི་ཙྩེ་ཝ ནི་ཊྛཾ པ་ཏྟོ ཏ་ཏོ པ་ར་མ་སུ་ཁུ་མ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན པ་ནེ་ཏྠ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་སུ་ཁུ་མ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, སཱ ཙ་སྶ ཨ་པྤོ་ཛ་མ་ཧོ་ཛ་ཏཱ་ཧི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་རི་སྶ་ཡནྟི ཁུ་དཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཝི་ཧིཾ་སཾ ས་རཱི་ར་ད་ར་ཐཾ. ཝི་ནོ་དེ་ཏཱིཏི ཝ་ཏྠུ ཏ་སྶ ཝི་ནོ་ད་ན་མ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཏི. ན པ་ན ས་ཀྐོ་ཏི པཱ་ལེ་ཏུནྟི ས་རཱི་རཾ ཡཱ་པེ་ཏུཾ ན་པྤ་ཧོ་ཏི ནི་རོ་ཛ་ཏྟཱ. ན ས་ཀྐོ་ཏི པ་རི་སྶ་ཡཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏུཾ ཨཱ་མཱ་ས་ཡ་སྶ ཨ་པཱུ་ར་ཎ་ཏོ.

ཚ་བྦི་དྷོ་པཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཀ་སྶ་ཙི ཕ་སྶ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་སི་ཏ་བྦ་ཏ་མཱ་ཧ. དེ་ས་ན་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ཕ་སྶཱ་དཱི་ནཾ དུ་ཏི་ཡཱ་དི་ཏཱ, ན ཨ་ཉྙེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དེ་ས་ནཱ་ན་ཡོ ཨེ་ཝ ཙེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. མ་ན་སོ ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ ན ས་ཏྟ་སྶཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ མ་ནོ་ག་ཧ་ཎཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཙི་ཏྟ་སྶ ཋི་ཏི, ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི ཙཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ནོ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ་ཏི ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝཱ’’ཏི. ཙི་ཏྟནྟི ཡཾ ཀི་ཉྩི ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨེ་ཀ་རཱ་སིཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་བྷཱ་གཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ, སཱ་མ་ཉྙེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དི་ཎྞ་ཀཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཧཱ་ར་ཏྠཾ ན སཱ་དྷེ་ནྟཱིཏི ཏཱ་དི་ས་སྶ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་ནཱ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ. ཏ་དཱ་པཱིཏི བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ ཝི་ག་ཏ་ཀཱ་ལེ་པི. ཨུ་པཱ་དི་ཎྞ་ཀཱ་ཧཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱིཏི ཀེ་ཙི. ཨི་དཾ པ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ན རུ་ཙྩ་ཏི ཏ་དཱ ཨུ་པཱ་དི་ཎྞ་ཀ་རཱུ་པ་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ, ས་བྦཱ་ཡ་པི ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ཡ ཨོ་ཛཱ་ཡ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་པྤ་ཝ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠོ. ས་ཏྟ་མཱཏི ཨུ་པྤ་ནྣ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ས་ཏྟ་མ་དི་ཝ་སཱ་པི. རཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏིཾ པཱ་ལེ་ཏི པ་ཝེ་ཎི་གྷ་ཊ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཡ་མེ་ཝཱཏི ཀ་མྨ་ཛ་ཨོ་ཛཱ. ཀ་མྨ་ཛ་ཨོ་ཛཾ པ་ན པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཨོ་ཛཱ ཨ་ཀ་མྨ་ཛ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ཎྞ་ཨཱ་ཧཱ་རོ་ཏྭེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ནུ་པཱ་དི་ཎྞ་ཀཱ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ པ་ན རུ་ལ༹ྷཱི་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི. ཡ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨུ་པེ་ཏ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཝི་པཱ་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དི་ཎྞ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ན་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ནུ་པཱ་དི་ཎྞ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་པི རུ་ལ༹ྷཱི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

པུ་བྦེ ‘‘ཨཱ་ཧཱ་རཱ་ཏི པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཡ་དི པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛོ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙོ་དེ་ཏི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཨི་མེ ཨེ་ཝ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝུ་ཏྟཱཏི ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ. ཨི་མེ ཨེ་ཝ ཙ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཝི་སེ་ས་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙེ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་སྶ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཨི་མེ པ་ན ཏ་ཐཱ ཙ ཧོ་ཏི ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཙཱ་ཏི ས་མཱ་ནེ་པི པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟེ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨཱ་ཧཱ་རཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་སེ་ས་པྤ་ཙྩ་ཡོ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རོ ཨུ་པ་ཐ་མྦྷ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཐ་མྦྷ་ཀ་ཏྟེ་ན ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རཱ ཨཱ་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༦༠༨; པ་ཊྛཱ. ཨ་ཊྛ. པ་ཙྩ་ཡུ་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ). ཨུ་པ་ཐ་མྦྷ་ཀ་ཏྟ་ཉྷི ས་ཏཱི་པི ཛ་ན་ཀ་ཏྟེ ཨ་རཱུ་པཱི་ནཾ ཨཱ་ཧཱ་རཱ་ནཾ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཛ་རཱུ་པ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཀ་རཱུ་པཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཙ ཧོ་ཏི, ཨ་ས་ཏི པ་ན ཨུ་པ་ཐ་མྦྷ་ཀ་ཏྟེ ཨཱ་ཧཱ་རཱ་ནཾ ཛ་ན་ཀ་ཏྟཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨུ་པ་ཐ་མྦྷ་ཀ་ཏྟཾ པ་དྷཱ་ནཾ. ཛ་ན་ཡ་མཱ་ནོ་པི ཧི ཨཱ་ཧཱ་རོ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཐ་མྦྷ་ཡ་མཱ་ནོ ཨེ་ཝ ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་ཐ་མྦྷ་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ཨཱ་ཧཱ་ར་བྷཱ་ཝོ. ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཕ་སྶོ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ. ‘‘ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་ངྑཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ མ་ནོ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ. ‘‘ཙེ་ཏ་ནཱ ཏི་ཝི་དྷཾ བྷ་ཝཾ ཛ་ནེ་ཏཱི’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡཱ ནཱ་མ་རཱུ་པ’’ནྟི པ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏོ ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ. ན ཧི ཨོ་ཀྐ་ནྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་བྷཱ་ཝེ ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ ཨ་ཏྠི ས་མྦྷ་ཝོ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩ ཧི, ཨཱ་ན་ནྡ, མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ ན ཨོ་ཀྐ་མི་སྶ་ཐ, ཨ་པི ནུ ཁོ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ ས་མུ་ཙྩི་སྶ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༢.༡༡༥). ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ སུ་ཏྟེ་ན སཱ་དྷེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨེ་ཝཾ ཡ་དི་པི པ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཏྠོ, ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ པ་ན ཨི་མེ་ཝ ཨཱ་ཧཱ་རཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཏཾ ནེ་སཾ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཾ ཨ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀོ པ་ནེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. མུ་ཁེ ཋ་པི་ཏ་མ་ཏྟོ ཨེ་ཝ ཨ་ས་ངྑཱ་དི་ཏོ, ཏ་ཏྟ་ཀེ་ནཱ་པི ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་སྶ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི ཨེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛ རཱུ་པཱ་ནི ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི. སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཧི་ཏོ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡོ. ས་བྦ་ཐཱ་པཱིཏི ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶཱ་དི་ཝ་སེ་ན. ཡ་ཏྟ་ཀཱ ཕ་སྶ་སྶ པ་ཀཱ་ར་བྷེ་དཱ, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རོ་པི ཕ་སྶཱ་ཧཱ་རོ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཏི་སྶོ ཝེ་ད་ནཱ ཨཱ་ཧ་ར་ཏི, ཨ་ནཱ་ཧཱ་ར་ཀོ ན་ཏྠི.

ས་བྦ་ཐཱ་པཱིཏི ཨི་དྷཱ་པི ཕ་སྶཱ་ཧཱ་རེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏི་ས་ནྟ་ཏི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀཱ་ཡ་ད་ས་ཀཾ བྷཱ་ཝ་ད་ས་ཀཾ ཝ་ཏྠུ་ད་ས་ཀ་ནྟི ཏི་ཝི་དྷ་ས་ནྟ་ཏི་ཝ་སེ་ན. ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ན་ཡེ་ནཱཏི ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་དྷི་ནཱ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྷི ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ནཱ་མ་སྶ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་པཱ་ཀི་ནྡྲི་ཡ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཏཾ ཨཱ་ཧཱ་རེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་རཱུ་པེ་སུ པ་ན ཝ་ཏྠུ་ནོ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན, སེ་ས་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་པ་ཙྩ་ཡ་ཉྩ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཏཱ་ནཱིཏི ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ ཨ་ན་པུཾ་ས་ཀཱ་ན་མྤི ན་པུཾ་ས་ཀེ་ཧི ས་ཧ ཝ་ཙ་ན་ཏོ. སཱ་ས་ཝ་ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ ཧེ་ཏ་ནྟི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཡ་ཐཱ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཕ་ལ་སྶ ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཏྠོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཝི་སེ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཏེ་ཧི ཕ་སྶཱ་དཱི་ཧི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ན་ཉྩེ་ཝ ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ན་ཉྩ. ཏ་ཏྠ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟགྒ་ཧ་ཎཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧ་ཏོ ད་ཊྛ་བྦཾ, ས་མུ་ཊྛཱ་ནགྒ་ཧ་ཎཾ པ་ན ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ.

ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷེ་ནྟོ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷེ་ཏཱིཏི ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷེ་ནྟོ ཨེ་ཝ རཱུ་པཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ཨོ་ཛ་ཊྛ་མ་ཀ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ནེ་ནེ་ཝ པ་ན་སྶ ཨུ་པ་ཐ་མྦྷ་ན་ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི. ཕུ་ས་ནྟོ་ཡེ་ཝཱཏི ཕུ་ས་ན་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨེ་ཝ. ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་མཱ་ནཱ་ཝཱཏི ཙེ་ཏ་ཡ་མཱ་ནཱ ཨེ་ཝ ཨ་བྷི་ས་ནྡ་ཧ་ནྟཱི ཨེ་ཝ. ཝི་ཛཱ་ན་ནྟ་མེ་ཝཱཏི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་པ་རི་ཀ་པྤ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ཛཱ་ན་ནྟ་མེ་ཝ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་བྦ་ཏྠ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ན་ཉྩ ཏེ་སཾ ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན་མེ་ཝ. ཀཱ་ཡ་ཊྛ་པ་ནེ་ནཱཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཀ་མྨ་ཛཱ་དི་རཱུ་པཾ ཀ་མྨཱ་དི་ནཱ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཛ་ནི་ཏོ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨུ་པཱ་དི་ཎྞ་རཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ནེ་ནེ་ཝ ཨུ་ཏུ་ཙི་ཏྟ་ཛ་རཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏཱི་ན་མྤི ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ན་སི་དྡྷི ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘དྭི་ནྣཾ རཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏཱི་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ན་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་ནུ་པཱ་ལ་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཋི་ཏི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ ཧི ཡཱ་པ་ནཱ ཨ་ནུ་པཱ་ལ་ནཱ. སུ་ཁཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏནྟི སུ་ཁཱ་དཱི་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི ཧི ཝ་ས་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཱ དྷ་མྨཱ་ཏི ཝ་ཏྠཱུ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཕུ་ས་ནྟོ་ཡེ་ཝཱཏི ཨི་དཾ ཕ་སྶ་སྶ ཕུ་ས་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟི ཨ་ཏྠི, ཝེ་ད་ནཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ནཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ན་ཏཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཁཱ་དི…པེ… ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ན ཙེ་ཏྠ ས་ཉྙཱི་བྷ་ཝ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ས་ཉྙཱི་བྷ་ཝོ ད་སྶེ་ཏ་བྦོ, ཏ་སྶཱ་པི ཝཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏ་ཝེ་ད་ནཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཋི་ཏི་ཡཱ ཧེ་ཏུ་ནོ ཨ་བྱཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘མ་ནོ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ…པེ… བྷ་ཝ་མཱུ་ལ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏོ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཋི་ཏི་ཡཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་ཛཱ་ན་ནྟ་མེ་ཝཱཏི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་པ་རི་ཀ་པྤ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ཛཱ་ན་ནྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ.

ཙ་ཏྟཱ་རི བྷ་ཡཱ་ནི ད་ཊྛ་བྦཱ་ནི ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ. ནི་ཀ་ནྟཱིཏི ནི་ཀཱ་མ་ནཱ, ར་ས་ཏ་ཎྷཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. སཱ ཧི ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རེ ཨཱ་ཧཱ་རེ བ་ལ་ཝ་ཏཱི, ཏེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏཾ. བྷཱ་ཡ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི བྷ་ཡཾ, ནི་ཀ་ནྟི་ཡེ་ཝ བྷ་ཡཾ མ་ཧཱ་ན་ཏྠ་ཧེ་ཏུ་ཏོ. ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ ཝི་ས་ཡི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་སུ ཝི་ས་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་སུ ཙ ས་ངྒ་ཏི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི, ཏཾ ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ‘‘བྷ་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. སེ་ས་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཾ ཨ་བྷི་ས་ནྡ་ཧ་ནཾ, སཾ་ཝི་དྷཱ་ན་ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཏཾ བྷ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ‘‘བྷ་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་ནི་པཱ་ཏོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟི. སོ བྷ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ ཨ་ན་ཏྠཱ་ནཾ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ‘‘བྷ་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཱ་ནི ནི་ཀ་ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡ་ཏཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ནི་ཀ་ནྟིཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨཱ་ལ་ཡཾ ཛ་ནེ་ཏྭཱ, ཏ་ཎྷཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱི་ཏཱ་དཱི་ནཾ པུ་ར་ཀྑ་ཏཱཏི སཱི་ཏཱ་དཱི་ནཾ པུ་ར་ཏོ ཋི་ཏཱ, སཱི་ཏཱ་དཱི་ཧི བཱ་དྷི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཕ་སྶཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟཱཏི ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶཱ་དི་བྷེ་དཾ ཕ་སྶཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟཱ. ཕ་སྶ་སྶཱ་དི་ནོཏི ཀཱ་ཡ་ས་མྥ་སྶ་ཝ་སེ་ན ཕོ་ཊྛ་བྦ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་སྶཱ་ད་ན་སཱི་ལཱ. ཀཱ་ཡ་ས་མྥ་སྶ་ཝ་སེ་ན ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཕོ་ཊྛ་བྦ་ཏ་ཎྷཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཕ་སྶཱ་ཧཱ་རཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནེ ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨུ་དྡྷ་ཊཾ ‘‘པ་རེ་སཾ ར་ཀྑི་ཏ་གོ་པི་ཏེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཕ་སྶ་སྶཱ་དི་ནོཏི ཝཱ ཕ་སྶཱ་ཧཱ་ར་སྶཱ་དི་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏི ཧི ཕ་སྶཱ་ཧཱ་རེ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཕ་སྶཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་སྶཱ་དོ, ནཱ་ས་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཕ་སྶ་སྶཱ་ད་མཱུ་ལ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི.

ཛཱ་ཏི་ནི་མི་ཏྟ་སྶ བྷ་ཡ་སྶ ཨ་བྷི་ནི་པཱ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཏ་མྨཱུ་ལ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་མྨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. བྷ་ཡཾ ས་བྦནྟི པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི, ཏི་ཝི་དྷ་མ་ཧཱ་བྷ་ཡཾ, ཨ་ཉྙ་ཉྩ ས་བྦ་བྷ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི བྷ་ཡཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏོ.

ཨ་བྷི་ནི་པ་ཏ་ཏཱིཏི ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི. པ་ཋ་མཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨ་ངྒཱ་ར་ཀཱ་སུ་ས་དི་སེ བྷ་ཝེ ཨ་བྷི་ནི་པཱ་ཏ་ས་དི་སཱི. ཏ་མྨཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱཏི ནཱ་མ་རཱུ་པ་ནི་བྦ་ཏྟི་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ. ས་བྦ་བྷ་ཡཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ནི་པཱ་ཏོ་ཡེ་ཝ བྷ་ཡཾ བྷཱ་ཡ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ.

ཨ་པྤེ་ཏི ཝི་ཡཱཏི ཕ་ལ་སྶ ཨ་ཏྟ་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏཾ ནི་ཡྻཱ་དེ་ཏི ཝི་ཡ. ཏནྟི ཕ་ལཾ. ཏ་ཏོཏི ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ. ཨེ་ཏེ་སནྟི ཨཱ་ཧཱ་རཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ནཱཏི ‘‘ཕ་ལཾ ནི་དེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན. ས་བྦ་པ་དེ་སཱུཏི ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ནི་རོ་དྷེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་བྦེ་སུ པ་དེ་སུ.

པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨུ་པཱ་དི་ཎྞ་ཀ་ཨཱ་ཧཱ་རེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཨཱ་ཧཱ་རཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ ཧི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་ནི་དཱ་ནཱ. པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཏྟ་ས་ནྟ་ཏི་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཙ་ཀྑུ སོ་ཏཾ གྷཱ་ནཾ ཛི་ཝ྄ཧཱ ཀཱ་ཡོ བྷཱ་ཝོ ཝ་ཏྠཱུ་ཏི ཨི་མེ་སཾ ས་ཏྟ་ནྣཾ ས་ནྟ་ཏཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན. སེ་སཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཨ་ནྡྷ་བ་དྷི་ར་ཨ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ. ཨཱུ་ན་ཨཱུ་ན་ས་ནྟ་ཏི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཙ་ཀྑུ་ནཱ, སོ་ཏེ་ན, ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ན, བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཨཱུ་ན་ཨཱུ་ན་ས་ནྟ་ཏི་ཝ་སེ་ན. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ ཛཱ་ཏཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ. པ་ཋ་མ་བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཙི་ཏྟ་སྶ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཏ་ཎྷཱ་ཡ་པི ནི་དཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཎྷཱ་ནི་དཱ་ན་ནྟི་པི པཱ་ཋོ. ཝ་ཊྚཾ ད་སྶེ་ཏྭཱཏི ས་རཱུ་པ་ཏོ ན་ཡ་ཏོ ཙ ས་ཀ་ལ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་མ་སྨི་ཉྩ པ་ན ཋཱ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཏཱི་ཏཱ་བྷི་མུ་ཁཾ དེ་ས་ནཾ ཀ་ཏྭཱཏི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་བྷ་ཝ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཏཱི་ཏ་དྷ་མྨཱ་བྷི་མུ་ཁཾ ཏ་བྦི་ས་ཡཾ དེ་ས་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཨ་ཏཱི་ཏེ་ན ཝ་ཊྚཾ ད་སྶེ་ཏཱིཏི ཨ་ཏཱི་ཏ་བྷ་ཝེ་ན ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོཏི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏེ་ན ཝ་ཊྚཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ནཱ་ཡཾ དོ་སོ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ན་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་བྷི་མུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཛ་ན་ཀ་ཀ་མྨཾ ག་ཧི་ཏཾ, ཏ་ཎྷཱ་སཱི་སེ་ན ནཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི ཀ་མྨུ་ནཱ ཝི་ནཱ ཏ་ཎྷཱ བྷ་ཝ་ནེ་ཏྟི ཡུ་ཛྫ་ཏི.

ཏཾ ཀ་མྨནྟི ཏ་ཎྷཱ་སཱི་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཀ་མྨཾ. ད་སྶེ་ཏུནྟི ཏཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ. ཏ་སྶ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཛ་ན་ཀཾ ཀ་མྨནྟི ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཛ་ན་ཀཾ. ཏ་ཏོ པ་ར་མྤི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་ཡཱུ་ཧི་ཏཾ ཀ་མྨཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཙ ནཱ་མ ཏ་ཎྷཱ ཝི་ཡ ཀ་མྨ་ཏྟཱ་ཏི ཀ་མྨ་སྶེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ. དྭཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུཏི ཨཱ་ཧཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ནཱ་ཏི དྭཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ. ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོཏི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཀཱ་ལི་ཀོ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལི་ཀོ ཙ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. པུ་ན དྭཱི་སཱུཏི ཏ་ཎྷཱ་གྒ་ཧ་ཎེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ཏི དྭཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ. ཏ་སྶ ཛ་ན་ཀནྟི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཙེ་ཝ ཨ་ཏཱི་ཏ་སྶ ཙ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཛ་ན་ཀཾ ཀ་མྨཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀ་མྨ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཏཾ ཀ་མྨཾ ཨཱ་ཡཱུ་ཧི་ཏཾ, སཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ ཛཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན སཾ་སཱ་ར་ཝ་ཊྚ་སྶ ཨ་ན་མ་ཏ་གྒ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ས་ངྑེ་པེ་ནཱཏི ས་ངྑེ་པེ་ན ཧེ་ཏུ་པ་ཉྩ་ཀ་ཕ་ལ་པ་ཉྩ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎ་མྤི ཧི ས་ངྑེ་པོ ཨེ་ཝ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷ་ཏྟཱ.

ཡ་དི ཨ་ཏཱི་ཏེ་ན ཝ་ཊྚཾ ད་སྶི་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ས་པྤ་དེ་སཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྲཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་ན ཧི ཡ་དི་པི ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་ན ཝ་ཊྚཾ ཨི་དྷ ན ད་སྶི་ཏཾ, ན་ཡ་ཏོ པ་ན ཏ་སྶ་པི ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ནི་པྤ་དེ་སཱ ཨེ་ཝ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་དེ་ས་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་ད་ཀ་པི་ཊྛེ ནི་པ་ནྣནྟི ཨུ་ད་ཀཾ པ་རི་པླ་ཝ་ཝ་སེ་ན ནི་པ་ནྣཾ. པ་ར་བྷཱ་གནྟི པ་ར་ཨུ་ཏྟ་མ་ངྒ་བྷཱ་གཾ. ཨོ་ར་ཏོཏི ཏ་ཏོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་ག་ཏོ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ. ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞོཏི ཝི་ཀ་ལཱ་ཝ་ཡ་ཝོ. ཨེ་ཝཾ་ས་མྤ་དནྟི་ཨཱ་དི ཨུ་པ་མཱ་ཡ སཾ་ས་ནྡ་ནཾ.

ཡ་ཐཱ ཧི གཱི་ཝཱ ས་རཱི་ར་ས་ནྡྷཱ་ར་ཀ་ཀ་ཎྜ་རཱ་ནཾ མཱུ་ལ་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ནྡྷཱ་ར་ཀཱ་ནཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ ཏ་ཎྷཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘གཱི་ཝཱ་ཡ དི་ཊྛ་ཀཱ་ལོ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀཱ་ཝ་ཡ་ཝ་ས་མུ་དཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, ཨེ་ཝཾ ཕཱ་སུ་ཀ་པི་ཊྛི་ཀ་ཎྜ་ཀཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀཱ་ཝ་ཡ་ཝ་ས་མུ་དཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ པི་ཊྛཱི་ཏི ‘‘པི་ཊྛི་ཡཱ…པེ… ཏ་སྶ དི་ཊྛ་ཀཱ་ལོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏནྟི ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཀ་ཐི་ཏཾ. ཨི་དྷ དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་རཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ‘‘ན་ངྒུ་ཊྛ་མཱུ་ལ་སྶ དི་ཊྛ་ཀཱ་ལོ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ‘‘ན་ངྒུ་ཊྛ་མཱུ་ལཾ པ་སྶེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨུ་པ་མཱ་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏཾ. ན་ཡ་ཏོ པ་རི་པུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་སྶཱ་པི པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་ཊྚ་སྶ ཧེ་ཏུ་ཝ་སེ་ན ཕ་ལ་ཝ་སེ་ན ཝཱ པ་རི་པུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝ་སྶ མུ་ཁ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ཨཱ་དི་ཏོ ཕ་ལ་ཧེ་ཏུ་ས་ནྡྷི, མ་ཛ྄ཛྷེ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ས་ནྡྷི, ཨ་ནྟེ་པི ཕ་ལ་ཧེ་ཏུ་ས་ནྡྷཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏི་ས་ནྡྷི་ཀ་ཏྟཱ ཙ་ཏུ་ས་ངྑེ་པ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚཾ ད་སྶི་ཏནྟི.

ཨཱ་ཧཱ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢. མོ་ལི༹་ཡ་ཕ་གྒུ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༢. ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ནེཏི ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ་མེ བྷི་ཀྑུ…པེ… ཨཱ་ཧཱ་རཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རེ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མེ ཁོ བྷི་ཀྑ་ཝེ…པེ… ཨ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶི་ཏེ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ནེ. དེ་ས་ནཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་སི ཙ་ཏུ་ཨཱ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷཱ་ག་དཱི་པ་ཀཾ དེ་ས་ནཾ ཨུ་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ནི་ཊྛཱ་པེ་སི, ཨུ་པ་རི ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཏུ་ཎྷཱི ནི་སཱི་དི. དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོཏི ཨ་ཏྟ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ. ཝ་ར་ག་ནྡྷ་ཝཱ་སི་ཏནྟི ས་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷེ་ན ཙ་ནྡ་ན་ག་ནྡྷེ་ན ཙེ་ཝ ཏ་ད་ཉྙ་ནཱ་ནཱ་ག་ནྡྷེ་ན ཙ པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཝ་ར་ག་ནྡྷ་ཝཱ་སི་ཏཾ. ར་ཏ་ན་ཙ་ངྐོ་ཊ་ཝ་རེ་ནཱཏི ར་ཏ་ན་མ་ཡེ་ན ཨུ་ཏྟ་མ་ཙ་ངྐོ་ཊ་ཀེ་ན. དེ་ས་ནཱ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ནྟོཏི ཡ་ཐཱ་དེ་སི་ཏཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ གྷ་ཊེ་ནྟོ, ཡ་ཐཱ ཨུ་པ་རི་དེ་ས་ནཱ ཝ་དྡྷེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཀ་རོ་ནྟོ. ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ཧཱ་རེ་ཏཱིཏི ཏ་སྶ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་པུ་ཙྪཱ་ཡ ཏཾ དི་ཊྛི་ག་ཏཾ ཨུ་པྤཱ་ཊེ་ནྟོ ‘‘ཡོ ཨེ་ཏཾ…པེ… བྷུ་ཉྫ་ཏི ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.

ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ཧཱ་རེ ནཱ་མ ཨི་ཙྪི་ཏེ ཏ་སྶ ཨུ་པ་བྷུ་ཉྫ་ཀེ་ན་པི བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, སོ ‘‘ཀོ ནུ ཁོ’’ཏི ཨ་ཡཾ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨུ་ཏུ་ས་མ་ཡེཏི ག་བྦྷ་ཝུ་ཊྛཱ་ན་ས་མ་ཡེ. སོ ཧི ཨུ་ཏུ་ས་མ་ཡ་སྶ མ་ཏྟ་ཀ་ས་མ་ཡ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟོ. ‘‘ཨུ་ད་ཀེ་ན ཨ་ཎྜཱ་ནི མཱ ན་སྶ་ནྟཱུ’’ཏི མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡ་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ. གི་ཛ྄ཛྷ་པོ་ཏ་ཀཱ ཝི་ཡ ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཏཱ་ནི ཀ་ཙྪ་པ་ཎྜཱ་ནི མ་ནོ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ་ཧཱ་རེ་ན ཡཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཏ་སྶ ཐེ་ར་སྶ ལ་དྡྷི. ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཡཾ ལ་དྡྷཱིཏི ཕ་སྶ་མ་ནོ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ་ཧཱ་རེ་སུ ཀི་ཉྩཱ་པི ཐེ་ར་སྶ ཡུ་ཏྟཱ ཨ་ཡུ་ཏྟཱ ཝཱ ཨ་ཡཾ ལ་དྡྷི. ཨི་མཾ པ་ཉྷནྟི ‘‘ཀོ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ཧཱ་རེ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མཾ པ་ཉྷཾ ཨེ་ཏཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ལ་དྡྷི་ཡཱ ན པ་ན པུ་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ས་ཏྟུ་པ་ལ་དྡྷི་ཡཱ པུ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སོཏི དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ. ན ནི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦོ ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཀ་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཧཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ནཱ་ཧཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཏ་སྨིཾ མ་ཡཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེཏི ཏ་སྨིཾ ཝ་ཙ་ནེ མ་ཡཱ ‘‘ཨཱ་ཧཱ་རེ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ས་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ཉྷོཏི ‘‘ཀོ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ཧཱ་རེ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཡཾ པ་ཉྷོ ཡུ་ཏྟོ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪི་ཏེ པ་ཉྷེཏི ས་ཏྟུ་པ་ལ་དྡྷིཾ ཨ་ནཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཀ་ཏ་མ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨ་པ་ཝ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཉྷེ པུ་ཙྪི་ཏེ. ཏེ་ནེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ནཱཏི ཏེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ས་ཧ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ནཱ་མ་ཉྩ རཱུ་པ་ཉྩ ཨ་ཏཱི་ཏ་བྷ་ཝེ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟཱི་ཏི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ནཱ་མ་རཱུ་པེ ཛཱ་ཏེ ས་ཏཱིཏི ནཱ་མ་རཱུ་པེ ནི་བྦ་ཏྟེ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ནཾ ཧོ་ཏི.

ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་བྷཱ་གོ – ནཱ་མ་ནྟི ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཁ་ནྡྷ་ཏྟ་ཡཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, རཱུ་པཾ པ་ན ས་ཏྟ་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ, ནི་ཡ་མ་ཏོ ཙ་ཏྟཱ་རི བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཚ ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཨཱ་ཧཱ་རོ ཙ. ཏ་ཏྠ ཝི་པཱ་ཀ་ནཱ་མཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ནོ ས་ཧཱ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ཚ་ཊྛ་སྶ མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཝི་པཱ་ཀ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ས་ཏྟ་དྷཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཀི་ཉྩི པ་ནེ་ཏྠ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཀི་ཉྩི ཨཱ་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཀྐཾ་སཱ་ཝ་ཀཾ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་ཏ་རེ་སཾ པ་ན པ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ས་ཧཱ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ནི་སྶ་ཡ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏ་ཝ་སེ་ན ཚ་དྷཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཀི་ཉྩི པ་ནེ་ཏྠ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཀི་ཉྩི ཨཱ་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ནཱ་ཏི ས་བྦཾ པུ་རི་མ་ས་དི་སཾ. པ་ཝ་ཏྟེ ཝི་པཱ་ཀ་ནཱ་མཾ ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཚ་ཊྛཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་ཏྟ་དྷཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ན ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཚ་ཊྛ་སྶ ཏ་ཏོ ཝི་པཱ་ཀ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་ན པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ ཙ་ཀྑུ་པ་སཱ་དཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་ཀ་མྤི ཨི་ཏ་ར་མྤི ཝི་པཱ་ཀ་ནཱ་མཾ པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཙ་ཏུ་དྷཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་མྤི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. རཱུ་པ་ཏོ པ་ན ཝ་ཏྠུ་རཱུ་པཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ ཚ་ཊྛ་སྶ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ནི་སྶ་ཡ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཚ་དྷཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཙ་ཏྟཱ་རི པ་ན བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ནི་སྶ་ཡ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཙ་ཏུ་དྷཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཏི་དྷཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་ཏོ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༥༩༤) ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.

པ་ཉྷ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སཾ དེ་ནྟོཏི ‘‘ཀོ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཕུ་ས་ཏཱི’’ཏི ཨི་མ་སྶ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་པ་ཉྷ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སཾ དེ་ནྟོ. ཏ་ཏོ ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏུ་ཀཱ་མོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་བྦ་པ་དེ་སཱུཏི དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཙ ཝུ་ཏྟ་པ་དེ་སུ. ས་ཏྟོཏི ཨ་ཏྟཱ. སོ པ་ན ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དི་ནོ་པི ཡཱ་ཝ ན ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཨ་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ལ་དྡྷི, པ་གེ་ཝ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དི་ནོ. བྷཱུ་ཏོཏི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ. ནི་པྥ་ཏྟོཏི ནི་པྥ་ནྣོ. ན ཏ་སྶ དཱ་ནི ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ལ་དྡྷི. ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཨི་དནྟི ཨི་མ་སྨཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨི་དཾ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ. པུ་ན ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཨི་དནྟི ཨི་མ་སྨཱ ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨི་དཾ ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་ནྟི ཨེ་ཝཾ བ་ཧཱུ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟཾ ས་ངྑཱ་ར་མ་ཏྟ་མི་ད་ནྟི ས་ཉྙ་ཏྟིཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ. ཏེ་ནཱ་པཱིཏི ས་ཉྙ་ཏྟུ་པ་ག་ཏེ་ནཱ་པི. ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨ་ཝ་ས་རོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ. དེ་ས་ནཱ་རུ་ལ༹ྷནྟི ཡ་ཏོ ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་པ་ད་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཕ་སྶོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དེ་ས་ནཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཝཱི་ཐིཾ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷ་མེ་ཝ. ཏ་མེ་ཝཱཏི ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་པ་ད་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཝི་ཝ་ཛྫེ་ནྟོཏི ཝི་ཝ་ཊྚེ་ནྟོ. ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱཏི ‘‘ཚ་ནྣཾ་ཏྭེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨེ་ཝཾ དེ་སི་ཏེ, ‘‘ཝི་ནེ་ཡྻ་ཛ་ནོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ཧཱ་རོ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ པུ་རི་མ་བྷ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཡ་ཏི་བྷ་ཝ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནཱ་མ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ ཨེ་ཀོ ས་ནྡྷཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ད་མི་ནཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶཱ་པི ག་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

མོ་ལི༹་ཡ་ཕ་གྒུ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༣. ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༣. ཡེ པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཏེ་ན་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ, ཏེ བཱ་ཧི་ར་ཀ་ལི་ངྒེ ཋི་ཏཱ་པི ཏེ་ནེ་ཝ ཏ་ཏྠ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡོ་གེ་ན བྷཱ་ཝི་ནཾ ས་མི་ཏ་བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་ཏཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་ས་མྨ་ཏཱ་ཡེ་ཝ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ས་མྨ་ཏཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཏེ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ཝ་སེ་ནཱཏི དུ་ཀྑ་ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཀ་ཐཾ བཱ་ཧི་ར་ཀཱ་པི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ དུ་ཀྑ་ནྟི ན ཛཱ་ན་ནྟི. ས་ཙྩ་དེ་ས་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ས་ཧ ཏ་ཎྷཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཀེ་ཙི. ཏཾ ན སུ་ཊྛུ. ཡ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ པ་ཋ་མཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི, ཨི་དྷ ཛཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, སཱ ཙ ཏ་ཎྷཱ ཨེ་ཝ ས་ནྟཱ་ནེ་ན, ཏ་ཎྷེ་ཝ སཱ ཛཱ་ཏི. ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ན ཁ་ཎི་ཀཾ, ཏ་སྨཱ ས་ཏ་ཎྷཱ ཨེ་ཝ ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ་ཏི བྷཱུ་ཏ་ཀ་ཐ་ན་མེ་ཏཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ན ཛཱ་ན་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི. ས་བྦ་པ་དེ་སཱུཏི ཡ་ཏྠ ཏ་ཎྷཱ ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ཏེ་སུ ས་བྦ་པ་དེ་སུ. ཡེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ པུ་གྒ་ལོ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ས་མ་ཎོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ སཱ་མ་ཉྙཾ བྲ་ཧྨ་ཉྙ་ཉྩཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་རི་ཡ…པེ… བྲ་ཧྨ་ཉྙ་ཉྩཱ’’ཏི. ཡེ་ན ཧི པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟེ་ན ས་མ་ཎ-ས་དྡོ བྲཱ་ཧྨ་ཎ-ས་དྡོ ཙ ས་ཀེ ཨ་ཏྠེ ནི་རུ་ལ༹ྷོ, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ནྣོ་པི ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ དྭི་དྷཱ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པཱི’’ཏི. ཨེ་ཀཱ་ད་ས་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི ཀ་ཐེ་སི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མུ་ད་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་དྡྷ་ཊ་ཏྟཱ.

ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༤. དུ་ཏི་ཡ་ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༤. ཨི་མེ དྷ་མྨེ ཀ་ཏ་མེ དྷ་མྨེཏི ཙ ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ‘‘ཨི་མེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཀ་ཏ་མེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི ཨི་མེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ཨེ་ཏཱ་ནི ཧི པ་དཱ་ནི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཨི་མི་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་པ་ཉྩ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ པ་པ་ཉྩཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ཏཾ, དེ་ས་ནཾ…པེ… ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ནཱ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཏཱ་ནེ་ཝ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་དཱི་ནི ག་ཧེ་ཏྭཱ པུ་གྒ་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་དི་ཏོ ‘‘ཨི་མེ དྷ་མྨེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་བྦ་པ་ད་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ར་དྡྷཱ. ཡ་ཐཱ་ནུ་ལོ་མ་སཱ་ས་ན་ཉྷི སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ, ན ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨ་སཱ་ས་ན་ནྟི.

དུ་ཏི་ཡ་ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༥. ཀ་ཙྩཱ་ན་གོ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༥. ཡ་སྨཱ ཨི་དྷ ཛཱ་ན་ནྟཱ་པི ‘‘ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ་པི བཱ་ཧི་ར་ཀཱ་པི སཱ་ས་ནི་ཀཱ་པི ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་དི་ཝ་སེ་ན་པི ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑེ་ན་པི, ཏ་སྨཱ ཏཾ བ་ཧཱུ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་སེ་ན ‘‘ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི་ཏི, བྷ་ནྟེ, ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཧི་སྶ ཨ་ཡཾ ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་པ་ཡོ་གོ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ‘‘ཨ་པ་རེ་ཧི་པི ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཨ་ཏྠ་ཉྩ ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ ཡ་སྨཱ ཝི་ཉྙཱུ ཨེ་ཝ པ་མཱ་ཎཾ, ན ཨ་ཝི་ཉྙཱུ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡཾ པ་ཎྜི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. དྭེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ ཨ་སྶཱ་ཏི དྭ་ཡཾ, དུ་ཝི་དྷཾ དི་ཊྛི་གཱ་ཧ་ཝ་ཏྠུ, དྭ་ཡཾ དི་ཊྛི་གཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ནི་སྶི་ཏོ ཨ་པ་སྶི་ཏོ་ཏི དྭ་ཡ་ནི་སྶི་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྭེ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ནི་སྶི་ཏོ’’ཏི. ཡཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ‘‘ས་བྦོ་ཡཾ ལོ་ཀོ ཨ་ཏྠི ཝི་ཛྫ་ཏི ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ ག་ཎྷཱ་ཏི, སཱ དི་ཊྛི ཨ་ཏྠི་ཏཱ, སཱ ཨེ་ཝ ས་དཱ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ལོ་ཀོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་གཱ་ཧ་ཏཱ་ཡ ས་སྶ་ཏོ, ཏཾ ས་སྶ་ཏཾ. ཡཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ‘‘ས་བྦོ་ཡཾ ལོ་ཀོ ན་ཏྠི ན ཧོ་ཏི ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ ག་ཎྷཱ་ཏི, སཱ དི་ཊྛི ན་ཏྠི་ཏཱ, སཱ ཨེ་ཝ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པྤ་ནྣ་གཱ་ཧ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཙྪེ་དོ, ཏཾ ཨུ་ཙྪེ་དཾ. ལོ་ཀོ ནཱ་མ ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀོ ཏ་མྷི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏོ. ས་མྨ་པྤ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་པ་ཉྙཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཝི་པ་སྶ་ནཱ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ’’ཏི. ནི་བྦ་ཏྟེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུཏི ཡ་ཐཱ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣེ་སུ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་སུ. པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟེ སྭེ་ཝཱཏི ས་ནྟཱ་ན་ནི་བ་ནྡྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནེ་སུ ཨེ་ཝ. ཡཱ ན་ཏྠཱིཏི ཡཱ ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ན་ཏོ ཝི་ན་སྶ་ན་ཏོ ཀོ་ཙི ཋི་ཏོ ནཱ་མ ས་ཏྟོ དྷ་མྨོ ཝཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ. ‘‘ན་ཏྠི ས་ཏྟཱ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ’’ཏི པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་པི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཝ. སཱ ན ཧོ་ཏཱིཏི ཀ་མྨཱ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷཱ་དི་བྷེ་དཾ པ་ཙྩ་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩ ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀ་སྶ ས་མུ་ད་ཡ་ནི་བྦ་ཏྟིཾ ས་མྨ་པྤ་ཉྙཱ་ཡ པ་སྶ་ཏོ, སཱ ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི, ན ཧོ་ཏི, ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨ་ཝི་ཙྪེ་དེ་ན ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏོ. ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷནྟི ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀ་སྶ ཁ་ཎི་ཀ་ནི་རོ་དྷཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ བྷ་ངྒ’’ནྟི. ཡཱ ཨ་ཏྠཱིཏི ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ ས་ནྟཱ་ནཱ་ནུ་པ་ཙྪེ་ད་སྶ ཨེ་ཀ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀེ ཡཱ ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ལོ་ཀོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ. སཱ ན ཧོ་ཏཱིཏི ཨུ་པྤ་ནྣུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ནི་རོ་དྷ་སྶ ན་ཝ་ན་ཝཱ་ན་ཉྩ ཨུ་པྤཱ་ད་སྶ ད་སྶ་ན་ཏོ, སཱ ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི ན ཧོ་ཏི.

ལོ་ཀོ ས་མུ་དེ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི ལོ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར’’ནྟི. པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཱ་ན་ཉྷི ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ. པ་ཊི་ལོ་མཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་ནྟི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏཾ་ཏཾ་ཧེ་ཏུ་ནི་རོ་དྷ་ཏོ ཏཾ་ཏཾ་ཕ་ལ་ནི་རོ་དྷོ ཧི པ་ཊི་ལོ་མ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ. ཡོ ཧི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་ཨཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ, སོ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ལོ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡོ. པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་སྶ ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ཀ་སྶ. ཨ་ནུ་ཙྪེ་དཾ པ་སྶ་ཏོཏི ཨ་ནུ་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་སྶ ཧེ་ཏུ. ཨ་ཡ་མྤཱིཏི ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཁ་ཎ་ཏོ ཨུ་ད་ཡ་ཝ་ཡ་ནཱི་ཧ་ར་ཎ་ན་ཡོ, ཨ་ཐ ཁོ པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ཨུ་ད་ཡ་ཝ་ཡ་ནཱི་ཧ་ར་ཎ་ན་ཡོ་པི.

ཨུ་པ་ག་མ་ན་ཊྛེ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཝ ཨུ་པ་ཡོ. ཏ་ཐཱ དི་ཊྛུ་པ་ཡོ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པ་ཡེ་ཧི ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ན་ཏྠ་ནྟ་ར་ཏཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཏ་ཐཱ ཙ པ་ན ཏེ་སུ དུ་ཝི་དྷ་ཏཱ ཨུ་པཱ་དཱི་ཡ་ཏི. ན་ནུ ཙ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནི ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི? ས་ཙྩཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཏཱ་ནི ཙ ཁོ ཨ་ཏྠ་ཏོ དྭེ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨི་དྷ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་མཾ ‘‘ཨ་ཧཾ མ་མ’’ནྟི ཨ་ཡ་ཐཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་ཐཱ་ནུ་ཀྐ་མཾ་ཡེ་ཝ པ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་རོ་པ་ར་སྶ སུ་བྷཾ ཨ་སུ་བྷ་ནྟི་ཨཱ་དཱི་ན་ཉྩ ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ དྷ་མྨེཏི ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨེ. ཝི་ནི་ཝི་ས་ནྟཱིཏི ཝི་རཱུ་པཾ ནི་ཝི་ས་ནྟི, ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཱ་ཧཱིཏི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི. ཝི་ནི་བ་དྡྷོཏི ཝི་རཱུ་པཾ ཝི་མུ་ཙྩི་ཏུཾ ཝཱ ཨ་པྤ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ བ་དྡྷོ.

‘‘ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ’’ཏི ཨུ་པ་ཡུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཉྩཱ་ཡ་ནྟི ཏ་ཉྩ ཨུ་པ་ཡུ་པཱ་དཱ་ན’’ནྟི. ཙི་ཏྟ་སྶཱཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་སྶ. པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏནྟི ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ. དོ་ས་མོ་ཧ་ཝ་སེ་ན་པི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཡོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་སྨིནྟི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟེ. ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟཱིཏི ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟི. ཨ་ནུ་སེ་ནྟཱིཏི ཐཱ་མ་ག་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་པྤ་ཧཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་སེ་ནྟི. ཏ་དུ་བྷ་ཡནྟི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་དྭ་ཡཾ. ན ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཡཱ ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏི ན ཨ་ལླཱི་ཡ་ཏི. ན ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏཱིཏི ན ད་ལ༹ྷ་གྒཱ་ཧཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏཱིཏི ན ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་གཱ་ཧེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནི་ཡ་གཱ་ཧོ ནཱ་མ ས་ཏི ཨ་ཏྟ་གཱ་ཧེ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏྟཱ མེ’’ཏི. ཨི་དཾ དུ་ཀྑ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ་པ་སྶ་ཡཾ ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དུ་ཀྑ་མེ་ཝཱ་ཏི པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ དུ་ཀྑཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༣༨༧; མ. ནི. ༡.༡༢༠; ༣.༣༧༣; ཝི་བྷ. ༡༩༠) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ངྑཾ ན ཀ་རོ་ཏཱིཏི སཾ་ས་ཡཾ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི ས་བྦ་སོ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏོ.

ན པ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡེ་ནཱཏི པ་ར་སྶ ཨ་ས་དྡ་ཧ་ནེ་ན. མི་སྶ་ཀ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ ཨཱ་ཧཱཏི ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མི་སྶ་ཀཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ ཨ་ཝོ་ཙ. ནི་ཀཱུ་ཊ་ནྟོཏི ནི་ཧཱི་ན་ནྟོ. ནི་ཧཱི་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཧི ཨ་ཡཾ ནི་ཀཱུ་ཊ-ས་དྡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ལཱ་མ་ཀ་ནྟོ’’ཏི. པ་ཋ་མ་ཀནྟི ཙ ག་ར་ཧཱ་ཡཾ ཀ-ས་དྡོ. ས་བྦཾ ན་ཏྠཱིཏི ཡ་ཐཱ་ས་ངྑ་ཏཾ བྷ་ངྒུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ན་ཏྠི ཨེ་ཝ, ས་བྦཾ ན་ཏྠི ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི ཝི་ན་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་བྦ་མ་ཏྠཱི་ཏི ཙ ཡ་ཐཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཾ ཨ་ཏྠི ཝི་ཛྫ་ཏི, ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་བྦནྟི ཙེ་ཏྠ ས་ཀྐཱ་ཡ་ས་བྦཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ ‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨ་མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༡) ཝི་ཡ. ཏ་ཉྷི པ་རི་ཉྙཱ་ཉཱ་ཎཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ. ཨི་ཏི-ས་དྡོ ནི་ད་སྶ་ནེ. ཀིཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི? ཨ་ཏྠི-ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཏྠི་ཏ’’ནྟི ནི་ཙྩ་ཏཾ. ས་སྶ་ཏ་གྒཱ་ཧོ ཧི ཨི་དྷ པ་ཋ་མོ ཨ་ནྟོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨུ་ཙྪེ་ད་གྒཱ་ཧོ དུ་ཏི་ཡོ་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ ཙ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨུ་པྤ་ནྣ་ནི་རོ་དྷ་ཀ་ཐ་ན་ཏོ ས་སྶ་ཏ་ཏཾ, ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ས་ཏི ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ པུ་ནཱུ་པ་ག་མ་ན་ཀ་ཐ་ན་ཏོ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཏ་ཉྩ ཨ་ནུ་པ་ག་མྨ མ་ཛ྄ཛྷི་མེ་ན བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ན་ཡེ་ན. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཏེ…པེ… ཨ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཀ་ཙྩཱ་ན་གོ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༦. དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༦. ནི་བྦི་ནྡ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ནི་བྦི་དཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡ. སཱ ཧི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སཱི་སེ་ན ཝུ་ཏྟེ་སུ ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨེ་སུ ནི་བྦི་ནྡ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཝི་ར་ཛྫ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཝི་རཱ་གཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡ. སཱི་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཝི་ཝ་ཊྚ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སཱི་ལ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཝི་ཝ་ཊྚ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ་པི པ་གེ་ཝ ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ བྷི་ཀྑུ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣོ ནཱ་མ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒཱ པ་ཊི་པ་ནྣོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི. ནི་བྦཱ་ན་དྷ་མྨ་སྶཱཏི ནི་བྦཱ་ནཱ་ཝ་ཧ་སྶ ཨ་རི་ཡ་སྶ མ་གྒ་སྶ. ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ས་བྷཱ་ཝ་བྷཱུ་ཏནྟི ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་ས་བྷཱ་ཝ་བྷཱུ་ཏཾ. ནི་བྦི་དཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ད་ཏི. ཝི་རཱ་གཱ ནི་རོ་དྷཱཏི པ་ད་དྭ་ཡེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ, ཨི་ཏ་རེ་ན ཕ་ལཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ. ཨེ་ཀེ་ན ན་ཡེ་ནཱཏི པ་ཋ་མེ་ན ན་ཡེ་ན. ཏ་ཏྠ ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཾ པུ་ཙྪི་ཏོ ཏཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི. ཡོ ཧི ཝི་པ་སྶ་ནཾ མ་གྒཾ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, སོ ཨེ་ཀ་ནྟ་དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་སྶ པུ་ཙྪཱ ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི. དྭཱི་ཧཱིཏི དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ན་ཡེ་ཧི. ཏནྟི པུ་ཙྪཾ. ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱཏི ཝི་སི་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ. ཡ་ཐཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཨ་པུ་ཙྪི་ཏ་མྤི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝི་མུ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝི་སེ་སཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ཨ་པྤཾ ཡཱ་ཙི་ཏོ བ་ཧུཾ དེ་ནྟོ ཨུ་ལཱ༹་ར་པུ་རི་སོ ཝི་ཡ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཾ པུ་ཙྪི་ཏོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་མུ་ཁེ་ན ཏ་ཉྩེ་ཝ ཏ་ཏོ ཙ ཨུ་ཏྟ་རིཾ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཉྩ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི. ཏ་ཏྠ ‘‘ནི་བྦི་དཱ་ཡ…པེ… དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་སི. ‘‘ནི་རོ་དྷཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཾ, ‘‘ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ དེ་ས་ནཾ ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་སི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མི་ཡོ ནི་དྡི་ཊྛཱ’’ཏི.

དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༧. ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་སྶ་པ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༧. ལི་ངྒེ་ན ཨ་ཙེ་ལ་ཀོཏི པ་བྦ་ཛི་ཏ་ལི་ངྒེ་ན ཨ་ཙེ་ལ་ཀོ. ཏེ་ན ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་ཙ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཙེ་ལོ, ན ནི་ཙྩེ་ལ་ཏཱ་མ་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ནཱ་མེ་ནཱཏི གོ་ཏྟ་ནཱ་མེ་ན ཀ་སྶ་པོཏི. དེ་སེ་ཏི པ་ཝེ་དེ་ཏི སཾ་ས་ཡ་ཝི་ག་མ་ནཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི དེ་སོ, ནི་ཙྪ་ཡ་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཉྩི་དེ་ཝ དེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི. སོ ཧི སཾ་ས་ཡ་ཝི་ག་མ་ནཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨོ་ཀཱ་སནྟི ཨ་ཝ་སཾ་ས་ནྡ་ན་པ་དེ་སཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཁ་ཎཾ ཀཱ་ལ’’ནྟི. ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རཾ ཨ་ནྟོ་ནི་ཝེ་ས་ནཾ. ཨ་ནྟ་རེ གྷ་རཱ་ནི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རཾ, ཨ་ནྟོ་གཱ་མོ. ཡ་དཱ་ཀ་ངྑ་སཱིཏི ཡཾ ཨཱ་ཀ་ངྑ་སི. ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦ་ཉྙུ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ པ་ཝཱ་རེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ཨི་ཙྪ་སཱི’’ཏི. ཡ་དཱ་ཀ་ངྑ་སཱིཏི ཡཾ ཨཱ་ཀ་ངྑ་སི, ཀ་སྶ་པ, ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ་པི པུ་ཙྪ་སི, ཡཾ ཨཱ་ཀ་ངྑ་སི, ཏ་མེ་ཝ པུ་ཙྪཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

‘‘ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ པ་ཊི་ཀྑི་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཏ་ཏི་ཡ་མྤི ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ཋེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. སོ པ་ན ན་ཡ་ཝ་སེ་ན སཾ་ཁི་ཏྟོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་སྶ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཡཱ་ཙཱ་པེ་ཏྭཱ ཙ་སྶ པ་ཉྷཾ ཀ་ཐེ་སི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. གཱ་ར་ཝ་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི ཏ་ཉྩ དྷ་མྨ་སྶ སུ་སྶཱུ་སཱ་ཡ. དྷ་མྨ་ག་རུ་ཀཱ ཧི བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ. ས་ཏྟཱ་ནཾ ཉཱ་ཎ་པ་རི་པཱ་ཀཾ ཨཱ་ག་མ་ཡ་མཱ་ནོ ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ ཡཱ་ཙཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཝ་སེ་ན སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ པ་དཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ཀཱ་ལེ་ནཱ’’ཏི ཀ་སྶ་པ་སྶ ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

མཱཏི པ་ཊི་སེ་དྷེ ནི་པཱ་ཏོ. བྷ་ཎཱིཏི པུ་ན་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཀི་རི་ཡཱ་པ་དཾ ཝ་ད་ཏི. མཱ ཨེ་ཝཾ བྷ་ཎི, ཀ་ཐེ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཝོ་ཙཱ’’ཏི པ་ན ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑནྟི པུ་རི་ས་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་དུ་ཀྑཾ, ཏེ་ན ཀ་ཏཾ ནཱ་མ ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ པུ་བྦེ ཏེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨ་སྶ ཨུ་པ་ཙི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫོ. དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ པ་ན པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ ནི་ཙྩཾ ཀཱ་ར་ཀ་ཝེ་ད་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ‘‘ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི པུ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ‘‘མཱ ཧེ་ཝ’’ནྟི ཨ་ཝོ་ཙ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑ་ནྟི ཝ་ཏྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་དི བཱ་ཧི་ར་ཀེ་ཧི པ་རི་ཀ་པྤི་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ནཱ་མ ཀོ་ཙི ཨ་ཏྠི, སོ ཙ ནི་ཙྩོ, ཏ་སྶ ནི་བྦི་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ, པུ་རི་མ་རཱུ་པཱ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཏོ ཀ་སྶ་ཙི ཝི་སེ་སཱ་དྷཱ་ན་སྶ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཧི་ཏ་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ, ཧི་ཏེ ཙ ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཨུ་པ་དེ་སོ ཙ ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ནོ སི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དི་ནོ. ཀ་ཐཾ ཝཱ སོ ཨུ་པ་དེ་སོ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཡ་ཏི? ཝི་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ་ཊཱ་ཀཱ་ས་སྶ ཝི་ཡ དཱ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ ཧིཾ་སཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ ཙ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་ཐཱ སུ་ཁ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ཙ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་བ་ནྡྷོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དི་ནོ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི ཀ་མྨ་བ་ནྡྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཀུ་ཏོ ཝི་མོ་ཀྑོ. ཨ་ཐ པ་ན ‘‘དྷ་མྨ་མ་ཏྟཾ ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙེ་ཝ ཝི་ན་སྶ་ཏི ཙ. ཡ་སྶ ཝ་སེ་ནཱ་ཡཾ ཀི་རི་ཡཱ་ཝོ་ཧཱ་རོ’’ཏི ཝ་དེ་ཡྻ, ཨེ་ཝ་མྤི པུ་རི་མ་རཱུ་པཱ་ཝི་ཛ་ཧ་ནེ་ན ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་ནྟི ན ས་ཀྐཱ ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཏུཾ. ཏེ ཝཱ པ་ན་སྶ དྷ་མྨཱ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་བྷཱུ་ཏཱ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ ཝཱ སི་ཡུཾ ཨ་ན་ཉྙེ ཝཱ. ཡ་དི ཨ་ཉྙེ, ན ཏཱ་ཧི ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཧི་པི ཀོ་ཙི ཝི་སེ་སོ ཨ་ཏྠི. ཡོ ཧི ཀ་རོ་ཏི པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི ཙ་ཝ་ཏི ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི ཙཱ་ཏི ཨི་ཙྪི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་སོ. ཀི་ཉྩ དྷ་མྨ་ཀ་པྤ་ནཱ་པི ནི་ར་ཏྠི་ཀཱ སི་ཡཱ. ཨ་ཐ ཨ་ན་ཉྙེ, ཨུ་པྤཱ་ད་ཝི་ནཱ་ས་ཝ་ནྟཱི་ཧི ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཧི ཨ་ན་ཉྙ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཏཱ་སཾ ཝི་ཡ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝི་ནཱ་ས་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཀུ་ཏོ ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་སོ. ཏཱ་ས་མྤི ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཡ ནི་ཙྩ་ཏཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི བ་ནྡྷ་ཝི་མོ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ན ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝཱ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟཱ ནཱ་མ ཀོ་ཙི དུ་ཀྑ་སྶ ཀཱ་ར་ཀོ ན་ཏྠཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི. པ་ར་ཏོཏི ‘‘པ་རཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀེ པ་ར་སྨིཾ ཏི་ཝི་དྷེ་པི ན་ཡེ. ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣནྟི ཨ་དྷི་ཙྩ ཡ་དི་ཙྪཱ་ཡ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་སྶ་ཙི ཝཱ པུ་བྦཾ ཝི་ནཱ ས་མུ་པྤ་ནྣཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཡ་དི་ཙྪཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི. ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་སྶཱཏི ཨ་ཙེ་ལ་སྶ. ཨ་ཡནྟི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. སོ་དྷེ་ནྟོཏི ས་ཡཾ ཝི་སུ་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ཙྪི་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཙྪཱ་ཡ སུ་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ. ལ་དྡྷི་ཡཱ ‘‘ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི མི་ཙྪཱ་ག་ཧ་ཎ་སྶ པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ.

སོ ཀ་རོ་ཏཱིཏི སོ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི. སོ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ཡ་ཏཱིཏི ཀཱ་ར་ཀ་ཝེ་ད་ཀཱ་ནཾ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟ་ད་སྶ་ན་པ་རཾ ཨེ་ཏཾ, ན པ་ན ཀ་མྨ་ཀི་རི་ཡཱ་ཕ་ལཱ་ནཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་པ་རཾ. ཨི་ཏཱིཏི ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཁོཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ. ‘‘སོ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ད་སྶི་ཏོ. ཨ་ནི་ཡ་ཏཱ་དེ་སཱ ཧི ཨེ་ཏེ ནི་པཱ་ཏཱ. ཨཱ་དི་ཏོཏི བྷུ་མྨ་ཏྠེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་དི་མྷི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི ལ་དྡྷི་ཡཱ པ་གེ་ཝ ‘‘སོ ཀ་རོ་ཏི, སོ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི’’ཏི ས་ཉྙཱ་ཙི་ཏྟ་ཝི་པ་ལླཱ་སཱ བྷ་ཝ་ནྟི. ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཏོ ཧི ཙི་ཏྟ་ཝི་པ་ལླཱ་སོ, ཙི་ཏྟ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཏོ དི་ཊྛི་ཝི་པ་ལླཱ་སོ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ཏི པ་ཙྪཱ ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑ་ནྟི ཨ་ཡཾ ལ་དྡྷི ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ས་ཉྙཱ་ཙི་ཏྟ་ཝི་པ་ལླཱ་སཱ་ནཾ བྲཱུ་ཧི་ཏོ མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ, ཡ་དི་དཾ ‘‘ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི ལ་དྡྷི. ཏ་སྨཱ པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫེ་ཏུཾ པཱ་པ་ཀཾ དི་ཊྛི་ག་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ…པེ… ཨེ་ཏཾ པ་རེ་ཏཱི’’ཏི. ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ས་སྶ་ཏཾ ས་སྶ་ཏ་གཱ་ཧཾ དཱི་པེ་ཏི པ་རེ་སཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏི, ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ས་སྶ་ཏཾ ད་ལ༹ྷ་གྒཱ་ཧཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱིཏི. ཏ་སྶཱཏི དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་སྶ. ཏཾ ‘‘ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཾ ཝི་པ་རཱི་ཏ་ད་སྶ་ནཾ. ཨེ་ཏཾ ས་སྶ་ཏ་གྒ་ཧ་ཎཾ. པ་རེ་ཏི ཨུ་པེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ར་ཀ་ཉྩ…པེ… ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ག་ཎྷ་ནྟནྟི ས་ཏི་པི ཝ་ཏྠུ་བྷེ་དེ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནེ་ན ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟཾ.

ཨི་དྷ ‘‘ཨཱ་དི་མྷི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི པ་དེ. ‘‘པ་རཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི ལ་དྡྷི་ཡཱ པ་གེ་ཝཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ – ‘‘པ་རཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི ལ་དྡྷི་ཡཱ པ་གེ་ཝ ཨ་ཉྙོ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཉྙོ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་ཉྙཱ་ཙི་ཏྟ་ཝི་པ་ལླཱ་སཱ བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ས་བྦཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ མུ་དུ་ཀེ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝི་པ་ལླཱ་སེ པ་ཋ་མུ་པྤ་ནྣེ ས་ཏི པ་ཙྪཱ ‘‘པ་རཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི ཨ་ཡཾ ལ་དྡྷི ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀཱ་ར་ཀོཏི ཀ་མྨ་སྶ ཀཱ་ར་ཀོ. ཏེ་ན ཀ་ཏནྟི ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཀེ་ན ཀ་ཏཾ. ཀ་མྨུ་ནཱ ཧི ཕ་ལ་སྶ ཝོ་ཧཱ་རོ ཨ་བྷེ་དོ་པ་ཙཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝནྟི དི་ཊྛི་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཝེ་ད་ནཱ སཱ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ་དི་ནཱ ས་པ་རི་སྶ་ཡཱ ས་ཨུ་པཱ་ཡཱ་སཱ, ཨེ་ཝཾ. ‘‘པ་གེ་ཝ ཨི་ཏ་རེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཏུ་ནྣ་སྶ ཝི་དྡྷ་སྶ. ‘‘ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྲཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨུ་ཙྪེ་དནྟི ས་ཏོ ས་ཏྟ་སྶ ཨུ་ཙྪེ་དཾ ཝི་ནཱ་སཾ, ཝི་བྷ་ཝ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ས་ཏོ ཧི ཝི་ནཱ་སཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་ནི་བ་ནྡྷ་ནོ ཨུ་ཙྪེ་དོ. ཡ་ཐཱ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ཏི་པི ཨེ་ཀ་ས་ནྟཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ བྷི་ནྣ་ས་ནྟ་ཏི་པ་ཏི་ཏེ་ཧི ཝི་སེ་སེ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལཱ་ནཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ བྷི་ནྣ་ས་ནྟཱ་ན་པ་ཏི་ཏཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟ་བྷེ་ད་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ནཱ་ན་ཏྟ་ན་ཡ་སྶ མི་ཙྪཱ་ག་ཧ་ཎཾ ཨུ་ཙྪེ་དཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨེ་ཝཾ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་པི ས་བྷཱ་ཝ་བྷེ་དེ ཨེ་ཀ་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཙྩ་ནྟཱ་བྷེ་ད་ག་ཧ་ཎ་མྤི ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ. ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཧི ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ཏྟ་ག་ཧ་ཎ་ནི་བ་ནྡྷ་ནོ ས་ཏྟ་གྒཱ་ཧོ, ས་ཏྟ་སྶ ཙ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་གྒཱ་ཧ་ནི་བ་ནྡྷ་ནོ ཨུ་ཙྪེ་ད་གྒཱ་ཧོ, ཡཱ་ཝཱ་ཡཾ ཨ་ཏྟཱ ན ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི, ཏཱ་ཝཱ་ཡཾ ཝི་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ག་ཧ་ཎ་ཏོ ནི་རུ་ད་ཡ་ཝི་ནཱ་སོ ཨི་དྷ ཨུ་ཙྪེ་དོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ‘‘ཨུ་ཙྪེ་ད’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་སེ་སེ་ན ནཱ་སོ ཝི་ནཱ་སོ, ཨ་བྷཱ་ཝོ. སོ པ་ན མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ་པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑཱུ་ནཾ ད་སྶ་ན་པ་ཐཱ་ཏི་ཀྐ་མོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཨ་ད་སྶ་ནེ ཧི ནཱ་ས་ས་དྡོ ལོ་ཀེ ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཏི. ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་ག་མོ ས་བྷཱ་ཝཱ་པ་ག་མོ ཝི་བྷ་ཝོ. ཡོ ཧི ནི་རུ་ད་ཡ་ཝི་ནཱ་སེ་ན ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི, ན སོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཏི་ཊྛ་ཏི.

ཨེ་ཏེ ཏེཏི ཝཱ ཡེ ཨི་མེ ཏ་ཡཱ ‘‘ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི ཙ པུ་ཊྛེ་ན མ་ཡཱ ‘‘སོ ཀ་རོ་ཏི, སོ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ‘‘ཨ་ཉྙོ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཉྙོ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨ་ནྟཱ, ཏེ ཨུ་བྷོ ཨ་ནྟེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨེ་ཏེ ཏེཏི ཡ་ཏྠ པུ་ཐཱུ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཨ་ནུ་པ་ཙི་ཏ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ར་ཏཱ་ཡ པ་ར་མ་ག་མྦྷཱི་རཾ ས་ཎྷཾ སུ་ཁུ་མཾ སུ་ཉྙ་ཏཾ ཨ་པྤ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་དེ ནི་མུ་གྒཱ སཱི་སཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏུཾ ན ཝི་ས་ཧ་ནྟི, ཨེ་ཏེ ཏེ ཨུ་བྷོ ཨ་ནྟེ ཨ་ནུ་པ་ག་མྨཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. དེ་སེ་ཏཱིཏི པ་ཋ་མཾ ཏཱ་ཝ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ པ་ཊི་པ་ཏྟི་དྷ་མྨེ ཉཱ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཋི་ཏོ, ཀ་རུ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན དེ་ས་ནཱ་དྷ་མྨེ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཋི་ཏོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཧཱིཏི ཧི-ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ…པེ… ནི་དྡི་ཊྛོ, ཏ་སྨཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཋི་ཏོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ ཕ་ལཾ དཱི་པི་ཏ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ, ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཉྷི ལི་ངྒ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཨ་སྶཱཏི ཕ་ལ་སྶ. ན ཀོ་ཙི ཀཱ་ར་ཀོ ཝཱ ཝེ་ད་ཀོ ཝཱ ནི་དྡི་ཊྛོ, ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏོ ཀེ་ཝ་ལཾ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་ག་ཧ་ཎ་ཏོ་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ‘‘ཨེ་ཏེ ཏེ, ཀ་སྶ་པ…པེ… དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ནི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ཏཱ་ཝ པ་དེ་ན. སེ་ས་པ་ཉྷཱཏི ‘‘ས་ཡཾ་ཀ་ཏ་ཉྩ པ་རཾ་ཀ་ཏ་ཉྩ དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཱ སེ་སཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཉྷཱ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ, བྷོ གོ་ཏ་མ, ན་ཏྠི དུ་ཀྑ’’ནྟི པ་ཉྷོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ་ཏི ན ཨུ་དྡྷ་ཏོ. པ་ཊི་སེ་དྷི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ཏ་ཏི་ཡ་པ་ཉྷོ, ཏཱ་ཝ པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་པ་ཉྷ་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ, སོ ཧི པ་ཉྷོ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ཙ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྷོ…པེ… པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྶ ཨ་ཏྟཱ ཀཱ་ར་ཀོ ཝེ་ད་ཀོ ཝཱ ཨི་ཙྪི་ཏོ, ཏེ་ན ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨོ ཨ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི ཨ་ནུ་པུ་བྦ་དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ རཱུ་པཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཡ, སུ་ཁཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཙ་སྶ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ནྟ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨུ་པྤཱ་དེ ཙ ས་ཏི ཨ་ཝ་སྶཾ་བྷཱ་ཝཱི ནི་རོ་དྷོ་ཏི ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སཱ ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཏི. ཏ་སྶ ‘‘ས་ཡཾ་ཀ་ཏ’’ནྟི པ་ཋ་མ་པ་ཉྷ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ པ་ཙྪཱ ཙེ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་རུ་ལ༹ྷ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི པུ་བྦེ ཝི་ཡ ཨ་ནེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, པུ་བྦེ ཝི་ཡ ཝཱ པ་ཙྪཱ་པི. སེ་ས་པ་ཉྷཱཏི ཏ་ཏི་ཡ་པ་ཉྷཱ་ད་ཡོ. ཏ་ཏི་ཡ་པ་ཉྷོ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོཏི ཨེ་ཝ་ཉྩ ཏ་ཏི་ཡ་པ་ཉྷོ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ – ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཏ་ཏཾ ས་མི་ཏཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་སྶ དཱི་པ་ནེ་ན དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏ་སྶ ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཉྩ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་སྶ ཀེ་ཝ་ལ་སྶ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༡༢༦; སཾ. ནི. ༢.༣༩-༤༠; མ་ཧཱ་ཝ. ༡; ཨུ་དཱ. ༡).

ཡཾ པ་རི་ཝཱ་སཾ ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ པ་རི་ཝ་ས་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཝ་ཙ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛྫཾ ལ་བྷེ་ཡྻཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ད’’ནྟི ཡཱ་ཙ་ནྟེ་ན ཏེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན. གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ནཱ་ཏི་དི་ཝཱ་པ་ཊི་ཀྐ་མ་ནཾ, ན་ཝེ་སི་ཡཱ་དི་གོ་ཙ་ར་ཏཱ, ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ ཀི་ཙྩེ་སུ ད་ཀྑ་ཏཱ་དི, ཨུ་དྡེ་སཱ་དཱི་སུ ཏི་བྦ་ཙྪ་ནྡ་ཏཱ, ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ནེ ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ, བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ནེ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ, ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ནེ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ, བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ནེ ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ་ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༨༧) ཨི་མེ་སཾ ས་ངྒ་ཧོ. ཨ་ཊྛ ཝ་ཏྟཱ་ནཱིཏི ཨི་མཱ་ནི ཨ་ཊྛ ཏི་ཏྠི་ཡ་ཝ་ཏྟཱ་ནི པཱུ་རེ་ནྟེ་ན. ཨེ་ཏྠ ཙ ནཱ་ཏི་ཀཱ་ལེ་ན གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནཱ ཏ་ཏྠ ཝི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ས་མཱ་ཙཱ་རེ་ན པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ནཱ་ཏི་དི་ཝཱ་པ་ཊི་ཀྐ་མ་ན་ནྟི ཨི་ད་མེ་ཀཾ ཝ་ཏྟཾ.

ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ པཱ་ཋོཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཀ་སྶ་པ་སུ་ཏྟེ ཨ་ཡཾ པཱ་ཋོ. ཨ་ཉྙ་ཏྠཱཏི སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༤༠༢-༤༠༣). གྷཾ་སི་ཏྭཱ ཀོ་ཊྚེ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ སུ་ཝ་ཎྞཾ ནི་གྷཾ་སི་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎི་ཡཱ ཀོ་ཊྚེ་ཏྭཱ ནི་དྡོ་ས་མེ་ཝ ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཝཱ་ས་ཝ་ཏྟ་ཙ་ར་ཎེ་ན གྷཾ་སི་ཏྭཱ སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཝཱི་མཾ་ས་ནེ་ན ཀོ་ཊྚེ་ཏྭཱ སུ་དྡྷོ ཨེ་ཝ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡ་པུ་བྦོ ཨི་དྷ ག་ཡ྄ཧ་ཏི. ཏི་བྦ་ཙྪ་ནྡ་ཏནྟི སཱ་ས་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སེ ཏི་བྦ་ཙྪ་ནྡ་ཏཾ ད་ལ༹ྷ་ཏ་རཱ་བྷི་རུ་ཙི་ཏཾ. ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱིཏི ནཱ་མ་གོ་ཏྟེ་ན ཨ་པཱ་ཀ་ཊཾ ཨེ་ཀཾ བྷི་ཀྑུཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑུ་ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ག་ཎེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱཏི བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟི་ཀེ པ་ཏྟཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཎེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ.

ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་སྶ་པ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༨. ཏི་མྦ་རུ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༨. ཡ་སྨཱ ཏི་མྦ་རུ་ཀོ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ ཨ་ཏྟཱ. ཨ་ཏྟཱ་ཝ ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ་ལ་དྡྷི་ཀོ, ཏ་སྨཱ ཏཱ་ཡ ལ་དྡྷི་ཡཱ ‘‘ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ སུ་ཁ་དུ་ཀྑ’’ནྟི ཝ་ད་ཏི, ཏཾ པ་ཊི་སཾ་ཧ་རི་ཏུཾ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘སཱ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཨ་ཝོ་ཙ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཏི་ཨཱ་དི ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ནྟི ལ་དྡྷི་ཡཱ ནི་སེ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨེ་ཏྠཱ་པཱིཏི ཨི་མ་སྨི་མྤི སུ་ཏྟེ. ཏ་ཏྲཱཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཱ ཝེ་ད་ནཱ…པེ… སུ་ཁ་དུ་ཀྑ’’ནྟི, ཏ་སྨིཾ པཱ་ཋེ. ཨཱ་དི་མྷི་ཡེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ‘‘ཨཱ་དི་ཏོ’’ཏི ཏོ-ས་དྡོ ན ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནེ. ཨེ་ཝ-ཀཱ་རེ་ན ཁོ-ས་དྡོ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཏ་ཏྠ པ་ན ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ཏོ ཨ་ཉྙོ ཨ་ཏྟཱ, ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཀོ’’ཏི ལ་དྡྷི་ཀ་སྶ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་སྶ ཝཱ་དོ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ, ཨི་དྷ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ་ལ་དྡྷི་ཀ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝི་སེ་སོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝེ་ད་ནཱ ཀ་ཏཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་མི་སྶཱཏི ཡཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ སུ་ཁ་དུ་ཀྑཾ ཀ་ཏཾ, ཨི་མི་སྶཱ. པུ་བྦེ་པཱིཏི ས་སྶ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཏོ པུ་བྦེ་པི. པུ་རི་མ་ཉྷི ཨ་ཏྠནྟི ཨ་ན་ནྟ་ར་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡནྟི པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ཏནྟི པུ་རི་མ་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ. ཨ་སྶཱཏི ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ. ཡ་སྨཱ ཏི་མྦ་རུ་ཀོ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ཝ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ག་ཎྷཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཧཾ སཱ ཝེ་ད་ནཱ…པེ… ན ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི.

ཨ་ཉྙཱ ཝེ་ད་ནཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཀཱ་ར་ཀ་ཝེ་ད་ནཱཏི ཀ་ཏྟུ་བྷཱུ་ཏ་ཝེ་ད་ནཱ. ཝེ་ད་ནཱ་སུ་ཁ་དུ་ཀྑནྟི ཝེ་ད་ནཱ་བྷཱུ་ཏ་སུ་ཁ་དུ་ཀྑཾ ཀ་ཐི་ཏཾ, ན ཝ་ཊྚ་སུ་ཁ་དུ་ཀྑཾ. ‘‘ཝི་པཱ་ཀ་སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཡཾ་ཀ་ཏཾ སུ་ཁཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ.

ཏི་མྦ་རུ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༩. བཱ་ལ་པ་ཎྜི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༩. ཨ་ཝི་ཛྫཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ བྷ་ཝཱ་དི-ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་སྶ ནི་ཝཱ་རི་ཏ་པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཀཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནཱི་ཝ་ར་ཎོ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ནི་ཝུ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ནི་ཝཱ་རི་ཏ་སྶཱ’’ཏི. ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡོཏི བཱ་ལ་སྶ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་སྶ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ར་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏཱ་དཱི་ན་ཝེ ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཡ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཏཾ་ཏཾ་བྷ་ཝཱུ་པ་གཱ ས་ངྑཱ་རཱ ས་ངྑ་རཱི་ཡ་ནྟི. ཏེ་ཧི ཙ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཀཱ་ཡོ ནི་བྦ་ཏྟོ་ཏི. ཨ་སྶཱཏི བཱ་ལ་སྶ. ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྠོཏི ‘‘ཨ་ཡཾ ཀཱ་ཡོ ནཱ་མ་རཱུ་པ་ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟོ’’ཏི ཨ་ཏྠོ དཱི་པེ་ཏ་བྦོ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་ས་ངྒ་ཧ་ཏོ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ དྭ་ཡནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ནི་ཝཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཙ སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ས་པ་ར་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏ་ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དྭ་ཡཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཏྠཱཏི སུ་ཏྟ་ནྟ་རེ་སུ. ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ རཱུ་པེ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏི་ཎྞཾ ས་ངྒ་ཏི ཕ་སྶོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༠༤, ༤༠༠; ༣.༤༢༡, ༤༢༥-༤༢༦; སཾ. ནི. ༢.༤༣-༤༥; ༤.༦༠-༦༡; ཀ་ཐཱ. ༤༦༥, ༤༦༧) ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པཱ་དི་དྭ་ཡཱ་ནི པ་ཊི་ཙྩ ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶཱ་ད་ཡོ ཝུ་ཏྟཱ, ཨི་དྷ པ་ན ཨ་བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཚ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི པ་ཊི་ཙྩ ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶཱ་ད་ཡོ ཝུ་ཏྟཱ ‘‘དྭ་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩ ཕ་སྶོ’’ཏི, ཏ་སྨཱ མ་ཧཱ་དྭ་ཡཾ ནཱ་མ ཀི་རེ་ཏཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ནི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཧི ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནེ་ཝ. ཕ་སྶ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཱིཏི ཕ་སྶ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནི. ཡེ་ཧཱིཏི ཧེ་ཏུ་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ཧཱི’’ཏི. ཕ་སྶོ ཨེ་ཝ ཕུ་ས་ན་ཀི་ཙྩོ, ན ཕ་སྶཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཕ་སྶེ་ན ཕུ་ཊྛོ’’ཏི. པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཝེ་ཀ་ལླ་ཝ་སེ་ན. ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཧཱི་ནཱ་ནི ཕ་སྶ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ‘‘ཨེ་ཏེ་སཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་ཡ་ནི་བྦ་ཏྟ་ནཱ་དི་མྷཱིཏི ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ནི་བྦ་ཏྟ་ནཾ, ཀཱ་ཡོ ཝཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཀཱ་ཡ་ནི་བྦ་ཏྟ་ནཾ, ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཕ་སྶ་ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ས་ངྒ་ཧོ. ཨ་དྷི་ཀཾ པ་ཡ་ས་ཏི པ་ཡུ་ཉྫ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤ་ཡཱ་སོ, ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་པ་ཡོ་གོ’’ཏི.

བྷ་ག་ཝཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན བྷ་ག་ཝཾ་མཱུ་ལ་ཀཱ. ཨི་མེ དྷ་མྨཱཏི ཨི་མེ ཀཱ་ར་ཎ་དྷ་མྨཱ. ཡེ་ཧི མ་ཡཾ བཱ་ལ་པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ ས་མཱ་ནེ་པི ཀཱ་ཡ་ནི་བྦ་ཏྟ་ནཱ་དི་མྷི ཝི་སེ་སཾ ཛཱ་ནེ་ཡྻཱ་མ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦེ ཀ་སྶ་པ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་ཛཱ་ནཱ་མཱཏི ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཛཱ་ནཱ་མ. པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཱ་མཱཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་དྷི་ག་ཙྪཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནེ་ཏཱཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ ས་ནྟཱ་ནེ པཱ་པེ་ཏཱ. ཝི་ནེ་ཏཱཏི ཡ་ཐཱ ཨ་ལ་མ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སེ་སོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ ནེ་ཏཱ, ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ན་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཝི་ནེ་ཏཱ. ཨ་ནུ་ནེ་ཏཱཏི ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ནེ་ཏཱ. ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཉྙཱ་པི་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ …པེ… ད་སྶེ་ཏཱ’’ཏི. ཨཱ་པཱ་ཐཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ ས་མོ་ས་ར་ཎ་ཊྛཱ་ན་ནྟི བྷ་ག་ཝཾ་པ་ཊི་ས་ར་ཎཱ དྷ་མྨཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཊི་ས་ར་ཏི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ, ཏ་སྨཱ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན བྷ་ག་ཝཱ པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི བྷ་ག་ཝཾ་པ་ཊི་ས་ར་ཎཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཕ་སྶོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་ཝ་སེ་ན ཕ་སྶོ ཉཱ་ཎ་སྶ ཨཱ་པཱ་ཐཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཨཱ་པཱ་ཐཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ་ཡེ་ཝ སོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ‘‘ཨ་ཧཾ ཀི་ནྣཱ་མོ’’ཏི ནཱ་མཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ ཝི་ཡ, བྷ་ག་ཝཱ ཙ་སྶ ནཱ་མཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཧཾ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱུཏི ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ཏུ. བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་བྷཱ་ཏཱུཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ བྷཱ་གོ ཧོ་ཏུ, བྷ་ག་ཝཱ་ཝ ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ བྷཱ་གཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷཱ་གོ ཡ་དི་དཾ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཀྑཱ་ནཾ, ཨ་མྷཱ་ཀཾ པ་ན ས་ཝ་ནཾ བྷཱ་གོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་དྡ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ས་མེ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན པ་ཊི་བྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི ཉཱ་ཎེ་ན དི་སྶ་ཏུ དེ་སཱི་ཡ་ཏཱུ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏུ་མྷེ་ཡེ་ཝ ནོ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ དེ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.

བཱ་ལ་སྶ པ་ཎྜི་ཏ་སྶ ཙ ཀཱ་ཡ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཙ ཏ་ཎྷཱ ཙ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨཾ…པེ… ནི་རུ་དྡྷཱ’’ཏི. ཛ་ཝཱ་པེ་ཏྭཱཏི ག་ཧི་ཏ་ཛ་ཝ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ, ཡ་ཐཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ. ཡ་དི ནི་རུ་དྡྷཱ, ཀ་ཐཾ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷ་ཝ་ཏི ཧི ཏཾ་ས་དི་སེ་པི ཏ་བྦོ་ཧཱ་རོ ཡ་ཐཱ ‘‘སཱ ཨེ་ཝ ཏི་ཏྟི་རཱི, ཏཱ་ནེ་ཝ ཨོ་ས་དྷཱ་ནི, ཏ་སྶེ་ཝ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ་སེ་སེ་ནཱ’’ཏི ཙ. དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡཱ་ཡཱཏི ཏ་ད་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ཡ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ་ཡནྟི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ག་ཧ་ཎ་པུ་བྦ་ཀཾ ཀཱ་ཡཾ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘བཱ་ལེ་ནཱ’’ཏི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་སྶ་ཀྐེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བཱ་ལ་ཏོ’’ཏི. བྷཱ་ཝི་ནཱ ས་ཧ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ནཱ ས་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀོ. ཡོ པ་ན ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཏེ་ན་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟུཾ བྷ་བྦོ, སོ བྷཱ་ཝི་ནཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ནཱ ‘‘ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀོ’’ཏི, ཏ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ‘‘ས་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཝུ་ཏྟཾ, སོ ཙ ཡཱ་ཝ ཨ་རི་ཡ་བྷཱུ་མིཾ ན ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི, ཏཱ་ཝ བཱ་ལ་དྷ་མྨ་ས་མ་ངྒཱི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ས་བྦོ་པི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ བཱ་ལོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ པ་ཎྜི་ཏོ’’ཏི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ-ས་དྡེ་ན ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀོ ཝི་སེ་སི་ཏོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ སེ་ཀྑཱ ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ ཧི སི་ཁཱ་པ་ཏྟ་པ་ཎྜི་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཎྜི་ཏཱ་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ཝི་ཡ, བ་ལ་ཝ་ཏ་རཱ་ནཾ པ་ན བཱ་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ བཱ་ལཱ་ཏི་པི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཝི་ཡ. བྷ་ཛི་ཡ་མཱ་ནཱ པ་ན ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ས་མྤ་ཊི་ཝེ་དྷཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཎྜི་ཏ་པ་ཀྑཾ བྷ་ཛ་ནྟི, ན བཱ་ལ་པ་ཀྑཾ ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི.

བཱ་ལ་པ་ཎྜི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡༠. པ་ཙྩ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༠. ས་བྦ་མྤི ས་ངྑ་ཏཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨོ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣོ, ཏ་ཐཱ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨོ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨོ་ཏི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ. ཡེ་སཾ ཝི་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་དེ་ས་ནཱ་ཡེ་ཝ སུ་བོ་དྷ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན སུ་ཊྛུ ཝི་བྷཱ་གཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ དེ་སི་ཏོ. ཡེ་སཾ པ་ན ཝི་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྨིཾ ཝི་བྷ་ཛྫ སུ་ཏེ ཨེ་ཝ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏེ ས་ནྡྷཱ་ཡ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཝི་བྷ་ཛྫ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཉྩ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དེ་སེ་སྶཱ་མི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣེ ཙ དྷ་མྨེ’’ཏི ཨི་མཾ དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ར་བྷཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ས་ཏྠཱ ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་ཙྩ་ཡ་སྶ བྷཱ་ཝོ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཾ, པ་ཙྩ་ཡ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཏཱ. ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨེ ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ‘‘ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན་ནུ ཙ ཛཱ་ཏི ཛ་རཱ མ་ར་ཎ་ཉྩ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨོ ན ཧོ་ཏི, ཡེ་སཾ པ་ན ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཛཱ་ཏི ཛ་རཱ མ་ར་ཎ་ཉྩ, ཏེ ཨེ་ཝ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཏེ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི? ནཱ་ཡཾ དོ་སོ, ཛཱ་ཏི ཛ་རཱ མ་ར་ཎ་ཉྷི པ་ཙྩ་ཡ་ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཀཱ་ར་མ་ཏྟཾ, ན་ཉྙེ་སཾ, ཏ་སྨཱ ཏེ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི. ཨུ་པྤཱ་དཱ ཝཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ་ནནྟི ན ཝི་ནེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ མ་གྒ་ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི ཝི་ཡ ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎུ་པྤ་ཏྟི ཏ་ཐཱ་ག་ཏུ་པྤཱ་དཱ་ཡ་ཏྟཱ, ཨ་ཐ ཁོ སཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་པི ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་པི ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏ་སྨཱ སཱ ཀཱ་མཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ ཝི་ཡ དྷཱ་ཏུ ན ནི་ཙྩཱ, ཏ་ཐཱ་པི ‘‘ས་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎུ་པྤ་ཏྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ཏི་ཡེ་ཝ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི. ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱཏི ཙ ཛཱ་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡཱ. ཧེ་ཏུ་མྷི ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཋི་ཏཱ་ཝ སཱ དྷཱ་ཏུ, ཡཱ་ཡཾ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ ཏ་སྶ བྱ་བྷི་ཙཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་དཱ་ནི ན ཀ་དཱ་ཙི ཛཱ་ཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ན ཧོ་ཏི ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ ནི་ཡ་མེ་ཏི. ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཡ་ཏྠ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཨ་ཝ་སྶཾ་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཋི་ཏཱ་ཝ སཱ དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི. དྭཱི་ཧི པ་དེ་ཧི. ཏི་ཊྛ་ནྟཱིཏི ཡ་སྶ ཝ་སེ་ན དྷ་མྨཱ་ནཾ ཋི་ཏི, སཱ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏ་ཏཱ. དྷ་མྨེཏི པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣེ དྷ་མྨེ. ནི་ཡ་མེ་ཏི ཝི་སེ་སེ་ཏི. ཧེ་ཏུ་ག་ཏ་ཝི་སེ་ས་ས་མཱ་ཡོ་གོ ཧི ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་སྶ ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨ་ཏཱ་ནི་ཡཱ་མོ ཨེ་ཝཱ་ཏི.

ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཋི་ཏཱ་ཝ སཱ དྷཱ་ཏཱུཏི ཡཱ་ཡཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ ‘‘ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ’’ནྟི, ཨེ་སཱ དྷཱ་ཏུ ཨེ་ས ས་བྷཱ་ཝོ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཏོ པུ་བྦེ ཨུ་དྡྷ་ཉྩ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཡ་མཱ་ནོ, མ་ཛ྄ཛྷེ ཙ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཡ་མཱ་ནོ ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ཧི ཨུ་པྤཱ་དི་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟ་སྶ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ཋི་ཏཱ་ཝ སཱ དྷཱ་ཏུ, ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ན ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ‘‘ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི པ་ཝེ་ད་ན་ཏོ ཙ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ‘‘དྷ་མྨ་སཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཨ་པུ་བྦ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཋི་ཏཱ་ཝ སཱ དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི. སཱ ཨེ་ཝ ‘‘ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཝི་པ་ལླཱ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ན་སྶ ཨེ་ཏ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་སྶ, ཧེ་ཏུ་ནོ ཝཱ ཏ་ཐེ་ཝ བྷཱ་ཝ་ཏོ ཋི་ཏ་ཏཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏ་ཏཱ, ཛཱ་ཏི ཝཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཊྛི་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན-སཾ་ཡོ་ག-པ་ལི་བོ་དྷ-ས་མུ་ད་ཡ-ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛི་ཏཱི་ཏི ཏ་དུ་པྤཱ་དཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན་སྶཱ ཋི་ཏ་ཏཱ ‘‘དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏ་ཏཱ’’ཏི ཕ་ལཾ པ་ཏི སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ཧེ་ཏུ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. དྷཱ་རཱི་ཡ་ཏི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧཱི་ཏི ཝཱ དྷ་མྨོ, ཏི་ཊྛ་ཏི ཏ་ཏྠ ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཕ་ལ་ནྟི ཋི་ཏི, དྷ་མྨ་སྶ ཋི་ཏི དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི. དྷ་མྨོ་ཏི ཝཱ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཕ་ལ་སྶ དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ, ཏ་སྶ ཋི་ཏི ས་བྷཱ་ཝོ, དྷ་མྨ་ཏོ ཙ ཨ་ཉྙོ ས་བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠཱི་ཏི དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི, པ་ཙྩ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ པ་ཉྙཱ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎ’’ནྟི (པ་ཊི. མ. མཱ་ཏི་ཀཱ ༤). དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི ཨེ་ཝ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏ་ཏཱ. སཱ ཨེ་ཝ དྷཱ་ཏུ ‘‘ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ’’ནྟི ཨི་མ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་སྶ, ཧེ་ཏུ་ནོ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ‘‘ན ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ’’ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཙ ཏ་བྦྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ཡཱ་མ་ཏཱ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་བྷཱ་ཝོ་ཏི དྷ་མྨ་ནི་ཡཱ་མ་ཏཱ. ཕ་ལ་སྶ ཝཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ས་ཏི ས་མྦྷ་ཝོ དྷ་མྨེ ཧེ་ཏུ་མྷི ཋི་ཏ་ཏཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏ་ཏཱ, ཨ་ས་ཏི ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ དྷ་མྨ་ནི་ཡཱ་མ་ཏཱཏི ཨེ་ཝཾ ཕ་ལེ་ན ཧེ་ཏུཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི, ཏཾ ‘‘ཋི་ཏཱ་ཝ སཱ དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མེ་སཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏི ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ས་མཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཨཱ་དི་ཏོ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི, ཨུ་དྡི་ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་མེ་ཝ ཨུ་དྡེ་སཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་པེ་ནྟོ དེ་སེ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཨུ་དྡི་ཊྛ་མ་ཏྟཾ ནི་དྡི་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཉཱ་པེ་ནྟོ པ་ཉྙཱ་པེ་ཏི. པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨེ་ཝ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ནྟོ པ་ཊྛ་པེ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ནི་དྡི་ཊྛཾ པ་ཊི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཝི་ཝ་ར་ཏི ཝི་བྷ་ཛ་ཏི. ཝི་ཝ་ཊ་ཉྷི ཝི་བྷ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་ཏྠཾ ཧེ་ཏཱུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ད་སྶ་ནེ་ཧི པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་རོ་ཏི. ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་རོ་ནྟོ ཏ་ཐཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན པ་སྶ་ཐཱ་ཏི ཙཱ་ཧ.

ཛཱ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ནྟི་ཨཱ་དཱི་སཱུཏི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་སུ. ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧཱིཏི ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཡཾ ཕ་ལཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ར་ཧཾ, ཨ་ཝི་ཀ་ལེ་ཧི ཏེ་ཧེ་ཝ ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི, ན ཨཱུ་ནཱ་དྷི་ཀེ་ཧཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱུ་ནཱ་དྷི་ཀེ་ཧེ་ཝཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཏཾ ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པཱ་ལོ་ཀ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ཧི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི. ཏེ་ན ཏཾ་ཏཾ་ཕ་ལ་ནི་པྥཱ་ད་ནེ ཏ་སྶཱ པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ ཏ་པྤ་ཀཱ་ར་ཏཱ ཏ་ཐ་ཏཱཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སཱ་མ་གྒིནྟི ས་མོ་དྷཱ་ནཾ, ས་མ་ཝཱ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ས་མྦྷ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷ་པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་མ་གྒི་ཡ་ཉྷི ས་ཏི་པི ཕ་ལ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ནེ ཏ་སྶཱ་ཝི་ཏ་ཐ་ཏཱ སི་ཡཱ. ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧཱིཏི ཨ་ཉྙ་སྶ ཕ་ལ་དྷ་མྨ་སྶ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི. ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཏོཏི ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ ཕ་ལ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ན ཧི ཀ་དཱ་ཙི ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པཱ་ལོ་ཀ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ཧི སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ས་མྦྷ་ཝོ ཨ་ཏྠི. ཡ་དི སི་ཡཱ, ཏ་སྶཱ སཱ་མ་གྒི་ཡཱ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏཱ ནཱ་མ སི་ཡཱ, ན ཙེ་ཏཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ‘‘ཨ་ན་ཉྙ་ཐ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཙྩ་ཡ་ཏོཏི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཙྩ་ཡ་ས་མཱུ་ཧ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཨེ་ཝ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱཏི ཏཱ-ས་དྡེ་ན པ་དཾ ཝ་ཌྜྷི་ཏཾ ཡ་ཐཱ ‘‘དེ་ཝོ་ཡེ་ཝ དེ་ཝ་ཏཱ’’ཏི, ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧོ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱཏི ས་མཱུ་ཧ་ཏྠོ ཏཱས་དྡོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཛ་ནཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧོ ཛ་ན་ཏཱ’’ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ནེ་ཏྠ ས་དྡ་ས་ཏྠ་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི.

ན ནི་ཙྩཾ ས་སྶ་ཏ་ནྟི ཨ་ནི་ཙྩཾ. ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ན ཨ་ནི་ཙྩཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཝི་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནི་པྥ་ནྣ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ་པི ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ ས་ངྑ་ཏཱ་དཱི་སུ་པི. ས་མཱ་ག་ནྟྭཱ ཀ་ཏཾ ས་ཧི་ཏེ་ཧེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཏོ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝཾ ས་མེ་ཙྩ ས་མྦྷུ་ཡྻ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཀ་ཏ་ནྟི ས་ངྑ་ཏཾ. པ་ཙྩ་ཡཱ་ར་ཧཾ པ་ཙྩ་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩ ན ཝི་ནཱ ཏེ་ན ས་ཧི་ཏ་ས་མེ་ཏ་མེ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣ་ནྟི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྩ་ཡེ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི. ཁ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝནྟི བྷི་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ. ཝི་ག་ཙྪ་ན་ཀ་ས་བྷཱ་ཝནྟི ས་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་པ་ག་ཙྪ་ན་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཾ. ཝི་ར་ཛྫ་ན་ཀ་ས་བྷཱ་ཝནྟི པ་ལུ་ཛྫ་ན་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཾ. ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་ས་བྷཱ་ཝནྟི ཁ་ཎ་བྷ་ངྒ་ཝ་སེ་ན པ་བྷ་ངྒུ་ས་བྷཱ་ཝཾ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ཛ་རཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ཛ་ན་ཀ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ. ཀི་ཙྩཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཀྑ་ཎེཏི ཨེ་ཏྠ ཀི་ཙྩཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ཡ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ པ་ཙྩ་ཡེ ཏ་སྶ ཕ་ལཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀྑ་ཎེ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་སྨིཾ ཁ་ཎེ པ་ཙྩ་ཡོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལུ་པྤཱ་ད་ནཾ པ་ཏི བྱཱ་ཝ་ཊོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཨི་མ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཡེ དྷ་མྨཱ རཱུ་པཱ་ད་ཡོ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ནྟི ཏ་ཏོ པུ་བྦེ, པ་ཙྪཱ ཙ ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ, ཏེ་སཾ ཏ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཏྟི ནི་དྡྷཱ་རཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཏི་ཡཱ་པི སཱ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏ་བྦཱ ཏཾ་ཁ་ཎཱུ་པ་ལ་དྡྷ་ཏོ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ་ཝ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཀུ་ཏོ་ཙི ཨུ་པྤ་ཏྟི སི་དྡྷི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ‘‘ཨེ་ཀེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ཛཱ་ཡ་མཱ་ན་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ལ་དྡྷ་བྦ་ཏྟཱ. ཡ་དི ནི་པྥ་ནྣ་དྷ་མྨཱ ཝི་ཡ ཛཱ་ཏི ཨུ་པ་ལ་བྦྷེ་ཡྻ, ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ་ཝ ཏ་སྶཱ ཀུ་ཏོ་ཙི ཨུ་པྤ་ཏྟི སི་ཡཱ, ན ཙེ་ཝཾ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ནི་པྥ་ནྣ་ཏྟཱ ཝི་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི. ཏ་སྨཱ ‘‘ཨེ་ཀེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནེ་ཏྠ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཡུ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན པ་ན ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ, ཛ་ན་ཀ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཀི་ཙྩཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཀྑ་ཎེ ཏ་སྶ ཨ་ལ་བྦྷ་ན་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི…པེ… ཨ་ནི་ཙྩཾ ནཱ་མ ཛཱ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.