༥. ཀ་ཙྩཱ་ན་གོ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥. ཡ་སྨཱ ཨི་དྷ ཛཱ་ན་ནྟཱ་པི ‘‘ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ་པི བཱ་ཧི་ར་ཀཱ་པི སཱ་ས་ནི་ཀཱ་པི ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་དི་ཝ་སེ་ན་པི ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑེ་ན་པི, ཏ་སྨཱ ཏཾ བ་ཧཱུ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་སེ་ན ‘‘ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི་ཏི, བྷ་ནྟེ, ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཧི་སྶ ཨ་ཡཾ ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་པ་ཡོ་གོ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ‘‘ཨ་པ་རེ་ཧི་པི ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཨ་ཏྠ་ཉྩ ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ ཡ་སྨཱ ཝི་ཉྙཱུ ཨེ་ཝ པ་མཱ་ཎཾ, ན ཨ་ཝི་ཉྙཱུ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡཾ པ་ཎྜི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. དྭེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ ཨ་སྶཱ་ཏི དྭ་ཡཾ, དུ་ཝི་དྷཾ དི་ཊྛི་གཱ་ཧ་ཝ་ཏྠུ, དྭ་ཡཾ དི་ཊྛི་གཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ནི་སྶི་ཏོ ཨ་པ་སྶི་ཏོ་ཏི དྭ་ཡ་ནི་སྶི་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྭེ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ནི་སྶི་ཏོ’’ཏི. ཡཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ‘‘ས་བྦོ་ཡཾ ལོ་ཀོ ཨ་ཏྠི ཝི་ཛྫ་ཏི ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ ག་ཎྷཱ་ཏི, སཱ དི་ཊྛི ཨ་ཏྠི་ཏཱ, སཱ ཨེ་ཝ ས་དཱ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ལོ་ཀོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་གཱ་ཧ་ཏཱ་ཡ ས་སྶ་ཏོ, ཏཾ ས་སྶ་ཏཾ. ཡཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ‘‘ས་བྦོ་ཡཾ ལོ་ཀོ ན་ཏྠི ན ཧོ་ཏི ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ ག་ཎྷཱ་ཏི, སཱ དི་ཊྛི ན་ཏྠི་ཏཱ, སཱ ཨེ་ཝ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པྤ་ནྣ་གཱ་ཧ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཙྪེ་དོ, ཏཾ ཨུ་ཙྪེ་དཾ. ལོ་ཀོ ནཱ་མ ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀོ ཏ་མྷི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏོ. ས་མྨ་པྤ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་པ་ཉྙཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཝི་པ་སྶ་ནཱ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ’’ཏི. ནི་བྦ་ཏྟེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུཏི ཡ་ཐཱ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣེ་སུ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་སུ. པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟེ སྭེ་ཝཱཏི ས་ནྟཱ་ན་ནི་བ་ནྡྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནེ་སུ ཨེ་ཝ. ཡཱ ན་ཏྠཱིཏི ཡཱ ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ན་ཏོ ཝི་ན་སྶ་ན་ཏོ ཀོ་ཙི ཋི་ཏོ ནཱ་མ ས་ཏྟོ དྷ་མྨོ ཝཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ. ‘‘ན་ཏྠི ས་ཏྟཱ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ’’ཏི པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་པི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཝ. སཱ ན ཧོ་ཏཱིཏི ཀ་མྨཱ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷཱ་དི་བྷེ་དཾ པ་ཙྩ་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩ ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀ་སྶ ས་མུ་ད་ཡ་ནི་བྦ་ཏྟིཾ ས་མྨ་པྤ་ཉྙཱ་ཡ པ་སྶ་ཏོ, སཱ ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི, ན ཧོ་ཏི, ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨ་ཝི་ཙྪེ་དེ་ན ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏོ. ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷནྟི ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀ་སྶ ཁ་ཎི་ཀ་ནི་རོ་དྷཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ བྷ་ངྒ’’ནྟི. ཡཱ ཨ་ཏྠཱིཏི ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ ས་ནྟཱ་ནཱ་ནུ་པ་ཙྪེ་ད་སྶ ཨེ་ཀ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀེ ཡཱ ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ལོ་ཀོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ. སཱ ན ཧོ་ཏཱིཏི ཨུ་པྤ་ནྣུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ནི་རོ་དྷ་སྶ ན་ཝ་ན་ཝཱ་ན་ཉྩ ཨུ་པྤཱ་ད་སྶ ད་སྶ་ན་ཏོ, སཱ ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི ན ཧོ་ཏི.
ལོ་ཀོ ས་མུ་དེ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི ལོ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར’’ནྟི. པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཱ་ན་ཉྷི ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ. པ་ཊི་ལོ་མཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་ནྟི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏཾ་ཏཾ་ཧེ་ཏུ་ནི་རོ་དྷ་ཏོ ཏཾ་ཏཾ་ཕ་ལ་ནི་རོ་དྷོ ཧི པ་ཊི་ལོ་མ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ. ཡོ ཧི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་ཨཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ, སོ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ལོ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡོ. པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་སྶ ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ཀ་སྶ. ཨ་ནུ་ཙྪེ་དཾ པ་སྶ་ཏོཏི ཨ་ནུ་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་སྶ ཧེ་ཏུ. ཨ་ཡ་མྤཱིཏི ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཁ་ཎ་ཏོ ཨུ་ད་ཡ་ཝ་ཡ་ནཱི་ཧ་ར་ཎ་ན་ཡོ, ཨ་ཐ ཁོ པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ཨུ་ད་ཡ་ཝ་ཡ་ནཱི་ཧ་ར་ཎ་ན་ཡོ་པི.
ཨུ་པ་ག་མ་ན་ཊྛེ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཝ ཨུ་པ་ཡོ. ཏ་ཐཱ དི་ཊྛུ་པ་ཡོ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པ་ཡེ་ཧི ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ན་ཏྠ་ནྟ་ར་ཏཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཏ་ཐཱ ཙ པ་ན ཏེ་སུ དུ་ཝི་དྷ་ཏཱ ཨུ་པཱ་དཱི་ཡ་ཏི. ན་ནུ ཙ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནི ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི? ས་ཙྩཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཏཱ་ནི ཙ ཁོ ཨ་ཏྠ་ཏོ དྭེ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨི་དྷ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་མཾ ‘‘ཨ་ཧཾ མ་མ’’ནྟི ཨ་ཡ་ཐཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་ཐཱ་ནུ་ཀྐ་མཾ་ཡེ་ཝ པ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་རོ་པ་ར་སྶ སུ་བྷཾ ཨ་སུ་བྷ་ནྟི་ཨཱ་དཱི་ན་ཉྩ ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ དྷ་མྨེཏི ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨེ. ཝི་ནི་ཝི་ས་ནྟཱིཏི ཝི་རཱུ་པཾ ནི་ཝི་ས་ནྟི, ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཱ་ཧཱིཏི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི. ཝི་ནི་བ་དྡྷོཏི ཝི་རཱུ་པཾ ཝི་མུ་ཙྩི་ཏུཾ ཝཱ ཨ་པྤ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ བ་དྡྷོ.
‘‘ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ’’ཏི ཨུ་པ་ཡུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཉྩཱ་ཡ་ནྟི ཏ་ཉྩ ཨུ་པ་ཡུ་པཱ་དཱ་ན’’ནྟི. ཙི་ཏྟ་སྶཱཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་སྶ. པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏནྟི ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ. དོ་ས་མོ་ཧ་ཝ་སེ་ན་པི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཡོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་སྨིནྟི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟེ. ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟཱིཏི ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟི. ཨ་ནུ་སེ་ནྟཱིཏི ཐཱ་མ་ག་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་པྤ་ཧཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་སེ་ནྟི. ཏ་དུ་བྷ་ཡནྟི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་དྭ་ཡཾ. ན ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཡཱ ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏི ན ཨ་ལླཱི་ཡ་ཏི. ན ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏཱིཏི ན ད་ལ༹ྷ་གྒཱ་ཧཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏཱིཏི ན ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་གཱ་ཧེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནི་ཡ་གཱ་ཧོ ནཱ་མ ས་ཏི ཨ་ཏྟ་གཱ་ཧེ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏྟཱ མེ’’ཏི. ཨི་དཾ དུ་ཀྑ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ་པ་སྶ་ཡཾ ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དུ་ཀྑ་མེ་ཝཱ་ཏི པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ དུ་ཀྑཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༣༨༧; མ. ནི. ༡.༡༢༠; ༣.༣༧༣; ཝི་བྷ. ༡༩༠) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ངྑཾ ན ཀ་རོ་ཏཱིཏི སཾ་ས་ཡཾ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི ས་བྦ་སོ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏོ.
ན པ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡེ་ནཱཏི པ་ར་སྶ ཨ་ས་དྡ་ཧ་ནེ་ན. མི་སྶ་ཀ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ ཨཱ་ཧཱཏི ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མི་སྶ་ཀཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ ཨ་ཝོ་ཙ. ནི་ཀཱུ་ཊ་ནྟོཏི ནི་ཧཱི་ན་ནྟོ. ནི་ཧཱི་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཧི ཨ་ཡཾ ནི་ཀཱུ་ཊ-ས་དྡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ལཱ་མ་ཀ་ནྟོ’’ཏི. པ་ཋ་མ་ཀནྟི ཙ ག་ར་ཧཱ་ཡཾ ཀ-ས་དྡོ. ས་བྦཾ ན་ཏྠཱིཏི ཡ་ཐཱ་ས་ངྑ་ཏཾ བྷ་ངྒུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ན་ཏྠི ཨེ་ཝ, ས་བྦཾ ན་ཏྠི ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི ཝི་ན་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་བྦ་མ་ཏྠཱི་ཏི ཙ ཡ་ཐཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཾ ཨ་ཏྠི ཝི་ཛྫ་ཏི, ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་བྦནྟི ཙེ་ཏྠ ས་ཀྐཱ་ཡ་ས་བྦཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ ‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨ་མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༡) ཝི་ཡ. ཏ་ཉྷི པ་རི་ཉྙཱ་ཉཱ་ཎཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ. ཨི་ཏི-ས་དྡོ ནི་ད་སྶ་ནེ. ཀིཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི? ཨ་ཏྠི-ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཏྠི་ཏ’’ནྟི ནི་ཙྩ་ཏཾ. ས་སྶ་ཏ་གྒཱ་ཧོ ཧི ཨི་དྷ པ་ཋ་མོ ཨ་ནྟོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨུ་ཙྪེ་ད་གྒཱ་ཧོ དུ་ཏི་ཡོ་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ ཙ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨུ་པྤ་ནྣ་ནི་རོ་དྷ་ཀ་ཐ་ན་ཏོ ས་སྶ་ཏ་ཏཾ, ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ས་ཏི ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ པུ་ནཱུ་པ་ག་མ་ན་ཀ་ཐ་ན་ཏོ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཏ་ཉྩ ཨ་ནུ་པ་ག་མྨ མ་ཛ྄ཛྷི་མེ་ན བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ན་ཡེ་ན. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཏེ…པེ… ཨ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཀ་ཙྩཱ་ན་གོ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.