༣. མ་ཧཱ་ཝེ་ད་ལླ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༤༩. ག་རུ་བྷཱ་ཝོ གཱ་ར་ཝཾ, པཱ་སཱ་ཎ་ཙྪ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ག་རུ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏཱ. ས་ཧ གཱ་ར་ཝེ་ནཱ་ཏི ས་གཱ་ར་ཝོ, ག་རུ་ནཱ ཀི་སྨི་ཉྩི ཝུ་ཏྟེ གཱ་ར་ཝ་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་སྶ་ཝ་ནཾ པ་ཏི་སྶ་ཝོ, ས་ཧ པ་ཏི་སྶ་ཝེ་ན ས་པྤ་ཏི་སྶ་ཝོ, པ་ཏི་སྶ་ཝ་བྷཱུ་ཏཾ ཏཾ་ས་བྷཱ་ག་ཉྩ ཡཾ ཀི་ཉྩི ག་རུ་ཀ་ར་ཎཾ. ས་གཱ་ར་ཝེ ས་པྤ་ཏི་སྶ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་གཱ་ར་ཝ་ས་པྤ་ཏི་སྶ་ཝ་ཙ་ནཾ. ག་རུ་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱ གཱ་ར་ཝོ, ས་གཱ་ར་ཝ་སྶ ས་པྤ་ཏི་སྶ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་གཱ་ར་ཝ་ས་པྤ་ཏི་སྶ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཏེ་ན ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ས་གཱ་ར་ཝ་སྶ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཾ ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཏྠ དུ-ས་དྡོ ག་ར་ཧ་ཏྠོ་པི ཧོ་ཏི ‘‘དུ་ཀྑཾ དུ་པྤུ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ, ཨི་དྷ པ་ན སོ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཀུ་ཙྪི་ཏཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡ དུ་ཊྛཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི. ‘‘དུ་སྶཱི་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ དུ-ས་དྡོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་པྤ་ཉྙོ ནི་པྤ་ཉྙོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཀི་ཏྟ་ཀེ་ནཱཏི ཀེ་ན པ་རི་མཱ་ཎེ་ན. ཏཾ པ་ན པ་རི་མཱ་ཎཾ ཡ་སྨཱ པ་རི་མེ་ཡྻ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ནཾ ཧོ་ཏི, ནུ-ས་དྡོ ཙ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཛོ་ཏ་ཀོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ནུ ཁོ་ཏི ཀཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཙྪེ་ད་པུ་ཙྪཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཀི་ཏྟ་ཀེ་ན ནུ ཁོ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཀཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཙྪེ་ད་པུ་ཙྪཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ པུ་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ, ན ཝི་སེ་ས་ཏོ, ཏ་སྶ པུ་ཙྪཱ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཉཱ་པ་ན་ཏྠཾ མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་སེ ཨཱ་ག་ཏཱ ས་བྦཱ་ཝ པུ་ཙྪཱ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ན་ཡེ་ན ད་སྶེ་ཏི ‘‘པུ་ཙྪཱ ཙ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨ་དི་ཊྛཾ ཛོ་ཏཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ, པུ་ཙྪཱ. དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ སཱ་ཀ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ར་ཎཾ. ཝི་མ་ཏི ཚི་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱ. ཨ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱ པུ་ཙྪཱ ཨ་ནུ་མ་ཏི་པུ་ཙྪཱ. ‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་པུ་ཙྪཱ་ཡ ཧི ‘‘ཀིཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ནུ་མ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ནུ་མ་ཏི པུ་ཙྪི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ.
ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏོ ཡོ ཀོ་ཙི ས་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ཉྙཱ་ཏནྟི ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ཉྙཱ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་ཧ. ཨ་དི་ཊྛནྟི ད་སྶ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཝི་ཡ ཨ་དི་ཊྛ་ཏཾ. ཨ་ཏུ་ལི་ཏནྟི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཨི་ད’’ནྟི ཏུ་ལ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ཏུ་ལི་ཏ་ཏཾ. ཨ་ཏཱི་རི་ཏནྟི ཏཱི་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ཀ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ས་མཱ་པ་ན་ཏཾ. ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏནྟི ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝཾ. ཨ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏནྟི ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་པཱ་ཀ་ཊཱི་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ. ཨི་དྷ དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ན ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱ ཙཱ་ཏི.
ཀ་ཐ་མ་ཡཾ ཨ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཐེ་རོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪི་ན་ནྟོཏི ས་ཡ་མེ་ཝ ཏེ་སཾ པ་ཉྷཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཾ ཝི་སེ་སེ་ན ནི་ཙྪི་ན་ནྟོ. ཨི་དཾ སུ་ཏྟནྟི ཨི་དཾ པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་པ་ཉྷ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་སུ་ཏྟཾ, ན ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་ནེ་ཝ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་སཱི་ཏི. ‘‘ས་ཡ་མེ་ཝ པ་ཉྷཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ས་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪི་ན་ནྟོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ཏུ་ཀྐོ་ཊི་ཀཾ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་ཉྷཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏུཾ་ཡེ་ཝ ས་ཀྐོ་ཏཱིཏི པུ་ཙྪ་ན་ཝི་དྷིཾ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི. ན ནི་ཙྪེ་ཏུནྟི ནི་ཙྪེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷིཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་སེ་ས་ཊྛཱ་ནནྟི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་ས་དི་ས་ཊྛཱ་ནཾ. ཐེ་རེ་ན ས་དི་སོཏི ཐེ་རེ་ན ས་དི་སོ སཱ་ཝ་ཀོ ན་ཏྠི.
སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱཏི སཾ་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ས་མཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ, ཡ་ཐཱ ཏ་ཏྠ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ཏཾ ཨ་ཝི་ལོ་མེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ལཱི་ལཱ༹་ཡ་ནྟོཏི ལཱི་ལ༹ཾ ཀ་རོ་ནྟོ. དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷ་ལཱི་ལཱ༹་ཡ ཝི་ཡ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་རི་སཱ་ནཾ ག་མ་ནཾ ག་ཎྷ་ནྟོ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཏི.
ཨི་ཏོ ཝཱ ཨེ་ཏྟོ ཝཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མི་ཏྭཱཏི ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཀ་ཐཱ་མ་གྒ་ཏོ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨཱི་ས་ཀ་མྤི ཨ་ནུ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཊྛི་ཀོ་ཊི’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀ་པ་དི་ཀནྟི ཨེ་ཀ་པ་ད་ནི་ཀྑེ་པ་མ་ཏྟཾ. ད་ཎྜ་ཀ་སེ་ཏུནྟི ཨེ་ཀ་ད་ཎྜ་ཀ་མ་ཡཾ སེ་ཏུཾ. ཧེ་ཊྛཱ ཙ ཨུ་པ་རི ཙ སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནཾ ཨཱ་ཧ་ར་ཎེ་ན ཏེ་པི་ཊ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཧེ་ཊྛུ་པ་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟོ. ཛཱ་ཏ་སྶ་ར་ས་དི་ས་ཉྩ གཱ་ཐཾ, སུ་ཏྟ་པ་དཾ ཝཱ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ནཱ་ནཱ་ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ཨཱ་ཧ་ར་ནྟོ ཏཱ་ནི ཙ ཏེ་ཧི སུ་ཏྟ་པ་དེ་ཧི བོ་དྷེ་ནྟོ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟོ ‘‘ཛཱ་ཏ་སྶ་རེ པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞཱ་ནི ཀུ་སུ་མཱ་ནི ཕུ་ལླཱ་པེ་ནྟོ ཝི་ཡ སི་ནེ་རུ་མ་ཏྠ་ཀེ ཝ་ཊྚི་ས་ཧ་སྶཾ ཛཱ་ལེ་ནྟོ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ.
ཨེ་ཀ་པ་དུ་དྡྷཱ་རེཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་དུ་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཀྑ་ཎེ. པ་ད་ཝ་སེ་ན ས་ཊྛི པ་ད་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི གཱ་ཐཱ་ཝ་སེ་ན པ་ནྣ་ར་ས གཱ་ཐཱ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི. ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟོ ཝི་ཡཱཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ པུ་པྥཱ་ནི ཨ་ནོ་ཙི་ནི་ཏྭཱ ཝ་ལླི་མེ་ཝ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ པུ་པྥཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟོ ཝི་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི. ག་ཏི་མ་ནྟཱ་ནནྟི ཨ་ཏི་ས་ཡཱ་ཡ ཉཱ་ཎ་ག་ཏི་ཡཱ ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ. དྷི་ཏི་མ་ནྟཱ་ནནྟི དྷཱ་ར་ཎ་བ་ལེ་ན ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ.
ཨ་ན་ནྟ་ན་ཡུ་སྶ་དནྟི པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་སི་ཏ་ཏྠ་ནི་བྦཱ་ན་ཝི་པཱ་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་ནྟ་པ་བྷེ་དེ ཝི་ས་ཡེ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་ནྟ་ན་ཡེ་ཧི ཨུ་སྶ་ནྣཾ ཨུ་པ་ཙི་ཏཾ. ཙ་ཏུ་རོ་གྷ་ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ ཏི་ཏྠེ ཋ་པི་ཏ་ནཱ་ཝཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་ཧ་སྶ་ཡུ་ཏྟ་ཨཱ་ཛ་ཉྙ་ར་ཐོཏི ཝེ་ཛ་ཡ་ནྟ་ར་ཐཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི.
ཡ་སྨཱ པུ་ཙྪཱ་ཡཾ བྱཱ་པ་ནི་ཙྪཱ་ན་ཡེ་ན ‘‘དུ་པྤ་ཉྙོ དུ་པྤ་ཉྙོ’’ཏི ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟོ པུ་ཙྪཱ་ས་བྷཱ་གེ་ན ‘‘ན་པྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ན་པྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་སྨཱ ན་པྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ དུ་པྤ་ཉྙོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་དཾ དུ་ཀྑནྟི ཨི་དཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ. ཏ་ཉྩ ཁོ རུ་པྤ་ནཾ ཝེ་དི་ཡ་ནཾ ས་ཉྫཱ་ན་ནཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎཾ ཝི་ཛཱ་ན་ན་ནྟི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ. ཨི་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཀི་ཉྩི དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱིཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟི་ཀྐ་མ་ཏོ ཙེ་ཝ པཱི་ལ༹་ན་ས་ངྑ་ཏ་ས་ནྟཱ་པ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཙ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ན་པྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨ་ཝ་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མཱ་ག་མེ ཨུ་ད་ཡ་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, སྭཱ་ཡཾ ས་མུ་ད་ཡོ སཾ་སཱ་ར་པ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཝ་ཏྟི་དུ་ཀྑ་པ་བྷཱ་ཝི་ཀཱ’’ཏི, དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དི་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ནུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀ་ར་ཎ་ར་ས་ཏོ ཙེ་ཝ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ནི་དཱ་ན་སཾ་ཡོ་ག་པ་ལི་བོ་དྷ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཙ.
ཨི་དཾ ནཱ་མ ཋཱ་ནཾ པ་ཏྭཱཏི ཨི་དཾ ནཱ་མ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨཱ་ག་མྨ. ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི’’ཏི. ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཙྩུ་ཏི་ར་ས་ཏོ ཙེ་ཝ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀཱ་ས་ངྑ་ཏཱ་མ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཙ. ཨ་ཡཾ པ་ཊི་པ་དཱཏི ཨ་ཡཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དི་ཀཱ ས་མོ་དྷཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི པ་ཊི་པ་དཱ. དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷཾ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ག་ཙྪ་ཏི ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ས་ར་ས་ཏོ ཙེ་ཝ ནི་ཡྻཱ་ན་ཧེ་ཏུ་ད་སྶ་ནཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཙ ན་པྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨ་ན་ནྟ་ར་ཝཱ་རེཏི དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ. ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཋ་མ་ཝཱ་རེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ཏ་ཏྠ ཧི དུ་པྤ་ཉྙ་ནི་དྡེ་ས་ཏྟཱ པ་ཛཱ་ན་ན་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཨི་དྷ པ་ཉྙ་ཝ་ནྟ་ནི་དྡེ་ས་ཏྟཱ པ་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝི་སེ་སོ. ཨེ་ཏྠཱཏི དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ.
ས་ཝ་ན་ཏོཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ས་ཝ་ན་ཏོ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་ཏི. ག་ནྠ་ས་ཝ་ན་མུ་ཁེ་ན ཧི ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཨུ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཎྷནྟི་ཨཱ་དི ཏ་སྶ ཨུ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ཏཱིཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏི. ནོ ཝི་ཝ་ཊྚེཏི ཝི་ཝ་ཊྚེ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ན ཧོ་ཏི ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ. ཨ་ཡནྟི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀོ.
པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱཏི པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ. ཁ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ ཙ་ཀྑཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ས་ཏི་པི ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷ་ཏྟེ སུ་ཀ་རཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ནྟི ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་མུ་ཁེ་ན ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དྷཱ་ཏུ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. རཱུ་པ་ནྟི ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏཱིཏི རུ་པྤ་ན་ཊྛེ་ན རཱུ་པ་ནྟི ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ཏི. ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཱཏི ཏཾ རཱུ་པཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཱ. ནཱ་མནྟི ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ན་མ་ན་ཊྛེ་ན ནཱ་མ་ནྟི ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པེ་ཏི. ཡ་མ་ཀ་ཏཱ་ལ་ཀྑ་ནྡྷཾ བྷི་ནྡ་ནྟོ ཝི་ཡ ཡ་མ་ཀཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་རཱུ་པཾ, རཱུ་པ་ཉྩཱ’’ཏི དྭེ་ཝ ཨི་མེ དྷ་མྨཱ, ན ཨེ་ཏྠ ཀོ་ཙི ཨ་ཏྟཱ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནི་ཡཾ ཝཱ་ཏི ནཱ་མ་རཱུ་པཾ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏི པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ཏི པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ དི་ཊྛི་ཝི་སུ་དྡྷི ད་སྶི་ཏཱ. ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ ན ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ. ཡ་སྨཱ ས་བྦཾ ས་བྦ་ཏྠ ས་བྦ་དཱ ཙ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ས་ཧེ་ཏུ་ཀཾ. ཀཱི་དི་སེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ? ན ཨི་སྶ་རཱ་དི་ཝི་ས་མ་ཧེ་ཏུ་ནཱ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༢.༤༤༧) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ས་པ་ཙྩ་ཡཾ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷུ་པཱ་དཱ་ན་ཀ་མྨཱ་ཧཱ་རཱ་ད་ཡོ. ཨེ་ཝནྟི ‘‘ཏཾ པ་ནེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཀེ པ་ཙྩ་ཡེ ཙེ་ཝ རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཀེ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨེ ཙ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མུ་ད་ཡཱ རཱུ་པ་ས་མུ་ད་ཡོ, ཏ་ཎྷཱ་ས་མུ་ད་ཡཱ རཱུ་པ་ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༡.༥༠). ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎ་ཝི་སུ་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཧུ་ཏྭཱཏི ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ. ཨ་བྷཱ་ཝ་ཊྛེ་ནཱཏི ཏ་ད་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཝི་ན་སྶ་ན་ཊྛེ་ན. ཨ་ནི་ཙྩཱཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ ཨ་དྡྷུ་ཝཱ. ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏཱིཏི ཏེ་སུ པ་ཉྩ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ནི་རོ་པེ་ཏི. ཏ་ཏོཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་རོ་པ་ན་ཏོ པ་རཾ, ཏ་ཏོ ཝཱ ཨ་ནི་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་པྤ་ཊི་པཱི་ལ༹་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷེ་ཧི པ་ཏི པ་ཏི ཨ་བྷི་ཀྑ་ཎཾ པཱི་ལ༹་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ དུ་ཀྑཱ ཨ་ནི་ཊྛཱ, དུ་ཀྑ་མཱ ཝཱ. ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཀ་སྶ་ཙི ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཨ་ན་ཏྟཱཏི ན ས་ཡཾ ཨ་ཏྟཱ, ནཱ་པི ནེ་སཾ ཀོ་ཙི ཨ་ཏྟཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི. ཏི་ལ་ཀྑ་ཎཾ་ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནི་ཙྩ་སྶ དུ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, དུ་ཀྑ་སྶ ཙ ཨ་ན་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀེ ཏི་ཝི་དྷ་མྤི སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ. ས་མྨ་ས་ནྟོཏི ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཝི་པ་སྶ་ནུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ པ་ཧཱ་ཡ མ་གྒཱ་མ་གྒཾ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་ངྑཱ་རེ ས་མྨ་ས་ནྟོ གོ་ཏྲ་བྷུ་ཉཱ་ཎཱ་ན་ནྟ་རཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི.
ཨེ་ཀ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ནཱཏི ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ ཉཱ་ཎེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ན. པ་ཊི་ཝེ་དྷོ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ས་ཡེ ནི་སྶ་ངྒ་ཙཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཾ ནི་བྦི་ཛ྄ཛྷ་ནཾ. ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ག་མ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཝ་བོ་དྷོ. ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑཾ, ཨེ་ཏྟཾ དུ་ཀྑཾ, ན ཨི་ཏོ བྷི་ཡྻོ’’ཏི པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ན་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷོ་ཏི པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ, ཨི་ད་ཉྩ ཡ་ཐཱ ཉཱ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟེ པ་ཙྪཱ དུ་ཀྑ་སྶ ས་རཱུ་པཱ་དི་པ་རི་ཙྪེ་དེ ས་མྨོ་ཧོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨི་ཉྩ་སྶ ཁ་ཎེ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཧཱི་ན་སྶ པུ་ན ཨ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ པ་ཀ་ཊྛཾ ཧཱ་ནཾ ཙ་ཛ་ནཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ, པ་ཧཱ་ན་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷོ་ཏི པ་ཧཱ་ན་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ. ཨ་ཡ་མྤི ཡེ་ན ཀི་ལེ་སེ་ན ཨ་པྤ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནེ་ན མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ས་ཏི ཙ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ, ཏ་སྶ པ་ད་གྷཱ་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ནྟ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་སྶ་ངྒ་ཙཱ་རཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ. ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ཀེ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ་ཝ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎཾ ‘‘ཨི་དཾ ཏ’’ནྟི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ག་ཧ་ཎཾ, སཱ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷོ་ཏི ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ. ཨ་ཡ་མྤི ཡ་སྶ ཨཱ་ཝ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏོ ཉཱ་ཎཾ ནི་རོ་དྷཾ ཨཱ་ལ་མྦི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་སྶ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏོ ཏཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་མེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ.
བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ནཱ ཝ་ཌྜྷ་ནཱ ཙ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་མ་གྒེ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཊྛེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ, དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་སུ ཝ་ཌྜྷ་ན་ཊྛེ་ན, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པ་ཋ་མ་མ་གྒོ་པི ཧི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟཾ པ་རི་ཛཱ་ན་ནཱ་དིཾ ཝ་ཌྜྷེ་ནྟོ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ཏ་ཏྠཱ་པི ཝ་ཌྜྷ་ན་ཊྛེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ. དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ པུ་གྒ་ལ་ནྟ་ར་སཱ་དྷ་ན་ཏོ ཙ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཊྛེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ, སཱ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷོ་ཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ. ཨ་ཡ་མྤི ཡ་ཐཱ ཉཱ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟེ པ་ཙྪཱ མ་གྒ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དེ ས་མྨོ་ཧོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ. ཏི་ཊྛ་ནྟུ ཏཱ་ཝ ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏཱ མ་གྒ་དྷ་མྨཱ, ཡ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟེ་སུ ཕ་ལེ་སུ་པི ཨ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་ཡ ཝི་ག་ཏ་ས་མྨོ་ཧོ་ཝ ཧོ་ཏི སེ་ཀྑོ་པི ས་མཱ་ནོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨོ པ་ཏྟ་དྷ་མྨོ ཝི་དི་ཏ་དྷ་མྨོ པ་རི་ཡོ་གཱ་ལ༹ྷ་དྷ་མྨོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༧). ཡ་ཐཱ ཙ་སྶ དྷ་མྨཱ ཏཱ་སཾ ཛོ་ཏི་ཏཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ་ཝ་ལ་མྦི་ནི་ཡོ མ་གྒ་ཝཱི་ཐི་ཏོ པ་ར་ཏོ མ་གྒ་ཕ་ལ་པ་ཧཱི་ནཱ་ཝ་སི་ཊྛ་ཀི་ལེ་ས་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ ཧི ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཨཱ་ད་ཡོ. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡེ་ནཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ. ཀི་ཙྩ་ཏོཏི ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ. ནི་རོ་དྷཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ་པཱི’’ཏི པི-ས་དྡོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ ད་ཊྛ་བྦོ ནི་རོ་དྷེ་པི ཨ་ས་མྨོ་ཧ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ. ཨེ་ཏ་སྶཱཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ.
པ་ཉྙ་ཝཱ་ཏི ནི་དྡི་ཊྛོ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པ་ཉྙ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. པཱ་ལི༹་ཏོཏི དྷ་མྨ་ཏོ. ཨ་ཏྠ་ཏོཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ. ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཏོཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཏཾ་ཏཾ་ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཏོ. པུ་བྦཱ་པ་ར་ཏོཏི པུ་བྦེ་ནཱ་པ་ར་སྶ སཾ་ས་ནྡ་ན་ཏོ. ས་ངྒཱི་ཏི་ཀྐ་མེ་ན ཙེ་ཏྠ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏཾ་ཏཾ་དེ་ས་ནཱ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་ན ཨ་པ་ར་བྷཱ་ག་སྶ སཾ་ས་ནྡ་ན་ཏོ. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཙ་རི་ཏོཏི ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཙ་རི་ཏོ ཝཱི་མཾ་ས་ན་ཙ་རི་ཏོ ཏེ་པི་ཊ་ཀེ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནེ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཙཱ་ར་ཝེ་པུ་ལླ་ཏོ. པ་ཉྙ་ཝཱ་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦོ མ་གྒེ་ནཱ་ག་ཏཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཛྫ ཨ་ཛྫེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟནྟི ཨི་ཏྟ་རཾ ཨ་ཏི་ཁི་པྤ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་ཉྙ་ཝཱ་པ་ཀྑཾ བྷ་ཛ་ཏི སེ་ཀྑ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. སུ་ཏྟེ པ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷོ་ཝ ཀ་ཐི་ཏོ ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ.
ཨེ་སཱཏི ཨ་ན་ནྟ་རེ ཝུ་ཏྟོ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལོ. ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཀ་ཙི་ཏྟནྟི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀ་མྨ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་ཙི་ཏྟཾ. སུ་ཁ་ཝེ་ད་ན་མྤི ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཀོ ཝེ་དི་ཡ་ཏི, ཀ་སྶ ཝེ་ད་ནཱ, ཀིཾ་ཀཱ་ར་ཎཱ ཝེ་ད་ནཱ, སོ་པི ཀ་སྶ་ཙི ཨ་བྷཱ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎ་མུ་ཁེ་ན སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མུ་ད་ཡ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ངྒ་མ་ཏོ ཨ་སྶཱ་ད་ཏོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏོ ཙ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ནྟོ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ནཾ ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏི ནཱ་མ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཡ་སྨཱ ‘‘ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཀ་ཐཾ ཨུ་པ་ལ་ཀྑེ་ཏི. ཏཱ་ཡ ཧི ཏ་ད་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཏ་སྨཱ ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ་མྤི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༢.༣༨༠) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཏ་སྶ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཏོ ཨ་ཉྙ་མྤི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་ན་ནྟ་ར་ཝཱ་རེ པ་ན རཱུ་པ་མུ་ཁེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཨི་དྷ ཨ་རཱུ་པ་མུ་ཁེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སུ་ཁ་ནྟི་པི ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནི་དྡི་ཊྛཾ, པུ་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན.
སཾ་ས་ཊྛཱཏི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན སཾ་ཡོ་ག་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི. ཝི་སཾ་ས་ཊྛཱཏི ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ. བྷི་ནྡི་ཏྭཱཏི ཨ་ཉྙ་བྷཱུ་མི་ཀ་སྶ ཨ་ཉྙ་བྷཱུ་མི་ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ ཝི་ནཱ་སེ་ཏྭཱ, སཾ་བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཝཱ. སཾ་ས་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ པུ་ཙྪ་ཏཱིཏི ཏཾ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ སཾ་ས་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨ་ཝ་ས་རོ ཝི་སཾ་ས་ཊྛ་བྷཱ་ཝཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ? ན, ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ནྟ་ར་ག་ཏཱ་ནཾ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་མ་གྒ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ན་ཉྩ ཝོ་མི་སྶ་ཀ་སཾ་ས་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་སྶ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཝི་ནི་ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏྭཱ. ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱཏི ཨི་དཾ ཀེ་ཝ་ལཾ སཾ་ས་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན ས་བྷཱ་ཝ་བྷེ་དཾ, ས་བྷཱ་ཝ་བྷེ་ད་ཏོ པ་ན ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ ནེ་སཾ པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཝཱ ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཝཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ཏོ ཝཱ ནི་རོ་དྷ་ཏོ ཝཱ’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ ས་བྷཱ་ཝ་བྷེ་དཾ ཝི་ས་ཡ་བྷེ་དེ་ན སུ་ཊྛུ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ས་ཡོཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ ཨི་སྶ་རི་ཡ་བྷཱུ་མི, ཡེ་ན ཙི་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཀཱ་མ་ཉྩ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པི པ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རཱི, མ་གྒོ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་ཧི་ཏོ་ཝ, ན ཀེ་ཝ་ལོ, ཡ་ཐཱ པ་ན ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ ཙི་ཏྟཾ པ་དྷཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ་སྶ དྷོ་ར་ཡ྄ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ ‘‘ཚ་དྭཱ་རཱ་དྷི་པ་ཏི རཱ་ཛཱ’’ཏི (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༨༡) ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ་སུ པ་ཉྙཱ པ་དྷཱ་ནཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་དྷ་མ་ན་སྶ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཏ་ད་དྷཱི་ན་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི མ་གྒ་དྷ་མྨེ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ཨེ་ཝ པ་ཋ་མཾ ག་ཧི་ཏཱ. ཨ་ཡ་ཉྩ ནེ་སཾ ཝི་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་བྷེ་དོ, ཏ་ཐཱ ཙ པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཝི་དྷི ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཐེ་རེ་ཧེ་ཝ ད་སྶི་ཏོ, ཨ་པི་ཙ ཁོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་པི ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡ་ཏྠ པ་ཉྙཱ ན ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པུ་ཙྪ་ནེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི ཡ་ཐཱ ‘‘ཀིཾ་ཙི་ཏྟོ ཏྭཾ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༡༣༢-༡༣༥). ཡ་ཏྠ པ་ན པ་ཉྙཱ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ཏྠཱ་པི ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཛོ་ཏ་ནཱ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ – ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ས་ཎྛ་པེ་ཏི ས་ནྣི་སཱ་དེ་ཏི ཨེ་ཀོ་དིཾ ཀ་རོ་ཏི ས་མཱ་ད་ཧ་ཏི (སཾ. ནི. ༤.༣༣༢), ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༡). ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ་སུ པ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ཙོ་ད་ནཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཏེ བྷི་ཀྑུ པ་ཉྙཱ ཨ་དྷི་ག་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཀ་ཏྠ་ཙི ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨཱ པ་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན་པི ནི་དྡི་སཱི་ཡ་ནྟི – ‘‘པ་ཋ་མ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ལཱ་བྷི་ནོ ཀཱ་མ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟི ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ནཱི པ་ཉྙཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པ་ཊི. མ. ༡.༡). ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན་པི – ‘‘ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་ས་ཉྙཱ་ཏི ཝཱ སེ་ས་རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་ཏི ཝཱ ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཀ་ཏྠཱ, ཨུ་དཱ་ཧུ ནཱ་ན་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༤༥.པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ). ཏ་ཐཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ་པི ཀ་ཏྠ་ཙི ཙི་ཏྟ་སཱི་སེ་ན ནི་དྡི་སཱི་ཡ་ནྟི – ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ ཙི་ཏྟཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི (དྷ. ས. ༢༧༧), ཏ་ཐཱ ཕ་སྶཱ་དི་སཱི་སེ་ན་པི – ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ ཕ་སྶཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི, ཝེ་ད་ནཾ ས་ཉྙཾ ཙེ་ཏ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༢༧༧).
ཙ་ཏཱུ་སུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡ་ངྒེ་སཱུཏི ས་པྤུ་རི་ས་སེ་ཝ་ནཱ, ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ, ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ, དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨི་མེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་སྶ ཀཱ་ར་ཎེ་སུ. ཀཱ་མཾ ཙེ་ཏེ་སུ ས་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ་པི དྷ་མྨཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ཝ ཏེ་ཧི ཝི་ནཱ ཏེ་སཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཐཱ་པི ཙེ་ཏྠ ས་དྡྷཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་དྡོ ཨེ་ཝ ཧི ས་པྤུ་རི་སེ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏི, ས་དྡྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་ཏི, ཡོ་ནི་སོ ཙ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཙ ཨ་ནུ་དྷ་མྨཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཏྠ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ ད་ཊྛ་བྦ’’ནྟི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སེ་སི་ནྡྲི་ཡེ་སུ་པི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཙ་ཏཱུ་སུ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནེ་སཱུཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ. ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་སཱུཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཏྠ ཙ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡ་ངྒེ་སུ ས་དྡྷཱ ཝི་ཡ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝཱི་རི་ཡཾ ཝི་ཡ ཙ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ – ‘‘ས་ཏི་མཱ ཝི་ནེ་ཡྻ ལོ་ཀེ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༢.༣༧༣; མ. ནི. ༡.༡༠༦; སཾ. ནི. ༥.༣༨༤, ༤༠༧) ཝ་ཙ་ན་ཏོ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཀི་ཙྩ་ཏོ ས་ཏི ཨ་དྷི་ཀཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་དྷི་ཀ་མྨི་ཀ་སྶ ས་མཱ་དྷི, ‘‘ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་ནཱ པ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ པ་ཉྙཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨ་དྷི་ཀཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ཏི པཱ་ཀ་ཊོ་ཡ་མ་ཏྠོ, ཨ་དྷི་ག་མ་ཀྑ་ཎེ པ་ན ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ནཾ ཝི་ཡ ས་བྦེ་ས་མྤི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ས་མ་ར་ས་ཏཱ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨེ་ཏྠ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨེ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ཨེ་ཝནྟི ཡཾ ཋཱ་ནཾ, ཏཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ས་མ་ཏྟཱ་དིཾ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི. ས་ཝི་ས་ཡ་སྨིཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡེ ཨེ་ཝ. ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ དྷ་མྨཱ ཀ་ཐི་ཏཱཏི ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ ཙ ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་སེ་ན ཀ་ཐི་ཏཱ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ས་དྡྷཱ་པ་ཉྩ་མེ་སུ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ ས་ཧ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་སུ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ས་ཡེ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཀི་ཙྩཱ་དྷི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཏ་སྶ ཏ་སྶེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, ན ས་བྦེ་སཾ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙེ་པི ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ དྷ་མྨཱ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཝི་ས་ཡེ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན བོ་དྷི་ཏཱ་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཀི་ཙྩ་ཏཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྲི་དཾ ཨུ་པ་མཱ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ རཱ་ཛ་པ་ཉྩ་མཱ ས་ཧཱ་ཡཱ ཝི་ཡ ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ཀཱ་ནི པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི. ནེ་སཾ ཀཱི་ལ༹་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཝཱི་ཐི་ཨོ་ཏ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝཱི་ཐི་ཨོ་ཏ་ར་ཎཾ. ས་ཧཱ་ཡེ་སུ པ་ཋ་མཱ་དཱི་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་ཀ་གེ་ཧེ་ཝ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཝི་ཡ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཨ་ངྒཱ་དཱི་ནི པ་ཏྭཱ པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ. ས་ཧཱ་ཡེ་སུ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ སེ་སི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཏ་ད་ནྭ་ཡ་ཏཱ. ཏ་སྶ པུ་བྦ་ངྒ་མ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཀི་ཙྩཱ་ནུ་ག་ཏ་ཏཱ. ན ཧི ཏ་དཱ ཏེ་སཾ ས་ས་མྦྷཱ་ར་པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨཱ་པཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཀི་ཙྩཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏི, ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ པ་ན ཀི་ཙྩཾ ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི པུ་རེ་ཏ་རཾ ཏ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨི་ཀ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ཉྙུ་ཏྟ་རཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ རཱ་ཛཱ་ནཾ ནི་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་ག་མ་ནཾ.
མ་གྒ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མྤཱིཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཨ་པ་ཙ་ཡ་གཱ་མི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མྤི. ཏ་ཐེ་ཝ ཏཾ ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ས་ཙྩ་དྷ་མྨཾ ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ མ་གྒཱ་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཏྟཱ ཙ. ཡཾ ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཛཱ་ན་ན་པ་ཛཱ་ན་ནཱ་ནི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནི, ན ‘‘ཡཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཡ མ་གྒ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན. ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ས་མཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ས་ཧ པ་ཝ་ཏྟི་ཀ་ཏཱ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད་ཏཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ས་ཧེ་ཝ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་ཏཱ, ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཝ་ཏྠུཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ, ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟི ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ. ཧེ་ཏུ་མྷི ཙེ་ཏཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ན ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཏཱ་ཡ སཾ་ས་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ སཱ་དྷེ་ཏི. ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཉྩེ་ཏཾ, ཨི་ཏོ ཏཱི་ཧི་པི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ.
མ་གྒ་པ་ཉྙཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, སཱ ཧི ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ, ན པ་རི་ཉྙེ་ཡྻཱ, པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ན བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་པི ཏ་གྒ་ཏི་ཀཱ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀི་ཉྩཱ་པི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མྤི ཏ་ཐེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ན པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཡ་མྤི ཏཾ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎཾ, ཏ་མྤི ཁ་ཡ་དྷ་མྨཾ ཝ་ཡ་དྷ་མྨཾ ཝི་རཱ་ག་དྷ་མྨཾ ནི་རོ་དྷ་དྷ་མྨ’’ནྟི.
༤༥༠. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པཱིཏི ཝེ་ད་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ སཱ་མ་ཉྙ་གྒ་ཧ་ཎེ ས་ཏི་པི. ཏེ་བྷཱུ་མི་ཀ་ས་མྨ་ས་ན་ཙཱ་ར་ཝེ་ད་ནཱ་ཝཱཏི བྷཱུ་མི་ཏྟ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་མྨ་ས་ན་ཉཱ་ཎ་སྶ གོ་ཙ་ར་བྷཱུ་ཏཱ ཝེ་ད་ནཱ ཨེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཏུ་རོ་གྷ་ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཏྠི་ཀཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨེ་ས ན་ཡོ པ་ཉྙཱ་ཡ་པི. ཨི་དྷ སུ་ཁཱ་དི་ས་དྡཱ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་ས་ཡཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ སུ་ཏྟེ་ན སཱ་དྷེ་ཏུཾ ‘‘རཱུ་པ་ཉྩ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་ནྟ་དུ་ཀྑནྟི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ཨ་ནི་ཊྛཾ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ དུ་ཀྑ་མ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཾ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་པ་ཏི་ཏཾ, ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཉྩཱ་ཏི དུ་ཀྑཱ་ནུ་པ་ཏི་ཏཾ, དུ་ཀྑཱ་ཝ་ཀྐ་ནྟཾ. སུ་ཁེ་ན ཨ་ན་ཝ་ཀྐ་ནྟཾ ཨ་བྷ་ཝི་སྶཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ན་ཡི་དནྟི ཨེ་ཏྠ ཨི་དནྟི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. སཱ་ར་ཛྫེ་ཡྻུནྟི སཱ་རཱ་གཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻུཾ. སུ་ཁནྟི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཨི་ཊྛཾ. སཱ་རཱ་གཱ སཾ་ཡུ་ཛྫ་ནྟཱིཏི བ་ཧ་ལ་རཱ་ག་ཧེ་ཏུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ད་ས་ཧི་པི སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ་ཧི སཾ་ཡུ་ཛྫ་ནྟི. སཾ་ཡོ་གཱ སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ནྟཱིཏི ཏ་ཐཱ སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ནྟི, ཝི་བཱ་དྷཱི་ཡ་ནྟི ཨུ་པ་ཏཱ་པཱི་ཡ་ནྟི ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎནྟི ཨི་ཊྛཾ, ཨ་ནི་ཊྛཾ, མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཉྩ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ སུ་ཁཾ, དུ་ཀྑཾ, ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་ནྟི ཀ་ཐི་ཏཾ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན པ་ཉྩ་པི ཁ་ནྡྷེ སུ་ཁཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཝེ་ད་ནཱ ཨེ་ཝ སུ་ཁཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་པ་ཙུ་ར་ཛ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཡཾ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘པུ་རི་མཾ སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་སེ་ས་ལཱ་བྷཱི པ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏ་མྤི སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རོ་ཏེ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༨༠; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༧༩). ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཧི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝེ་དི་ཡ་ནྟི་ཡཱ ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི་པུ་གྒ་ལོ ཝེ་དེ་ཏཱི་ཏི ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ས་བྦ་ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི ས་བྦཱ་ཡ་པི ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མི་ཀ་ས་ཉྙཱ་ཡ. ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི ས་བྦ་སྨིཾ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་ས་ཉྙཱ་ཡ. ཝ་ཏྠེ ཝཱཏི ཝཱ-ས་དྡེ་ན ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏུཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. པཱ་པེ་ནྟོཏི བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཝཱ ཨ་པྤ་ནཾ ཝཱ ཨུ་པ་ནེ་ནྟོ. ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ས་ཉྙཱ་པཱིཏི ‘‘ནཱི་ལཾ རཱུ་པཾ, རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ ནཱི་ལ’’ནྟི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ས་ཉྙཱ་པི.
ཨ་ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀ་ཏྟཱཏི ས་བྦེ་སཾ ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཀྐ་ག་ཏནྟི སུ་ཏྟ་ཀ་ནྟ་ན་ཀ་ཏ་ཀྐ་མྷི, སུ་ཏྟ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་ཏ་ཀྐ་མྷི ཝཱ ཝེ་ཋ་ན་ཝ་སེ་ན ཋི་ཏཾ. པ་རི་ཝ་ཊྚ་ཀཱ་དི་ག་ཏནྟི སུ་ཏྟ་ཝེ་ཋ་ན་པ་རི་ཝ་ཊྚ་ཀཱ་དི་ག་ཏཾ. ཝི་སྶ་ཊྛ་ཏྟཱ་ཝ ན ག་ཧི་ཏཱ, ཡ་ད་གྒེ་ན པ་ཉྙཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མྤ་ཡོ་གཾ ལ་བྷཱ་པི་ཏཱ, ཏ་ད་གྒེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཧི་པི ས་མྤ་ཡོ་གཾ ལ་བྷཱ་པི་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཏ་དེ་ཝ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏི སཾ་ས་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏི ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦཾ པ་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན་པི ཝི་སེ་ས་སྶ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཨ་ཡཾ ས་དྡོ ཙ ལ་དྡ་ཏོ་ཡེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་ཝི་སེ་སོ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ. ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ ཧི དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཏེ་ན ཨཱ་ཁྱཱ་ཏ་པ་དེ་ན ནཱ་མ་པ་དེ་ན ཙ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་ས་གྒ་པ་དཾ ཛོ་ཏ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏི, ན ཝཱ་ཙ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ་པི ཛཱ་ན་ན་ཏྠེ ཝི་སེ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ས་ཉྙཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཉྙཱ་པ་དཱ་ནི ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཛཱ་ན་ན་ཏྠེ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཝི་སི་ཊྛ་ཝི་ས་ཡེ ཙ ནི་ཊྛཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་ཉྙཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ཉྫཱ་ན་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ མ་ཏྟ-ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་ས་ནི་ཝ་ཏྟི་ཨ་ཏྠེ་ན ཝི་ཛཱ་ན་ན་པ་ཛཱ་ན་ནཱ་ཀཱ་རེ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཨེ་ཝ-ས་དྡེ་ན ཀ་དཱ་ཙི་པི ཨི་མི་སྶཱ ཏེ ཝི་སེ་སཱ ན་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་རེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་མྤི ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱི ས་ཉྙཱ ཀུ་ཏོ པ་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ‘‘ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷཾ པཱ་པེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི’’ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་གྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི.
ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ན ས་ཉྙཱ ཝི་ཡ ནཱི་ལ་པཱི་ཏཱ་དི་མ་ཏྟ་ས་ཉྫཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་མྤི ཏཱ་དི་སཾ ཝི་སེ་སཾ ཛཱ་ན་ནྟ་མེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཀ་ཐཾ པ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷཾ པཱ་པེ་ཏཱི་ཏི? པ་ཉྙཱ་ཡ ད་སྶི་ཏ་མ་གྒེ་ན. ལ་ཀྑ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎི་ཀ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཧི ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡ པ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་ཙ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ན་པི ཝི་པ་སྶ་ནཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཏཾ པ་གུ་ཎ་སྶ ག་ནྠ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཡ་ནེ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ག་ཏཱ་པི ཝཱ་རཱ ན ཨུ་པ་དྷཱ་རཱི་ཡ་ནྟི. ‘‘ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ’’ནྟི ཙ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཾ. ཨུ་སྶ་ཀྐི་ཏྭཱཏི ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དི་ཉཱ་ཎ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ. མ་གྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཾ པཱ་པེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི ཨ་ས་མྦོ་དྷ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི ས་ཉྫཱ་ནཱཏི ཨ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ, ན ས་ཉྫཱ་ན་ན་མ་ཏྟེ་ན. ཏ་ཐཱ ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་མྤི པཱ་པེ་ཏི, ན ཝི་ཛཱ་ན་ན་མ་ཏྟེ་ན, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ན ཨ་ཉྙཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་སྶ་ཀྐི་ཏྭཱ མ་གྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་མྤི པཱ་པེ་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཛཱ་ཏ་བུ་དྡྷཱིཏི ཨ་ས་ཉྫཱ་ཏ་བྱ་ཝ་ཧཱ་ར་བུ་དྡྷི. ཨུ་པ་བྷོ་ག་པ་རི་བྷོ་གནྟི ཨུ་པ་བྷོ་ག་པ་རི་བྷོ་གཱ་ར་ཧཾ, ཨུ་པ་བྷོ་ག་པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཡོ་གྒ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀཱུ་ཊོཏི ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀོ ཏ་མྦ་ཀཾ་སཱ་དི་མ་ཡོ. ཚེ་ཀོཏི མ་ཧཱ་སཱ་རོ. ཀ་ར་ཏོཏི ཨ་ཌྜྷ་སཱ་རོ. ས་ཎྷོཏི མུ་དུ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ས་མ་སཱ་རོ. ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན པཱ་ད་སཱ་ར་པ་རོ་པཱ་ད་སཱ་ར་ཨ་ཌྜྷ་སཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ཛཱ་ན་ནྟོ ཙ པ་ན ནཾ རཱུ་པཾ དི་སྭཱ་པི…པེ… ཨ་སུ་ཀཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཀ་ཏོ་ཏི་པི ཛཱ་ནཱ་ཏི ཏ་ཐཱ ཧེ་ར་ཉྙི་ཀ་ག་ནྠ་སྶ སུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝནྟི་ཨཱ་དི ཨུ་པ་མཱ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ. ས་ཉྙཱ་ཝི་བྷཱ་གཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ པི་ཎྜ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ག་ཧ་ཎ་ཏོ དཱ་ར་ཀ་སྶ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ད་སྶ་ན་ས་དི་སཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི སཱ ཡ་ཐཱ་ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་ཝི་ས་ཡ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ གཱ་མི་ཀ་པུ་རི་ས་ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ད་སྶ་ན་ས་དི་སཾ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཉྙཱ པ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ་ཝ་བོ་དྷ་ཏོ ཧེ་ར་ཉྙི་ཀ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ད་སྶ་ན་ས་དི་སཱ ཝུ་ཏྟཱ. ནེ་སནྟི ས་ཉྙཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཉྙཱ་ནཾ. ཝི་སེ་སོཏི ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་སེ་སོ. དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷོ པ་ཀ་ཏི་པ་ཉྙཱ་ཡ. ཨི་མི་ནཱ་ཝ ནེ་སཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སུ་ཁུ་མ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ནནྟི ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ནཾ. ཏེ་ན ཨ་བྷི་ནྣ་ཝི་ས་ཡཱ་བྷི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏཱ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་ཝུ་ཏྟི་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་ལླི་ངྒེ་ཏི. ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནནྟི ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཋ་པ་ནཾ. ཨ་ཡཾ ཕ་སྶོ…པེ… ཨི་དཾ ཙི་ཏྟནྟི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ. ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཝཱ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན སེ་ས་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨི་དནྟི ཨ་རཱུ་པཱི་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཀ་ར་ཎཾ. ཏ་ཏོཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ཏི་ལ་ཏེ་ལཱ་དི་ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཾ, ཏ་ཏོ. ཡ་དི དུ་ཀྐ་ར་ཏ་རཾ, ཀ་ཐཾ ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༤༥༡. ནི་སྶ་ཊེ་ནཱཏི ནི་ཀྑ་ནྟེ་ན ཨ་ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན. པ་རི་ཙྩ་ཏྟེ་ནཱཏི པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ས་དི་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་པ་ག་མ་ནེ་ན པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ས་མྦ་ནྡྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་པཱ་དཱ་ན་དཱི་པ་ན་ཏོ. ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཏོ. ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ན ནི་ཡ་མ་ཏོ ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མ པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀཱ་ས་མྦ་ནྡྷཱ’’ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ, རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ པ་ན ན ཏ་ཐཱ་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝ པ་ཉྩ་ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ནི་སྶ་ཊ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎཾ ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་རི་སུ་དྡྷེ་ནཱཏི ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་སཾ་ཀི་ལེ་སི་ཀ་ཏྟཱ་ཝ. ཏ་ཉྷི ཝི་ག་ཏཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཱ་ཡ ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་རི་སུ་དྡྷཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ ནེ་ཡྻཾ, ས་པ་ར་ས་ནྟཱ་ནེ་སུ ཨི་དཾ ཨ་ཏི་ས་ཡཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཾ བོ་དྷེ་ཏ་བྦཾ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནེ་ཡྻནྟི ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ནེ་ཏ་བྦཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཋི་ཏ་སྶ ཧི སཱ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི. པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐནྟི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ, ཨ་ནུ་པ་ད་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཀ་ལཱ་པ་ཏོ ན་ཡ་ཏོཏི ཀ་ལཱ་པ་ས་མྨ་ས་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་ཏོ ན་ཡ་ཝི་པ་སྶ་ན་ཏོ. བྷི་ཀྑུ་ནོཏི སཱ་ཝ་ཀ་སྶ. སཱ་ཝ་ཀ་སྶེ་ཝ ཧི ཏ་ཏྲ ཨ་ནུ་པ་ད་དྷ་མྨ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ན ས་ཏྠུ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་སྶ་ཛྫེ་སཱིཏི ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན པ་ཛ་ཧ་ཏི.
ཧ་ཏྠ་ག་ཏ་ཏྟཱཏི ཧ་ཏྠ་ག་ཏ་ས་དི་ས་ཏྟཱ, ཨཱ་ས་ནྣ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་དཱ ཧི ལོ་ཀ་ནཱ་ཐོ བོ་དྷི་མཱུ་ལེ ཨ་པ་རཱ་ཛི་ཏ་པ་ལླ་ངྐེ ནི་སི་ནྣོ – ‘‘ཀི་ཙྪཾ ཝ་ཏཱ་ཡཾ ལོ་ཀོ ཨཱ་པ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༢.༥༧; སཾ. ནི. ༢.༤, ༡༠) པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་མུ་ཁེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཚ་ཏྟིཾ་ས་ཀོ་ཊི་ས་ཧ་སྶ་མུ་ཁེ་ན མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎཾ ནཱ་མ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟ་ས་མྨ་ས་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ཨ་ནེ་ཀཱ་ཀཱ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ས་མྨ་ས་ནེ ཨ་ནུ་པ་ད་མེ་ཝ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷ་མྨེ་པི ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ས་མྨ་སི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་རོ་པ་ཉྙཱ་སཱཏི དྭེ་པ་ཉྙཱ་སཾ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ཀེ་ཙི དྷ་མྨཱ ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཕ་སྶ་པ་ཉྩ་མ་ཀཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟཱ་པི ཛྷཱ་ན་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་དཱི་སུ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ཏཾ་ཏཾ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཝི་སི་ཊྛེ་ན པ་ན ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སེ་ན དྷ་མྨ་ནྟ་རཱ་ནི ཝི་ཡ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་སུ ན་ཝི་ནྡྲི་ཡ་ཏཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ངྒུ་དྡྷཱ་རེ་ནཱཏི ཏ་ཏྠ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཛྷཱ་ན་ངྒ་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་མ་གྒ་ངྒཱ་ནཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎེ་ན. ཨ་ངྒ-ས་དྡོ ཝཱ ཀོ་ཊྛཱ་ས་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཨ་ངྒུ་དྡྷཱ་རེ་ནཱཏི ཕ་སྶ་པ་ཉྩ་མ་ཀཱ་དི་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་ནཾ ས་མུ་དྡྷ་ར་ཎེ་ན. ཡཱ་ཝ་ཏཱ ས་ཉྙཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོཏི ཡ་ཏྟ་ཀཱ ས་ཉྙཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ, ཏཱ་ཧི ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་དྷི་ག་ནྡྷ་བྦ་ཏྟཱ ཏཱ་ཝ་ཏི་ཀཱ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཨ་ཉྙཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ས་མ་དྷི་ག་མོ.
ད་སྶ་ན་པ་རི་ཎཱ་ཡ་ཀ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་ནྡྷ་སྶ ཡ་ཊྛི་ཀོ་ཊིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ མ་གྒ་དེ་ས་ཀོ ཝི་ཡ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན པ་རི་ཎཱ་ཡ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཡ་ཐཱ ཝཱ སོ ཏ་སྶ ཙ་ཀྑུ་བྷཱུ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཀྑུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི. ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ. ས་མཱ་དྷི ཙེ་ཏྠ ཨཱ་རུ་པྤ་ས་མཱ་དྷཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ས་མྨ་ས་ན་པ་ཡོ་གོ པ་ན ཀོ་ཙི ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷཱི་ཏི ཡུ་ཏྟཾ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱུ་ཏཱ པ་ཉྙཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ. ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནྟོ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ཀི་ཙྩ་ཏོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ‘‘ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི པ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏོ (སཾ. ནི. ༣.༥; ༤.༩༩-༡༠༠; ༣.༥.༡༠༧༡-༡༠༧༢; ནེ་ཏྟི. ༤༠; མི. པ. ༢.༡.༡༤) ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀི་ཙྩ་ཏོཏི གོ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཀི་ཙྩ་ཏོ. ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོཏི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ ས་མྨོ་ཧ་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏོ ཡ་ཐཱ པཱི་ཏི་པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་སུ. ཀི་མ་ཏྠི་ཡཱཏི ཀིཾ་པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀོ ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻེ དྷ་མྨེཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཝ་བོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཉེ་ཡྻེ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦེ ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་དྷ་མྨེ. ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཙ ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་བྱཱ་པཱ་ར་མཱ་ཧ. པ་རི་ཉྙེ་ཡྻེཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་ཏི་པི དུ་ཀྑཱ་ཏི་པི ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི་པི པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦེ. པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི རཱུ་པཾ…པེ… ཨ་ནི་ཙྩཾ ཁ་ཡ་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་ཊི. མ. ༡.༤༨) པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་བྱཱ་པཱ་ར་མཱ་ཧ. པ་ཧཱ་ཏ་བྦེ དྷ་མྨེཏི ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་དི་ཀེ ཡཱ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷཱ ས་བྦེ པཱ་པ་དྷ་མྨེ. པ་ཛ་ཧ་ཏི པ་ཀ་ཊྛ་ཏོ ཛ་ཧ་ཏི, ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏི ཙེ་ཝ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ཏི ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མི་ནཱ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་བྱཱ་པཱ་ར་མཱ་ཧ. སཱ པ་ནེ་སཱ པ་ཉྙཱ ལོ་ཀི་ཡཱ་པི ཏི་པྤ་ཀཱ་རཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་པི, ཏཱ་སཾ ཝི་སེ་སཾ ས་ཡ་མེ་ཝཱ་ཧ. ཀི་ཙྩ་ཏོཏི ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ཏོ. ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་བ་ལཾ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དཱི་སུ ས་མྨོ་ཧ་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏོ. ནི་བྦཱ་ན་མཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དཱི་སུ ཝི་ག་ཏ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ’’ཏི.
༤༥༢. ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ཙ ཝ་ཊྚ་ནི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཨི་དྷ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཝི་ཝ་ཊྚ་ཀ་ཐཱ ཧེ་སཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཙ མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཙཱ’’ཏི. པ་ར་ཏོ གྷོ་སོཏི པ་ར་ཏོ ས་ཏྠུ་ཏོ, སཱ་ཝ་ཀ་ཏོ ཝཱ ལ་བྦྷ་མཱ་ནོ དྷ་མྨ་གྷོ་སོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་པྤཱ་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན’’ནྟི. ཏ་ཉྷི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡོ བྷ་ཝི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ན ཡོ ཀོ་ཙི པ་ར་ཏོ་གྷོ་སོ. ཨུ་པཱ་ཡ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོཏི ཡེ་ན ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧཱ་དི སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏཱ་དི་སོ པ་ཐ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. ཨ་ཡ་ཉྩ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ནི་ཡ་མ་པ་ཀྑི་ཀོ, ན ས་བྦ་སཾ་གཱ་ཧ་ཀོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྨིཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན པ་ར་ཏོ་གྷོ་ས་མེ་ཝ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ན པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཝི་སེ་སཾ པ་ཊི་ཡོ་གཱི་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ-ས་དྡ་སྶ.
ལ་དྡྷུ་པ་ཀཱ་རཱཏི (ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༥.༢༥) ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ནི་སྶ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷ་པ་ཙྩ་ཡཱ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི་སུ ཙ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི, ཨ་ན་ནྟ་ར་སྶ ཧི ཝི་དྷི, པ་ཊི་སེ་དྷོ ཝཱ. ཨ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མཱ་དྷི་མྷི ཏ་པྤ་རི་ཀྑཱ་ར་དྷ་མྨེ་སུ་ཡེ་ཝ ཙ ཀེ་ཝ་ལོ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཏི ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི་ཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི. ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེཏི ཨ་ན་ནྟ་རེ ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ ཙཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷེ ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ. པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་སཾ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཙེ་ཏོ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི, ཨ་གྒ་ཕ་ལ་པ་ཉྙཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི ཕ་ལཾ ཨ་སྶཱཏི. ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཕ་ལཾ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ’’ཏི, ས་བྦ་སཾ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཙེ་ཏ་སོ ཝི་མུ་ཙྩ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ན་ས་ཉྙི་ཏཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཕ་ལཾ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ཙཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་དྷ ཙ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི-ས་དྡེ་ན པ་ཧཱ་ན་མ་ཏྟཾ ག་ཧི་ཏཾ, པུ་བྦེ པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་དྷ་མྨཱ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ་ཏི ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ པུ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ སི་ཡཱ.
པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་ནི་སཾ་སཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཀ་མྨ་ནྟཱ་ཛཱི་ཝཱ སཱི་ལ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ས་མཱ་དྷི་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ, ཏ་ཐཱ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ ཛྷཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི སོ ‘‘ཨ་པྤ་ནཱ’’ཏི ནི་དྡི་ཊྛོ. ས་མྨཱ་ས་ཏི་ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མཱ པ་ན ས་མཱ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝ་སེ་སཱ དྷ་མྨཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལནྟི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ. སུ་ཏཱདཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་རོ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཧ ཀ་ཐ་ནཾ སཾ་ཀ་ཐཱ, སཾ་ཀ་ཐཱ་ཝ སཱ་ཀ་ཙྪཱ. ཨི་དྷ པ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་པ་ཊི་བ་དྡྷཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ…པེ… ཀ་ཐཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཝཱི་ཐི་ཡཱ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ནཾ ཁ་ལ་ནཾ, ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ པ་ཀྑ་ལ་ནཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ ཝི་ཙྪེ་ད་ནཱི་ཀ་ཐཱ ཁ་ལ་ན་པ་ཀྑ་ལ་ན་ཚེ་ད་ན་ཀ་ཐཱ. པཱུ་རེ་ནྟ་སྶཱཏི ཝི་ཝ་ཊྚ་ནི་སྶི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ པཱ་ལེ་ནྟ་སྶ བྲཱུ་ཧེ་ནྟ་སྶ ཙ. སུ་ཎ་ནྟ་སྶཱཏི ‘‘ཡ་ཐཱ་ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཕཱ་ཏིཾ ག་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ སུ་ཎ་ནྟ་སྶ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ‘‘ས་པྤཱ་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ.
པ་ཉྩ་སུ་པི ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་ནྟ-ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ནོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཨ་མྦུ་པ་མཱ ཙ ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ. ཨུ་ད་ཀ་ཀོ་ཊྛ་ཀནྟི ཨཱ་ལ་ཝཱ་ལཾ. ཐི་རཾ ཀ་ཏྭཱ བ་ནྡྷ་ཏཱིཏི ཨ་སི་ཐི་ལཾ ད་ལ༹ྷཾ ནཱ་ཏི་མ་ཧ་ནྟཾ ནཱ་ཏི་ཁུ་དྡ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏི. ཐི་རཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཨུ་ད་ཀ་སི་ཉྩ་ན་ཀཱ་ལེ ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཝི་སྶ་རི་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀ་སྶ ཨ་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ལ་ཝཱ་ལཾ ཐི་ར་ཏ་རཾ ཀ་རོ་ཏི. སུ་ཀྑ་ད་ཎྜ་ཀོཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་མྦ་ག་ཙྪ་ཀ་སྶ སུ་ཀྑོ སཱ་ཁཱ་སཱི་ས་ཀོ. ཀི་པི་ལླི་ཀ་པུ་ཊོཏི ཏ་མྦ་ཀི་པི་ལླི་ཀ་ཀུ་ཊ་ཛཾ. ཁ་ཎི་ཏྟིནྟི ཀུ་དཱ་ལཾ. ཀོ་ཊྛ་ཀ་བ་ནྡྷ་ནཾ ཝི་ཡ སཱི་ལཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཝ་ཌྜྷ་ནུ་པཱ་ཡ་སྶ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨུ་ད་ཀ་སི་ཉྩ་ནཾ ཝི་ཡ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ན་ཏོ. མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཐི་ར་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ས་མ་ཐོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ སཱི་ལ་མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ད་ལ༹ྷ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ན་ཏོ. ས་མཱ་ཧི་ཏ་སྶ ཧི སཱི་ལཾ ཐི་ར་ཏ་རཾ ཧོ་ཏི. ས་མཱི་པེ ཝ་ལླི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཧ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ཁ་ལ་ན་པ་ཀྑ་ལ་ན་ཙྪེ་ད་ནཾ ཨི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝི་བ་ནྡྷཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཏོ. མཱུ་ལ་ཁ་ཎ་ནཾ ཝི་ཡ ས་ཏྟ་ནྣཾ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཏ་སྶཱ ཝི་བ་ནྡྷ་སྶ མཱུ་ལ་ཀཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛཱི་ནཾ པ་ལི་ཁ་ཎ་ན་ཏོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྨཱ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལ་སྶ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ས་པྤཱ་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཏོ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏེ ཨ་ཏྠེ སཱ་ཀ་ཙྪཱ་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཾ, ཏ་ཏོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝི་སོ་དྷ་ནེ་ན ས་མ་ཐ་ནི་པྥ་ཏྟི, ཏ་ཏོ ས་མཱ་ཧི་ཏ་སྶ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི. པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝི་པ་སྶ་ནོ མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ པ་རི་བྲཱུ་ཧེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སཾ ཨ་ངྒཱ་ནཾ པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ས་མྨུ་ཁཱ ཙ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ན་ཏོ ཨ་ཡ་མཱ་ནུ་པུ་བྦཱི ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༤༥༣. ཨི་དྷ ཀིཾ པུ་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨི་དྷ ཨེ་ཝཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ པཱ་པི་ཏཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ‘‘ཀ་ཏི པ་ནཱ་ཝུ་སོ, བྷ་ཝཱ’’ཏི བྷ་ཝཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ ཀཱི་དི་སཾ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པུ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ‘‘མཱུ་ལ་མེ་ཝ ག་ཏོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ‘‘དུ་པྤ་ཉྙོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. དུ་པྤ་ཉྙོཏི ཧི ཨི་དྷ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ས་ཙྩོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན ཛ་ལོ༹ ཨེ་ཝ. ཀཱ་མ་བྷ་ཝོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀ་མྨོ་པ་པ་ཏྟི་བྷེ་ད་ཏོ དུ་ཝི་དྷོ་པི བྷ་ཝོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱུ་པ་གཾ ཀ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ་ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༦༤༧; ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༢.༦༤༦-༦༤༧) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པུ་ན་བྦྷ་ཝ་སྶཱཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ བྷ་ཝ་ན་ཏོ ཛཱ་ཡ་ན་ཏོ པུ་ན་བྦྷ་ཝོ་ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མ་སྶ ཝ་ཊྚ་པ་བ་ནྡྷ་སྶ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷ ཝ་ཊྚཾ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟཱིཏི བྷ་ཝ་ཡོ་ནི་ག་ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནི་བྦ་ཏྟི. ཏ་ཧིཾ ཏ་ཧིཾ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ བྷ་ཝཱ་དི་ཀེ. ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱཏི ཏ་ཎྷཱ་ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ན་ཧེ་ཏུ. ག་མ་ནཱ་ག་མ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏིཨཱ་དི་ནཱ བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡོ ད་སྶེ་ཏི. ཁ་ཡ་ནི་རོ་དྷེ་ནཱཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཁ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷེ་ན. ཨུ་བྷ་ཡ་མེ་ཏཾ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཙྩཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏྟཱ. ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཏཾ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན. ཡ་ཐཱ ཧི པ་དཱི་པུ་ཛྫ་ལ་ན་ཧེ་ཏུ་ཀོ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཝི་ག་མོ, ཨེ་ཝཾ ཝི་ཛྫུ་པྤཱ་ད་ཧེ་ཏུ་ཀོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནི་རོ་དྷོ, ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ ཙ ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལཱ་པི པུ་བྦཱ་པ་ར་ཀཱ་ལཱ ཝི་ཡ ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ནྟི ཡ་ཐཱ – ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ རཱུ་པེ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི (མ. ནི. ༡.༢༠༤, ༤༠༠; མ. ནི. ༣.༤༢༠, ༤༢༥, ༤༢༦; སཾ. ནི. ༢.༤༣-༤༥; ༢.༤.༦༠; ཀ་ཐཱ. ༤༦༥, ༤༦༧) པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཀི་རི་ཡཱ. ག་མ་ནཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི ཨི་དྷ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ་ན. ཨཱ་ག་མ་ནཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི ཏ་ཏྠ རཱུ་པཱ་རཱུ་པེ་སུ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ་ན. ག་མ་ནཱ་ག་མ་ནཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི ས་བྦ་སོ ཨ་པ་རཱ་པ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
༤༥༤. ཝི་ཝ་ཊྚ་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་ར་ཏོ ཛོ་ཏི་ཏཾ པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ཝི་ཝ་ཊྚཾ པ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་སེ་ན ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟ་སྶ ནི་རོ་དྷ་སཱ་དྷ་ཀཾ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཏ་མཾ པ་ནཱ་ཝུ་སོ་ཏི ཨི་དྷ ཀིཾ པུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ན་ནྟ་རཾ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ་ནི པ་ཋ་མ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ས་མྤ་ཡོ་ག་པ་ཧཱ་ན་ངྒཱ་ནི པུ་ཙྪི་ཏཱ་ནི. ཨ་ངྒ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནནྟི ཛྷཱ་ན་ངྒ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ. ཀོ་ཊྛཱ་ས་པ་རི་ཙྪེ་དོཏི ཏ་ཏྠ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཕ་སྶ་པ་ཉྩ་མ་ཀཱ་དི་དྷ་མྨ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ. ཨི་མ་སྨིཾ ཛྷཱ་ནེ ཨེ་ཏྟ་ཀཱ དྷ་མྨཱ སཾ་ཝི་ཛྫ་ནྟི, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ནི་རོ་དྷི་ཏཱ་ཏི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ. ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ནུ་པ་ཀཱ་རཱ་ནི ཨ་ངྒཱ་ནཱིཏི ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ནི ཙ ཨ་ནུ་པ་ཀཱ་རཱ་ནི ཙ ཨ་ངྒཱ་ནི. ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཧི སོ་ལ༹་ས་ཧི ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡཱ་ཧི ན་ཝ་ཧི ས་མཱ་དྷི་ཙ་རི་ཡཱ་ཧི ཙ པ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ཏཾ་ཏཾ་ཉཱ་ཎ་སྶ ས་མཱ་དྷི་ཙ་རི་ཡཱ་ཧི ས་མ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ནུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ངྒཱ་ནི, ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ཀཱ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ངྒཱ་ནི. ཏེ་ས་ཉྷི ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ནུ་པུ་བྦཾ ཨུ་པ་ས་ནྟུ་པ་ས་ནྟ་ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ བྷ་ཝ་གྒ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ་སེ་ས་སུ་ཁུ་མ་ཏཾ པ་ཏྟཱ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣཾ ཀཱ་ལཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཏ་སྶཱཏི ནི་རོ་དྷ་སྶ. ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡནྟི ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ས་དི་སཾ. ན ཧི ནི་རོ་དྷ་སྶ ཀོ་ཙི དྷ་མྨོ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི. ཡ་ཉྷི ཏ་དཱ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ ཏ་ཐཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ, ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ཡ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི སཱ ཏ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཚ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོཏི སུ་ཏྟ་ནྟ་ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ནྟ་པི་ཊ་ཀ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ‘‘ས་ཏྟ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ’’ཏི པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨི་དཾ ‘‘ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ཀ’’ནྟི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ. ན་ཡཾ ཝཱ ད་སྶེ་ཏྭཱཏི ཨཱ་དི་ཨ་ནྟ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ན་ཡ་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ.
༤༥༥. ཨེ་ཝཾ ནི་རོ་དྷ་སྶ པཱ་ད་ཀཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ནྟོ་ནི་རོ་དྷེ ཨ་ནུ་པ་བ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཉྩ་ནྣཾ པ་སཱ་དཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་པུ་ཙྪ་ནེ པ་ཋ་མཾ ཏཱ་ཝ ཏེ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་ཏོ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་ཝི་ས་ཡ་ཏོ པ་ཊི་སྶ་ར་ཎ་ཏོ ཙ པུ་ཙྪ་ན་ཝ་སེ་ན པཱ་ལི༹ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནི་སྶ་ཡེ པ་ཉྩ པ་སཱ་དེ པུ་ཙྪ་ནྟོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. གོ་ཙ་ར་ཝི་ས་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མཾ ཏ་བྦ་ཧུ་ལ་ཙཱ་རི་ཏཱ་པེ་ཀྑཾ གོ་ཙ་ར་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཨ་ན་ཉྙ་ཏྠ་བྷཱ་ཝཱ་པེ་ཀྑཾ ཝི་ས་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠེ་ཝ གོ་ཙ་ར་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཝི་སེ་སོ, ཝི་ཝ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘གོ་ཙ་ར་བྷཱུ་ཏཾ ཝི་ས་ཡ’’ནྟི. ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶཱཏི ཨེ་ཀོ ཨེ་ཀ་སྶ, ཨ་ཉྙོ ཨ་ཉྙ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙ་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ ཨེ་ཀ-ས་དྡོ ‘‘ཨི་ཏྠེ་ཀེ ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༢༧) ཝི་ཡ. ས་ཙེ ཧཱིཏི་ཨཱ་དི ཨ་བྷཱུ་ཏ་པ་རི་ཀ་པྤ་ན་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. ཏ་ཏྠ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ. ཝི་ནཱ་པི མུ་ཁེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠ་ས་ལླཱ་པི་ཀ་ནི་ད་སྶ་ནཾ ནཱ་མ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དྷི་ཊྛི་ཏ་མེ་ཝ ཙ་ཀྑུ རཱུ་པཾ པ་སྶ་ཏི, ན ཀེ་ཝ་ལཾ, ཨེ་ཝཾ ཙ་ཀྑུ་ནི་སྶ་ཡ་མེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཏཾ པ་སྶ་ཏི, ན ཨི་ཏ་ར་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཀྑུ་པ་སཱ་དེ ཨུ་པ་ནེ་ཧཱི’’ཏི. ཏེ་ན ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ སཾ་ཧ་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་དི ཝཱ ནཱི་ལཾ ཡ་དི ཝཱ པཱི་ཏ་ཀནྟི ཨི་དཾ ནཱི་ལ་པཱི་ཏཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ཛཱ་ན་ན་མ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ནཱི་ལཾ པཱི་ཏ་ཀནྟི པ་ཛཱ་ན་ནཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ན་ཏྠེ་ཝ ཨ་ཝི་ཀ་པྤ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཏེ་སཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ. ནི་སྶ་ཡ་སཱི་སེ་ན ནི་སྶི་ཏ་པུ་ཙྪཱ ཧེ་སཱ, ཨེ་ཝ་ཉྷི ཝི་ས་ཡཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ཙོ་ད་ནཱ ས་མ་ཏྠི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཝི་ས་ཡཾ ར་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ་ནི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནི, ཏ་ཏྠ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཙ ན་ཏྠི, ན ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ཊི་ས་ར་ནྟཱ་ནི ཝི་ཡ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀིཾ ཨེ་ཏཱ་ནི པ་ཊི་ས་ར་ནྟཱི’’ཏི. ཛ་ཝ་ན་མ་ནོ པ་ཊི་ས་ར་ཎནྟི པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀཾ ཨི་ཏ་ར་ཉྩ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཡཱ་ཡ’སྶ ར་ཛྫ་ནཱ་དི་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊི་ས་ར་ཎ་ཏཱ, སཱ ས་ཝི་སེ་སཱ ཡ་ཏྠ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཛ་ཝ་ན་མ་ནོ ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ན དྭཱ་རེཏི ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རེ ཛ་ཝ་ནཾ ར་ཛྫ་ཏི ཝཱ དུ་སྶ་ཏི ཝཱ མུ་ཡ྄ཧ་ཏི ཝཱ, ཡ་ཏོ ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཨ་སཾ་ཝ་རོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི.
ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ ཛ་ཝ་ན་མ་ན་སྶེ་ཝ པ་ཊི་ས་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ. དུ་བྦ་ལ་བྷོ་ཛ་ཀཱཏི ཧཱི་ན་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ རཱ་ཛ་བྷོ་གྒཱ. སེ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཡོ་ཛི་ཏ་དི་ཝ་སེ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ ཡུ་ཏྟི་ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ. ཨ་ནྡུ་བ་ནྡྷ་ནེ་ན བ་དྡྷ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ བ་ནྡྷ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ. ཀི་ཉྩི པ་ཧ་ར་ནྟེ མཱ པ་ཧ་ར་ནྟཱུ་ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏོ དཱ་ཏ་བྦ་ད་ཎྜོ མཱ་པ་ཧཱ་ར་ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ. སོ ས་བྦོ་པི པ་རི་ཏྟ་ཀེ་སུ གཱ་མི་ཀ་མ་ནུ་སྶེ་སུ ཏ་ཐཱ ལ་བྦྷ་མཱ་ནོ ཨེ་ཏྟ་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀནྟི ས་ཏ་ཀ་རཱི་ས་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི. ཏ་ཏྠཱཏི་ཨཱ་དི ཨུ་པ་མཱ་སཾ་ས་ནྡྷ་ནཾ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
༤༥༦. ཨ་ནྟོ་ནི་རོ་དྷ་སྨིཾ པ་ཉྩ པ་སཱ་དེཏི ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ པ་ཉྩ པ་སཱ་དེ. ཀི་རི་ཡ་མ་ཡ་པ་ཝ་ཏྟ་སྨིནྟི ཛ་ཝ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ. བ་ལ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟཱིཏི པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟི, ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན བ་ལ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟི. ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩཱཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩ པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ་པི པ་སཱ་དོ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡེ་ན ཝི་ནཱ ན ཏི་ཊྛ་ཏི ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ར་ཧི་ཏ་སྶ ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པ་ཀ་ལཱ་པ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨ་ནུ་པཱ་ལ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏེ་ན ཨ་ནུ་པཱ་ལི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཨུ་སྨཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཏེ་ན ཨ་ན་ནུ་པཱ་ལི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཨུ་སྨཱ ཨཱ་ཡུཾ པ་ཊི་ཙྩ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཛཱ་ལ་སི་ཁཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨཱ་བྷཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཛཱ་ལ་སི་ཁཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་བྷཱུ་ཏ་ས་ངྒྷཱ་ཏཾ ས་ཧེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ ‘‘ཨཱ་བྷཱ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏུ ‘‘ཨུ་ཛྫ་ལ་ཏི, ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཝི་དྷ་མ་ཏི, རཱུ་པ་ག་ཏཱ་ནི ཙ ཝི་དཾ་སེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཉཱ་ཡ་ཏི. ཏཾ ཨཱ་ལོ་ཀཾ པ་ཊི་ཙྩཱཏི ཏཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ ཨཱ་ལོ་ཀཾ པ་ཙྩ་ཡཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ. ཛཱ་ལ་སི་ཁཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་པྤི་ཀཱ, མ་ཧ་ཏཱི, ཨུ་ཛུ, ཀུ་ཊི་ལཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ཏི.
ཛཱ་ལ་སི་ཁཱ ཝི་ཡ ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛོ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨཱ་ལོ་ཀོ ཝི་ཡ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཏ་ནྣི་སྶི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་དཱ་ནི ཨུ་པ་མོ་པ་མི་ཏ་བྦཱ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཛཱ་ལ་སི་ཁཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ལོ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཐཱ ཛཱ་ལ་སི་ཁཱ་ཡ ས་ཧེ་ཝ ཨཱ་ལོ་ཀོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀ་མྨ་ཛུ་སྨ་ནཱ ས་ཧེ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཛཱ་ལ་སི་ཁཱ་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ ཏ་སྶཱ ས་ཏི་ཡེ་ཝ ཧོ་ནྟོ ཨཱ་ལོ་ཀོ ཏཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ ཛ་ནི་ཏ་ཨཱ་ལོ་ཀེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི. ཨུ་སྨཱ ནཱ་མེ་ཏྠ ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ ཏ་ནྣི་སྶི་ཏ་ཉྩ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཏ་ད་ནུ་པཱ་ལ་ཀ་ཉྩཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཛ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་ས་མྦྷ་ཝེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡེ་ན ཨུ་སྨཱ་ཡ ཨ་ནུ་པཱ་ལ་ན’’ནྟི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཁ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ པ་བ་ནྡྷཱ་ནུ་པ་ཙྪེ་ད་སྶ་པི ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་སྶ་ས་ཏ་མྤི ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛ་པ་ཝ་ཏྟཾ པཱ་ལེ་ཏཱི’’ཏི. ཨུ་སྨཱ ཨཱ་ཡུ་ནོ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ནྟོ སེ་ས་བྷཱུ་ཏ་ས་ཧི་ཏོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཨཱ་ཡུ་པི ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ པཱ་ལེ་ནྟ་མེ་ཝ ཨུ་སྨཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི པཱ་ལེ་ཏཱི’’ཏི.
༤༥༧. ཨཱ་ཡུ ཨེ་ཝ ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཙྩ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པཱ་ལ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ངྑ་ར་ཎ་ཏོ ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑཱ་རོ. བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ པ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་བྷེ་དེ་སུ རཱུ་པ་ཀ་ལཱ་པེ་སུ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་ནྟི ཀ་ཏྭཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ར་སཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་ད་ནི་ཡཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ དྷ་མྨཱ་ཝཱ’’ཏི. སུ་ཁཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣ་ཏྟཱ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ. ཨི་མེ་སཾ ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑཱ་ར་ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་རོ་དྷཾ ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶ མ་ར་ཎེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ནི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ. ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཏ་ཐཱ ཨ་ནི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ ནི་རོ་དྷ་སྶ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་མེ་ཝ ན སི་ཡཱ, ཀུ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཏེ ཙ ཧཱ་ཝུ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ས་ཉྙཱ་ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏྭཱཏི ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ་པཱ་ཏ་ཏོ ནི་བྦི་ནྡི་ཏྭཱ. ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣེ ཀཱ་ལེ ས་མྤ་ཏྟེ. རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཙྩ་ཡཱཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ. ཛཱ་ལཱ་པ་ཝ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཏེ་ཛུ་སྶ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ས་ཡོ་བྷཱ་ས་ན་ཏོ ཙ. ཨུ་ད་ཀ་པྤ་ཧཱ་རོ ཝི་ཡ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ. པི་ཧི་ཏ་ཨ་ངྒཱ་རཱ ཝི་ཡ རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་སྨཱ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནོ་བྷཱ་ས་ན་ཏོ. ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལཱ་ག་མ་ནནྟི ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལ་སྶ ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ. ཨ་ནུ་རཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ རཱུ་པ་པ་ཝ་ཏྟིགྒ་ཧ་ཎཾ. ཨི་མཾ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡཾ ཛ་ཧ་ནྟཱིཏི ཨི་མ་སྨཱ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡཱ ཀ་ལེ༹་ཝ་རཱ ཝི་ག་ཙྪ་ནྟི ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནྟི.
ཀཱ་ཡེ་ན ས་ངྑ་རཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ. ཝཱ་ཙཾ ས་ངྑ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རཱ. ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཏྭཱ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ཧི ཝཱ་ཙཾ བྷི་ནྡ་ཏི ཀ་ཐེ་ཏི. ཙི་ཏྟེ་ན ས་ངྑ་རཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རཱ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ཏོ. ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་ནི་རོ་དྷ་ཙོ་ད་ནཱ་ཡ རཱུ་པ་ནི་རོ་དྷོ ཝི་ཡ ཙི་ཏྟ་ནི་རོ་དྷོ ཨ་ཙོ་དི་ཏོ ཏེ་སཾ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྟཱ་ཏི ན ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ནི་རོ་དྷོ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀོ ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ནི་རོ་དྷེ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝཱ་ཙཱ ཨ་ནི་རུ་དྡྷཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, ཏ་མྤི ན. ཝཱ་ཙཾ ས་ངྑ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཧི ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རཱ, ཏེ་སུ ནི་རུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཐཾ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་ནི་རོ་དྷོ. ཙི་ཏྟཾ པ་ན ནི་རུ་དྡྷེ་སུ་པི ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཏེ་ཧི ཨ་ན་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ནི་རོ་དྷོ ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ པ་ར་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ནི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཙ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ན་པ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཏེ ཛཱི་ཝ་ནྟི ཨེ་ཝ ནཱ་མཱ་ཏི. བྱ་ཉྫ་ནེ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱཏི ‘‘ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རཱ ནི་རུ་དྡྷཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏེ་ཝ ནི་རུ་དྡྷཱ, ན ཙི་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ནེ་ཡྻ་ཏྠཾ སུ་ཏྟཾ ‘‘ནཱི་ཏ་ཏྠ’’ནྟི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ན་ཡེ ཋ་ཏྭཱཏི པ་ར་མྤ་རཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ ཋ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏ་བྦོཏི སུ་ཏྟ་ནྟ་རཱ་ག་མ་ཏོ སུ་ཏྟ་ནྟ་ར་པ་ད་སྶ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦོ. ཡ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨ་ས་ཉྙ་བྷ་ཝོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ས་ཉྙཱ་ཝ ཏ་ཏྠ ན་ཏྠི, ཨི་ཏ་རེ པ་ན ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ ས་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ན ག་ཡ྄ཧ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ‘‘ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ས་ཉྙཱ་ཝ ཏ་ཏྠ ཏཱ་དི་སཱི, ན ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ’’ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ན ག་ཡ྄ཧ་ཏི ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ‘‘ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རཱ ནི་རུ་དྡྷཱ’’ཏི, ‘‘ས་ཉྙཱ་ཝེ་ད་ཡི་ཏ་ནི་རོ་དྷོ’’ཏི ཙ དེ་ས་ནཱ་སཱི་ས་མེ་ཝ. ས་བྦེ་པི པ་ན ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ ཏ་ཏྠ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཏ་ཐཱ་པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ་ན ས་བྦེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. ཨེ་ཏེ་ན ཡཾ པུ་བྦེ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྟཱ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཙ ཡུ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ་ན་ཝ་བོ་དྷ་ཏོ་ཏི ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠོ ཧི པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ, ན བྱ་ཉྫ་ན’’ནྟི.
ཨུ་པ་ཧ་ཏཱ་ནཱིཏི བཱ་དྷི་ཏཱ་ནི. མ་ཀྑི་ཏཱ་ནཱིཏི དྷཾ་སི་ཏཱ་ནི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་གྷ་ཊྚ་ནཱ་ཡ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཀི་ལ་མ་ཐོ ཙ་ཀྑུ་ནཱ བྷཱ་སུ་ར་རཱུ་པ་སུ་ཁུ་མ་ར་ཛ་ད་སྶ་ནེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨུ་ཎྷ་ཀཱ་ལེ པུ་ར་ཏོ ཨ་གྒི་མྷི ཛ་ལ་ནྟེ ཁ་ར་སྶ་རེ ཙ པ་ཎ་ཝེ ཨཱ་ཀོ་ཊི་ཏེ ཨ་ཀྑཱི་ནི བྷེ་དཱ་ནི ཝི་ཡ ན ས་ཧ་ནྟི སོ་ཏཱ་ནི ‘‘སི་ཁ་རེ་ན ཝི་ཡ ཨ་བྷི་ཧ་ཉྙ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྟཱ་རོ ཧོ་ནྟི.
༤༥༨. རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མེ་ཝ རཱུ་པ་ཝི་རཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནྟི ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟོ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི ‘‘སུ་ཁ་སྶ ཙ པ་ཧཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི. ཨ་པ་ག་མ་ནེ་ན ཝི་ག་མེ་ན པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་པ་ག་མ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ སུ་ཁཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ནཱ་ནི. ཨ་དྷི་ག་མ་པ་ཙྩ་ཡཱ པ་ན ཀ་སི་ཎེ་སུ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཧེ་ཊྛི་མཱ ཏ་ཡོ ཙ ཨཱ་རུ་པྤཱ. ན ཧི ས་ཀྐཱ ཏཱ་ནི ཨ་ན་དྷི་ག་ནྟྭཱ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་མ་དྷི་ག་ནྟུཾ. ནི་རོ་དྷ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཀ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟིནྟི ནི་རོ་དྷ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་མུ་དཱ་ག་ཏ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ. སཱ ཧི ‘‘ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཐཱ ས་མ་ཐ་ནི་སྶ་ནྡོ ཨ་བྷི་ཉྙཱ, མེ་ཏྟཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་མུ་དི་ཏཱ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་ནི་སྶ་ནྡོ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རོ, ཀ་སི་ཎ་ནི་སྶ་ནྡོ ཨཱ་རུ་པྤཱ, ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནི་སྶ་ནྡོ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི, ཨེ་ཝཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ནི་སྶ་ནྡ་ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནི་སྶ་ནྡཱ་ཡ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ ནཱ་མ སཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ནི་མི་ཏྟཱ་ན་ནྟི རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ས་བྦཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ན’’ནྟི. ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩི ས་ངྑཱ་ར་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ, ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ནི་མི་ཏྟཱ་པ་ག་ཏཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ’’ཏི. ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཾ མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ, ན ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ. ན ཧེ་ཏྠ ཏ་སྶ ས་མྦྷ་ཝོ ཨ་ནུ་ལོ་མཱ་ན་ནྟ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ.
ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེཏི ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ནི་རོ་དྷ་སྶ ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ནཾ ག་ཧི་ཏཱ་ནཾ ཨི་མ་སྨིཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ. དྭཱི་ཧི བ་ལེ་ཧཱིཏི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བ་ལེ་ཧི. ཏ་ཡོ ཙ ས་ངྑཱ་རཱ་ནནྟི ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ. སོ་ལ༹་ས་ཧི ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡཱ་ཧཱིཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, དུ་ཀྑཱ, ཨ་ན་ཏྟཱ, ནི་བྦི་དཱ, ཝི་རཱ་གཱ, ནི་རོ་དྷཱ, པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱ, ཝི་ཝ་ཊྚཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒོ…པེ… ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨི་མཱ་ཧི སོ་ལ༹་ས་ཧི ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡཱ་ཧི. ན་ཝ་ཧི ས་མཱ་དྷི་ཙ་རི་ཡཱ་ཧཱིཏི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི་ཨཱ་དཱི་ཧི ན་ཝ་ཧི ས་མཱ་དྷི་ཙ་རི་ཡཱ་ཧི. ཡོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་སུ ཙ་རི་ཡཱ་སུ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝོ, སཱ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་པ་ཉྙཱ. ཨ་སྶཱ སཱ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཀ་ཐི་ཏཱ. ཏ་སྨཱ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༨༦༨-༨༦༩) ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ་ཉྩ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༢.༨༦༨) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཝ་ལ་ཉྫ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝི་ཧ་ར་ཎ་ས་མཱ་པ་ཏྟི. ཋི་ཏི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་བ་ནྡྷ་ཊྛི་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ན ཁ་ཎ་ཊྛི་ཏི. ཀ་སྨཱ? ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཋི་ཏི་ཡཱ་ཏི ཙི་ར་ཊྛི་ཏ་ཏྠ’’ནྟི. ཨ་དྡྷཱ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དོཏི ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་སྶཱ་མཱི་ཏི པ་གེ་ཝ ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དོ. རཱུ་པཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀ་མྨ་ཀ་མྨ་ནི་མི་ཏྟ་ག་ཏི་ནི་མི་ཏྟེ་སུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་རཱུ་པཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཀ་མྨ་ནི་མི་ཏྟེ ཚ་བྦི་དྷ་མྤི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་བྦ་ནི་མི་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ན ས་བྦེ་སཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ, ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཝཱ མ་ན་སི་ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏོ. ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ཉྷེ་ཏཾ ཡ་ཐཱ ‘‘དཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཏཾ བྷེ་ས་ཛྫཾ, ཡ་དི མེ བྱཱ་དྷི་ཏཱ སི་ཡུ’’ནྟི.
༤༥༩. ནཱི་ལ་མྤི ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནཱི་ལཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་མུ་ཁེ་ན ཏཾ་ཝ་ཎྞཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཉྫཱ་ན་ནཾ ཨ་ཝེ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝ་མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཾ ཛོ་ཏི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏ་སྨི་ཉྷི ཋཱ་ནེ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཾ ཀ་ཐི་ཏ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨེ་ཏྠ སུ་ཉྙ་ཏཱ’’ཏི, ‘‘ཨེ་ཏྠ ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ནྟི ‘‘ཨི་དྷ ཨ་ཉྙཾ ཨ་བྷི་ན་ཝཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཏཱཏི ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཨཱ་ད་ཡོ. ཨེ་ཀ་ནཱ་མ་ཀཱཏི ཨེ་ཀེ་ཀ་ནཱ་མ་ཀཱ, ཡེ ནཱ་ནཱ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི. ཙ་ཏུ་ནཱ་མ་ཀོཏི ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ནཱ་མ་ཀོ. ཨེ་ཏནྟི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ. ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱཏི ཨ་ནོ་དྷི་སོ, ཨོ་དྷི་སོ་པི ཝཱ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ’’ཏི ཨ་པ་རི་མི་ཏཱ. ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱཏི ཨ་སུ་བྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ ཨ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ.
ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི ཀི་ཉྩ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ངྒྷ་ཊྚ་ན་སྶ ཀི་ཉྩ་ན་སྶ ཨ་སུ་བྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ན་མྤི པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ས་བི་མྦཾ ཝི་ཡ ཝི་གྒ་ཧཾ ཀི་ཉྩ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, ན ཏ་ཐཱ ཨི་མ་སྶཱ་ཏི. ན་ནུ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤཱ་ན་མྤི པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཾ ཀི་ཉྩི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ན་ཏྠཱི་ཏི? ས་ཙྩཾ ན་ཏྠི, ཨ་ཡཾ པ་ན པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་ཡ ན པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏ་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ཏྟེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ. བྷ་ཝ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་བྷི་དྷཱ་ནཾ བུ་དྡྷི ཙཱ་ཏི བྷཱ་ཝོ, ཨ་ཏྟཱ. བྷཱ་ཝ-ས་དྡོ་པི ཨ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷཱ་ཝ་པོ་ས་པུ་གྒ་ལཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ནཱ’’ཏི. ནེ་སཾ ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ས་མཱ་དྷི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ. ‘‘ནཱ་ན་ཏཱ པཱ་ཀ་ཊཱ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ནཱ་ན་ཏྟཾ བྷཱུ་མི་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཙ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཏྠོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཏྟཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎཱ ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཨེ་ཏྟ་ཀོཏི རཱ་གཱ་དཱི་ཧི སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཏྟ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎོ, ཨུ་ཏྟཱ་ནོ པ་རི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་བྦཱ་ན་མྤི ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་མེ་ཝ པ་མཱ་ཎ་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཀུ་པྤཱ་ཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ཧི ཨ་ཀོ་པ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ. ཀི་ཉྩ་ཏཱིཏི ཀ་ཏྟ་རི པ་ཋི་ཏོ དྷཱ་ཏུ མ་དྡ་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཉྩ་ཏི མ་དྡ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་སྶ པ་ཡོ་གཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་ནུ་སྶཱ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ས་མཱུ་ཧཱ་དི་གྷ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཀི་ཙྩ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏཱ་ཡ ཙ ས་ཝི་གྒ་ཧཱ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ས་ངྑཱ་རཱ ནི་ཙྩཱ་དི་གྒཱ་ཧ་སྶ ཝ་ཏྠུ་ཏཱ་ཡ ‘‘ནི་ཙྩ་ནི་མི་ཏྟཾ སུ་ཁཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ པ་ན ཏ་ཏྠ གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གཾ ཀ་རོ་ནྟཱི ནི་ཙྩཱ་དི་གྒཱ་ཧཾ ཝི་དྷ་མེ་ནྟཱི ‘‘ནི་མི་ཏྟཾ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ གྷ་ན་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ. ན ག་ཧི་ཏཱཏི ཨེ་ཀ་ཏྠ་པ་ད་ནི་དྡེ་སེ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཀ་སྨཱ ན ག་ཧི་ཏཱ? སཱཏི སུ་ཉྙ་ཏཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ནི་དྡེ་སེ་སུ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན་པི ཨེ་ཀ་ཏྠཱ, ན ཀེ་ཝ་ལཾ ས་བྷཱ་ཝ་ས་ར་ས་ཏོ་ཝ. ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ལ་དྡྷ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན. ཨ་ཉྙ་སྨིཾ པ་ན ཋཱ་ནེཏི ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་དི་ས་དྡ་པ་ཝ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཧོ་ནྟི. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཏཱ་ཡ ཏཱ་ཡ ས་མ་ཉྙཱ་ཡ ཝོ་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ཏཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན. ས་ཙྩཱ་ནཾ ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ཝ་ཊྚ་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཊྛི་ཏ་དེ་ས་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ་ན ཀཱུ་ཊཾ ག་ཎྷ་ནྟོ ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱ་ཝ དེ་ས་ནཾ ནི་ཊྛ་པེ་སི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
མ་ཧཱ་ཝེ་ད་ལླ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.