༥. ཙཱུ་ལ༹་ཡ་མ་ཀ་ཝ་གྒོ

༡. སཱ་ལེ་ཡྻ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༣༩. མ་ཧཱ་ཛ་ན་ཀཱ་ཡེ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེཏི ཀེ་ཙི ‘‘པ་ཧཾ་ས་ན་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རཾ ཧཱ་སེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི, ཀེ་ཙི ‘‘ཏཾ ཀཱི་ལ༹་ནཾ པ་སྶི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ཛ་ན་ས་མཱུ་ཧེ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ. དེ་ཝ་ན་ཊནྟི དི་བྦ་ག་ནྡྷ་བྦཾ. ཀུ་ས་ལཾ ཀུ་ས་ལ་ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱཏི ‘‘ཀ་ཙྩི ཀུ་ས་ལཾ? ཨཱ་མ ཀུ་ས་ལ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཀུ་ས་ལ་ཝཱ་དི་ཏཱ་ཡ ཏེ མ་ནུ་སྶཱ ཨཱ་དི་ཏོ ཀུ་ས་ལཱ་ཏི ས་མ་ཉྙཾ ལ་བྷིཾ་སུ. ཏེ་སཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨི་སྶ་རཱ་ཏི རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རཱ ཀོ་ས་ལཱ. ཀོ་ས་ལེ ཛཱ་ཏཱ. ཏེ་སཾ ནི་ཝཱ་སོ་ཏི ས་བྦཾ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སོ པ་དེ་སོ ཀོ་ས་ལཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི.

ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་མཱ་ནོཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ན་མྤི ‘‘མ་ཧ་ཏཱ…པེ… ཏ་ད་ཝ་ས་རཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝི་སེ་སཾ ནི་ཝི་ཊྛ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏུ་རི་ཏ་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་མཱ་ནོ’’ཏི. མ་ཧ་ཏཱཏི གུ་ཎ་མ་ཧ་ཏྟེ་ན་པི ས་ངྑྱཱ་མ་ཧ་ཏྟེ་ན་པི མ་ཧ་ཏཱ. ཏ་སྨི་ཉྷི བྷི་ཀྑུ་ས་མཱུ་ཧེ ཀེ་ཙི ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ཝ་སེ་ན སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣཱ, ཏ་ཐཱ ཀེ་ཙི སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་ནྣཱ, ཀེ་ཙི སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཏི གུ་ཎ་མ་ཧ་ཏྟེ་ན་པི སོ བྷི་ཀྑུ་ས་མཱུ་ཧོ མ་ཧཱ་ཏི. ཏཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ས་ངྑྱཱ་མ་ཧ་ཏྟ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཏཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཉྙ་གཱ་མ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ཝ་སེ་ན ས་མོ་ས་ར་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་མོ་ས་ར་ཎཾ, གཱ་མོ ནི་ཝཱ་ས་གཱ་མོ. ནྟི སཱ་ལཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གཱ་མཾ. ཝི་ཧཱ་རོཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ སཱ་ལེ་ཡྻ་ཀ་སུ་ཏྟེ. ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏོཏི ཨ་སུ་ཀ་སྨིཾ ཨཱ་རཱ་མེ པ་བྦ་ཏེ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ཝཱ་ཏི ན ནི་ཡ་མི་ཏོ, ས་རཱུ་པ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ན ནི་ཡ་མི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ. ཏ་སྨཱཏི ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི་སི་དྡྷ་མ་ཏྠཾ པ་རི་ཀ་པྤ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝ་ན་ས་ཎྜོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ, ཨ་དྡྷཱ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨུ་པ་ལ་བྷིཾ་སཱུཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.༡.ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༥༥; ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༣.༦༤) ས་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ལ་བྷིཾ་སཱུ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སོ་ཏ་དྭཱ་ར…པེ… ཛཱ་ནིཾ་སཱུ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཕ་ལ་ཏྟཱ ས་བྦ་མྤི ཝཱ་ཀྱཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ ཝཱ ནི་པཱ་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེཏི པ་ན ཨི་མི་ནཱ ཨི་ཊྛ་ཏྠཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཁོ-ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨ་སྶོ་སུ’’ནྟི པ་དཾ ཁོ-ས་དྡེ ག་ཧི་ཏེ ཏེ་ན ཕུ་ལླི་ཏ་མ་ཎྜི་ཏ་ཝི་བྷཱུ་སི་ཏཾ ཝི་ཡ ཧོ་ནྟཾ པཱུ་རི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ཙ པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་པ་དཱ་ནི སཾ་སི་ལི་ཊྛཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ན ཏ་སྨིཾ ཨ་གྒ་ཧི་ཏེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ད་པཱུ་ར་ཎེ་ན བྱ་ཉྫ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི. མ་ཏྟ-ས་དྡོ ཝི་སེ་ས་ནི་ཝ་ཏྟི་ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན་སྶ ཨ་ན་ཏྠ་ནྟ་ར་དཱི་པ་ན་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི, ཨེ་ཝ-ས་དྡེ་ན པ་ན བྱ་ཉྫ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཏཾ. སཱ་ལཱ་ཡཾ ཛཱ་ཏཱ སཾ་ཝ་ཌྜྷ་ཀཱ སཱ་ལེ་ཡྻ་ཀཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ཀ་ཏྟེ་ཡྻ་ཀཱ ཨུ་བྦྷེ་ཡྻ་ཀཱ’’ཏི.

ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ཏྟཱཏི ཨ་ཙྩ་ནྟཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ས་ཝཱ་ས་ནཾ ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི བཱ་ཧི་ར་ཀ་ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑ་པཱ་པ་ས་མ་ན་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་པ་ས་མ་ནཾ ཝི་སེ་སི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ ནི་པཱ་ཏཱ་ནཾ ཨི་དྷ ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ཏྠོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ལཱུ་ཏི ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ’’ཏི. ཨཱ་ལ་པ་ན་མ་ཏྟནྟི པི་ཡཱ་ལཱ་པ་ཝ་ཙ་ནཾ. པི་ཡ་ས་མུ་དཱ་ཧཱ་རཱ ཧེ་ཏེ ‘‘བྷོ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཝཱ ‘‘དེ་ཝཱ་ནཾ་པི་ཡཱ’’ཏི ཝཱ. གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏཾ ཏཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི གོ་ཏྟཾ. གོ་ཏ་མོ་ཏི ཧི པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཨ་བྷི་དྷཱ་ནཾ བུ་དྡྷི་ཉྩ ཨེ་ཀཾ་སི་ཀ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཏཱ་ཡ་ཏི ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི གོ་ཏ་མ་གོ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཧི བུ་དྡྷི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཝི་ནཱ ན ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་དྷཱ་ནཾ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་བྷཱུ་ཏེ་ན, ཏ་སྨཱ སོ ཏཱ་ནི ཏཱ་ཡ་ཏི ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སོ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཀུ་ལ་པ་ར་མྤ་རཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཏ་སྶ ཀུ་ལ་སྶ ཨཱ་དི་པུ་རི་ས་ས་མུ་དཱ་ག་ཏཾ ཏཾ་ཀུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ སཱ་མ་ཉྙ་རཱུ་པ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨུ་ཙྩཱ་ཀུ་ལ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ ཨུ་དི་ཏོ་དི་ཏ་ཝི་པུ་ལ་ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀུ་ལ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ. ས་བྦ་ཁ་ཏྟི་ཡཱ་ན་ཉྷི ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏ་མ་ཧཱ་ས་མྨ་ཏ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ས་མྦྷི་ནྣཾ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏ་མཾ ས་ཀྱ་རཱ་ཛ་ཀུ་ལཾ. ཀེ་ན་ཙི པཱ་རི་ཛུ་ཉྙེ་ནཱཏི ཉཱ་ཏི་པཱ་རི་ཛུ་ཉྙ་བྷོ་ག་པཱ་རི་ཛུ་ཉྙཱ་དི་ནཱ ཀེ་ན་ཙི་པི པཱ་རི་ཛུ་ཉྙེ་ན པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡཱ ཨ་ན་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཀ་དཱ་ཙི་པི ཏ་སྶ ཀུ་ལ་སྶ ཏཱ་དི་ས་པཱ་རི་ཛུ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཀཱ་ལེ ཙ ཏ་ཏོ ས་མི་དྡྷ་ཏ་མ་བྷཱ་ཝོ ལོ་ཀེ པཱ་ཀ་ཊོ པ་ཉྙཱ་ཏོ་ཏི. ས་ཀྱ་ཀུ་ལཱ པ་བྦ་ཛི་ཏོཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་དྡྷཱ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཉཱ་ཏི་པ་རི་ཝ་ཊྚཾ མ་ཧ་ནྟ་ཉྩ བྷོ་ག་ཀྑ་ནྡྷཾ པ་ཧཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ས་མ་ཎོཏི ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཀྑ་ཀ་ཛ་ནེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ བ་ཧུ་མ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ཏཱ་དཱི་པ་ན་ཏོ, གོ་ཏ་མོཏི ཨི་མི་ནཱ ལོ་ཀི་ཡ་ཛ་ནེ་ཧི ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏ་མ་ཀུ་ལཱི་ན་ཏཱ་དཱི་པ་ན་ཏོ.

ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི-ས་དྡོ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ནེ, ཏཾ་ཡོ་ག་ཏོ པ་ན ‘‘བྷ་ཝ་ནྟཾ གོ་ཏ་མ’’ནྟི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ་པི ས་མཱ་ནཾ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་ཡོ་ག་དཱི་པ་ན་ཏོ ‘‘ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཁྱཱ་ན་ཏྠེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ ཁོ པ་ན བྷོ་ཏོ གོ་ཏ་མ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཀ་ལྱཱ་ཎོཏི བྷ་དྡ་ཀོ. སཱ ཙ་སྶ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཏཱ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ལྱཱ་ཎ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཏཾ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ ཧེ་ཏྠ ས་མ་ནྣཱ་ག་མོ. སེ་ཊྛོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ཡ་ཐཱ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ སེ་ཊྛ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༤༢; ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༡; ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ; མ་ཧཱ་ནི. ཨ་ཊྛ. ༥༠). ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ གུ་ཎཱ་ནཾ སཾ་ཀི་ཏྟ་ན་ཏོ སཾ་ས་དྡ་ན་ཏོ ཙ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ ཝ་ཎྞོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. ཀི་ཏྟི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་པི ཧི ས་དྡ-ས་དྡོ ཡ་ཐཱ ཏཾ ‘‘ཨུ་ལཱ༹་ར་ས་དྡཱ ཨི་ས་ཡོ གུ་ཎ་ཝ་ནྟོ ཏ་པ་སྶི་ནོ’’ཏི. ཐུ་ཏི་གྷོ་སོཏི ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝུ་དཱ་ཧཱ་རོ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱཏི པ་ཊི་པ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ.

སོ བྷ་ག་ཝཱཏི ཡོ སོ ས་མ་ཏིཾ་ས པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཀི་ལེ་སེ བྷ་ཉྫི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ དེ་ཝཱ་ནཾ ཨ་ཏི་དེ་ཝོ ས་ཀྐཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ས་ཀྐོ བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཨ་ཏི་བྲ་ཧྨཱ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐོ བྷཱ་གྱ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ, སོ བྷ་ག་ཝཱ. ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཧི ཨི་དཾ ས་ཏྠུ ནཱ་མ་ཀི་ཏྟ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ནེ་ཏཾ ནཱ་མཾ མཱ་ཏ་རཱ ཀ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི (མ་ཧཱ་ནི. ༡༤༩, ༡༩༨, ༢༡༠; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཛི་ཏ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༢). པ་ར་ཏོ པ་ན ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི གུ་ཎ་ཀི་ཏྟ་ན་མེ་ཝ. ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་ར་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ཡེ ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པ་ཉྙཱ་ཏཱ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ, ཏེ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཨི་ཏི་པི-ས་དྡོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏི་པི ཨ་ར་ཧཾ, ཨི་ཏི་པི ས་མཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ…པེ… ཨི་ཏི་པི བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཨི་ཏི་པེ་ཏཾ བྷཱུ་ཏཾ, ཨི་ཏི་པེ་ཏཾ ཏ་ཙྪ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༦) ཝི་ཡ ཧི ཨི་དྷ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་ས་ནྣ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠོ, པི-ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ ཏེ་ན ཏེ་སཾ གུ་ཎཱ་ནཾ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ. ཏཱ་ནི གུ་ཎ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ ཝི་ཉྙུ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནི ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཙ ཨི་མི་ནཱ ཙ ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏོ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་ཏོ. ཏེ་སནྟི ‘‘ཨ་ར་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ. ཝི་ཏྠཱ་རོ ཨ་ཏྠ་ནི་དྡེ་སོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༡.༡༣༠) ཝུ་ཏྟོ ‘‘ཨཱ་ར་ཀཱ་ཏི ཨ་ར་ཧཾ སུ་ཝི་དཱུ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨཱ་ར་ཀཱ་ཏི ཨ་ར་ཧཾ ཨཱ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ར་ཧི་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་ཡ་ཉྩ ཨ་ར་ཧི་ཏ་བྦ་ཏོ, ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ ར་ཧོ་ག་མ་ནཾ ག་ཏཱི་སུ པ་ཙྩཱ་ཛཱ་ཏི, པཱ་སཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ ཨ་ར་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ཨ་ར་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

བྷ་ཝ་ནྟི ཙེ་ཏྠ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༡.༡༣༠; སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) –

‘‘ས་མྨཱ ན་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟི, ཡེ ནི་ཧཱི་ནཱ་ས་ཡཱ ན་རཱ;

ཨཱ་ར་ཀཱ ཏེ་ཧི བྷ་ག་ཝཱ, དཱུ་རེ ཏེ་ནཱ་ར་ཧཾ མ་ཏོ.

ཡེ ས་མྨཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟི, སུ་པྤ་ཎཱི་ཏཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀཱ;

བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ཧི ཨཱ་ས་ནྣོ, ཏེ་ནཱ་པི ཨ་ར་ཧཾ ཛི་ནོ.

པཱ་པ་དྷ་མྨཱ ར་ཧཱ ནཱ་མ, སཱ་དྷཱུ་ཧི ར་ཧི་ཏ་བྦ་ཏོ;

ཏེ་སཾ སུ་ཊྛུ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ, བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧཾ མ་ཏོ.

ཡེ ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་ས་དྡྷ་མྨཱ, ཨ་རི་ཡཱ སུ་དྡྷ་གོ་ཙ་རཱ;

ན ཏེ་ཧི ར་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏི, ནཱ་ཐོ ཏེ་ནཱ་ར་ཧཾ མ་ཏོ.

ར་ཧོ ཝཱ ག་མ་ནཾ ཡ་སྶ, སཾ་སཱ་རེ ན་ཏྠི ས་བྦ་སོ;

པ་ཧཱི་ན་ཛཱ་ཏི་མ་ར་ཎོ, ཨ་ར་ཧཾ སུ་ག་ཏོ མ་ཏོ.

གུ་ཎེ་ཧི ས་དི་སོ ན་ཏྠི, ཡ་སྨཱ ལོ་ཀེ ས་དེ་ཝ་ཀེ;

ཏ་སྨཱ པཱ་སཾ་སི་ཡ་ཏྟཱ་པི, ཨ་ར་ཧཾ དྭི་པ་དུ་ཏྟ་མོ.

ཨཱ་ར་ཀཱ མ་ནྡ་བུ་དྡྷཱི་ནཾ, ཨཱ་ས་ནྣཱ ཙ ཝི་ཛཱ་ན་ཏཾ;

ར་ཧཱ་ནཾ སུ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ, ཝི་དཱུ་ན་མ་ར་ཧེ་ཡྻ་ཏོ;

བྷ་ཝེ་སུ ཙ ར་ཧཱ་བྷཱ་ཝཱ, པཱ་སཾ་སཱ ཨ་ར་ཧཾ ཛི་ནོ’’ཏི.

སུ་ནྡ་རནྟི བྷ་དྡ་ཀཾ. ཏ་ཉྩ པ་སྶ་ནྟ་སྶ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠཱ་ཝ་ཧཾ སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠཱ་ཝ་ཧནྟི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཉྷི་ཏ་ཧི་ཏཱ་ཝ་ཧཾ. སུ་ཁཱ་ཝ་ཧནྟི ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏི་ཝི་དྷ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧཾ. ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ནནྟི ཏཱ་དི་སཱ་ནཾ. ཡཱ་དི་སེ་ཧི པ་ན གུ་ཎེ་ཧི བྷ་ག་ཝཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, ཏེ་ཧི ཙ་ཏུ་པྤ་མཱ་ཎི་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ས་བྦ་ཐཱ་པི ཨ་ཙྩ་ནྟཱ་ཡ པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ…པེ… ཨ་ར་ཧ་ཏནྟི ཨི་མི་ནཱ དྷ་མྨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནཾ ལཱུ་ཁ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧ་ཏ་མཱ་ཧ, ཨི་ཏ་རེ་ན ཨི་ཏ་རེ་སཾ. ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མྤི་སཱ་དྷུ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཀོ་སི་ཡ་ས་ཀུ་ཎ་སྶ ཝ་ཏྠུ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཀཾ པ་ད་མྤི སོ་ཏུཾ ལ་བྷི་སྶཱ་མ, སཱ་དྷུ་ཏ་རཾ་ཡེ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ མ་ཎྜཱུ་ཀ་དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཾ.

ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་གཱ་རི་ཀ་པུ་ཙྪཱ ཨཱ་ག་ཏཱཏི ཨི་དཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཧི ཨ་གཱ་རི་ཀཱ ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪ་ནྟི. ཨ་ན་གཱ་རི་ཀ་པུ་ཙྪཱ་ཡ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཡ་ཐཱ ན ས་ཀྐོ་ནྟི…པེ… ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟོཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ཏྠུ ཏེ་སཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ནི་གྒ་ཎྷ་ན་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ས་ཉྷི སཾ་ཁི་ཏྟ་རུ་ཙི་ཏཱ་ཡ ས་ངྑེ་པ་དེ་ས་ནཱ, ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཝི་ཏྠཱ་ར་དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ནྟི, སཱ ཙ ནེ་སཾ སཾ་ཁི་ཏྟ་རུ་ཙི་ཏཱ པ་ཎྜི་ཏ་མཱ་ནི་ཏཱ་ཡ, སོ ཙ མཱ་ནོ ཡ་ཐཱ་དེ་སི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟེ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛོ ཧོ་ཏི, ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་སཾ མཱ་ན་ནི་གྒ་ཧ་ཝི་དྷིཾ ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ས་ངྑེ་པེ་ནེ་ཝ པ་ཉྷཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི, ན ས་བྦ་སོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཏྠཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཎྜི་ཏ་མཱ་ནི་ཀཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་སྨཱ མཾ ཏུ་མྷེ ཡཱ་ཙ་ཐ, སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ན ཛཱ་ནི་ཏྠཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

༤༤༠. ‘‘ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠུ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ༧༥༡) ཝི་ཡ ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏྠོ ཝི་དྷ-ས་དྡོ, སོ ཙ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ན་ཝི་པ་ལླཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཏྟེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘ཏི་ཝི་དྷ’’ནྟི ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཏྠོ པ་ན ཀ་ར་ཎ་པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏི་ཝི་དྷ་ནྟི ཏཱི་ཧི ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ཧཱི’’ཏི. པ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཝཱ ཝི་དྷ-ས་དྡོ, པ་ཀཱ་ར་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ཨ་དྷ་མྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ཝི་ས་མ་ཙ་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙཾ, ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རི་ཀ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙཾ ཝཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ནེ་ཏྭཱ ‘‘ཏི་ཝི་དྷ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཀཱ་ར་བྷེ་དེ པ་ན ཨ་པེ་ཀྑི་ཏེ ‘‘ཏི་ཝི་དྷཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀཱ་ཡེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ཡོཏི ཙོ་པ་ན་ཀཱ་ཡོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, སོ ཙ ཨ་དྷ་མྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ དྭཱ་ར་བྷཱུ་ཏོ ཏེ་ན ཝི་ནཱ ཏ་སྶཱ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཀཱ་ཡེ་ནཱཏི ཙ ཧེ་ཏུ་མྷི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཧི ཨ་དྷ་མྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ སཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟི, ན ཙ སཱ པ་ཊྛཱ་ནེ ཨཱ་ག་ཏེ་སུ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཨེ་ཀེ་ན་པི པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶཱ པ་ན ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ས་ཉྙི་ཏཱ་ཡ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏེ་ན དྭཱ་རེ་ན ལ་ཀྑི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་སྶཱ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཙ ས་བྦོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ་ནཱཏི ཝཱ ཀཱ་ཡེ་ན དྭཱ་ར་བྷཱུ་ཏེ་ན ཀཱ་ཡ་དྭཱ་ར་བྷཱུ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཏཾ ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་དྷ་མྨཾ ཙ་ར་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷ་མྨ་ཙ་རི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ ཙེ་ཏ་ནཱ. ཨ་དྷ་མྨོཏི པ་ན ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནོ པ་ཡོ་གོ ད་ཊྛ་བྦོ. དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏཱ་ཏི དྷ་མྨཱ, ན དྷ་མྨཱ་ཏི ཨ་དྷ་མྨཱ, ཨ་དྷ་མྨཱ ཙ སཱ ཙ་རི་ཡཱ ཙཱ་ཏི ཨ་དྷ་མྨ་ཙ་རི་ཡཱ. པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ས་མ་ན་ཊྛེ་ན ས་མཾ, ས་མཱ་ནཾ ས་དི་སཾ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཝཱ ས་མཾ, སུ་ཙ་རི་ཏཾ. ས་མ་ཏོ ཝི་ག་ཏཾ, ཝི་རུ་དྡྷཾ ཝཱ ཏ་སྶཱ་ཏི ཝི་ས་མཾ, དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ. སཱ ཨེ་ཝ ཝི་ས་མཱ ཙ་རི་ཡཱ་ཏི ཝི་ས་མ་ཙ་རི་ཡཱ. ས་བྦེ་སུ ཀ་ཎྷ་སུ་ཀྐ་པ་དེ་སཱུཏི ‘‘ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་དྷ་མྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ཝི་ས་མ་ཙ་རི་ཡཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་དྡེ་ས་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏེ་སུ ས་བྦེ་སུ ཀ་ཎྷ་པ་དེ་སུ – ‘‘ཏི་ཝི་དྷཾ ཁོ ག་ཧ་པ་ཏ་ཡོ ཀཱ་ཡེ་ན དྷ་མྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ས་མ་ཙ་རི་ཡཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་དྡེ་ས་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏེ་སུ ས་བྦེ་སུ སུ་ཀྐ་པ་དེ་སུ ཙ.

རོ་དེ་ཏི ཀུ་རཱུ་ར་ཀ་མྨ་ནྟ་ཏཱ་ཡ པ་ར་པ་ཊི་བ་དྡྷེ ས་ཏྟེ ཨ་སྶཱུ་ནི མོ་ཙེ་ཏཱི་ཏི རུ་དྡོ, སོ ཨེ་ཝ ལུ་དྡོ ར-ཀཱ་ར་སྶ ལ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ཀ་ཀྑ་ལོ༹ཏི ལུ་དྡོ. དཱ་རུ་ཎོཏི ཕ་རུ་སོ. སཱ་ཧ་སི་ཀོཏི སཱ་ཧ་སྶ་ཀཱ་རཱི. ས་ཙེ་པི ན ལི་པྤ་ནྟི. ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷོ པ་རེ་སཾ གྷཱ་ཏ་ན་སཱི་ལོ ལོ་ཧི་ཏ་པཱ་ཎཱི་ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཡ་ཐཱ དཱ་ན་སཱི་ལོ པ་རེ་སཾ དཱ་ན་ཏྠཾ ཨ་དྷོ་ཏ་ཧ་ཏྠོ་པི ‘‘པ་ཡ་ཏ་པཱ་ཎཱི’’ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་ཧ་ར་ཎཾ པ་ཧཱ་ར་དཱ་ན་མ་ཏྟཾ ཧ་ཏཾ, པ་ཝུ་དྡྷཾ པ་ཧ་ར་ཎཾ པ་ར་སྶ མཱ་ར་ཎཾ པ་ཧ་ཏནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཧ་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ནི་ཝི་ཊྛོཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ཊྛོ པ་སུ་ཏོ.

ཡ་སྶ ཝ་སེ་ན ‘‘པ་ར་སྶཱ’’ཏི སཱ་མི་ནི་དྡེ་སོ, ཏཾ སཱ་པ་ཏེ་ཡྻཾ. ཡ་ཉྷི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ག་ཧི་ཏཾ, ཏཾ ཏེ་ནེ་ཝ སཱ་མི་ནི་དྡེ་སེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ར་སྶ ས་ནྟ་ཀ’’ནྟི. པ་ར་སྶ་པ་ར་ཝི་ཏྟཱུ་པ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཝཱ ཨེ་ཀ་མེ་ཝེ་ཏཾ ས་མཱ་ས་པ་དཾ, ཡཾ ཀི་ཉྩི པ་ར་ས་ནྟ་ཀཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ར་སྶ ཝི་ཏྟཱུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ཧི པ་རེ་ཧཱིཏི ཡེ་སཾ ས་ནྟ་ཀཾ, ཏེ་ཧི. ཡ་སྶ ཝ་སེ་ན པུ་རི་སོ ‘‘ཐེ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ཐེ་ཡྻ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎ་ཙི་ཏྟ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཐེ་ཡྻ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན, ན ཝི་སྶཱ་ས་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

མ་ཏེ ཝཱཏི ཝཱ-ས་དྡོ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠོ. ཏེ་ན པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ནུ་པཱ་ཡེ་ནཱཏི ཡཾ མཱ་ཏ་རི མ་ཏཱ་ཡ, ན་ཊྛཱ་ཡ ཝཱ པི་ཏཱ ར་ཀྑ་ཏི, སཱ པི་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཱ. ཡཾ ཨུ་བྷོ་སུ ཨ་ས་ནྟེ་སུ བྷཱ་ཏཱ ར་ཀྑ་ཏི, སཱ བྷཱ་ཏུ་ར་ཀྑི་ཏཱཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ས་བྷཱ་ག་ཀུ་ལཱ་ནཱིཏི ཨཱ་ཝཱ་ཧ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་བྷཱ་གཱ་ནི ཀུ་ལཱ་ནི. ད་སྶུ་ཀ་ཝི་དྷིཾ ཝཱ ཨུ་དྡི་སྶ ཋ་པི་ཏ་ད་ཎྜཱརཱ་ཛཱ་དཱི་ཧི. ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༨༩) ‘‘ཨ་ས་དྡྷ་མྨཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཀཱ་ཡ་དྭཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཙེ་ཏ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་མི་ཙྪཱ་ཙཱ་ར་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན.

ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་དི་ཧེ་ཏཱུཏི ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་དི་བྷེ་ད་ན་ཧེ་ཏུ. དྷ་ན་ཧེ་ཏཱུཏི དྷ་ན་སྶ ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ ཛཱ་ནི་ཧེ་ཏུ ཙ. ལཱ་བྷོཏི གྷཱ་ས་ཙྪཱ་ད་ནཱ་ནི ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ལཱ་བྷོ. ཀི་ཉྩི་ཀྑནྟི ཀི་ཉྩི་མ་ཏྟ་ཀཾ ཨཱ་མི་ས་ཛཱ་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཛཱ་ན་ནྟོ་ཡེ་ཝཱཏི མུ་སཱ་བྷཱ་ཝཾ ཏ་སྶ ཝ་ཏྠུ་ནོ ཨ་ཏྠི, ཏཾ ཛཱ་ན་ནྟོ ཨེ་ཝ.

ཨ་ཎྜ་ཀཱཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི རུ་ཀྑེ ཨ་ཎྜ་ས་དི་སཱ ག་ཎྛི་ཡོ. ཡ་ཐཱ ཐ་དྡྷཱ ཝི་ས་མཱ དུ་བྦི་ནཱི་ཏཱ ཙ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཁུཾ་ས་ན་ཝ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་ཙཱ་པི ཧི ‘‘ཨ་ཎྜ་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ ས་དོ་སེ རུ་ཀྑེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་ཀྐ་སཱཏི ཕ་རུ་སཱ ཨེ་ཝ, སོ པ་ན་སྶཱ ཀ་ཀྐ་ས་བྷཱ་ཝོ བྱཱ་པཱ་ད་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཏོ པཱུ་ཏི་ཀཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་ཊུ་ཀཱཏི ཨ་ནི་ཊྛཱ. ཨ་མ་ནཱ་པཱཏི ན མ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ནཱི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ དོ་ས་ཛ་ན་ནཱི, ཙི་ཏྟ་ས་ནྡོ་སུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་རི་ཀཱ. མ་མྨེ་སཱུཏི གྷ་ཊྚ་ནེ་ན དུ་ཀྑུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ མ་མྨ་ས་དི་སེ་སུ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ལ་གྒ་ན་ཀཱ་རཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ལ་གྒ་ན་ཀཱ་རཱི, ན བྱ་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན. ཀོ་དྷ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣཱ ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་དོ་ས་ཝཱ་ཙཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀ་དོ་ས་སྶ ཝ་སེ་ན ས་དོ་ས་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི.

ཨ་ཀཱ་ལེ་ནཱཏི ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ་ན. ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་ནི་སྶི་ཏནྟི ནི་པྥ་ལཾ. ཕ་ལ་ཉྷི ཀཱ་ར་ཎ་ནི་སྶི་ཏཾ ནཱ་མ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་ནི་སྶི་ཏཾ ནི་པྥ་ལཾ, ས་མྥ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཏྟཱཏི ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཝཱ་དཱི. ཨ་སཾ་ཝ་ར་ཝི་ན་ཡ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་སྶཱཏི སཾ་ཝ་ར་ཝི་ན་ཡ་ར་ཧི་ཏ་སྶ, ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་ཎ་ནྟ་སྶ ཙ ན སཾ་ཝ་ར་ཝི་ན་ཡཱ་ཝ་ཧ་སྶ ཝ་ཏྟཱ. ཧ་ད་ཡ་མ་ཉྫཱུ་སཱ་ཡཾ ནི་དྷེ་ཏུནྟི ཨ་ཧི་ཏ་སཾ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཝི་སེ་ཏྭཱ ནི་དྷེ་ཏུཾ. ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལེཏི དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ནྟེ་ན ཡོ ཨ་ཏྠོ ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཝ་ཏྟ་བྦོ, ཏ་ཏོ པུ་བྦེ པ་ཙྪཱ ཏ་སྶ ཨ་ཀཱ་ལོ, ཏ་སྨིཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ཝ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི. ཨ་ན་པ་དེ་སནྟི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་སུ་ཀ་སུ་ཏྟེ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི སུ་ཏྟཱ་པ་དེ་ས་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ. ཨ་པ་རི་ཙྪེ་དནྟི པ་རི་ཙྪེ་ད་ར་ཧི་ཏཾ. ཡ་ཐཱ པ་ན ཝཱ་ཙཱ པ་རི་ཙྪེ་ད་ར་ཧི་ཏཱ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སུ་ཏྟཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་ལ་བྦྷནྟི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ. བཱ་ཧི་ར་ཀ་ཐཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཡཾ སུ་ཏྟཾ, ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཝཱ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཏ་སྶ ས་རཱི་ར་བྷཱུ་ཏཾ ཀ་ཐཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ བ་ཧི་བྷཱུ་ཏཾ་ཡེ་ཝ ཀ་ཐཾ. ས་མྤ་ཛྫི་ཏྭཱཏི ཝི་རུ་ལ༹ྷཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ. པ་ཝེ་ཎི་ཛཱ་ཏ་ཀཱ་ཝཱཏི ཨ་ནུ་ཛཱ་ཏ་པཱ་རོ་ཧ་མཱུ་ལཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ནྟི. ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱཏི ནི་ཀྑི་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཉྙ་མྤི ཨ་ནུ་ཡོ་ག་ཨུ་པ་མཱ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན ཏ་ད་ནུ་པ་ཡོ་གི་ནཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ. ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏུནྟི ཨེ་ཏ་ད་ཏྠ་མི་དཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏུཾ ཡོ ས་ཀྐོ་ཏི. ཏ་སྶ ཀ་ཐེ་ཏུནྟི ཏ་སྶ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་སྶ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་སྶ བ་ཧུ་མྤི ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ན ཨ་ཏྠ་ནི་སྶི་ཏནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རེ་ས་ཉྩ ན ཧི་ཏཱ་ཝ་ཧཾ.

ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པ་ར་ས་ནྟ་ཀ་སྶ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟོ ཝཱ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཋི་ཏ་མྤི པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ པ་སྶ་ནྟོ ཝི་ཡ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཀ་མྨ་པ་ཐ་བྷེ་དོ ན ཧོ་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ ལོ་བྷ་མ་ཏྟོ་ཝ ཧོ་ཏི པ་རི་ཎཱ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ པ་ན ཀ་མྨ་པ་ཐ་བྷེ་དོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་དཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་གྒ་ཡ྄ཧ ནཱ་མེ་ཏི.

ཝི་པ་ནྣ་ཙི་ཏྟོཏི བྱཱ་པཱ་དེ་ན ཝི་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པཱ་དི་ཏ་ཙི་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པཱུ་ཏི་བྷཱུ་ཏ་ཙི་ཏྟོ’’ཏི. བྱཱ་པཱ་དོ ཧི ཝི་སཾ ཝི་ཡ ལོ་ཧི་ཏ་སྶ ཙི་ཏྟཾ པཱུ་ཏི་བྷཱ་ཝཾ ཛ་ནེ་ཏི. དོ་སེ་ན དུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟ་ས་ངྐ་པྤོཏི ཝི་སེ་ན ཝི་ཡ ས་པྤི་ཨཱ་དི་ཀོ་པེ་ན དཱུ་སི་ཏ་ཙི་ཏྟ་ས་ངྐ་པྤོ. གྷཱ་ཏཱི་ཡ་ནྟཱུཏི ཧ་ནཱི་ཡ་ནྟུ. ཝ་དྷཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱུཏི མ་ར་ཎཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟུ. མཱ ཝཱ ཨ་ཧེ་སུནྟི ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ན ཧོ་ནྟུ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཉྩི་པི མཱ ཨ་ཧེ་སུ’’ནྟི, ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཝི་ནཱ་སཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཧ་ཉྙ་ནྟཱུ་ཏི ཨཱ་དི་ཙི་ནྟ་ནེ་ནེ་ཝཱཏི ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཝི་ནཱ་ས་ཙི་ནྟཱ་ཡ ཨེ་ཝ.

མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀོཏི ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨུ་པྤ་ནྣ་དི་ཊྛི་ཀོ. སོ ཙ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཀུ་ས་ལ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་དི་ཊྛི་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལ་ད་སྶ་ནོ’’ཏི. ཝི་པ་ལླ་ཏྠ་ད་སྶ་ནོཏི དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཝི་པ་རི་ཡཱ་ས་གྒཱ་ཧཱི. ན་ཏྠི དི་ནྣནྟི དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སཱི་སེ་ན དཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དི་ནྣ་སྶ ཕ་ལཱ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི. དི་ནྣཾ པ་ན ཨ་ནྣཱ་དི་ཝ་ཏྠུཾ ཀ་ཐཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ ‘‘ཡི་ཊྛཾ ཧུ་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི. མ་ཧཱ་ཡཱ་གོཏི ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ. པ་ཧེ་ཎ་ཀ་ས་ཀྐཱ་རོཏི པཱ་ཧུ་ན་ཀཱ་ནཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་ས་ཀྐཱ་རོ. ཕ་ལནྟི ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཕ་ལ་ཉྩ ནི་སྶ་ནྡ་ཕ་ལ་ཉྩ. ཝི་པཱ་ཀོཏི ས་དི་སཾ ཕ་ལཾ. པ་ར་ལོ་ཀེ ཋི་ཏ་སྶ ཨ་ཡཾ ལོ་ཀོ ན་ཏྠཱིཏི པ་ར་ལོ་ཀེ ཋི་ཏ་སྶ ཀ་མྨུ་ནཱ ལ་དྡྷ་བྦོ ཨ་ཡཾ ལོ་ཀོ ན ཧོ་ཏི. ཨི་དྷ་ལོ་ཀེ ཋི་ཏ་སྶ་པི པ་ར་ལོ་ཀོ ན་ཏྠཱིཏི ཨི་དྷ་ལོ་ཀེ ཋི་ཏ་སྶ ཀ་མྨུ་ནཱ ལ་དྡྷ་བྦོ པ་ར་ལོ་ཀོ ན ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ས་བྦེ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི. ཨི་མེ ས་ཏྟཱ ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ བྷ་ཝ་ཡོ་ནི་ག་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཋི་ཏཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ནྟི ནི་རུ་ད་ཡ་ཝི་ནཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཝི་ན་སྶ་ནྟི. ཕ་ལཱ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ནཱཏི མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་སུ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཕ་ལ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ‘‘ན་ཏྠི མཱ་ཏཱ, ན་ཏྠི པི་ཏཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ན མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ, ནཱ་པི ཏེ་སུ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཏེ་སཾ ལོ་ཀ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏྟཱ. བུ་བྦུ་ལ༹་ཀ་སྶ ཝི་ཡ ཨི་མེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དོ ནཱ་མ ཀེ་ཝ་ལོ་ཝ, ན ཙ་ཝི་ཏྭཱ ཨཱ་ག་མ་ན་པུ་བྦ་ཀོ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ན་ཏྠི ས་ཏྟཱ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཝི་ཏྭཱ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ན་ཀ་ས་ཏྟཱ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི. ས་མ་ཎེ་ན ནཱ་མ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ནྟེ་ན ཀ་སྶ་ཙི ཀི་ཉྩི ཨ་ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ས་ཉྙ་ཏེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཧོ་པུ་རི་སི་ཀཱ ནཱ་མ སི་ཡཱ, ཀིཾ པ་རོ པ་ར་སྶ ཀ་རི་སྶ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མྤཱ་ད་ན་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཝ་ས་རོ ཨེ་ཝ ན་ཏྠི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ན་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ ཨི་མ་ཉྩ…པེ… པ་ཝེ་དེ་ནྟཱི’’ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ‘‘ན་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ བྱ་པ་དེ་སེ་ན. ད་ས་ཝ་ཏྠུ་ཀཱཏི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཱ་ནི ད་ས ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ད་ས་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ.

༤༤༡. ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ད་ཡོ ཧེ་ཊྛཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ཀཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ་ཡེ་ཝ.

༤༤༢. ས་ཧ བྱ་ཡ་ཏི ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ས་ཧ་བྱོ, ས་ཧ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ས་ཧ་བྱ་ཏཱ, ས་ཧ་པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཧ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪེ་ཡྻ’’ནྟི. བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཀཱ་ཡོ ས་མཱུ་ཧོ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡོ, ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ག་ཏཱ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ. ཀཱ་མཾ ཙེ་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་སྶ་པི བྲ་ཧྨ་ནི་ཀཱ་ཡ་སྶ ས་མ་ཉྙཱ་ཡ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ‘‘ཨཱ་བྷཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་རི ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ གོ་བ་ལཱི་བ་དྡ་ཉཱ་ཡེ་ན ཏ་ད་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ ཨ་ཡཾ ས་མ་ཉྙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ན་ནྟི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མི་དེ་ཝཱ་ན’’ནྟི. ཨཱ་བྷཱ ནཱ་མ ཝི་སུཾ དེ་ཝཱ ན་ཏྠི, པ་རི་ཏྟཱ་བྷཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ པ་ན ཨཱ་བྷཱ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཡ་དི་དཾ ‘‘ཨཱ་བྷཱ’’ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫ་བྲ་ཧྨ་པུ་རོ་ཧི་ཏ་མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ’’ཏི. པ་རི་ཏྟཱ་བྷཱ་ན་ནྟི་ཨཱ་དི པ་ནཱཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་བྷཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ཨཱ་བྷ་སྶ་རཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ན་ནྟི ཨི་མཾ པཱ་ལི༹ཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ཀ་ཏོ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི ཨཱ་བྷཱ་ཏི ཝཱ, ཨེ་ཀ་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ. ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཨཱ་བྷཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་དེ་ཝཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ. བྷེ་ད་ཏོ ག་ཧ་ཎནྟི ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཧཱི་ནཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཏྟཱ་བྷཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨ་ཙ་རི་ཡཾ, ས་མ་ཙ་རི་ཡཾ, ཝ་ཊྚ་ནི་སྶི་ཏཾ སུ་ག་ཏི་གཱ་མི་པ་ཊི་པ་དཾ, ཝི་ཝ་ཊྚ་ནི་སྶི་ཏཾ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་གཱ་མི་པ་ཊི་པ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཏི་བྷ་ཝ་བྷ་ཉྫ་ན་ཏོ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནི་ཀཱུ་ཊེ་ན དེ་ས་ནཾ ནི་ཊྛ་པེ་སི.

ཨི་དྷ ཋ་ཏྭཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ དྷ་མྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ས་མ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ནི་དྡེ་སེ ཋ་ཏྭཱ. དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ ས་མཱ་ནེ་ཏ་བྦཱཏི ཚ་བྦཱི་ས་ཏི་པི དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏ་བྦཱ. ཝཱི་ས་ཏི བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱཏི ཏཾ་ཏཾ་བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝཱི་ས་ཏི བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱ, ཝཱི་ས་ཏི བྲ་ཧྨ་ནི་ཀཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ད་ས་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐེ་ཧཱིཏི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ད་ས་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐེ་ཧི ཀ་མྨཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཀེ་ཝ་ལཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཙ ནི་བྦ་ཏྟི ད་སྶི་ཏཱ.

ཏི་ཎྞཾ སུ་ཙ་རི་ཏཱ་ནནྟི ཏི་ཎྞཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་སུ་ཙ་རི་ཏཱ་ནཾ. ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ མ་ནོ་སུ་ཙ་རི་ཏཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ. ཝི་པཱ་ཀེ་ནེ་ཝཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་པཱ་ཀུ་པྤཱ་དེ་ནེ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟི ཧོ་ཏི, ན ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ་མ་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ད་ས ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་ནི བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ‘‘སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ‘‘ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒེ (པ་ཊི. མ. ༡.༤༡) – ‘‘པ་ཋ་མེ་ན ཛྷཱ་ནེ་ན ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ སཱི་ལཾ, ཝེ་ར་མ་ཎི སཱི་ལཾ, ཙེ་ཏ་ནཱ སཱི་ལཾ, སཾ་ཝ་རོ སཱི་ལཾ, ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ སཱི་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་བྦེ་སུ་པི ཛྷཱ་ནེ་སུ སཱི་ལཾ ཨུ་དྡྷ་ཊ་ནྟི ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་རི་དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ་ན་མྤི ཝི་པཱ་ཀེ་ན ནི་བྦ་ཏྟི ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི? ན, ཏ་སྶ པ་རི་ཉྙཱ་ཡ དེ་ས་ན་ཏྟཱ, པ་རི་ཉྙཱ་ཡ དེ་ས་ན་ཏཱ ཙ་སྶ ‘‘ཡ་ཏྠ ཙ པ་ཧཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཉྩ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༢.༨༣༧, ༨༣༩) པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཨེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨི་དྷཱ་པི ‘‘ད་ས ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐཱ ཧི སཱི་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ སཱི་ལ་སྶ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ, ན ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཏཱ་ཡ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ དྷ་མྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ བྷ་ཝ་ཝི་སེ་སེ ཝི་བྷ་ཛི་ཡ་མཱ་ནེ ཨ་ས་ཉྙ་བྷ་ཝོ ན ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་ཉྙ་བྷ་ཝོ པ་ན…པེ… ན ནི་དྡི་ཊྛོ’’ཏི. བཱ་ཧི་ར་ཀཱ ཧི ཨ་ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ད་སྶི་ཏཱ་ཡ ཨ་ས་ཉྙ་བྷ་ཝཾ བྷ་ཝ་ཝི་པྤ་མོ་ཀྑཾ མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ ཏ་དུ་པ་ག་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཨ་ས་ཉྙེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཉྩ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༦༨-༧༣; དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༦༨-༧༣) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

སཱ་ལེ་ཡྻ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༢. ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༤༤. ཝེ་ར་ཉྫ་ཝཱ་སི་ནོཏི ཝེ་ར་ཉྫ་གཱ་མ་ཝཱ་སི་ནོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཝི་ཝི་དྷ་ར་ཊྛ་ཝཱ་སི་ནོ ཝེ་ར་ཉྫ་ཀཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི, ཏེ་སཾ མ་ཏེ་ན ‘‘ཝེ་ར་ཛྫ་ཀཱ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི. ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏ་ཀི་ཙྩེ་ནཱཏི ‘‘ཨི་མི་ནཱ ནཱ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ན ནི་ཡ་མི་ཏེ་ན ཀི་ཙྩེ་ན. ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོཏི ཨ་ཡཾ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་དྷ་མྨཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཀ་ཏོ ཨི་མེ་སུ དྭཱི་སུ སུ་ཏྟེ་སུ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཝི་སེ་སོ, ཨ་ཏྠོ པ་ན དེ་ས་ནཱ་ན་ཡོ ཙ མ་ཛ྄ཛྷེ བྷི་ནྣ་སུ་ཝ་ཎྞཾ ཝི་ཡ ཨ་ཝི་སི་ཊྛོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཀ་ཏྠ་ཙི པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་དེ་ས་ནཾ དེ་སེ་ཏི, ཀ་ཏྠ་ཙི དྷ་མྨཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ནྟི? དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་ཏོ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ ཙ. དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་པྤ་ཏྟཱ ཧི བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ, ཏེ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི ཀ་ཏྠ་ཙི པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ, ཀ་ཏྠ་ཙི དྷ་མྨཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟི. ཡེ པ་ན ཝེ་ནེ་ཡྻཱ སཱ་ས་ན་ཀྐ་མཾ ཨ་ནོ་ཏི་ཎྞཱ, ཏེ་སཾ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་དེ་ས་ནཾ དེ་སེ་ནྟི. ཡེ ཨོ་ཏི་ཎྞཱ, ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ. ས་མྨུ་ཏི་ས་ཙྩ་ཝི་ས་ཡཱ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ, ཨི་ཏ་རཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩ་ཝི་ས་ཡཱ. པུ་རི་མཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ནུ་ཀཱུ་ལཱ, ཨི་ཏ་རཱ པ་ཉྙཱ་ནུ་ཀཱུ་ལཱ. ས་དྡྷཱ་ནུ་སཱ་རི་གོ་ཏྟཱ་ནཾ ཝཱ པུ་རི་མཱ. ཏེ ཧི པུ་གྒ་ལ་པྤ་མཱ་ཎཱ, པ་ཙྪི་མཱ དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་རཱི་ནཾ. ས་དྡྷཱ་ཙ་རི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཏཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ, པ་ཉྙཱ་ཙ་རི་ཏ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨཱ་དྷི་པ་ཏཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན དྷ་མྨཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ. པུ་རི་མཱ ཙ ནེ་ཡྻ་ཏྠཱ, པ་ཙྪི་མཱ ནཱི་ཏ་ཏྠཱ. ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཏཾ ཏཾ ཝི་སེ་སཾ ཨ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ དུ་ཝི་དྷཾ དེ་ས་ནཾ དེ་སེ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༣. མ་ཧཱ་ཝེ་ད་ལླ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༤༩. ག་རུ་བྷཱ་ཝོ གཱ་ར་ཝཾ, པཱ་སཱ་ཎ་ཙྪ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ག་རུ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏཱ. ས་ཧ གཱ་ར་ཝེ་ནཱ་ཏི ས་གཱ་ར་ཝོ, ག་རུ་ནཱ ཀི་སྨི་ཉྩི ཝུ་ཏྟེ གཱ་ར་ཝ་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་སྶ་ཝ་ནཾ པ་ཏི་སྶ་ཝོ, ས་ཧ པ་ཏི་སྶ་ཝེ་ན ས་པྤ་ཏི་སྶ་ཝོ, པ་ཏི་སྶ་ཝ་བྷཱུ་ཏཾ ཏཾ་ས་བྷཱ་ག་ཉྩ ཡཾ ཀི་ཉྩི ག་རུ་ཀ་ར་ཎཾ. ས་གཱ་ར་ཝེ ས་པྤ་ཏི་སྶ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་གཱ་ར་ཝ་ས་པྤ་ཏི་སྶ་ཝ་ཙ་ནཾ. ག་རུ་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱ གཱ་ར་ཝོ, ས་གཱ་ར་ཝ་སྶ ས་པྤ་ཏི་སྶ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་གཱ་ར་ཝ་ས་པྤ་ཏི་སྶ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཏེ་ན ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ས་གཱ་ར་ཝ་སྶ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཾ ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཏྠ དུ-ས་དྡོ ག་ར་ཧ་ཏྠོ་པི ཧོ་ཏི ‘‘དུ་ཀྑཾ དུ་པྤུ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ, ཨི་དྷ པ་ན སོ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཀུ་ཙྪི་ཏཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡ དུ་ཊྛཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི. ‘‘དུ་སྶཱི་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ དུ-ས་དྡོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་པྤ་ཉྙོ ནི་པྤ་ཉྙོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཀི་ཏྟ་ཀེ་ནཱཏི ཀེ་ན པ་རི་མཱ་ཎེ་ན. ཏཾ པ་ན པ་རི་མཱ་ཎཾ ཡ་སྨཱ པ་རི་མེ་ཡྻ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ནཾ ཧོ་ཏི, ནུ-ས་དྡོ ཙ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཛོ་ཏ་ཀོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ནུ ཁོ་ཏི ཀཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཙྪེ་ད་པུ་ཙྪཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཀི་ཏྟ་ཀེ་ན ནུ ཁོ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཀཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཙྪེ་ད་པུ་ཙྪཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ པུ་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ, ན ཝི་སེ་ས་ཏོ, ཏ་སྶ པུ་ཙྪཱ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཉཱ་པ་ན་ཏྠཾ མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་སེ ཨཱ་ག་ཏཱ ས་བྦཱ་ཝ པུ་ཙྪཱ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ན་ཡེ་ན ད་སྶེ་ཏི ‘‘པུ་ཙྪཱ ཙ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨ་དི་ཊྛཾ ཛོ་ཏཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ, པུ་ཙྪཱ. དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ སཱ་ཀ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ར་ཎཾ. ཝི་མ་ཏི ཚི་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱ. ཨ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱ པུ་ཙྪཱ ཨ་ནུ་མ་ཏི་པུ་ཙྪཱ. ‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་པུ་ཙྪཱ་ཡ ཧི ‘‘ཀིཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ནུ་མ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ནུ་མ་ཏི པུ་ཙྪི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པུ་ཙྪཱ.

ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏོ ཡོ ཀོ་ཙི ས་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ཉྙཱ་ཏནྟི ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ཉྙཱ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་ཧ. ཨ་དི་ཊྛནྟི ད་སྶ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཝི་ཡ ཨ་དི་ཊྛ་ཏཾ. ཨ་ཏུ་ལི་ཏནྟི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཨི་ད’’ནྟི ཏུ་ལ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ཏུ་ལི་ཏ་ཏཾ. ཨ་ཏཱི་རི་ཏནྟི ཏཱི་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ཀ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ས་མཱ་པ་ན་ཏཾ. ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏནྟི ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝཾ. ཨ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏནྟི ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་པཱ་ཀ་ཊཱི་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ. ཨི་དྷ དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ན ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱ ཙཱ་ཏི.

ཀ་ཐ་མ་ཡཾ ཨ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཐེ་རོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪི་ན་ནྟོཏི ས་ཡ་མེ་ཝ ཏེ་སཾ པ་ཉྷཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཾ ཝི་སེ་སེ་ན ནི་ཙྪི་ན་ནྟོ. ཨི་དཾ སུ་ཏྟནྟི ཨི་དཾ པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་པ་ཉྷ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་སུ་ཏྟཾ, ན ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་ནེ་ཝ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་སཱི་ཏི. ‘‘ས་ཡ་མེ་ཝ པ་ཉྷཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ས་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪི་ན་ནྟོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ཏུ་ཀྐོ་ཊི་ཀཾ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་ཉྷཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏུཾ་ཡེ་ཝ ས་ཀྐོ་ཏཱིཏི པུ་ཙྪ་ན་ཝི་དྷིཾ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི. ན ནི་ཙྪེ་ཏུནྟི ནི་ཙྪེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷིཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་སེ་ས་ཊྛཱ་ནནྟི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་ས་དི་ས་ཊྛཱ་ནཾ. ཐེ་རེ་ན ས་དི་སོཏི ཐེ་རེ་ན ས་དི་སོ སཱ་ཝ་ཀོ ན་ཏྠི.

སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱཏི སཾ་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ས་མཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ, ཡ་ཐཱ ཏ་ཏྠ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ཏཾ ཨ་ཝི་ལོ་མེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ལཱི་ལཱ༹་ཡ་ནྟོཏི ལཱི་ལ༹ཾ ཀ་རོ་ནྟོ. དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷ་ལཱི་ལཱ༹་ཡ ཝི་ཡ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་རི་སཱ་ནཾ ག་མ་ནཾ ག་ཎྷ་ནྟོ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཏི.

ཨི་ཏོ ཝཱ ཨེ་ཏྟོ ཝཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མི་ཏྭཱཏི ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཀ་ཐཱ་མ་གྒ་ཏོ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨཱི་ས་ཀ་མྤི ཨ་ནུ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཊྛི་ཀོ་ཊི’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀ་པ་དི་ཀནྟི ཨེ་ཀ་པ་ད་ནི་ཀྑེ་པ་མ་ཏྟཾ. ད་ཎྜ་ཀ་སེ་ཏུནྟི ཨེ་ཀ་ད་ཎྜ་ཀ་མ་ཡཾ སེ་ཏུཾ. ཧེ་ཊྛཱ ཙ ཨུ་པ་རི ཙ སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནཾ ཨཱ་ཧ་ར་ཎེ་ན ཏེ་པི་ཊ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཧེ་ཊྛུ་པ་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟོ. ཛཱ་ཏ་སྶ་ར་ས་དི་ས་ཉྩ གཱ་ཐཾ, སུ་ཏྟ་པ་དཾ ཝཱ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ནཱ་ནཱ་ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ཨཱ་ཧ་ར་ནྟོ ཏཱ་ནི ཙ ཏེ་ཧི སུ་ཏྟ་པ་དེ་ཧི བོ་དྷེ་ནྟོ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟོ ‘‘ཛཱ་ཏ་སྶ་རེ པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞཱ་ནི ཀུ་སུ་མཱ་ནི ཕུ་ལླཱ་པེ་ནྟོ ཝི་ཡ སི་ནེ་རུ་མ་ཏྠ་ཀེ ཝ་ཊྚི་ས་ཧ་སྶཾ ཛཱ་ལེ་ནྟོ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ.

ཨེ་ཀ་པ་དུ་དྡྷཱ་རེཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་དུ་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཀྑ་ཎེ. པ་ད་ཝ་སེ་ན ས་ཊྛི པ་ད་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི གཱ་ཐཱ་ཝ་སེ་ན པ་ནྣ་ར་ས གཱ་ཐཱ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི. ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟོ ཝི་ཡཱཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ པུ་པྥཱ་ནི ཨ་ནོ་ཙི་ནི་ཏྭཱ ཝ་ལླི་མེ་ཝ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ པུ་པྥཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟོ ཝི་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི. ག་ཏི་མ་ནྟཱ་ནནྟི ཨ་ཏི་ས་ཡཱ་ཡ ཉཱ་ཎ་ག་ཏི་ཡཱ ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ. དྷི་ཏི་མ་ནྟཱ་ནནྟི དྷཱ་ར་ཎ་བ་ལེ་ན ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ.

ཨ་ན་ནྟ་ན་ཡུ་སྶ་དནྟི པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་སི་ཏ་ཏྠ་ནི་བྦཱ་ན་ཝི་པཱ་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་ནྟ་པ་བྷེ་དེ ཝི་ས་ཡེ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་ནྟ་ན་ཡེ་ཧི ཨུ་སྶ་ནྣཾ ཨུ་པ་ཙི་ཏཾ. ཙ་ཏུ་རོ་གྷ་ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ ཏི་ཏྠེ ཋ་པི་ཏ་ནཱ་ཝཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་ཧ་སྶ་ཡུ་ཏྟ་ཨཱ་ཛ་ཉྙ་ར་ཐོཏི ཝེ་ཛ་ཡ་ནྟ་ར་ཐཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི.

ཡ་སྨཱ པུ་ཙྪཱ་ཡཾ བྱཱ་པ་ནི་ཙྪཱ་ན་ཡེ་ན ‘‘དུ་པྤ་ཉྙོ དུ་པྤ་ཉྙོ’’ཏི ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟོ པུ་ཙྪཱ་ས་བྷཱ་གེ་ན ‘‘ན་པྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ན་པྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་སྨཱ ན་པྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ དུ་པྤ་ཉྙོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་དཾ དུ་ཀྑནྟི ཨི་དཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ. ཏ་ཉྩ ཁོ རུ་པྤ་ནཾ ཝེ་དི་ཡ་ནཾ ས་ཉྫཱ་ན་ནཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎཾ ཝི་ཛཱ་ན་ན་ནྟི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ. ཨི་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཀི་ཉྩི དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱིཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟི་ཀྐ་མ་ཏོ ཙེ་ཝ པཱི་ལ༹་ན་ས་ངྑ་ཏ་ས་ནྟཱ་པ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཙ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ན་པྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨ་ཝ་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མཱ་ག་མེ ཨུ་ད་ཡ་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, སྭཱ་ཡཾ ས་མུ་ད་ཡོ སཾ་སཱ་ར་པ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཝ་ཏྟི་དུ་ཀྑ་པ་བྷཱ་ཝི་ཀཱ’’ཏི, དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དི་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ནུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀ་ར་ཎ་ར་ས་ཏོ ཙེ་ཝ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ནི་དཱ་ན་སཾ་ཡོ་ག་པ་ལི་བོ་དྷ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཙ.

ཨི་དཾ ནཱ་མ ཋཱ་ནཾ པ་ཏྭཱཏི ཨི་དཾ ནཱ་མ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨཱ་ག་མྨ. ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི’’ཏི. ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཙྩུ་ཏི་ར་ས་ཏོ ཙེ་ཝ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀཱ་ས་ངྑ་ཏཱ་མ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཙ. ཨ་ཡཾ པ་ཊི་པ་དཱཏི ཨ་ཡཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དི་ཀཱ ས་མོ་དྷཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི པ་ཊི་པ་དཱ. དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷཾ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ག་ཙྪ་ཏི ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ས་ར་ས་ཏོ ཙེ་ཝ ནི་ཡྻཱ་ན་ཧེ་ཏུ་ད་སྶ་ནཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཙ ན་པྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨ་ན་ནྟ་ར་ཝཱ་རེཏི དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ. ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཋ་མ་ཝཱ་རེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ཏ་ཏྠ ཧི དུ་པྤ་ཉྙ་ནི་དྡེ་ས་ཏྟཱ པ་ཛཱ་ན་ན་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཨི་དྷ པ་ཉྙ་ཝ་ནྟ་ནི་དྡེ་ས་ཏྟཱ པ་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝི་སེ་སོ. ཨེ་ཏྠཱཏི དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ.

ས་ཝ་ན་ཏོཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ས་ཝ་ན་ཏོ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་ཏི. ག་ནྠ་ས་ཝ་ན་མུ་ཁེ་ན ཧི ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཨུ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཎྷནྟི་ཨཱ་དི ཏ་སྶ ཨུ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ཏཱིཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏི. ནོ ཝི་ཝ་ཊྚེཏི ཝི་ཝ་ཊྚེ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ན ཧོ་ཏི ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ. ཨ་ཡནྟི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀོ.

པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱཏི པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ. ཁ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ ཙ་ཀྑཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ས་ཏི་པི ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷ་ཏྟེ སུ་ཀ་རཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ནྟི ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་མུ་ཁེ་ན ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དྷཱ་ཏུ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. རཱུ་པ་ནྟི ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏཱིཏི རུ་པྤ་ན་ཊྛེ་ན རཱུ་པ་ནྟི ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ཏི. ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཱཏི ཏཾ རཱུ་པཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཱ. ནཱ་མནྟི ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ན་མ་ན་ཊྛེ་ན ནཱ་མ་ནྟི ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པེ་ཏི. ཡ་མ་ཀ་ཏཱ་ལ་ཀྑ་ནྡྷཾ བྷི་ནྡ་ནྟོ ཝི་ཡ ཡ་མ་ཀཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་རཱུ་པཾ, རཱུ་པ་ཉྩཱ’’ཏི དྭེ་ཝ ཨི་མེ དྷ་མྨཱ, ན ཨེ་ཏྠ ཀོ་ཙི ཨ་ཏྟཱ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནི་ཡཾ ཝཱ་ཏི ནཱ་མ་རཱུ་པཾ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏི པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ཏི པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ དི་ཊྛི་ཝི་སུ་དྡྷི ད་སྶི་ཏཱ. ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ ན ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ. ཡ་སྨཱ ས་བྦཾ ས་བྦ་ཏྠ ས་བྦ་དཱ ཙ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ས་ཧེ་ཏུ་ཀཾ. ཀཱི་དི་སེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ? ན ཨི་སྶ་རཱ་དི་ཝི་ས་མ་ཧེ་ཏུ་ནཱ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༢.༤༤༧) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ས་པ་ཙྩ་ཡཾ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷུ་པཱ་དཱ་ན་ཀ་མྨཱ་ཧཱ་རཱ་ད་ཡོ. ཨེ་ཝནྟི ‘‘ཏཾ པ་ནེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཀེ པ་ཙྩ་ཡེ ཙེ་ཝ རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཀེ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨེ ཙ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མུ་ད་ཡཱ རཱུ་པ་ས་མུ་ད་ཡོ, ཏ་ཎྷཱ་ས་མུ་ད་ཡཱ རཱུ་པ་ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༡.༥༠). ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎ་ཝི་སུ་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏི.

ཧུ་ཏྭཱཏི ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ. ཨ་བྷཱ་ཝ་ཊྛེ་ནཱཏི ཏ་ད་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཝི་ན་སྶ་ན་ཊྛེ་ན. ཨ་ནི་ཙྩཱཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ ཨ་དྡྷུ་ཝཱ. ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏཱིཏི ཏེ་སུ པ་ཉྩ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ནི་རོ་པེ་ཏི. ཏ་ཏོཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་རོ་པ་ན་ཏོ པ་རཾ, ཏ་ཏོ ཝཱ ཨ་ནི་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་པྤ་ཊི་པཱི་ལ༹་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷེ་ཧི པ་ཏི པ་ཏི ཨ་བྷི་ཀྑ་ཎཾ པཱི་ལ༹་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ དུ་ཀྑཱ ཨ་ནི་ཊྛཱ, དུ་ཀྑ་མཱ ཝཱ. ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཀ་སྶ་ཙི ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཨ་ན་ཏྟཱཏི ན ས་ཡཾ ཨ་ཏྟཱ, ནཱ་པི ནེ་སཾ ཀོ་ཙི ཨ་ཏྟཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི. ཏི་ལ་ཀྑ་ཎཾ་ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནི་ཙྩ་སྶ དུ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, དུ་ཀྑ་སྶ ཙ ཨ་ན་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀེ ཏི་ཝི་དྷ་མྤི སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ. ས་མྨ་ས་ནྟོཏི ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཝི་པ་སྶ་ནུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ པ་ཧཱ་ཡ མ་གྒཱ་མ་གྒཾ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་ངྑཱ་རེ ས་མྨ་ས་ནྟོ གོ་ཏྲ་བྷུ་ཉཱ་ཎཱ་ན་ནྟ་རཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི.

ཨེ་ཀ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ནཱཏི ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ ཉཱ་ཎེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ན. པ་ཊི་ཝེ་དྷོ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ས་ཡེ ནི་སྶ་ངྒ་ཙཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཾ ནི་བྦི་ཛ྄ཛྷ་ནཾ. ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ག་མ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཝ་བོ་དྷོ. ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑཾ, ཨེ་ཏྟཾ དུ་ཀྑཾ, ན ཨི་ཏོ བྷི་ཡྻོ’’ཏི པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ན་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷོ་ཏི པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ, ཨི་ད་ཉྩ ཡ་ཐཱ ཉཱ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟེ པ་ཙྪཱ དུ་ཀྑ་སྶ ས་རཱུ་པཱ་དི་པ་རི་ཙྪེ་དེ ས་མྨོ་ཧོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨི་ཉྩ་སྶ ཁ་ཎེ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཧཱི་ན་སྶ པུ་ན ཨ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ པ་ཀ་ཊྛཾ ཧཱ་ནཾ ཙ་ཛ་ནཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ, པ་ཧཱ་ན་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷོ་ཏི པ་ཧཱ་ན་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ. ཨ་ཡ་མྤི ཡེ་ན ཀི་ལེ་སེ་ན ཨ་པྤ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནེ་ན མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ས་ཏི ཙ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ, ཏ་སྶ པ་ད་གྷཱ་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ནྟ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་སྶ་ངྒ་ཙཱ་རཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ. ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ཀེ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ་ཝ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎཾ ‘‘ཨི་དཾ ཏ’’ནྟི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ག་ཧ་ཎཾ, སཱ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷོ་ཏི ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ. ཨ་ཡ་མྤི ཡ་སྶ ཨཱ་ཝ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏོ ཉཱ་ཎཾ ནི་རོ་དྷཾ ཨཱ་ལ་མྦི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་སྶ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏོ ཏཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་མེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ.

བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ནཱ ཝ་ཌྜྷ་ནཱ ཙ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་མ་གྒེ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཊྛེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ, དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་སུ ཝ་ཌྜྷ་ན་ཊྛེ་ན, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པ་ཋ་མ་མ་གྒོ་པི ཧི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟཾ པ་རི་ཛཱ་ན་ནཱ་དིཾ ཝ་ཌྜྷེ་ནྟོ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ཏ་ཏྠཱ་པི ཝ་ཌྜྷ་ན་ཊྛེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ. དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ པུ་གྒ་ལ་ནྟ་ར་སཱ་དྷ་ན་ཏོ ཙ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཊྛེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ, སཱ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷོ་ཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ. ཨ་ཡ་མྤི ཡ་ཐཱ ཉཱ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟེ པ་ཙྪཱ མ་གྒ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དེ ས་མྨོ་ཧོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ. ཏི་ཊྛ་ནྟུ ཏཱ་ཝ ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏཱ མ་གྒ་དྷ་མྨཱ, ཡ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟེ་སུ ཕ་ལེ་སུ་པི ཨ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་ཡ ཝི་ག་ཏ་ས་མྨོ་ཧོ་ཝ ཧོ་ཏི སེ་ཀྑོ་པི ས་མཱ་ནོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨོ པ་ཏྟ་དྷ་མྨོ ཝི་དི་ཏ་དྷ་མྨོ པ་རི་ཡོ་གཱ་ལ༹ྷ་དྷ་མྨོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༧). ཡ་ཐཱ ཙ་སྶ དྷ་མྨཱ ཏཱ་སཾ ཛོ་ཏི་ཏཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ་ཝ་ལ་མྦི་ནི་ཡོ མ་གྒ་ཝཱི་ཐི་ཏོ པ་ར་ཏོ མ་གྒ་ཕ་ལ་པ་ཧཱི་ནཱ་ཝ་སི་ཊྛ་ཀི་ལེ་ས་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ ཧི ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཨཱ་ད་ཡོ. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡེ་ནཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ. ཀི་ཙྩ་ཏོཏི ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ. ནི་རོ་དྷཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ་པཱི’’ཏི པི-ས་དྡོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ ད་ཊྛ་བྦོ ནི་རོ་དྷེ་པི ཨ་ས་མྨོ་ཧ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ. ཨེ་ཏ་སྶཱཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ.

པ་ཉྙ་ཝཱ་ཏི ནི་དྡི་ཊྛོ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པ་ཉྙ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. པཱ་ལི༹་ཏོཏི དྷ་མྨ་ཏོ. ཨ་ཏྠ་ཏོཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ. ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཏོཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཏཾ་ཏཾ་ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཏོ. པུ་བྦཱ་པ་ར་ཏོཏི པུ་བྦེ་ནཱ་པ་ར་སྶ སཾ་ས་ནྡ་ན་ཏོ. ས་ངྒཱི་ཏི་ཀྐ་མེ་ན ཙེ་ཏྠ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏཾ་ཏཾ་དེ་ས་ནཱ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་ན ཨ་པ་ར་བྷཱ་ག་སྶ སཾ་ས་ནྡ་ན་ཏོ. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཙ་རི་ཏོཏི ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཙ་རི་ཏོ ཝཱི་མཾ་ས་ན་ཙ་རི་ཏོ ཏེ་པི་ཊ་ཀེ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནེ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཙཱ་ར་ཝེ་པུ་ལླ་ཏོ. པ་ཉྙ་ཝཱ་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦོ མ་གྒེ་ནཱ་ག་ཏཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཛྫ ཨ་ཛྫེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟནྟི ཨི་ཏྟ་རཾ ཨ་ཏི་ཁི་པྤ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་ཉྙ་ཝཱ་པ་ཀྑཾ བྷ་ཛ་ཏི སེ་ཀྑ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. སུ་ཏྟེ པ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷོ་ཝ ཀ་ཐི་ཏོ ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ.

ཨེ་སཱཏི ཨ་ན་ནྟ་རེ ཝུ་ཏྟོ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལོ. ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཀ་ཙི་ཏྟནྟི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀ་མྨ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་ཙི་ཏྟཾ. སུ་ཁ་ཝེ་ད་ན་མྤི ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཀོ ཝེ་དི་ཡ་ཏི, ཀ་སྶ ཝེ་ད་ནཱ, ཀིཾ་ཀཱ་ར་ཎཱ ཝེ་ད་ནཱ, སོ་པི ཀ་སྶ་ཙི ཨ་བྷཱ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎ་མུ་ཁེ་ན སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མུ་ད་ཡ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ངྒ་མ་ཏོ ཨ་སྶཱ་ད་ཏོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏོ ཙ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ནྟོ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ནཾ ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏི ནཱ་མ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཡ་སྨཱ ‘‘ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཀ་ཐཾ ཨུ་པ་ལ་ཀྑེ་ཏི. ཏཱ་ཡ ཧི ཏ་ད་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཏ་སྨཱ ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ་མྤི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༢.༣༨༠) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཏ་སྶ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཏོ ཨ་ཉྙ་མྤི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་ན་ནྟ་ར་ཝཱ་རེ པ་ན རཱུ་པ་མུ་ཁེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཨི་དྷ ཨ་རཱུ་པ་མུ་ཁེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སུ་ཁ་ནྟི་པི ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནི་དྡི་ཊྛཾ, པུ་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན.

སཾ་ས་ཊྛཱཏི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན སཾ་ཡོ་ག་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི. ཝི་སཾ་ས་ཊྛཱཏི ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ. བྷི་ནྡི་ཏྭཱཏི ཨ་ཉྙ་བྷཱུ་མི་ཀ་སྶ ཨ་ཉྙ་བྷཱུ་མི་ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ ཝི་ནཱ་སེ་ཏྭཱ, སཾ་བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཝཱ. སཾ་ས་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ པུ་ཙྪ་ཏཱིཏི ཏཾ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ སཾ་ས་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨ་ཝ་ས་རོ ཝི་སཾ་ས་ཊྛ་བྷཱ་ཝཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ? ན, ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ནྟ་ར་ག་ཏཱ་ནཾ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་མ་གྒ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ན་ཉྩ ཝོ་མི་སྶ་ཀ་སཾ་ས་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་སྶ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཝི་ནི་ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏྭཱ. ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱཏི ཨི་དཾ ཀེ་ཝ་ལཾ སཾ་ས་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན ས་བྷཱ་ཝ་བྷེ་དཾ, ས་བྷཱ་ཝ་བྷེ་ད་ཏོ པ་ན ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ ནེ་སཾ པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཝཱ ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཝཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ཏོ ཝཱ ནི་རོ་དྷ་ཏོ ཝཱ’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ ས་བྷཱ་ཝ་བྷེ་དཾ ཝི་ས་ཡ་བྷེ་དེ་ན སུ་ཊྛུ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ས་ཡོཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ ཨི་སྶ་རི་ཡ་བྷཱུ་མི, ཡེ་ན ཙི་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ཀཱ་མ་ཉྩ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པི པ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རཱི, མ་གྒོ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་ཧི་ཏོ་ཝ, ན ཀེ་ཝ་ལོ, ཡ་ཐཱ པ་ན ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ ཙི་ཏྟཾ པ་དྷཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ་སྶ དྷོ་ར་ཡ྄ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ ‘‘ཚ་དྭཱ་རཱ་དྷི་པ་ཏི རཱ་ཛཱ’’ཏི (དྷ. པ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༨༡) ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ་སུ པ་ཉྙཱ པ་དྷཱ་ནཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་དྷ་མ་ན་སྶ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཏ་ད་དྷཱི་ན་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི མ་གྒ་དྷ་མྨེ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ཨེ་ཝ པ་ཋ་མཾ ག་ཧི་ཏཱ. ཨ་ཡ་ཉྩ ནེ་སཾ ཝི་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་བྷེ་དོ, ཏ་ཐཱ ཙ པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཝི་དྷི ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཐེ་རེ་ཧེ་ཝ ད་སྶི་ཏོ, ཨ་པི་ཙ ཁོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་པི ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡ་ཏྠ པ་ཉྙཱ ན ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པུ་ཙྪ་ནེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི ཡ་ཐཱ ‘‘ཀིཾ་ཙི་ཏྟོ ཏྭཾ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༡༣༢-༡༣༥). ཡ་ཏྠ པ་ན པ་ཉྙཱ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ཏྠཱ་པི ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཛོ་ཏ་ནཱ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ – ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ས་ཎྛ་པེ་ཏི ས་ནྣི་སཱ་དེ་ཏི ཨེ་ཀོ་དིཾ ཀ་རོ་ཏི ས་མཱ་ད་ཧ་ཏི (སཾ. ནི. ༤.༣༣༢), ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༡). ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ་སུ པ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ཙོ་ད་ནཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཏེ བྷི་ཀྑུ པ་ཉྙཱ ཨ་དྷི་ག་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཀ་ཏྠ་ཙི ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨཱ པ་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན་པི ནི་དྡི་སཱི་ཡ་ནྟི – ‘‘པ་ཋ་མ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ལཱ་བྷི་ནོ ཀཱ་མ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟི ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ནཱི པ་ཉྙཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པ་ཊི. མ. ༡.༡). ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན་པི – ‘‘ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀ་ས་ཉྙཱ་ཏི ཝཱ སེ་ས་རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ་ཏི ཝཱ ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཨེ་ཀ་ཏྠཱ, ཨུ་དཱ་ཧུ ནཱ་ན་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༤༥.པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ). ཏ་ཐཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ་པི ཀ་ཏྠ་ཙི ཙི་ཏྟ་སཱི་སེ་ན ནི་དྡི་སཱི་ཡ་ནྟི – ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ ཙི་ཏྟཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི (དྷ. ས. ༢༧༧), ཏ་ཐཱ ཕ་སྶཱ་དི་སཱི་སེ་ན་པི – ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ ཕ་སྶཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི, ཝེ་ད་ནཾ ས་ཉྙཾ ཙེ་ཏ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༢༧༧).

ཙ་ཏཱུ་སུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡ་ངྒེ་སཱུཏི ས་པྤུ་རི་ས་སེ་ཝ་ནཱ, ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ, ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ, དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨི་མེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་སྶ ཀཱ་ར་ཎེ་སུ. ཀཱ་མཾ ཙེ་ཏེ་སུ ས་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ་པི དྷ་མྨཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ཝ ཏེ་ཧི ཝི་ནཱ ཏེ་སཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཐཱ་པི ཙེ་ཏྠ ས་དྡྷཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་དྡོ ཨེ་ཝ ཧི ས་པྤུ་རི་སེ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏི, ས་དྡྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་ཏི, ཡོ་ནི་སོ ཙ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཙ ཨ་ནུ་དྷ་མྨཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཏྠ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ ད་ཊྛ་བྦ’’ནྟི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སེ་སི་ནྡྲི་ཡེ་སུ་པི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཙ་ཏཱུ་སུ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནེ་སཱུཏི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ. ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་སཱུཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཏྠ ཙ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡ་ངྒེ་སུ ས་དྡྷཱ ཝི་ཡ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝཱི་རི་ཡཾ ཝི་ཡ ཙ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ – ‘‘ས་ཏི་མཱ ཝི་ནེ་ཡྻ ལོ་ཀེ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༢.༣༧༣; མ. ནི. ༡.༡༠༦; སཾ. ནི. ༥.༣༨༤, ༤༠༧) ཝ་ཙ་ན་ཏོ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཀི་ཙྩ་ཏོ ས་ཏི ཨ་དྷི་ཀཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་དྷི་ཀ་མྨི་ཀ་སྶ ས་མཱ་དྷི, ‘‘ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་ནཱ པ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ པ་ཉྙཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨ་དྷི་ཀཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ཏི པཱ་ཀ་ཊོ་ཡ་མ་ཏྠོ, ཨ་དྷི་ག་མ་ཀྑ་ཎེ པ་ན ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ནཾ ཝི་ཡ ས་བྦེ་ས་མྤི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ས་མ་ར་ས་ཏཱ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨེ་ཏྠ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨེ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ཨེ་ཝནྟི ཡཾ ཋཱ་ནཾ, ཏཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ས་མ་ཏྟཱ་དིཾ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི. ས་ཝི་ས་ཡ་སྨིཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡེ ཨེ་ཝ. ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ དྷ་མྨཱ ཀ་ཐི་ཏཱཏི ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ ཙ ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་སེ་ན ཀ་ཐི་ཏཱ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ས་དྡྷཱ་པ་ཉྩ་མེ་སུ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ ས་ཧ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་སུ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ས་ཡེ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཀི་ཙྩཱ་དྷི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཏ་སྶ ཏ་སྶེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, ན ས་བྦེ་སཾ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙེ་པི ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ དྷ་མྨཱ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཝི་ས་ཡེ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན བོ་དྷི་ཏཱ་ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཀི་ཙྩ་ཏཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྲི་དཾ ཨུ་པ་མཱ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ རཱ་ཛ་པ་ཉྩ་མཱ ས་ཧཱ་ཡཱ ཝི་ཡ ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ཀཱ་ནི པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི. ནེ་སཾ ཀཱི་ལ༹་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཝཱི་ཐི་ཨོ་ཏ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝཱི་ཐི་ཨོ་ཏ་ར་ཎཾ. ས་ཧཱ་ཡེ་སུ པ་ཋ་མཱ་དཱི་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་ཀ་གེ་ཧེ་ཝ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཝི་ཡ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཨ་ངྒཱ་དཱི་ནི པ་ཏྭཱ པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ. ས་ཧཱ་ཡེ་སུ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ སེ་སི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཏ་ད་ནྭ་ཡ་ཏཱ. ཏ་སྶ པུ་བྦ་ངྒ་མ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཀི་ཙྩཱ་ནུ་ག་ཏ་ཏཱ. ན ཧི ཏ་དཱ ཏེ་སཾ ས་ས་མྦྷཱ་ར་པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨཱ་པཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཀི་ཙྩཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏི, ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ པ་ན ཀི་ཙྩཾ ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི པུ་རེ་ཏ་རཾ ཏ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨི་ཀ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ཉྙུ་ཏྟ་རཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ རཱ་ཛཱ་ནཾ ནི་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་ག་མ་ནཾ.

མ་གྒ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མྤཱིཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཨ་པ་ཙ་ཡ་གཱ་མི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མྤི. ཏ་ཐེ་ཝ ཏཾ ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ས་ཙྩ་དྷ་མྨཾ ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ མ་གྒཱ་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཏྟཱ ཙ. ཡཾ ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཛཱ་ན་ན་པ་ཛཱ་ན་ནཱ་ནི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནི, ན ‘‘ཡཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཡ མ་གྒ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན. ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ས་མཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ས་ཧ པ་ཝ་ཏྟི་ཀ་ཏཱ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད་ཏཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ས་ཧེ་ཝ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་ཏཱ, ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཝ་ཏྠུཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ, ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟི ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ. ཧེ་ཏུ་མྷི ཙེ་ཏཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ན ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཏཱ་ཡ སཾ་ས་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ སཱ་དྷེ་ཏི. ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཉྩེ་ཏཾ, ཨི་ཏོ ཏཱི་ཧི་པི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ.

མ་གྒ་པ་ཉྙཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, སཱ ཧི ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ, ན པ་རི་ཉྙེ་ཡྻཱ, པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ན བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་པི ཏ་གྒ་ཏི་ཀཱ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀི་ཉྩཱ་པི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མྤི ཏ་ཐེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ན པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཡ་མྤི ཏཾ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎཾ, ཏ་མྤི ཁ་ཡ་དྷ་མྨཾ ཝ་ཡ་དྷ་མྨཾ ཝི་རཱ་ག་དྷ་མྨཾ ནི་རོ་དྷ་དྷ་མྨ’’ནྟི.

༤༥༠. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པཱིཏི ཝེ་ད་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ སཱ་མ་ཉྙ་གྒ་ཧ་ཎེ ས་ཏི་པི. ཏེ་བྷཱུ་མི་ཀ་ས་མྨ་ས་ན་ཙཱ་ར་ཝེ་ད་ནཱ་ཝཱཏི བྷཱུ་མི་ཏྟ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་མྨ་ས་ན་ཉཱ་ཎ་སྶ གོ་ཙ་ར་བྷཱུ་ཏཱ ཝེ་ད་ནཱ ཨེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཏུ་རོ་གྷ་ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཏྠི་ཀཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨེ་ས ན་ཡོ པ་ཉྙཱ་ཡ་པི. ཨི་དྷ སུ་ཁཱ་དི་ས་དྡཱ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་ས་ཡཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ སུ་ཏྟེ་ན སཱ་དྷེ་ཏུཾ ‘‘རཱུ་པ་ཉྩ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་ནྟ་དུ་ཀྑནྟི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ཨ་ནི་ཊྛཾ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ དུ་ཀྑ་མ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཾ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་པ་ཏི་ཏཾ, ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཉྩཱ་ཏི དུ་ཀྑཱ་ནུ་པ་ཏི་ཏཾ, དུ་ཀྑཱ་ཝ་ཀྐ་ནྟཾ. སུ་ཁེ་ན ཨ་ན་ཝ་ཀྐ་ནྟཾ ཨ་བྷ་ཝི་སྶཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ན་ཡི་དནྟི ཨེ་ཏྠ ཨི་དནྟི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. སཱ་ར་ཛྫེ་ཡྻུནྟི སཱ་རཱ་གཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻུཾ. སུ་ཁནྟི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཨི་ཊྛཾ. སཱ་རཱ་གཱ སཾ་ཡུ་ཛྫ་ནྟཱིཏི བ་ཧ་ལ་རཱ་ག་ཧེ་ཏུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ད་ས་ཧི་པི སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ་ཧི སཾ་ཡུ་ཛྫ་ནྟི. སཾ་ཡོ་གཱ སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ནྟཱིཏི ཏ་ཐཱ སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ནྟི, ཝི་བཱ་དྷཱི་ཡ་ནྟི ཨུ་པ་ཏཱ་པཱི་ཡ་ནྟི ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎནྟི ཨི་ཊྛཾ, ཨ་ནི་ཊྛཾ, མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཉྩ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ སུ་ཁཾ, དུ་ཀྑཾ, ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་ནྟི ཀ་ཐི་ཏཾ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན པ་ཉྩ་པི ཁ་ནྡྷེ སུ་ཁཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཝེ་ད་ནཱ ཨེ་ཝ སུ་ཁཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་པ་ཙུ་ར་ཛ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཡཾ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘པུ་རི་མཾ སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་སེ་ས་ལཱ་བྷཱི པ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏ་མྤི སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རོ་ཏེ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༨༠; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༧༩). ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཧི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝེ་དི་ཡ་ནྟི་ཡཱ ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི་པུ་གྒ་ལོ ཝེ་དེ་ཏཱི་ཏི ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

ས་བྦ་ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི ས་བྦཱ་ཡ་པི ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མི་ཀ་ས་ཉྙཱ་ཡ. ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི ས་བྦ་སྨིཾ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་ས་ཉྙཱ་ཡ. ཝ་ཏྠེ ཝཱཏི ཝཱ-ས་དྡེ་ན ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏུཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. པཱ་པེ་ནྟོཏི བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཝཱ ཨ་པྤ་ནཾ ཝཱ ཨུ་པ་ནེ་ནྟོ. ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ས་ཉྙཱ་པཱིཏི ‘‘ནཱི་ལཾ རཱུ་པཾ, རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ ནཱི་ལ’’ནྟི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ས་ཉྙཱ་པི.

ཨ་ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀ་ཏྟཱཏི ས་བྦེ་སཾ ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཀྐ་ག་ཏནྟི སུ་ཏྟ་ཀ་ནྟ་ན་ཀ་ཏ་ཀྐ་མྷི, སུ་ཏྟ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་ཏ་ཀྐ་མྷི ཝཱ ཝེ་ཋ་ན་ཝ་སེ་ན ཋི་ཏཾ. པ་རི་ཝ་ཊྚ་ཀཱ་དི་ག་ཏནྟི སུ་ཏྟ་ཝེ་ཋ་ན་པ་རི་ཝ་ཊྚ་ཀཱ་དི་ག་ཏཾ. ཝི་སྶ་ཊྛ་ཏྟཱ་ཝ ན ག་ཧི་ཏཱ, ཡ་ད་གྒེ་ན པ་ཉྙཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མྤ་ཡོ་གཾ ལ་བྷཱ་པི་ཏཱ, ཏ་ད་གྒེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཧི་པི ས་མྤ་ཡོ་གཾ ལ་བྷཱ་པི་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཏ་དེ་ཝ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏི སཾ་ས་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏི ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦཾ པ་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན་པི ཝི་སེ་ས་སྶ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཨ་ཡཾ ས་དྡོ ཙ ལ་དྡ་ཏོ་ཡེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་ཝི་སེ་སོ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ. ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ ཧི དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཏེ་ན ཨཱ་ཁྱཱ་ཏ་པ་དེ་ན ནཱ་མ་པ་དེ་ན ཙ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་ས་གྒ་པ་དཾ ཛོ་ཏ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏི, ན ཝཱ་ཙ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ་པི ཛཱ་ན་ན་ཏྠེ ཝི་སེ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ས་ཉྙཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཉྙཱ་པ་དཱ་ནི ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཛཱ་ན་ན་ཏྠེ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཝི་སི་ཊྛ་ཝི་ས་ཡེ ཙ ནི་ཊྛཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་ཉྙཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ཉྫཱ་ན་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ མ་ཏྟ-ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་ས་ནི་ཝ་ཏྟི་ཨ་ཏྠེ་ན ཝི་ཛཱ་ན་ན་པ་ཛཱ་ན་ནཱ་ཀཱ་རེ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཨེ་ཝ-ས་དྡེ་ན ཀ་དཱ་ཙི་པི ཨི་མི་སྶཱ ཏེ ཝི་སེ་སཱ ན་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་རེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་མྤི ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱི ས་ཉྙཱ ཀུ་ཏོ པ་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ‘‘ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷཾ པཱ་པེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི’’ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་གྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི.

ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ན ས་ཉྙཱ ཝི་ཡ ནཱི་ལ་པཱི་ཏཱ་དི་མ་ཏྟ་ས་ཉྫཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་མྤི ཏཱ་དི་སཾ ཝི་སེ་སཾ ཛཱ་ན་ནྟ་མེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཀ་ཐཾ པ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷཾ པཱ་པེ་ཏཱི་ཏི? པ་ཉྙཱ་ཡ ད་སྶི་ཏ་མ་གྒེ་ན. ལ་ཀྑ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎི་ཀ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཧི ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡ པ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་ཙ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ན་པི ཝི་པ་སྶ་ནཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཏཾ པ་གུ་ཎ་སྶ ག་ནྠ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཡ་ནེ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ག་ཏཱ་པི ཝཱ་རཱ ན ཨུ་པ་དྷཱ་རཱི་ཡ་ནྟི. ‘‘ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ’’ནྟི ཙ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཾ. ཨུ་སྶ་ཀྐི་ཏྭཱཏི ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དི་ཉཱ་ཎ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ. མ་གྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཾ པཱ་པེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི ཨ་ས་མྦོ་དྷ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི ས་ཉྫཱ་ནཱཏི ཨ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ, ན ས་ཉྫཱ་ན་ན་མ་ཏྟེ་ན. ཏ་ཐཱ ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་མྤི པཱ་པེ་ཏི, ན ཝི་ཛཱ་ན་ན་མ་ཏྟེ་ན, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ན ཨ་ཉྙཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་སྶ་ཀྐི་ཏྭཱ མ་གྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་མྤི པཱ་པེ་ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཛཱ་ཏ་བུ་དྡྷཱིཏི ཨ་ས་ཉྫཱ་ཏ་བྱ་ཝ་ཧཱ་ར་བུ་དྡྷི. ཨུ་པ་བྷོ་ག་པ་རི་བྷོ་གནྟི ཨུ་པ་བྷོ་ག་པ་རི་བྷོ་གཱ་ར་ཧཾ, ཨུ་པ་བྷོ་ག་པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཡོ་གྒ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀཱུ་ཊོཏི ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀོ ཏ་མྦ་ཀཾ་སཱ་དི་མ་ཡོ. ཚེ་ཀོཏི མ་ཧཱ་སཱ་རོ. ཀ་ར་ཏོཏི ཨ་ཌྜྷ་སཱ་རོ. ས་ཎྷོཏི མུ་དུ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ས་མ་སཱ་རོ. ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན པཱ་ད་སཱ་ར་པ་རོ་པཱ་ད་སཱ་ར་ཨ་ཌྜྷ་སཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ཛཱ་ན་ནྟོ ཙ པ་ན ནཾ རཱུ་པཾ དི་སྭཱ་པི…པེ… ཨ་སུ་ཀཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཀ་ཏོ་ཏི་པི ཛཱ་ནཱ་ཏི ཏ་ཐཱ ཧེ་ར་ཉྙི་ཀ་ག་ནྠ་སྶ སུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝནྟི་ཨཱ་དི ཨུ་པ་མཱ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ. ས་ཉྙཱ་ཝི་བྷཱ་གཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ པི་ཎྜ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ག་ཧ་ཎ་ཏོ དཱ་ར་ཀ་སྶ ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ད་སྶ་ན་ས་དི་སཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི སཱ ཡ་ཐཱ་ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་ཝི་ས་ཡ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ གཱ་མི་ཀ་པུ་རི་ས་ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ད་སྶ་ན་ས་དི་སཾ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཉྙཱ པ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ་ཝ་བོ་དྷ་ཏོ ཧེ་ར་ཉྙི་ཀ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ད་སྶ་ན་ས་དི་སཱ ཝུ་ཏྟཱ. ནེ་སནྟི ས་ཉྙཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཉྙཱ་ནཾ. ཝི་སེ་སོཏི ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་སེ་སོ. དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷོ པ་ཀ་ཏི་པ་ཉྙཱ་ཡ. ཨི་མི་ནཱ་ཝ ནེ་སཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་སུ་ཁུ་མ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི.

ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ནནྟི ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ནཾ. ཏེ་ན ཨ་བྷི་ནྣ་ཝི་ས་ཡཱ་བྷི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏཱ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་ཝུ་ཏྟི་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་ལླི་ངྒེ་ཏི. ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནནྟི ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཋ་པ་ནཾ. ཨ་ཡཾ ཕ་སྶོ…པེ… ཨི་དཾ ཙི་ཏྟནྟི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ. ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཝཱ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན སེ་ས་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨི་དནྟི ཨ་རཱུ་པཱི་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཀ་ར་ཎཾ. ཏ་ཏོཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ཏི་ལ་ཏེ་ལཱ་དི་ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཾ, ཏ་ཏོ. ཡ་དི དུ་ཀྐ་ར་ཏ་རཾ, ཀ་ཐཾ ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

༤༥༡. ནི་སྶ་ཊེ་ནཱཏི ནི་ཀྑ་ནྟེ་ན ཨ་ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན. པ་རི་ཙྩ་ཏྟེ་ནཱཏི པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ས་དི་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་པ་ག་མ་ནེ་ན པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ས་མྦ་ནྡྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་པཱ་དཱ་ན་དཱི་པ་ན་ཏོ. ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཏོ. ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ན ནི་ཡ་མ་ཏོ ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མ པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀཱ་ས་མྦ་ནྡྷཱ’’ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ, རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ པ་ན ན ཏ་ཐཱ་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝ པ་ཉྩ་ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ནི་སྶ་ཊ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎཾ ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་རི་སུ་དྡྷེ་ནཱཏི ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་སཾ་ཀི་ལེ་སི་ཀ་ཏྟཱ་ཝ. ཏ་ཉྷི ཝི་ག་ཏཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཱ་ཡ ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་རི་སུ་དྡྷཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ ནེ་ཡྻཾ, ས་པ་ར་ས་ནྟཱ་ནེ་སུ ཨི་དཾ ཨ་ཏི་ས་ཡཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཾ བོ་དྷེ་ཏ་བྦཾ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནེ་ཡྻནྟི ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ནེ་ཏ་བྦཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཋི་ཏ་སྶ ཧི སཱ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི. པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐནྟི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ, ཨ་ནུ་པ་ད་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཀ་ལཱ་པ་ཏོ ན་ཡ་ཏོཏི ཀ་ལཱ་པ་ས་མྨ་ས་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་ཏོ ན་ཡ་ཝི་པ་སྶ་ན་ཏོ. བྷི་ཀྑུ་ནོཏི སཱ་ཝ་ཀ་སྶ. སཱ་ཝ་ཀ་སྶེ་ཝ ཧི ཏ་ཏྲ ཨ་ནུ་པ་ད་དྷ་མྨ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ན ས་ཏྠུ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་སྶ་ཛྫེ་སཱིཏི ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན པ་ཛ་ཧ་ཏི.

ཧ་ཏྠ་ག་ཏ་ཏྟཱཏི ཧ་ཏྠ་ག་ཏ་ས་དི་ས་ཏྟཱ, ཨཱ་ས་ནྣ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་དཱ ཧི ལོ་ཀ་ནཱ་ཐོ བོ་དྷི་མཱུ་ལེ ཨ་པ་རཱ་ཛི་ཏ་པ་ལླ་ངྐེ ནི་སི་ནྣོ – ‘‘ཀི་ཙྪཾ ཝ་ཏཱ་ཡཾ ལོ་ཀོ ཨཱ་པ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༢.༥༧; སཾ. ནི. ༢.༤, ༡༠) པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་མུ་ཁེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཚ་ཏྟིཾ་ས་ཀོ་ཊི་ས་ཧ་སྶ་མུ་ཁེ་ན མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎཾ ནཱ་མ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟ་ས་མྨ་ས་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ཨ་ནེ་ཀཱ་ཀཱ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ས་མྨ་ས་ནེ ཨ་ནུ་པ་ད་མེ་ཝ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷ་མྨེ་པི ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ས་མྨ་སི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་རོ་པ་ཉྙཱ་སཱཏི དྭེ་པ་ཉྙཱ་སཾ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ཀེ་ཙི དྷ་མྨཱ ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཕ་སྶ་པ་ཉྩ་མ་ཀཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟཱ་པི ཛྷཱ་ན་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་དཱི་སུ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, ཏཾ་ཏཾ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཝི་སི་ཊྛེ་ན པ་ན ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སེ་ན དྷ་མྨ་ནྟ་རཱ་ནི ཝི་ཡ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་སུ ན་ཝི་ནྡྲི་ཡ་ཏཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ངྒུ་དྡྷཱ་རེ་ནཱཏི ཏ་ཏྠ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཛྷཱ་ན་ངྒ་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་མ་གྒ་ངྒཱ་ནཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎེ་ན. ཨ་ངྒ-ས་དྡོ ཝཱ ཀོ་ཊྛཱ་ས་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཨ་ངྒུ་དྡྷཱ་རེ་ནཱཏི ཕ་སྶ་པ་ཉྩ་མ་ཀཱ་དི་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་ནཾ ས་མུ་དྡྷ་ར་ཎེ་ན. ཡཱ་ཝ་ཏཱ ས་ཉྙཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོཏི ཡ་ཏྟ་ཀཱ ས་ཉྙཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ, ཏཱ་ཧི ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་དྷི་ག་ནྡྷ་བྦ་ཏྟཱ ཏཱ་ཝ་ཏི་ཀཱ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཨ་ཉྙཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ས་མ་དྷི་ག་མོ.

ད་སྶ་ན་པ་རི་ཎཱ་ཡ་ཀ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་ནྡྷ་སྶ ཡ་ཊྛི་ཀོ་ཊིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ མ་གྒ་དེ་ས་ཀོ ཝི་ཡ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན པ་རི་ཎཱ་ཡ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཡ་ཐཱ ཝཱ སོ ཏ་སྶ ཙ་ཀྑུ་བྷཱུ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཀྑུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི. ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ. ས་མཱ་དྷི ཙེ་ཏྠ ཨཱ་རུ་པྤ་ས་མཱ་དྷཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ས་མྨ་ས་ན་པ་ཡོ་གོ པ་ན ཀོ་ཙི ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷཱི་ཏི ཡུ་ཏྟཾ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱུ་ཏཱ པ་ཉྙཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ. ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནྟོ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ཀི་ཙྩ་ཏོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ‘‘ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི པ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏོ (སཾ. ནི. ༣.༥; ༤.༩༩-༡༠༠; ༣.༥.༡༠༧༡-༡༠༧༢; ནེ་ཏྟི. ༤༠; མི. པ. ༢.༡.༡༤) ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀི་ཙྩ་ཏོཏི གོ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏྟེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཀི་ཙྩ་ཏོ. ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོཏི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ ས་མྨོ་ཧ་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏོ ཡ་ཐཱ པཱི་ཏི་པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་སུ. ཀི་མ་ཏྠི་ཡཱཏི ཀིཾ་པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀོ ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻེ དྷ་མྨེཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཝ་བོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཉེ་ཡྻེ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦེ ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་དྷ་མྨེ. ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཙ ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་བྱཱ་པཱ་ར་མཱ་ཧ. པ་རི་ཉྙེ་ཡྻེཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་ཏི་པི དུ་ཀྑཱ་ཏི་པི ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི་པི པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦེ. པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི རཱུ་པཾ…པེ… ཨ་ནི་ཙྩཾ ཁ་ཡ་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་ཊི. མ. ༡.༤༨) པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་བྱཱ་པཱ་ར་མཱ་ཧ. པ་ཧཱ་ཏ་བྦེ དྷ་མྨེཏི ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་དི་ཀེ ཡཱ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷཱ ས་བྦེ པཱ་པ་དྷ་མྨེ. པ་ཛ་ཧ་ཏི པ་ཀ་ཊྛ་ཏོ ཛ་ཧ་ཏི, ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏི ཙེ་ཝ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ཏི ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མི་ནཱ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་བྱཱ་པཱ་ར་མཱ་ཧ. སཱ པ་ནེ་སཱ པ་ཉྙཱ ལོ་ཀི་ཡཱ་པི ཏི་པྤ་ཀཱ་རཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་པི, ཏཱ་སཾ ཝི་སེ་སཾ ས་ཡ་མེ་ཝཱ་ཧ. ཀི་ཙྩ་ཏོཏི ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ཏོ. ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་བ་ལཾ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དཱི་སུ ས་མྨོ་ཧ་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏོ. ནི་བྦཱ་ན་མཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དཱི་སུ ཝི་ག་ཏ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ’’ཏི.

༤༥༢. ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ཙ ཝ་ཊྚ་ནི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཨི་དྷ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཝི་ཝ་ཊྚ་ཀ་ཐཱ ཧེ་སཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཙ མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཙཱ’’ཏི. པ་ར་ཏོ གྷོ་སོཏི པ་ར་ཏོ ས་ཏྠུ་ཏོ, སཱ་ཝ་ཀ་ཏོ ཝཱ ལ་བྦྷ་མཱ་ནོ དྷ་མྨ་གྷོ་སོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་པྤཱ་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན’’ནྟི. ཏ་ཉྷི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡོ བྷ་ཝི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ན ཡོ ཀོ་ཙི པ་ར་ཏོ་གྷོ་སོ. ཨུ་པཱ་ཡ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོཏི ཡེ་ན ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧཱ་དི སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏཱ་དི་སོ པ་ཐ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. ཨ་ཡ་ཉྩ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ནི་ཡ་མ་པ་ཀྑི་ཀོ, ན ས་བྦ་སཾ་གཱ་ཧ་ཀོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྨིཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན པ་ར་ཏོ་གྷོ་ས་མེ་ཝ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ན པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཝི་སེ་སཾ པ་ཊི་ཡོ་གཱི་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ-ས་དྡ་སྶ.

ལ་དྡྷུ་པ་ཀཱ་རཱཏི (ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༥.༢༥) ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ནི་སྶ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷ་པ་ཙྩ་ཡཱ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི་སུ ཙ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི, ཨ་ན་ནྟ་ར་སྶ ཧི ཝི་དྷི, པ་ཊི་སེ་དྷོ ཝཱ. ཨ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མཱ་དྷི་མྷི ཏ་པྤ་རི་ཀྑཱ་ར་དྷ་མྨེ་སུ་ཡེ་ཝ ཙ ཀེ་ཝ་ལོ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཏི ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི་ཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི. ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེཏི ཨ་ན་ནྟ་རེ ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ ཙཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷེ ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ. པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་སཾ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཙེ་ཏོ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི, ཨ་གྒ་ཕ་ལ་པ་ཉྙཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི ཕ་ལཾ ཨ་སྶཱཏི. ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཕ་ལཾ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ’’ཏི, ས་བྦ་སཾ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཙེ་ཏ་སོ ཝི་མུ་ཙྩ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ན་ས་ཉྙི་ཏཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཕ་ལཾ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ཙཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་དྷ ཙ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི-ས་དྡེ་ན པ་ཧཱ་ན་མ་ཏྟཾ ག་ཧི་ཏཾ, པུ་བྦེ པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་དྷ་མྨཱ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ་ཏི ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ པུ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ སི་ཡཱ.

པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་ནི་སཾ་སཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཀ་མྨ་ནྟཱ་ཛཱི་ཝཱ སཱི་ལ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ས་མཱ་དྷི་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ, ཏ་ཐཱ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ ཛྷཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི སོ ‘‘ཨ་པྤ་ནཱ’’ཏི ནི་དྡི་ཊྛོ. ས་མྨཱ་ས་ཏི་ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མཱ པ་ན ས་མཱ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝ་སེ་སཱ དྷ་མྨཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལནྟི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ. སུ་ཏཱདཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་རོ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཧ ཀ་ཐ་ནཾ སཾ་ཀ་ཐཱ, སཾ་ཀ་ཐཱ་ཝ སཱ་ཀ་ཙྪཱ. ཨི་དྷ པ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་པ་ཊི་བ་དྡྷཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ…པེ… ཀ་ཐཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཝཱི་ཐི་ཡཱ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ནཾ ཁ་ལ་ནཾ, ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ པ་ཀྑ་ལ་ནཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ ཝི་ཙྪེ་ད་ནཱི་ཀ་ཐཱ ཁ་ལ་ན་པ་ཀྑ་ལ་ན་ཚེ་ད་ན་ཀ་ཐཱ. པཱུ་རེ་ནྟ་སྶཱཏི ཝི་ཝ་ཊྚ་ནི་སྶི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ པཱ་ལེ་ནྟ་སྶ བྲཱུ་ཧེ་ནྟ་སྶ ཙ. སུ་ཎ་ནྟ་སྶཱཏི ‘‘ཡ་ཐཱ་ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཕཱ་ཏིཾ ག་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ སུ་ཎ་ནྟ་སྶ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ‘‘ས་པྤཱ་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ.

པ་ཉྩ་སུ་པི ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་ནྟ-ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ནོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཨ་མྦུ་པ་མཱ ཙ ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ. ཨུ་ད་ཀ་ཀོ་ཊྛ་ཀནྟི ཨཱ་ལ་ཝཱ་ལཾ. ཐི་རཾ ཀ་ཏྭཱ བ་ནྡྷ་ཏཱིཏི ཨ་སི་ཐི་ལཾ ད་ལ༹ྷཾ ནཱ་ཏི་མ་ཧ་ནྟཾ ནཱ་ཏི་ཁུ་དྡ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏི. ཐི་རཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཨུ་ད་ཀ་སི་ཉྩ་ན་ཀཱ་ལེ ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཝི་སྶ་རི་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀ་སྶ ཨ་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ལ་ཝཱ་ལཾ ཐི་ར་ཏ་རཾ ཀ་རོ་ཏི. སུ་ཀྑ་ད་ཎྜ་ཀོཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་མྦ་ག་ཙྪ་ཀ་སྶ སུ་ཀྑོ སཱ་ཁཱ་སཱི་ས་ཀོ. ཀི་པི་ལླི་ཀ་པུ་ཊོཏི ཏ་མྦ་ཀི་པི་ལླི་ཀ་ཀུ་ཊ་ཛཾ. ཁ་ཎི་ཏྟིནྟི ཀུ་དཱ་ལཾ. ཀོ་ཊྛ་ཀ་བ་ནྡྷ་ནཾ ཝི་ཡ སཱི་ལཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཝ་ཌྜྷ་ནུ་པཱ་ཡ་སྶ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨུ་ད་ཀ་སི་ཉྩ་ནཾ ཝི་ཡ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ན་ཏོ. མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཐི་ར་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ས་མ་ཐོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ སཱི་ལ་མ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ད་ལ༹ྷ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ན་ཏོ. ས་མཱ་ཧི་ཏ་སྶ ཧི སཱི་ལཾ ཐི་ར་ཏ་རཾ ཧོ་ཏི. ས་མཱི་པེ ཝ་ལླི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཧ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ཁ་ལ་ན་པ་ཀྑ་ལ་ན་ཙྪེ་ད་ནཾ ཨི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝི་བ་ནྡྷཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཏོ. མཱུ་ལ་ཁ་ཎ་ནཾ ཝི་ཡ ས་ཏྟ་ནྣཾ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཏ་སྶཱ ཝི་བ་ནྡྷ་སྶ མཱུ་ལ་ཀཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛཱི་ནཾ པ་ལི་ཁ་ཎ་ན་ཏོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྨཱ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལ་སྶ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ས་པྤཱ་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཏོ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏེ ཨ་ཏྠེ སཱ་ཀ་ཙྪཱ་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཾ, ཏ་ཏོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝི་སོ་དྷ་ནེ་ན ས་མ་ཐ་ནི་པྥ་ཏྟི, ཏ་ཏོ ས་མཱ་ཧི་ཏ་སྶ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི. པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝི་པ་སྶ་ནོ མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ པ་རི་བྲཱུ་ཧེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སཾ ཨ་ངྒཱ་ནཾ པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ས་མྨུ་ཁཱ ཙ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ན་ཏོ ཨ་ཡ་མཱ་ནུ་པུ་བྦཱི ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

༤༥༣. ཨི་དྷ ཀིཾ པུ་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨི་དྷ ཨེ་ཝཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ པཱ་པི་ཏཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ‘‘ཀ་ཏི པ་ནཱ་ཝུ་སོ, བྷ་ཝཱ’’ཏི བྷ་ཝཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ ཀཱི་དི་སཾ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པུ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ‘‘མཱུ་ལ་མེ་ཝ ག་ཏོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ‘‘དུ་པྤ་ཉྙོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. དུ་པྤ་ཉྙོཏི ཧི ཨི་དྷ ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ས་ཙྩོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན ཛ་ལོ༹ ཨེ་ཝ. ཀཱ་མ་བྷ་ཝོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀ་མྨོ་པ་པ་ཏྟི་བྷེ་ད་ཏོ དུ་ཝི་དྷོ་པི བྷ་ཝོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱུ་པ་གཾ ཀ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ་ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༦༤༧; ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༢.༦༤༦-༦༤༧) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པུ་ན་བྦྷ་ཝ་སྶཱཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ བྷ་ཝ་ན་ཏོ ཛཱ་ཡ་ན་ཏོ པུ་ན་བྦྷ་ཝོ་ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མ་སྶ ཝ་ཊྚ་པ་བ་ནྡྷ་སྶ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷ ཝ་ཊྚཾ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཨ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟཱིཏི བྷ་ཝ་ཡོ་ནི་ག་ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནི་བྦ་ཏྟི. ཏ་ཧིཾ ཏ་ཧིཾ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ བྷ་ཝཱ་དི་ཀེ. ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱཏི ཏ་ཎྷཱ་ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ན་ཧེ་ཏུ. ག་མ་ནཱ་ག་མ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏིཨཱ་དི་ནཱ བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡོ ད་སྶེ་ཏི. ཁ་ཡ་ནི་རོ་དྷེ་ནཱཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཁ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷེ་ན. ཨུ་བྷ་ཡ་མེ་ཏཾ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཙྩཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏྟཱ. ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཏཾ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན. ཡ་ཐཱ ཧི པ་དཱི་པུ་ཛྫ་ལ་ན་ཧེ་ཏུ་ཀོ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཝི་ག་མོ, ཨེ་ཝཾ ཝི་ཛྫུ་པྤཱ་ད་ཧེ་ཏུ་ཀོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནི་རོ་དྷོ, ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ ཙ ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལཱ་པི པུ་བྦཱ་པ་ར་ཀཱ་ལཱ ཝི་ཡ ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ནྟི ཡ་ཐཱ – ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ རཱུ་པེ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི (མ. ནི. ༡.༢༠༤, ༤༠༠; མ. ནི. ༣.༤༢༠, ༤༢༥, ༤༢༦; སཾ. ནི. ༢.༤༣-༤༥; ༢.༤.༦༠; ཀ་ཐཱ. ༤༦༥, ༤༦༧) པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཀི་རི་ཡཱ. ག་མ་ནཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི ཨི་དྷ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ་ན. ཨཱ་ག་མ་ནཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི ཏ་ཏྠ རཱུ་པཱ་རཱུ་པེ་སུ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ་ན. ག་མ་ནཱ་ག་མ་ནཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི ས་བྦ་སོ ཨ་པ་རཱ་པ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

༤༥༤. ཝི་ཝ་ཊྚ་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་ར་ཏོ ཛོ་ཏི་ཏཾ པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ཝི་ཝ་ཊྚཾ པ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་སེ་ན ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟ་སྶ ནི་རོ་དྷ་སཱ་དྷ་ཀཾ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཏ་མཾ པ་ནཱ་ཝུ་སོ་ཏི ཨི་དྷ ཀིཾ པུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ན་ནྟ་རཾ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ་ནི པ་ཋ་མ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ས་མྤ་ཡོ་ག་པ་ཧཱ་ན་ངྒཱ་ནི པུ་ཙྪི་ཏཱ་ནི. ཨ་ངྒ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནནྟི ཛྷཱ་ན་ངྒ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ. ཀོ་ཊྛཱ་ས་པ་རི་ཙྪེ་དོཏི ཏ་ཏྠ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཕ་སྶ་པ་ཉྩ་མ་ཀཱ་དི་དྷ་མྨ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ. ཨི་མ་སྨིཾ ཛྷཱ་ནེ ཨེ་ཏྟ་ཀཱ དྷ་མྨཱ སཾ་ཝི་ཛྫ་ནྟི, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ནི་རོ་དྷི་ཏཱ་ཏི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ. ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ནུ་པ་ཀཱ་རཱ་ནི ཨ་ངྒཱ་ནཱིཏི ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ནི ཙ ཨ་ནུ་པ་ཀཱ་རཱ་ནི ཙ ཨ་ངྒཱ་ནི. ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཧི སོ་ལ༹་ས་ཧི ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡཱ་ཧི ན་ཝ་ཧི ས་མཱ་དྷི་ཙ་རི་ཡཱ་ཧི ཙ པ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ཏཾ་ཏཾ་ཉཱ་ཎ་སྶ ས་མཱ་དྷི་ཙ་རི་ཡཱ་ཧི ས་མ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ནུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ངྒཱ་ནི, ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ཀཱ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ངྒཱ་ནི. ཏེ་ས་ཉྷི ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ནུ་པུ་བྦཾ ཨུ་པ་ས་ནྟུ་པ་ས་ནྟ་ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ བྷ་ཝ་གྒ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ་སེ་ས་སུ་ཁུ་མ་ཏཾ པ་ཏྟཱ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣཾ ཀཱ་ལཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཏ་སྶཱཏི ནི་རོ་དྷ་སྶ. ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡནྟི ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ས་དི་སཾ. ན ཧི ནི་རོ་དྷ་སྶ ཀོ་ཙི དྷ་མྨོ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི. ཡ་ཉྷི ཏ་དཱ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ ཏ་ཐཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ, ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ཡ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི སཱ ཏ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཚ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོཏི སུ་ཏྟ་ནྟ་ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ནྟ་པི་ཊ་ཀ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ‘‘ས་ཏྟ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ’’ཏི པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨི་དཾ ‘‘ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ཀ’’ནྟི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ. ན་ཡཾ ཝཱ ད་སྶེ་ཏྭཱཏི ཨཱ་དི་ཨ་ནྟ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ན་ཡ་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ.

༤༥༥. ཨེ་ཝཾ ནི་རོ་དྷ་སྶ པཱ་ད་ཀཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ནྟོ་ནི་རོ་དྷེ ཨ་ནུ་པ་བ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཉྩ་ནྣཾ པ་སཱ་དཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་པུ་ཙྪ་ནེ པ་ཋ་མཾ ཏཱ་ཝ ཏེ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་ཏོ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་ཝི་ས་ཡ་ཏོ པ་ཊི་སྶ་ར་ཎ་ཏོ ཙ པུ་ཙྪ་ན་ཝ་སེ་ན པཱ་ལི༹ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནི་སྶ་ཡེ པ་ཉྩ པ་སཱ་དེ པུ་ཙྪ་ནྟོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. གོ་ཙ་ར་ཝི་ས་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མཾ ཏ་བྦ་ཧུ་ལ་ཙཱ་རི་ཏཱ་པེ་ཀྑཾ གོ་ཙ་ར་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཨ་ན་ཉྙ་ཏྠ་བྷཱ་ཝཱ་པེ་ཀྑཾ ཝི་ས་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠེ་ཝ གོ་ཙ་ར་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཝི་སེ་སོ, ཝི་ཝ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘གོ་ཙ་ར་བྷཱུ་ཏཾ ཝི་ས་ཡ’’ནྟི. ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶཱཏི ཨེ་ཀོ ཨེ་ཀ་སྶ, ཨ་ཉྙོ ཨ་ཉྙ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙ་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ ཨེ་ཀ-ས་དྡོ ‘‘ཨི་ཏྠེ་ཀེ ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༢༧) ཝི་ཡ. ས་ཙེ ཧཱིཏི་ཨཱ་དི ཨ་བྷཱུ་ཏ་པ་རི་ཀ་པྤ་ན་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. ཏ་ཏྠ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ. ཝི་ནཱ་པི མུ་ཁེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠ་ས་ལླཱ་པི་ཀ་ནི་ད་སྶ་ནཾ ནཱ་མ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དྷི་ཊྛི་ཏ་མེ་ཝ ཙ་ཀྑུ རཱུ་པཾ པ་སྶ་ཏི, ན ཀེ་ཝ་ལཾ, ཨེ་ཝཾ ཙ་ཀྑུ་ནི་སྶ་ཡ་མེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཏཾ པ་སྶ་ཏི, ན ཨི་ཏ་ར་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཀྑུ་པ་སཱ་དེ ཨུ་པ་ནེ་ཧཱི’’ཏི. ཏེ་ན ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ སཾ་ཧ་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་དི ཝཱ ནཱི་ལཾ ཡ་དི ཝཱ པཱི་ཏ་ཀནྟི ཨི་དཾ ནཱི་ལ་པཱི་ཏཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ཛཱ་ན་ན་མ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ནཱི་ལཾ པཱི་ཏ་ཀནྟི པ་ཛཱ་ན་ནཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ན་ཏྠེ་ཝ ཨ་ཝི་ཀ་པྤ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཏེ་སཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ. ནི་སྶ་ཡ་སཱི་སེ་ན ནི་སྶི་ཏ་པུ་ཙྪཱ ཧེ་སཱ, ཨེ་ཝ་ཉྷི ཝི་ས་ཡཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ཙོ་ད་ནཱ ས་མ་ཏྠི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཝི་ས་ཡཾ ར་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ་ནི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནི, ཏ་ཏྠ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཙ ན་ཏྠི, ན ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ཊི་ས་ར་ནྟཱ་ནི ཝི་ཡ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀིཾ ཨེ་ཏཱ་ནི པ་ཊི་ས་ར་ནྟཱི’’ཏི. ཛ་ཝ་ན་མ་ནོ པ་ཊི་ས་ར་ཎནྟི པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀཾ ཨི་ཏ་ར་ཉྩ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཡཱ་ཡ’སྶ ར་ཛྫ་ནཱ་དི་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊི་ས་ར་ཎ་ཏཱ, སཱ ས་ཝི་སེ་སཱ ཡ་ཏྠ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཛ་ཝ་ན་མ་ནོ ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ན དྭཱ་རེཏི ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རེ ཛ་ཝ་ནཾ ར་ཛྫ་ཏི ཝཱ དུ་སྶ་ཏི ཝཱ མུ་ཡ྄ཧ་ཏི ཝཱ, ཡ་ཏོ ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཨ་སཾ་ཝ་རོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི.

ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ ཛ་ཝ་ན་མ་ན་སྶེ་ཝ པ་ཊི་ས་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ. དུ་བྦ་ལ་བྷོ་ཛ་ཀཱཏི ཧཱི་ན་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ རཱ་ཛ་བྷོ་གྒཱ. སེ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཡོ་ཛི་ཏ་དི་ཝ་སེ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ ཡུ་ཏྟི་ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ. ཨ་ནྡུ་བ་ནྡྷ་ནེ་ན བ་དྡྷ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ བ་ནྡྷ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ. ཀི་ཉྩི པ་ཧ་ར་ནྟེ མཱ པ་ཧ་ར་ནྟཱུ་ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏོ དཱ་ཏ་བྦ་ད་ཎྜོ མཱ་པ་ཧཱ་ར་ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ. སོ ས་བྦོ་པི པ་རི་ཏྟ་ཀེ་སུ གཱ་མི་ཀ་མ་ནུ་སྶེ་སུ ཏ་ཐཱ ལ་བྦྷ་མཱ་ནོ ཨེ་ཏྟ་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀནྟི ས་ཏ་ཀ་རཱི་ས་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི. ཏ་ཏྠཱཏི་ཨཱ་དི ཨུ་པ་མཱ་སཾ་ས་ནྡྷ་ནཾ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

༤༥༦. ཨ་ནྟོ་ནི་རོ་དྷ་སྨིཾ པ་ཉྩ པ་སཱ་དེཏི ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ པ་ཉྩ པ་སཱ་དེ. ཀི་རི་ཡ་མ་ཡ་པ་ཝ་ཏྟ་སྨིནྟི ཛ་ཝ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ. བ་ལ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟཱིཏི པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟི, ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན བ་ལ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟི. ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩཱཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩ པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ་པི པ་སཱ་དོ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡེ་ན ཝི་ནཱ ན ཏི་ཊྛ་ཏི ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ར་ཧི་ཏ་སྶ ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པ་ཀ་ལཱ་པ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨ་ནུ་པཱ་ལ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏེ་ན ཨ་ནུ་པཱ་ལི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཨུ་སྨཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཏེ་ན ཨ་ན་ནུ་པཱ་ལི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཨུ་སྨཱ ཨཱ་ཡུཾ པ་ཊི་ཙྩ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཛཱ་ལ་སི་ཁཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨཱ་བྷཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཛཱ་ལ་སི་ཁཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་བྷཱུ་ཏ་ས་ངྒྷཱ་ཏཾ ས་ཧེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ ‘‘ཨཱ་བྷཱ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏུ ‘‘ཨུ་ཛྫ་ལ་ཏི, ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཝི་དྷ་མ་ཏི, རཱུ་པ་ག་ཏཱ་ནི ཙ ཝི་དཾ་སེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཉཱ་ཡ་ཏི. ཏཾ ཨཱ་ལོ་ཀཾ པ་ཊི་ཙྩཱཏི ཏཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ ཨཱ་ལོ་ཀཾ པ་ཙྩ་ཡཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ. ཛཱ་ལ་སི་ཁཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་པྤི་ཀཱ, མ་ཧ་ཏཱི, ཨུ་ཛུ, ཀུ་ཊི་ལཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ཏི.

ཛཱ་ལ་སི་ཁཱ ཝི་ཡ ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛོ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨཱ་ལོ་ཀོ ཝི་ཡ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཏ་ནྣི་སྶི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་དཱ་ནི ཨུ་པ་མོ་པ་མི་ཏ་བྦཱ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཛཱ་ལ་སི་ཁཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ལོ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཐཱ ཛཱ་ལ་སི་ཁཱ་ཡ ས་ཧེ་ཝ ཨཱ་ལོ་ཀོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀ་མྨ་ཛུ་སྨ་ནཱ ས་ཧེ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཛཱ་ལ་སི་ཁཱ་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ ཏ་སྶཱ ས་ཏི་ཡེ་ཝ ཧོ་ནྟོ ཨཱ་ལོ་ཀོ ཏཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ ཛ་ནི་ཏ་ཨཱ་ལོ་ཀེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི. ཨུ་སྨཱ ནཱ་མེ་ཏྠ ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ ཏ་ནྣི་སྶི་ཏ་ཉྩ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཏ་ད་ནུ་པཱ་ལ་ཀ་ཉྩཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཛ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་ས་མྦྷ་ཝེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡེ་ན ཨུ་སྨཱ་ཡ ཨ་ནུ་པཱ་ལ་ན’’ནྟི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཁ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ པ་བ་ནྡྷཱ་ནུ་པ་ཙྪེ་ད་སྶ་པི ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་སྶ་ས་ཏ་མྤི ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛ་པ་ཝ་ཏྟཾ པཱ་ལེ་ཏཱི’’ཏི. ཨུ་སྨཱ ཨཱ་ཡུ་ནོ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ནྟོ སེ་ས་བྷཱུ་ཏ་ས་ཧི་ཏོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཨཱ་ཡུ་པི ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ པཱ་ལེ་ནྟ་མེ་ཝ ཨུ་སྨཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི པཱ་ལེ་ཏཱི’’ཏི.

༤༥༧. ཨཱ་ཡུ ཨེ་ཝ ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཙྩ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པཱ་ལ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ངྑ་ར་ཎ་ཏོ ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑཱ་རོ. བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ པ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་བྷེ་དེ་སུ རཱུ་པ་ཀ་ལཱ་པེ་སུ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་ནྟི ཀ་ཏྭཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ར་སཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་ད་ནི་ཡཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ དྷ་མྨཱ་ཝཱ’’ཏི. སུ་ཁཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣ་ཏྟཱ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ. ཨི་མེ་སཾ ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑཱ་ར་ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་རོ་དྷཾ ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶ མ་ར་ཎེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ནི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ. ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཏ་ཐཱ ཨ་ནི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ ནི་རོ་དྷ་སྶ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་མེ་ཝ ན སི་ཡཱ, ཀུ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཏེ ཙ ཧཱ་ཝུ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝུ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ས་ཉྙཱ་ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏྭཱཏི ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ་པཱ་ཏ་ཏོ ནི་བྦི་ནྡི་ཏྭཱ. ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣེ ཀཱ་ལེ ས་མྤ་ཏྟེ. རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཙྩ་ཡཱཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ. ཛཱ་ལཱ་པ་ཝ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཏེ་ཛུ་སྶ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ས་ཡོ་བྷཱ་ས་ན་ཏོ ཙ. ཨུ་ད་ཀ་པྤ་ཧཱ་རོ ཝི་ཡ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ. པི་ཧི་ཏ་ཨ་ངྒཱ་རཱ ཝི་ཡ རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་སྨཱ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནོ་བྷཱ་ས་ན་ཏོ. ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལཱ་ག་མ་ནནྟི ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལ་སྶ ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ. ཨ་ནུ་རཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ རཱུ་པ་པ་ཝ་ཏྟིགྒ་ཧ་ཎཾ. ཨི་མཾ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡཾ ཛ་ཧ་ནྟཱིཏི ཨི་མ་སྨཱ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡཱ ཀ་ལེ༹་ཝ་རཱ ཝི་ག་ཙྪ་ནྟི ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནྟི.

ཀཱ་ཡེ་ན ས་ངྑ་རཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ. ཝཱ་ཙཾ ས་ངྑ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རཱ. ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཏྭཱ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ཧི ཝཱ་ཙཾ བྷི་ནྡ་ཏི ཀ་ཐེ་ཏི. ཙི་ཏྟེ་ན ས་ངྑ་རཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རཱ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ཏོ. ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་ནི་རོ་དྷ་ཙོ་ད་ནཱ་ཡ རཱུ་པ་ནི་རོ་དྷོ ཝི་ཡ ཙི་ཏྟ་ནི་རོ་དྷོ ཨ་ཙོ་དི་ཏོ ཏེ་སཾ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྟཱ་ཏི ན ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ནི་རོ་དྷོ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀོ ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ནི་རོ་དྷེ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝཱ་ཙཱ ཨ་ནི་རུ་དྡྷཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, ཏ་མྤི ན. ཝཱ་ཙཾ ས་ངྑ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཧི ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རཱ, ཏེ་སུ ནི་རུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཐཾ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་ནི་རོ་དྷོ. ཙི་ཏྟཾ པ་ན ནི་རུ་དྡྷེ་སུ་པི ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཏེ་ཧི ཨ་ན་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ནི་རོ་དྷོ ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ པ་ར་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ནི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཙ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ན་པ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཏེ ཛཱི་ཝ་ནྟི ཨེ་ཝ ནཱ་མཱ་ཏི. བྱ་ཉྫ་ནེ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱཏི ‘‘ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རཱ ནི་རུ་དྡྷཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏེ་ཝ ནི་རུ་དྡྷཱ, ན ཙི་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ནེ་ཡྻ་ཏྠཾ སུ་ཏྟཾ ‘‘ནཱི་ཏ་ཏྠ’’ནྟི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ན་ཡེ ཋ་ཏྭཱཏི པ་ར་མྤ་རཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ ཋ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏ་བྦོཏི སུ་ཏྟ་ནྟ་རཱ་ག་མ་ཏོ སུ་ཏྟ་ནྟ་ར་པ་ད་སྶ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦོ. ཡ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨ་ས་ཉྙ་བྷ་ཝོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ས་ཉྙཱ་ཝ ཏ་ཏྠ ན་ཏྠི, ཨི་ཏ་རེ པ་ན ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ ས་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ན ག་ཡ྄ཧ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ‘‘ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ས་ཉྙཱ་ཝ ཏ་ཏྠ ཏཱ་དི་སཱི, ན ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ’’ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ན ག་ཡ྄ཧ་ཏི ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ‘‘ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རཱ ནི་རུ་དྡྷཱ’’ཏི, ‘‘ས་ཉྙཱ་ཝེ་ད་ཡི་ཏ་ནི་རོ་དྷོ’’ཏི ཙ དེ་ས་ནཱ་སཱི་ས་མེ་ཝ. ས་བྦེ་པི པ་ན ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ ཏ་ཏྠ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཏ་ཐཱ་པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ་ན ས་བྦེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. ཨེ་ཏེ་ན ཡཾ པུ་བྦེ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྟཱ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཙ ཡུ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ་ན་ཝ་བོ་དྷ་ཏོ་ཏི ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠོ ཧི པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ, ན བྱ་ཉྫ་ན’’ནྟི.

ཨུ་པ་ཧ་ཏཱ་ནཱིཏི བཱ་དྷི་ཏཱ་ནི. མ་ཀྑི་ཏཱ་ནཱིཏི དྷཾ་སི་ཏཱ་ནི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་གྷ་ཊྚ་ནཱ་ཡ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཀི་ལ་མ་ཐོ ཙ་ཀྑུ་ནཱ བྷཱ་སུ་ར་རཱུ་པ་སུ་ཁུ་མ་ར་ཛ་ད་སྶ་ནེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨུ་ཎྷ་ཀཱ་ལེ པུ་ར་ཏོ ཨ་གྒི་མྷི ཛ་ལ་ནྟེ ཁ་ར་སྶ་རེ ཙ པ་ཎ་ཝེ ཨཱ་ཀོ་ཊི་ཏེ ཨ་ཀྑཱི་ནི བྷེ་དཱ་ནི ཝི་ཡ ན ས་ཧ་ནྟི སོ་ཏཱ་ནི ‘‘སི་ཁ་རེ་ན ཝི་ཡ ཨ་བྷི་ཧ་ཉྙ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྟཱ་རོ ཧོ་ནྟི.

༤༥༨. རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མེ་ཝ རཱུ་པ་ཝི་རཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནྟི ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟོ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི ‘‘སུ་ཁ་སྶ ཙ པ་ཧཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི. ཨ་པ་ག་མ་ནེ་ན ཝི་ག་མེ་ན པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་པ་ག་མ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ སུ་ཁཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ནཱ་ནི. ཨ་དྷི་ག་མ་པ་ཙྩ་ཡཱ པ་ན ཀ་སི་ཎེ་སུ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཧེ་ཊྛི་མཱ ཏ་ཡོ ཙ ཨཱ་རུ་པྤཱ. ན ཧི ས་ཀྐཱ ཏཱ་ནི ཨ་ན་དྷི་ག་ནྟྭཱ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་མ་དྷི་ག་ནྟུཾ. ནི་རོ་དྷ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཀ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟིནྟི ནི་རོ་དྷ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་མུ་དཱ་ག་ཏ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ. སཱ ཧི ‘‘ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཐཱ ས་མ་ཐ་ནི་སྶ་ནྡོ ཨ་བྷི་ཉྙཱ, མེ་ཏྟཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་མུ་དི་ཏཱ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་ནི་སྶ་ནྡོ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རོ, ཀ་སི་ཎ་ནི་སྶ་ནྡོ ཨཱ་རུ་པྤཱ, ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནི་སྶ་ནྡོ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི, ཨེ་ཝཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ནི་སྶ་ནྡ་ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནི་སྶ་ནྡཱ་ཡ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ ནཱ་མ སཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ནི་མི་ཏྟཱ་ན་ནྟི རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ས་བྦཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ན’’ནྟི. ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩི ས་ངྑཱ་ར་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ, ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ནི་མི་ཏྟཱ་པ་ག་ཏཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ’’ཏི. ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཾ མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ, ན ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ. ན ཧེ་ཏྠ ཏ་སྶ ས་མྦྷ་ཝོ ཨ་ནུ་ལོ་མཱ་ན་ནྟ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ.

ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེཏི ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ནི་རོ་དྷ་སྶ ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ནཾ ག་ཧི་ཏཱ་ནཾ ཨི་མ་སྨིཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ. དྭཱི་ཧི བ་ལེ་ཧཱིཏི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བ་ལེ་ཧི. ཏ་ཡོ ཙ ས་ངྑཱ་རཱ་ནནྟི ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ. སོ་ལ༹་ས་ཧི ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡཱ་ཧཱིཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, དུ་ཀྑཱ, ཨ་ན་ཏྟཱ, ནི་བྦི་དཱ, ཝི་རཱ་གཱ, ནི་རོ་དྷཱ, པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱ, ཝི་ཝ་ཊྚཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒོ…པེ… ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨི་མཱ་ཧི སོ་ལ༹་ས་ཧི ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡཱ་ཧི. ན་ཝ་ཧི ས་མཱ་དྷི་ཙ་རི་ཡཱ་ཧཱིཏི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི་ཨཱ་དཱི་ཧི ན་ཝ་ཧི ས་མཱ་དྷི་ཙ་རི་ཡཱ་ཧི. ཡོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་སུ ཙ་རི་ཡཱ་སུ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝོ, སཱ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་པ་ཉྙཱ. ཨ་སྶཱ སཱ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཀ་ཐི་ཏཱ. ཏ་སྨཱ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༨༦༨-༨༦༩) ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ་ཉྩ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༢.༨༦༨) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཝ་ལ་ཉྫ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཨ་རི་ཡ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝི་ཧ་ར་ཎ་ས་མཱ་པ་ཏྟི. ཋི་ཏི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་བ་ནྡྷ་ཊྛི་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ན ཁ་ཎ་ཊྛི་ཏི. ཀ་སྨཱ? ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཋི་ཏི་ཡཱ་ཏི ཙི་ར་ཊྛི་ཏ་ཏྠ’’ནྟི. ཨ་དྡྷཱ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དོཏི ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་སྶཱ་མཱི་ཏི པ་གེ་ཝ ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དོ. རཱུ་པཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀ་མྨ་ཀ་མྨ་ནི་མི་ཏྟ་ག་ཏི་ནི་མི་ཏྟེ་སུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་རཱུ་པཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཀ་མྨ་ནི་མི་ཏྟེ ཚ་བྦི་དྷ་མྤི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་བྦ་ནི་མི་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ན ས་བྦེ་སཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ, ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཝཱ མ་ན་སི་ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏོ. ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ཉྷེ་ཏཾ ཡ་ཐཱ ‘‘དཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཏཾ བྷེ་ས་ཛྫཾ, ཡ་དི མེ བྱཱ་དྷི་ཏཱ སི་ཡུ’’ནྟི.

༤༥༩. ནཱི་ལ་མྤི ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནཱི་ལཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་མུ་ཁེ་ན ཏཾ་ཝ་ཎྞཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཉྫཱ་ན་ནཾ ཨ་ཝེ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝ་མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཾ ཛོ་ཏི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏ་སྨི་ཉྷི ཋཱ་ནེ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཾ ཀ་ཐི་ཏ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨེ་ཏྠ སུ་ཉྙ་ཏཱ’’ཏི, ‘‘ཨེ་ཏྠ ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ནྟི ‘‘ཨི་དྷ ཨ་ཉྙཾ ཨ་བྷི་ན་ཝཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཏཱཏི ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཨཱ་ད་ཡོ. ཨེ་ཀ་ནཱ་མ་ཀཱཏི ཨེ་ཀེ་ཀ་ནཱ་མ་ཀཱ, ཡེ ནཱ་ནཱ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི. ཙ་ཏུ་ནཱ་མ་ཀོཏི ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ནཱ་མ་ཀོ. ཨེ་ཏནྟི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ. ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱཏི ཨ་ནོ་དྷི་སོ, ཨོ་དྷི་སོ་པི ཝཱ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ’’ཏི ཨ་པ་རི་མི་ཏཱ. ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱཏི ཨ་སུ་བྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ ཨ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ.

ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི ཀི་ཉྩ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ངྒྷ་ཊྚ་ན་སྶ ཀི་ཉྩ་ན་སྶ ཨ་སུ་བྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ན་མྤི པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ས་བི་མྦཾ ཝི་ཡ ཝི་གྒ་ཧཾ ཀི་ཉྩ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, ན ཏ་ཐཱ ཨི་མ་སྶཱ་ཏི. ན་ནུ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤཱ་ན་མྤི པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཾ ཀི་ཉྩི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ན་ཏྠཱི་ཏི? ས་ཙྩཾ ན་ཏྠི, ཨ་ཡཾ པ་ན པ་ཋ་མཱ་རུ་པྤ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་ཡ ན པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏ་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ཏྟེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ. བྷ་ཝ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་བྷི་དྷཱ་ནཾ བུ་དྡྷི ཙཱ་ཏི བྷཱ་ཝོ, ཨ་ཏྟཱ. བྷཱ་ཝ-ས་དྡོ་པི ཨ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷཱ་ཝ་པོ་ས་པུ་གྒ་ལཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ནཱ’’ཏི. ནེ་སཾ ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ས་མཱ་དྷི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ. ‘‘ནཱ་ན་ཏཱ པཱ་ཀ་ཊཱ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ནཱ་ན་ཏྟཾ བྷཱུ་མི་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཙ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཏྠོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཏྟཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎཱ ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

ཨེ་ཏྟ་ཀོཏི རཱ་གཱ་དཱི་ཧི སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཏྟ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎོ, ཨུ་ཏྟཱ་ནོ པ་རི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་བྦཱ་ན་མྤི ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་མེ་ཝ པ་མཱ་ཎ་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཀུ་པྤཱ་ཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ཧི ཨ་ཀོ་པ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ. ཀི་ཉྩ་ཏཱིཏི ཀ་ཏྟ་རི པ་ཋི་ཏོ དྷཱ་ཏུ མ་དྡ་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཉྩ་ཏི མ་དྡ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་སྶ པ་ཡོ་གཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་ནུ་སྶཱ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ས་མཱུ་ཧཱ་དི་གྷ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཀི་ཙྩ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏཱ་ཡ ཙ ས་ཝི་གྒ་ཧཱ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ས་ངྑཱ་རཱ ནི་ཙྩཱ་དི་གྒཱ་ཧ་སྶ ཝ་ཏྠུ་ཏཱ་ཡ ‘‘ནི་ཙྩ་ནི་མི་ཏྟཾ སུ་ཁཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ པ་ན ཏ་ཏྠ གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གཾ ཀ་རོ་ནྟཱི ནི་ཙྩཱ་དི་གྒཱ་ཧཾ ཝི་དྷ་མེ་ནྟཱི ‘‘ནི་མི་ཏྟཾ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ གྷ་ན་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ. ན ག་ཧི་ཏཱཏི ཨེ་ཀ་ཏྠ་པ་ད་ནི་དྡེ་སེ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཀ་སྨཱ ན ག་ཧི་ཏཱ? སཱཏི སུ་ཉྙ་ཏཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ནི་དྡེ་སེ་སུ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན་པི ཨེ་ཀ་ཏྠཱ, ན ཀེ་ཝ་ལཾ ས་བྷཱ་ཝ་ས་ར་ས་ཏོ་ཝ. ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ལ་དྡྷ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན. ཨ་ཉྙ་སྨིཾ པ་ན ཋཱ་ནེཏི ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་དི་ས་དྡ་པ་ཝ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཧོ་ནྟི. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཏཱ་ཡ ཏཱ་ཡ ས་མ་ཉྙཱ་ཡ ཝོ་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ཏཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན. ས་ཙྩཱ་ནཾ ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ཝ་ཊྚ་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཊྛི་ཏ་དེ་ས་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ་ན ཀཱུ་ཊཾ ག་ཎྷ་ནྟོ ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱ་ཝ དེ་ས་ནཾ ནི་ཊྛ་པེ་སི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

མ་ཧཱ་ཝེ་ད་ལླ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༤. ཙཱུ་ལ༹་ཝེ་ད་ལླ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༦༠. ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ཡ་སྨཱ པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ པུ་ཙྪ་ཀ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ཀེ པུ་ཙྪཱ་ནི་མི་ཏྟ་ཉྩ ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཀོ པ་ནཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཏྟནྟི ཨ་མ་གྒཱ་ག་ཏཾ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཏྟཾ. ཏེ་སནྟི ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ན་ཧུ་ཏཱ་ནཾ. མ་གྒཱ་ག་ཏེ་ན ཨུ་པ་ས་མེ་ན ས་ནྟི་ནྡྲི་ཡོ ས་ནྟ་མཱ་ན་སོ.

‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ ཨ་ཛྫ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཨ་ཡྻ་པུ་ཏྟོ’’ཏི ཝཱི་ཐིཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་མཱ་ནཱ. ཨོ་ལ་མྦ་ན་ཏྠནྟི ཏ་སྶ ཧ་ཏྠཱ་ཝ་ལ་མྦ་ན་ཏྠཾ པུ་བྦཱ་ཙི་ཎྞ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཧ་ཏྠཾ པ་སཱ་རེ་སི. བ་ཧི་དྡྷཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཝ་ཏྠུཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. པ་རི་བྷེ་ད་ཀེ་ནཱཏི པེ་སུ་ཉྙ་ཝཱ་དི་ནཱ.

ཨ་དྷི་ག་མ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ‘‘ན པ་ཀཱ་སེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི. པུ་ན ཏཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ནྟོ ‘‘ས་ཙེ ཁོ པ་ནཱ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དིཾ ཙི་ནྟེ་སི. ཨེ་སོ དྷ་མྨོཏི ཨེ་སོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨོ. ཝི་ཝ་ཊྚཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཨུ་པ་ཙི་ཏཾ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ. ‘‘ཡ་དི མེ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཨ་ཏྠི, ས་ཀྐཱ ཨེ་ཏཾ པ་ཊི་ལ་དྡྷུཾ. ས་ཙེ་པི ན་ཏྠི, ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ར་ཀཱ་ལ་པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ གྷ་ཊེ པ་དཱི་པ་ཛཱ་ལཱ ཝི་ཡ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ དི་པྤ་མཱ་ནཱ་ཡ ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ནཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ མ་ཡ྄ཧཾ པ་བྦ་ཛྫཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཐཱ’’ཏི.

ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རོ ཨུ་པྤ་ཛྫི སུ་ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ. ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱཏི སུ་ཛཱ་ཏ་ཏྠེ་ར་སྶ པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ – ‘‘ཏུ་མྷེ་ཧི དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སྶ བྷཱ་གཱི ཨ་སྶ’’ནྟི ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཾ དཱ་ནཾ ད་ཏྭཱ ཀ་ཏ་པ་ཏྠ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་ས་མྤ་ནྣཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏྟཱ. ནཱ་ཏི་ཙི་རཾ ཀི་ལ་མི་ཏྠཱཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟཱི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་རི་པཱ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཙི་རཾ ན ཀི་ལ་མི་ཏྠ. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. དུ་ཏི་ཡ་ག་མ་ནེ་ནཱཏི པ་བྦཱ་ཛ་ན་ཏྠཾ ག་མ་ན་ཏོ དུ་ཏི་ཡ་ག་མ་ནེ་ན.

ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱཏི པ་ཉྷ་སྶ ཨ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ. ས་ཀྐཱ་ཡནྟི ས་ཀཱ་ཡཾ. ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་ཏྟཾ ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྠུཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་མཱ་ནཱ, ཝི་ཡ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནྟཱི ཝི་ཡ. ཨེ་ཀོ ཨེ་ཝ པཱ་སོ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཀ་པཱ་ས་ཀཱ, ག་ཎྛི. སཱ ཧི སུ་མོ་ཙི་ཡཱ, ཨ་ནེ་ཀ་པཱ་སཱ པ་ན དུ་མྨོ་ཙི་ཡཱ, ཨེ་ཀ་པཱ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་སྶ སུ་ཀ་ར་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཝི་ས་ཡེ ཋ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཐེ་རི་ཡཱ པ་བྷི་ནྣ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་ད་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ.

ཐེ་རི་ཡཱ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཝི་སཱ་ཁོ ‘‘ན ས་ཀྐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙི་ནྟེ་སཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་ཙྩ་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་པ་ཉྷ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎེ་ནཱཏི ས་ཙྩ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ད་སྶ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་ན་ཉྙ་ཏྠ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་བྷེ་ད་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་པ་ཉྷ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན. དྭེ ས་ཙྩཱ་ནཱིཏི དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི. པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱཏི པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ. ག་ཎྛི་པ་ཉྷནྟི དུ་བྦི་ནི་བྦེ་དྷ་ཏཱ་ཡ ག་ཎྛི་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཉྷཾ.

ན ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ ཏེ པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ ཨེ་ཀ་དེ་ས་སྶ ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཙ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ནཱ་པི ཨ་ཉྙ་ཏྲ པ་ཉྩ་ཧི ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ་ཧི ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ ཏ་སྶ ཏ་དེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི ཨེ་ཀ་དེ་སོ ས་མུ་དཱ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཡ་དི ཧི ཏ་ཉྙེ་ཝཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་བྷ་ཡ་པ་ཀྑེ་པི དོ་སཾ ད་སྶེ་ཏི. རཱུ་པཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་མྤཱིཏི རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝ་མྤི, ཕ་སྶ་ཙེ་ཏ་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་མྤི ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ སི་ཡཱ. ཨ་ཉྙ་ཏྲ སི་ཡཱཏི པ་ཉྩ་ཧི ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ་ཧི ཝི་སུཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ ཡ་དི སི་ཡཱ. པ་ར་ས་མ་ཡེཏི ནི་ཀཱ་ཡ་ཝཱ་དེ. ཙི་ཏྟ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟོ ཨ་ནུ་ས་ཡོཏི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ ནི་ཀཱ་ཡ་ཝཱ་དེ ཙི་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ན་མྤི ཙི་ཏྟ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཏོ. ཨེ་ཝཾ བྱཱ་ཀཱ་སཱིཏི ‘‘ན ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཁ་ནྡྷ་ག་ཏ་ཚ་ནྡ་རཱ་ག་བྷཱ་ཝེ་ན བྱཱ་ཀཱ་སི. ཨ་ཏྠ་དྷ་མྨ་ནི་ཙྪ་ཡ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན. ཏེ་སུ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ན་ཏོ ཨ་ཝི་ཏྠཱ་ཡ་ནྟེ་ན. པུ་ཙྪཱ་ཝི་ས་ཡེ མོ་ཧ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཝི་ག་མ་ནེ་ན པ་དཱི་པ་ས་ཧ་སྶཾ ཛཱ་ལེ་ནྟེ་ན ཝི་ཡ. ས་ཨུ་པཱ་དཱ་ནུ་པཱ་དཱ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ན་ཏཱ་ཡ པ་ཙུ་ར་ཛ་ན་སྶ གཱུ་ལ༹ྷོ. ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ས་ངྐེ་ཏཱ་ནཾ ཀེ་ས་ཉྩི པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏ་ས་དི་ས་ཏྟཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ. ཏི་ལ་ཀྑ་ཎ་བྦྷཱ་ཧ་ཏ་དྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཏི་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཧ་ཏོ. ག་མྦྷཱི་ར་ཉཱ་ཎ་གོ་ཙ་ར་ཏཱ་ཡ ག་མྦྷཱི་རོ. ལ་དྡྷ་པ་ཏི་ཊྛཱ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་ས་མྤ་ཊི་ཝེ་དྷ་ན་ཏོ. ཨེ་ཝཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་པྤ་ཏྟཱ. ས་བྦ་སོ ནི་ཝུ་ཏྠ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཏི་ཎྞཾ བྷ་ཝཱ་ན་མྤི ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ནི་བྦཱ་ནེ ནི་ཝུ་ཏྠ་ཝ་ཏཱི་ཏི བྷ་ཝ་མ་ཏྠ་ཀེ ཋི་ཏཱ.

༤༦༡. ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི པ་དུ་དྡྷཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༣༠) པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པཱ་ཋེ་ན ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟཱ་ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི. ཨ་ཧནྟི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་དྡི་ས་ཏི. ཨ་ཧཾ་བུ་དྡྷི་ནི་བ་ནྡྷ་ན་ཉྷི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དཱི པ་ཉྙ་པེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡཾ རཱུ་པཾ སོ ཨ་ཧནྟི ཡ་དེ་ཏཾ མ་མ རཱུ་པཾ ནཱ་མ, སོ ཨ་ཧ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ མ་མ ཨ་ཏྟཱ ཏཾ མ་མ རཱུ་པ་ནྟི རཱུ་པ་ཉྩ ཨ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་དྭ་ཡཾ ཨ་ན་ཉྙཾ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི. ཏ་ཐཱ པ་སྶ་ཏོ ཙ ཨ་ཏྟཱ ཝི་ཡ རཱུ་པཾ, རཱུ་པཾ ཝི་ཡ ཝཱ ཨ་ཏྟཱ ཨ་ནི་ཙྩོ་ཏི ཨཱ་པ་ནྣ་མེ་ཝ. ཨ་ཙྩཱིཏི ཛཱ་ལ་སི་ཁཱ. སཱ ཙེ ཝ་ཎྞོ, ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ཝ སི་ཡཱ, ན ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ, ཝ་ཎྞོ་པི ཝཱ ཀཱ་ཡཱ་དི་ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ ཨ་ཙྩི་ཡཱ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟཱ་ཏི ཨུ་པ་མེ་ཡྻཾ ཝི་ཡ ཨུ་པ་མཱ་པི དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་སྶ ཨ་ཡུ་ཏྟཱ་ཝ. དི་ཊྛི་པ་སྶ་ནཱ་ཡཱཏི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་སྶ་ཏི, ན ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་པ་ཉྙཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ. ཨ་རཱུ་པཾ ཝེ་ད་ནཱ་དིཾ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཚཱ་ཡཱ་ཡ རུ་ཀྑཱ་དྷཱི་ན་ཏཱ་ཡ ཚཱ་ཡཱ་ཝ་ནྟཾ རུ་ཀྑཾ ཝི་ཡ, རཱུ་པ་སྶ ས་ནྟ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏྟཱ་དྷཱི་ན་ཏཱ་ཡ རཱུ་པ་ཝ་ནྟཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི. པུ་པྥཱ་དྷཱི་ན་ཏཱ་ཡ པུ་པྥ་སྨིཾ ག་ནྡྷཾ ཝི་ཡ ཨཱ་དྷེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏྟཱ་དྷཱི་ན་ཏཱ་ཡ རཱུ་པ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནི རཱུ་པཾ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཀ་ར་ཎྜོ མ་ཎི་ནོ ཨཱ་དྷཱ་རོ, ཨེ་ཝཾ རཱུ་པ་མྤི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་དྷཱ་རོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ རཱུ་པ་སྨིཾ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་ཧི ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟཾ ཏེ་ས་ཉྩཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཾ ནི་སྶི་ཏ་ཏ་ཉྩ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི.

ཨ་རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཀ་ཐི་ཏཾ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་ནྟ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ རཱུ་པེ་ན ཝོ་མི་སྶ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་མི་སྶ་ཀོ ཨ་ཏྟཱ ཀ་ཐི་ཏོ རཱུ་པེ་ན ས་དྡྷིཾ སེ་སཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི ཀ་ཐི་ཏཱ རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ནཱ་ས་ད་སྶ་ན་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཡོ ཝ་དེ་ཡྻ, ཏཾ ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཏྟཱ མེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙ ཝེ་ཏི ཙཱ་ཏི ཨི་ཙྩ་སྶ ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཝ་སེ་སེ་སཱུཏི པ་ནྣ་ར་ས་སུ ཋཱ་ནེ་སུ. ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི ཀ་ཐི་ཏཱ རཱུ་པ་ཝ་ནྟཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་སྶ ཨ་ནི་དྡྷཱ་རི་ཏ་རཱུ་པ་ཏྟཱ.

དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ ཡཾ ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཏཾ ནི་ཙྩཾ སུ་ཁ་ནྟི ཙ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏེ་ཝ. སཱ་ཝ་ཀོ པ་ན ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ས་བྦེ དྷ་མྨཱ ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི སུ་དི་ཊྛ་ཏྟཱ རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ན ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝ་དི་ཊྛི་པི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ ཝི་ཡ ཝ་ཊྚ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི དི་ཊྛི་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ག་མ་ནཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. དི་ཊྛི་པྤ་ཧཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ག་མ་ནཾ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

༤༦༢. ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠ་མེ་ཝ པུ་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཐེ་རི་ཡཱ པ་ཊི་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཊི་པུ་ཙྪ་ན་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་ཀྐཱ་ཡ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནི་པ་ཊི་པ་དཱ་བྷཱ་ཝེ་ན. ས་ངྑ་ཏཱ་ས་ངྑ་ཏ་ཝ་སེ་ན ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཝ་སེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ‘‘ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི པ་དཾ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་མཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏོ ནཱ་མ མ་གྒོ ན་ཏྠི, ཀིཾ ས་ངྑ་ཏོ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ས་ངྑ་ཏོ་ཏི པ་ན པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ? ‘‘ཨ་རི་ཡོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ མ་གྒ་སྶ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཏོ སི་དྡྷཱ, ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཁ་ནྡྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ པ་ན མ་གྒ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི སི་ཡཱ ལོ་ཀི་ཡ་ཏཱ་ཏི ཨི་དྷ ལོ་ཀི་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་པ་ད་མེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཾ, ན ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་པ་དཾ, ཡེ པ་ན ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཏེ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་ངྑ་ཏོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་མེ་ཙྩ ས་མྦྷུ་ཡྻ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཀ་ཏོ་ཏི ས་ངྑ་ཏོ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ པུ་གྒ་ལ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཏི མ་ཡ྄ཧཾ མ་གྒོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ ཧོ་ཏུ ས་ཏྟ་ངྒི་ཀོ ཝཱ་ཏི ཙེ་ཏི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙེ་ཏི་ཏོ. ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ་པི ཙེ་ཏི་ཏོ་ཝ ཏ་སྶཱ ས་ཧ་ཀཱ་རཱི་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ པ་ཀ་པྤི་ཏོ ཨཱ་ཡཱུ་ཧི་ཏོ. པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ནི་པྥཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ ཀ་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ ཙ. ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནྟེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟེ་ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟེ་ན. ཨི་ཏི ས་ཏྟ་ཧི་པི པ་དེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ད་སྶེ་ཏི.

ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ པ་དེ་སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མ་གྒོ ས་པྤ་དེ་སོ. ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་སཾ པ་དེ་སཱ་ཏི ཁ་ནྡྷཱ ནི་པྤ་དེ་སཱ. པ་དི་སྶ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་མུ་དཱ་ཡོ་ཏི ཧི པ་དེ་སོ, ཨ་ཝ་ཡ་ཝོ. ཨ་ཡནྟི མ་གྒོ. ས་པྤ་དེ་ས་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ཏྟཱ. ནི་པྤ་དེ་སེ་ཧི ས་མུ་དཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་པ་དེ་སེ་ཧི. ཡ་ཐཱ ན་ག་རཾ ར་ཛྫེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏཾ ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ར་ཛྫེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཁ་ནྡྷ་ཏྟ་ཡེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏོ ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཏཱི་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ན་ག་རཾ ཝི་ཡ ར་ཛྫེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ས་ཛཱ་ཏི་ཏོཏི ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཏཱ་ཡ, ས་མཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཙ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷོ ‘‘ན་ཝ ཀོ་ཊི་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༠; ཨ་པ. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༥.༥༥; པ་ཊི. མ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༣༧) ཝུ་ཏྟ་པ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ ས་མྤ་ཏྟ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཝི་ར་ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནོ ནི་པྤ་དེ་སོ, མ་གྒ་སཱི་ལཾ པ་ན ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཊྛ་མ་ཀ་མེ་ཝ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་ར་ཏི་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ས་པྤ་དེ་སཾ. ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷོ པ་རི་ཏྟ་མ་ཧ་གྒ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་ཏཱ་ཡ ནི་པྤ་དེ་སོ, མ་གྒ་ས་མཱ་དྷི པ་ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ་ཝ, ཨ་པྤ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི ཨེ་ཝཱ་ཏི ས་པྤ་དེ་སོ. ཏ་ཐཱ པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷོ པ་རི་ཏྟ་མ་ཧ་གྒ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ སུ་ཏ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་ཏཱ་ཡ ནི་པྤ་དེ་སོ, མ་གྒ་པ་ཉྙཱ པ་ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཝ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ས་པྤ་དེ་སཱ. ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡཱཏི ས་ཧ་ཀཱ་རཱི་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ བ་ལེ་ན ཨ་པྤེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི ཝཱི་རི་ཡེ་ན ཨ་ནུ་པ་ཏྠ་མྦྷི་ཏཾ, ས་ཏི་ཡཱ ཙ ཨ་ནུ་པ་ཊྛི་ཏཾ. པ་གྒ་ཧ་ཀི་ཙྩནྟི ཡ་ཐཱ ཀོ་ས་ཛྫ་པ་ཀྑེ ན པ་ཏི་ཏཱ ཙི་ཏྟ་ཊྛི་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་གྒ་ཎྷ་ན་ཀི་ཙྩཾ. ཨ་པི་ལཱ་པ་ན་ཀི་ཙྩནྟི ཡ་ཐཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ན པི་ལ་ཝ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་པི་ལཱ་པ་ན་ཀི་ཙྩཾ.

ཨེ་ཀ་ཏོ ཛཱ་ཏཱཏི ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ. པི་ཊྛིཾ ད་ཏྭཱ ཨོ་ན་ཏ་ས་ཧཱ་ཡོ ཝི་ཡ ཝཱ་ཡཱ་མོ ས་མཱ་དྷི་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་པྤ་ནཱ་ཡ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨཾ་ས་ཀཱུ་ཊཾ ད་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ས་ཧཱ་ཡོ ཝི་ཡ ས་ཏི ས་མཱ་དྷི་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ད་ལ༹ྷ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཀི་རི་ཡ་ཏོཏི ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀི་རི་ཡ་ཏོ.

ཨཱ་ཀོ་ཊེ་ཏྭཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨཱ་ཧ་ནི་ཏྭཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝི་ཏ་ཀྐོ ‘‘ཨཱ་ཧ་ན་ན་ར་སོ’’ཏི, ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ ཙ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཏ་ཀྐཱ་ཧ་ཏཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་པ་རི་ཡཱ་ཧ་ཏཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་དྷཱ་པཱིཏི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ས་ངྐ་པྤེ་སུ. ཀི་རི་ཡ་ཏོཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀི་རི་ཡ་ཏོ.

སུ་བྷ་སུ་ཁཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧ་ཝི་དྷ་མ་ནཾ ཙ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ནཾ. པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟེ་ནཱཏི ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཙ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱཏི ཨི་དཾ མ་གྒ་ཝཱི་རི་ཡ་སྶེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཉྷི ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ཀི་ཙྩཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ པ་རི་ཝཱ་ར་ཊྛེ་ན པ་རི་ཀྑཱ་རོ ཧོ་ཏི. མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཨི་མི་ནཱ མ་གྒ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ག་ཧ་ཎཾ, ན ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཕ་སྶཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀཱཏི མ་གྒ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀཱ.

ས་ཏྟ་ཧི ཉཱ་ཎེ་ཧཱིཏི པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏེ་ཧི ས་ཏྟ་ཧི ཛ་ཝ་ནེ་ཧི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཉཱ་ཎེ་ཧི, ས་ཏྟ་ཧི ཝཱ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་ཧི. ཨཱ་དི་ཏོ སེ་ཝ་ནཱ ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ, ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝ་ཌྜྷ་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ, པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་ར་ཎཾ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་མྨནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙེ་ན ཙི་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏྠཾ སུ་ཏྟཾ ནེ་ཡྻ་ཏྠཾ. ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏྠཾ ནཱི་ཏ་ཏྠཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེཏི ཡ་དི ཨི་དཾ སུ་ཏྟཾ ནཱི་ཏ་ཏྠཾ, ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ་དི ཙ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཙི་ཏྟེ་ཧི ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ. ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ་དི ནཱ་མ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཧོ་ཏི, ན ཨེ་ཀ་ཝཱ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀཾ ཙི་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཾ སུ་ཙི་ར་མྤི ཀཱ་ལཾ ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ, ཏ་ཐཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ནི་པི, ན ཙེ་ཏྠ ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟཱ་ནི ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན, བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ནི་ཡ་མོ ལ་བྦྷ་ཏི. ཨི་ཏི ཨ་ནེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ ཝ་ད་ནྟ་སྶ དུ་ནྣི་ཝཱ་རི་ཡོ་ཝཱ་ཡཾ དོ་སོ. ཡ་ཐཱ པ་ན པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་པི ནཱ་ནཱ་ཙི་ཏྟེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་པ་རི་ཉྙཱ་དི་ཀི་ཙྩཱ་ནཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཀཱ་ལེ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཙ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ནཾ, ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀཱ ཙ པ་ཝ་ཏྟི, ཨེ་ཝཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་མྨཱ་ནི པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟཱ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ན ཀོ་ཙི དོ་སོ ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ་དཱི་ཧི ཀཱ་ཏ་བྦ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཏ་དཱ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀཱ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ཙེ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ས་ཙེ ས་ཉྙ་ཏྟིཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཡཱ་གུཾ པི་ཝཱ་ཧཱི་ཏི ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་ཏ་བྦོ དྷ་མྨ་སཱ་ཀ་ཙྪཱ་ཡ ཨ་བྷ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

༤༦༣. པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཀཱ་ཡ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ་དི ལ་ཀྑ་ཎེ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ཀེ་པི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི, ན ཨ་པུ་ཉྙཱ་ནེ་ཉྫཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ ཨེ་ཝ. ཀཱ་ཡ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏྟཱ ཀཱ་ཡེ་ན ས་ངྑ་རཱི་ཡ་ཏི, ན ཀཱ་ཡ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ. ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཧི ཏེ དྷ་མྨཱ་ཏི. ནི་བྦ་ཏྟཱི་ཡ་ཏཱིཏི ཙ ཨི་དཾ ཀཱ་ཡེ ས་ཏི ས་བྦྷཱ་ཝཾ, ཨ་ས་ཏི ཙ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཝཱ་ཙནྟི ཝ་ཙཱི་གྷོ་སཾ. ས་ངྑ་རོ་ཏཱིཏི ཛ་ནེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏཱི’’ཏི. ན ཧི ཏཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་ར་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟཾ ཝ་ཙཱི་གྷོ་སཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི. ཙི་ཏྟ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ནི་སྶ་ཡཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་ས་ངྑ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མི་སྶཱཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ བྷི་ནྣཱ་པི ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མི་སྶི་ཏཱ ཨ་བྷི་ནྣཱ ཝི་ཡ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨཱ་ལུ་ལི༹་ཏཱ སཾ་ཀི་ཎྞཱ ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་པཱ་ཀ་ཊཱ དུ་དྡཱི་པ་ནཱ དུ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ཡཱ. ཨཱ་དཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་མུ་ཉྩ་ན་ཙོ་པ་ནཱ་ནཱིཏི ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཀཱ་ཡེ་ན ཨཱ་དཱ་ཏ་བྦ་སྶ ཨཱ་དཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ག་ཧ་ཎཾ, ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ མུ་ཉྩ་ནཾ, ཡ་ཐཱ་ཏ་ཐཱ་ཙ་ལ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཙོ་པ་ན་ནྟི ཨི་མཱ་ནི པཱ་པེ་ཏྭཱ སཱ་དྷེ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ. ཀཱ་ཡ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟཱ ས་ངྑཱ་རཱ, ཀཱ་ཡེ་ན ས་ངྑ་རཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཙ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ་ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཧ་ནུ་སཾ་ཙོ་པ་ནནྟི ཧ་ནུ་ས་ཉྩ་ལ་ནཾ. ཝ་ཙཱི་བྷེ་དནྟི ཝཱ་ཙཱ་ནི་ཙྪཱ་ར་ཎཾ. ཝཱ་ཙཾ ས་ངྑ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨི་དྷ ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རཱ་ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ནྟི.

༤༦༤. ས་མཱ་པ་ཛྫི་སྶནྟི པ་དཾ ནི་རོ་དྷ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣཱ་ནཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཝི་ས་ཡཾ ཨཱ་ས་ནྣཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ དཱུ་ར་སྶ ག་ཧ་ཎེ པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ནི་རོ་དྷ་པཱ་ད་ཀ་སྶ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ཙི་ཏྟ་སྶ ཙ ག་ཧ་ཎ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ནི་རོ་དྷཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘པ་ད་དྭ་ཡེ་ན ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ་ལོ ཀ་ཐི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཙི་ཏྟཾ བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་དྡྷཱ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཙི་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ནཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི བ་ལ་དྭ་ཡ་ཉཱ་ཎ་ས་མཱ་དྷི་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ན་ཙི་ཏྟེ་ཧི ཝི་ནཱ ཨ་དྡྷཱ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཧོ་ཏི.

སེ་ས་ས་ངྑཱ་རེ་ཧཱིཏི ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རེ་ཧི. དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ནི་རོ་དྷེ་ན. ཨི་ཏ་རེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཝུ་ཊྛ་ཧི་སྶནྟི པ་དཾ ཝུ་ཊྛ་ཧ་ན་སྶ ཨཱ་ས་ནྣཱ་ནཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཝི་ས་ཡཾ ཨཱ་ས་ནྣཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ དཱུ་ར་སྶ ག་ཧ་ཎེ པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ནི་རོ་དྷ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཙ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ཏ་ཏོ ཨོ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ད་དྭ་ཡེ་ན ཨ་ནྟོ་ནི་རོ་དྷ་ཀཱ་ལོ ཀ་ཐི་ཏོ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཙི་ཏྟཾ བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ཏོ པ་རཾ ས་ཙི་ཏྟ་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ནི་རོ་དྷ་སྶ པ་རི་ཀ་མྨ་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཾ ཧོ་ཏི.

པ་ཊི་ས་ངྑཱཏི པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ཡ ཨི་ད་མེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟཾ. ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱིཏི ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ས་མྤ་དེ་ཝ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟི. ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ས་ཏྟཱ་ཧ་མེ་ཝ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི? ཡ་ཐཱ་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་ར་ཎ་ཏོ, ཏ་ཉྩ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨཱ་ཧཱ་རཱུ་པ་ཛཱི་ཝཱི་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་པ་ཝ་ཏྟ་སྶ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ བྷུ་ཏྟཱ་ཧཱ་ར་སྶ ས་ཏྟཱ་ཧ་མེ་ཝ ཡཱ་པ་ན་ཏོ.

ས་བྦཱ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སེ ན ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨི་དཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི. ཡཱ པ་ན ན ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་མ་སྶ པ་ན…པེ… ན ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨི་མ་སྶཱཏི ཨི་དྷ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་བྷི་ཀྑུ་ནོ. ཏ་སྶ པ་ན ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཱ་ཝཱ་ཏི ནི་ཡ་མོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀིཾ ཝཱ ཨེ་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཱཏི སུ་ཁུ་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ‘‘ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཝོ་ཧ་རི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཱ་ཏི ཀེ་ཙི. ནི་རོ་དྷ་སྶ པ་ན པཱ་ད་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ས་མཱ་དྷི་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཨ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཱ་པི ནི་རོ་དྷཱ་ན་ནྟ་ར་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སེ ན ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏེ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ས་ཉྫཱི་ཝ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ་མྷི ཨཱ་ནཱི་ཏ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ནི་ད་སྶ་ན་མྤི སུ་ཊྛུ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷ་ཝ་ངྒ་ས་མ་ཡེ་ནེ་ཝེ་ཏཾ ཀ་ཐི་ཏ’’ནྟི. ཀི་རི་ཡ་མ་ཡ་པ་ཝ་ཏྟ་ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཀཱ་ལེཏི ཨེ་ཏྠ ཀི་རི་ཡ་མ་ཡ་པ་ཝ་ཏྟཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་པྥཱ་རོ, ཏ་སྶ ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཀཱ་ལེ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ས་མ་ཡེ. ཝཱ་ཙཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི ཨ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཛ་ན་ཀ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ནཾ.

ས་གུ་ཎེ་ནཱཏི ས་ར་སེ་ན, ས་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཉྙ་ཏཱ ནཱ་མ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི རཱ་གཱ་དཱི་ཧི སུ་ཉྙ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ རཱ་ག་ནི་མི་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ, རཱ་ག་པ་ཎི་དྷི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནི་མི་ཏྟ་ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི. ཨ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏ་ཉྩ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ཕ་སྶོ ཨ་ནི་མི་ཏྟོ ཕ་སྶོ ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏོ ཕ་སྶོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ‘‘ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི.

ཨ་ཏྟ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏོ ཨ་ན་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ སུ་ཉྙ་ཏཱ, ནི་ཙྩ་ནི་མི་ཏྟུ་གྒྷཱ་ཊ་ན་ཏོ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ, སུ་ཁ་པྤ་ཎི་དྷི་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ དུ་ཀྑཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘སུ་ཉྙ་ཏཱ…པེ… ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཏཱིཏི ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ཀཱ་ར་གྒཱ་ཧི་ནི་ཡཱ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཡཱ པ་ར་ཏོ ཨེ་ཀ་ཏོ་ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝུ་ཊྛཱ་ནེ་ཧི ནི་མི་ཏྟ་པ་ཝ་ཏྟ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཏི. ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི ཙ ཨི་དཾ ‘‘ན ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀཾ ཨེ་ཝ་མྤི ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ མ་གྒོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, སུ་ཉྙ་ཏ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ མ་གྒོ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ཡོ་ཛ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི. ཝི་ཀ་པྤོ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ ཨཱ་ག་མ་ན་སྶ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཀ་ར་ཏྟཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏ་ཡོ ཕ་སྶཱ ཕུ་ས་ནྟཱིཏི ཨེ་ཝཾ ས་གུ་ཎ་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཙ ནཱ་མ་ལཱ་བྷེ སུ་ཉྙ་ཏཱ་དི་ནཱ་མ་ཀཱ ཏ་ཡོ ཕ་སྶཱ ཕུ་ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནི་ཡ་མ་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་མེ་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ ཕ་སྶ་སྶ ནཱ་མ་ཏྟ་ཡ་ཡོ་ག་ཏོ.

ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏ་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ནཾ ཝི་ཝེ་ཀོ ནཱ་མ ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ནི་ནྣ་ཏཱ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་མུ་ཁ་སྶ ཏ་ད་བྷི་མུ་ཁ་ཏཱ. པོ་ཎ་ཏཱ ཨོ་ན་མ་ནཾ, པ་བྦྷཱ་ར་ཏཱ ཏ་ཏོ ཝི་སྶ་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ.

༤༦༥. ཙ་ཀྑཱ་དི་ཏོ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ པ་ཝ་ཏྟ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀཾ སུ་ཁཾ ཀཱ་ཡི་ཀཾ ནཱ་མ, མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀཾ ཙེ་ཏོ་ཕ་སྶ་ཛཱ་ཏཱ་ཡ ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ ནཱ་མ. ས་བྷཱ་ཝ་ནི་དྡེ་སོ སུ་ཁ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ. མ་དྷུ་ར་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀནྟི ཨི་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཛོ་ཏ་ནཾ. ཝེ་ད་ཡི་ཏ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀནྟི ཝེ་ད་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཀཾ. ཝེ་ད་ནཱ ཨེ་ཝ ཧི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝེ་དེ་ཏི, ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི. དུ་ཀྑ་ནྟི ས་བྷཱ་ཝ་ནི་དྡེ་སོ་ཏི་ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི. ཋི་ཏི་སུ་ཁཱཏི ཋི་ཏི་ཡཱ དྷ་ར་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ, ན ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎ་མ་ཏྟེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ སུ་ཁ’’ནྟི. ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑཱཏི ཝི་པ་རི་ཎ་མ་ནེ་ན ཝི་ག་མ་ནེ་ན དུ་ཀྑཱ, ན ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ དུ་ཀྑ’’ནྟི. ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ན་ཉྷི སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནུ་པ་ར་མོ དུ་ཀྑ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ པི་ཡ་ཝི་པྤ་ཡོ་གེ་ན དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. ཋི་ཏི་དུ་ཀྑཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་སུ་ཁཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ དུ་ཀྑཾ, ན་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ སུ་ཁ’’ནྟི. དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནུ་པ་ར་མོ ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ སུ་ཁ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཝ་ད་ནྟི – ‘‘ཏ་སྶ རོ་ག་སྶ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ན ཨ་ཧོ སུ་ཁཾ ཛཱ་ཏ’’ནྟི. ཛཱ་ན་ན་བྷཱ་ཝོཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ. ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་ཉྷི ཝེ་ད་ནཾ ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ སུ་ཁཾ ཧོ་ཏི ཏ་སྶ སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཡ་ཐཱ ཏ་ད་ཉྙེ དྷ་མྨེ ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཙ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་ཝ་བོ་དྷོ པ་ར་མཾ སུ་ཁཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ –

‘‘ཡ་ཏོ ཡ་ཏོ ས་མྨ་ས་ཏི, ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཾ;

ལ་བྷ་ཏཱི པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫཾ, ཨ་མ་ཏཾ ཏཾ ཝི་ཛཱ་ན་ཏ’’ནྟི. (དྷ. པ. ༣༧༤);

ཨ་ཛཱ་ན་ན་བྷཱ་ཝོཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. དུ་ཀྑ་ཉྷི ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ཧཱ་རོ་ཏི. ཨ་པ་རོ ན་ཡོ ཛཱ་ན་ན་བྷཱ་ཝོཏི ཛཱ་ན་ན་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ ས་བྦྷཱ་ཝོ. ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཧི ཉཱ་ཎོ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ ཙ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ ཝེ་ད་ནཱ སུ་ཁཱ ཨི་ཊྛཱ་ཀཱ་རཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཊྛཱ ཙེ་ཝ ཨི་ཊྛ་ཕ་ལཱ ཙཱ’’ཏི. ཨ་ཛཱ་ན་ན་བྷཱ་ཝོ དུ་ཀྑནྟི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཀ་ཏ་མོ ཨ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱིཏི ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དཱི་སུ ས་ཏྟ་སུ ཨ་ནུ་ས་ཡེ་སུ ཀ་ཏ་མོ ཨ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི? ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཧི ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ, ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་ལཱ་བྷེ ས་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧ་ཏཱ ནེ་སཾ ད་སྶི་ཏཱ. ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ ཧི ཀི་ལེ་སཱ ཀཱ་ར་ཎ་ལཱ་བྷེ ས་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཊྛེ་ན ས་ཡི་ཏོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ ཙ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ ཀི་ལེ་སཱ ད་ཊྛ་བྦཱ, ཨ་ཏཱི་ཏཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ ཙ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ན ཧི དྷ་མྨཱ་ནཾ ཀཱ་ལ་བྷེ་དེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་བྷེ་དོ ཨ་ཏྠི. ཡ་དི ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཊྛོ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛོ, ན་ནུ ས་བྦེ་པི ཀི་ལེ་སཱ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ བྷ་ཝེ་ཡྻུ་ནྟི? ན མ་ཡཾ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏཱ་མ་ཏྟེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཾ ཝ་དཱ་མ, ཨ་ཐ ཁོ པ་ན ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཊྛེ་ན ཐཱ་མ་ག་ཏཱ ཀི་ལེ་སཱ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ. ཨི་དཾ ཐཱ་མ་ག་མ་ན་ཉྩ རཱ་གཱ་དཱི་ན་མེ་ཝ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀོ ས་བྷཱ་ཝོ ད་ཊྛ་བྦོ, ཡ་ཏོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ – ‘‘ཐཱ་མ་ག་ཏཾ ཨ་ནུ་ས་ཡཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སོཏི རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ. ཨ་པྤ་ཧཱི་ནོཏི ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝ་མུ་ཁེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛ་མཱ་ཧ. སོ ཙ ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝ་ཏྠུ་ཏོ, པ་རི་ཉྙཱ་ཏེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ས་བྦཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ སོ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནོ’’ཏི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ས་བྦཾ སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.

ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན་པི པ་ན ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཡོ ‘‘བྷཱུ་མི་ལ་དྡྷ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ན ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༨༣༤) ཝུ་ཏྟཾ –

‘‘བྷཱུ་མཱི་ཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀཱ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ. བྷཱུ་མི་ལ་དྡྷཾ ནཱ་མ ཏེ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧཾ ཀི་ལེ་ས་ཛཱ་ཏཾ. ཏེ་ན ཧི སཱ བྷཱུ་མི་ལ་དྡྷཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ བྷཱུ་མི་ལ་དྡྷ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སཱ ཙ ཁོ ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཧི ས་བྦེ་པི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏེ པ་རི་ཉྙཱ་ཏེ་པི ཙ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཀི་ལེ་སཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ན་ཨུ་པྤ་ལ་ཝ་ཎྞཱ་དཱི་ནཾ ཁ་ནྡྷེ ཨཱ་ར་བྦྷ སོ་རེ་ཡྻ་སེ་ཊྛི་ན་ནྡ་མཱ་ཎ་ཝ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ. ཡ་དི ཙ ཏཾ བྷཱུ་མི་ལ་དྡྷཾ ནཱ་མ སི་ཡཱ, ཏ་སྶ ཨ་པྤ་ཧེ་ཡྻ་ཏོ ན ཀོ་ཙི བྷ་ཝ་མཱུ་ལཾ པ་ཛ་ཧེ་ཡྻ, ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན པ་ན བྷཱུ་མི་ལ་དྡྷཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཧི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏཱ ཁ་ནྡྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤཱ་ད་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཏེ་སུ ཝ་ཊྚ་མཱུ་ལཾ ཀི་ལེ་ས་ཛཱ་ཏཾ ཨ་ནུ་སེ་ཏི. ཏཾ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཊྛེ་ན བྷཱུ་མི་ལ་དྡྷ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི.

ཨེ་ས ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠཱཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ན ས་བྦཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ སོ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནོ, ན ས་བྦཾ དུ་ཀྑཾ ཝེ་ད་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཡོ ཨ་ནུ་ས་ཡོ ཡ་ཏྠ ཨ་ནུ་སེ་ཏི, སོ པ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནོ ཏ་ཏྠ པ་ཧཱི་ནོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་ཧཱ་ན་པུ་ཙྪཱ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཀིཾ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཡཾ པ་ཧཱ་ན་པུ་ཙྪཱ ནཱ་མཱ’’ཏི.

ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ བྱཱ་ཀ་ར་ཎེ་ནཱཏི ‘‘ཨི་དྷཱ་ཝུ་སོ, ཝི་སཱ་ཁ, བྷི་ཀྑུ ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༣༧༤) ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན. དྭེ པུ་ཙྪཱཏི ཨ་ནུ་ས་ཡ་པུ་ཙྪཱ པ་ཧཱ་ན་པུ་ཙྪཱ་ཏི དྭེ་པི པུ་ཙྪཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི. ‘‘རཱ་གཾ ཏེ་ན པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཨི་ད་མེ་ཀཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ, ‘‘ན ཏ་ཏྠ རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཨི་ད་མེ་ཀཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ, པུ་ཙྪཱ་ནུ་ཀྐ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ པ་ཧཱ་ན་ཀྐ་མེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ. ‘‘དྭེ པུ་ཙྪཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སཱི’’ཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཨི་དྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཐཱ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཡོ རཱ་གཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱ པུ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ན་ཏོ ཏ་ཐཱ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ མ་གྒེ་ན ས་མུ་གྒྷཱ་ཏེ་ཏི, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ‘‘རཱ་གཾ ཏེ་ན པ་ཛ་ཧ་ཏི, ན ཏ་ཏྠ རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཀཱ་མོ་གྷཱ་དཱི་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨོ་གྷེ་ཧི སཾ་སཱ་ར་བྷ་ཝོ་གྷེ་ནེ་ཝ ཝཱ ཝེ་ག་སཱ ཝུ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ་སུ ས་ཏྟེ་སུ ཏཾ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏྭཱ པ་ཏྟ་བྦཾ, ཏ་སྶ པ་ན གཱ་དྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཏི་ཎྞོ པཱ་ར་ངྒ་ཏོ ཐ་ལེ ཏི་ཊྛ་ཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ’’ཏི (སཾ. ནི. ༤.༢༣༨; ཨི་ཏི་ཝུ. ༦༩; པུ. པ. ༡༨༧).

སུ་ཉྙ་ཏཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་ཏྟཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ་སཱུ’’ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ་ཏི ‘‘ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ ཝི་མོ་ཀྑཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཏེ་སཾ ས་བྦེ་ས་མྤི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ས་ཡེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨཾ. པ་ཏྠ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ནྟ་སྶཱཏི ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏཱ་ཧཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ལ་བྷེ་ཡྻ’’ནྟི པ་ཏྠ་ནཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ནྟ་སྶ, པ་ཏྠེ་ནྟ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊྛ་པེ་ནྟ་སྶཱཏི ཙེ་ཏྠ ཧེ་ཏུ་མྷི ཨ་ནྟས་དྡོ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡཱ པ་ཏྠ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ན ཀཱ་ཙི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཏྠ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་རཱུ་པཾ པ་ན ཏཾ ཨུ་དྡི་སྶ པ་ཏྠ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི པི་ཧཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ པ་ར་མྤ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ, ཨུ་ཛུ་ཀཾ པ་ན པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན པ་ཏྠ་ནཱ་ཡ པ་ཊྛ་པ་ན་མཱུ་ལ་ཀཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་དཾ པ་ན སེ་ཝི་ཏ་བྦཾ དོ་མ་ན་སྶཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་པྤ་ཧཱ་ན་སྶ ཀུ་ས་ལཱ་བྷི་ཝུ་ཌྜྷི་ཡཱ ཙ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘དོ་མ་ན་སྶ་མྤཱ་ཧཾ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, དུ་ཝི་དྷེ་ན ཝ་དཱ་མི སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤི ཨ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ་མྤཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༣༥༩-༣༦༢). ཏཱི་ཧི མཱ་སེ་ཧི ས་མྤ་ཛྫ་ན་ཀཱ ཏེ་མཱ་སི་ཀཱ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་མ་སྨིཾ ཝཱ་རེཏི ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཝཱ་ར་ཎ་ཝཱ་རེ. ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཝཱ་ར་ཎནྟི ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷོ ཨ་ཧ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཾ ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཝཱ་ར་ཎཾ. ཨ་ར་ཧ་ནྟཱ་ན་མེ་ཝ ཧེ་ས པ་ཝཱ་ར་ཎཱ.

ན ཀ་དཱ་ཙི པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་སྶ པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་ཏཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན དོ་མ་ན་སྶེ་ན ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ པ་ར་ཏོ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. པ་ཊི་པ་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཏྠ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཏྠ་ནཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ. པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑ་ཏཱིཏི ཨོ་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་མུ་ཏྟེ་ཛེ་ནྟོ ཀ་ཐེ་ཏི. སཱི་ལེ་ན ཧཱི་ན་ཊྛཱ་ནནྟི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟེ་ཧི སཱི་ལེ་ན ཧཱི་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཀིཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སུ་པ་རི་སུ་དྡྷནྟི ཨ་ཁ་ཎྜཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ སུ་དྷོ་ཏ་ཛཱ་ཏི་མ་ཎི ཝི་ཡ སུ་ཊྛུ པ་རི་སུ་དྡྷཾ. སུ་པ་གྒ་ཧི་ཏནྟི ཀ་དཱ་ཙི་པི ས་ངྐོ་ཙཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱི་རི་ཡཾ སུ་ཊྛུ པ་གྒ་ཧི་ཏཾ. པ་ཉྙཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ཧི ཨ་ན་དྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཀུ་ཎྛཱ ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་དཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ས་མྨ་ས་ནེ སཱུ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ཧ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཏ་སྶ དོ་མ་ན་སྶ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཡ་ནཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་མེ་ཏྠ པ་ཧཱ་ནཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཧཱི་ནོ་ཝ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏ་བྦཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ, སཱ ཨེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན ས་མུ་ཙྪི་ནྡཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནུ་ས་ཡཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ནུ་ས་ཡ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ ཝཱ. ‘‘རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ནཱ་ནུ་སེ་ཏི ནཱ་མ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཀི་ཙྩཱ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ.

༤༦༦. ཏ་སྨཱཏི པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཏྟཱ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀི་ཙྩ་ཏོ པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ཙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝི་ས་བྷཱ་ག་པ་ཊི་བྷཱ་གོ ཀ་ཐི་ཏོ ‘‘ཀ་ཎྷ་སུ་ཀྐ་ས་པྤ་ཊི་བྷཱ་གཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཱཏི ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ས་དི་སཱ ཨ་པྤ་ཀཱ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་པཱ་ཀ་ཊཱ ཨ་ནོ་ལཱ༹་རི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ དུ་དྡཱི་པ་ནཱ དུ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ནཱ. ཏཱ་དི་སཱ་ཝཱཏི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་དི་སཱ་ཝ. ཡ་ཐཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱ་ནི ཝི་ཡ ན ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ རཱ་ག་དོ་སཱ ཝི་ཡ ན ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ. ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཱ ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏཱ དུ་དྡཱི་པ་ནཱ དུ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་བྷཱ་ག་པ་ཊི་བྷཱ་གོ ཀ་ཐི་ཏོ ‘‘པ་ཎི་དྷི པ་ཊི་གྷོ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཡ་ཏྟ་ཀེ་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུཏི དུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཡ་ཏྟ་ཀེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ, ཡ་ཏྠ ཝཱ ཉེ་ཡྻ་ཊྛཱ་ནེ་སུ. ཝི་ས་བྷཱ་ག་པ་ཊི་བྷཱ་གོཏི ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་སྶ ཝི་ཡ ཨཱ་ལོ་ཀོ ཝི་གྷཱ་ཏ་ཀ་པ་ཊི་བྷཱ་གོ. ཝི་ཛྫཱཏི མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཝི་མུ་ཏྟཱིཏི ཕ་ལ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྷོ་པེ་ཏེ དྷ་མྨཱ ཨ་ནཱ་ས་ཝཱ’’ཏི. ཨ་ནཱ་ས་ཝ་ཊྛེ་ནཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ཎཱི་ཏ་ཊྛེ་ནཱ་ཏི་པི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. སོ་པི ཧི ཝི་མུ་ཏྟི་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ, ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏ་ཊྛེ་ན ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་པི ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ. པ་ཉྷཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ག་ཏོ་སི, ཨ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་ཉྷཱ་ནཾ པ་རི་ཙྪེ་ད་པ་མཱ་ཎཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ ནཱ་ས་ཀྑི པ་ཉྷཱ་ནཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ག་ཧེ་ཏུཾ. ཨ་པྤ་ཊི་བྷཱ་ག་དྷ་མྨ་སྶཱཏི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ས་བྷཱ་ག་པ་ཊི་བྷཱ་གེ་ན ཨ་པྤ་ཊི་བྷཱ་ག་དྷ་མྨ་སྶ. ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ནི་བྦཱ་ན་སྶ ས་བྷཱ་ག་པ་ཊི་བྷཱ་གོ ཝུ་ཏྟོ, ཝི་ས་བྷཱ་གེ ཙ ཨ་ཏྠེ་ཝ ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ, ཏ་སྨཱ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཀི་ཉྩི ས་བྷཱ་ག་པ་ཊི་བྷཱ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ པུ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཙྩ་ཡཱ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ས་ངྑ་ཏ་སྶ ཧི ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་ཙྩ་སྶ ས་ཏོ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཀུ་ཏོ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ས་བྷཱ་ག་སྶ ས་མྦྷ་ཝོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ ནཱ་མེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི.

ཝི་ར་དྡྷོཏི ཨེ་ཏྠ ས་བྷཱ་ག་པ་ཊི་བྷཱ་གཾ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མཱི་ཏི ནི་ཙྪ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པུ་ཙྪི་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ་ཝ པུ་ཙྪི, ན ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན ཧེ་ཊྛཱ ས་བྦ་པུ་ཙྪཱ དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ན་ན་ཡེ་ན ཛཱ་ནི་ཏྭཱ་ཝ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཐེ་རཱི པ་ན ཏཾ ཏཾ པུ་ཙྪི་ཏ་མ་ཏྠཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟཱི ས་ཏྠུ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི. ནི་བྦཱ་ནོ་ག་དྷནྟི ནི་བྦཱ་ནཾ ཨོ་གཱ་ཧི་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ ནི་བྦཱ་ན་ནྟོ་ག་དྷཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦཱ་ན་བྦྷ་ནྟ་རཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛ’’ནྟི. ཨ་སྶཱཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ.

༤༦༧. པ་ཎྜི་ཙྩེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་པ་ཎྜི་ཙྩཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དྷཱ་ཏུ་ཀུ་ས་ལཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, པ་ཎྜི་ཏོ ཧོ་ཏི? ཡ་ཏོ ཁོ, ཨཱ་ན་ནྡ, བྷི་ཀྑུ དྷཱ་ཏུ་ཀུ་ས་ལོ ཙ ཧོ་ཏི, ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཀུ་ས་ལོ ཙ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཀུ་ས་ལོ ཙ ཋཱ་ནཱ་ཊྛཱ་ན་ཀུ་ས་ལོ ཙ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ནུ ཁོ, ཨཱ་ན་ནྡ, བྷི་ཀྑུ པ་ཎྜི་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༡༢༤). པ་ཉྙཱ་མ་ཧ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཐེ་རི་ཡཱ ཨ་སེ་ཀྑ་པྤ་ཊི་ས་མྦྷི་ད་པྤ་ཏྟཱ་ཡ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཏཱ་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་ཧ་ནྟེ ཨ་ཏྠེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. རཱ་ཛ་ཡུ་ཏྟེ་ཧཱིཏི ར་ཉྙོ ཀ་མྨེ ནི་ཡུ་ཏྟ་པུ་རི་སེ་ཧི. ཨཱ་ཧ་ཙྩ་ཝ་ཙ་ནེ་ནཱཏི ས་ཏྠཱ་རཱ ཀ་ར་ཎཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ཧ་ནི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཡ་དེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ན ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏྟཱ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

ཙཱུ་ལ༹་ཝེ་ད་ལླ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༥. ཙཱུ་ལ༹་དྷ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༦༨. དྷ་མྨོ་ཏི ག་ཧི་ཏ་ག་ཧ་ཎཱ་ནཱིཏི དྷ་མྨོ ཝཱ ཧོ་ཏུ ཨི་ཏ་རོ ཝཱ, དྷ་མྨོ་ཏི པ་གྒ་ཧི་ཏ་གྒཱ་ཧ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ ཙ་རི་ཡཱ་ཝ. ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཀྑ་ཎེཏི ཏ་སྶ དྷ་མྨོ་ཏི ག་ཧི་ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀྑ་ཎེ. སུ་ཁནྟི ཨ་ཀི་ཙྪཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་ཀ་ར’’ནྟི. དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀནྟི ཨ་ནི་ཊྛ་ཕ་ལ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཾ.

༤༦༩. ཡ་ཐཱ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཝི་ས་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷཾ, ཨེ་ཝཾ མ་ན་སོ་པི. ཏེ ཙ ཝི་ས་ཡཱ ཨི་ཊྛཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ག་ཧ་ཎེ ན ཀོ་ཙི དོ་སོ, པུ་རི་ས་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ན ཙ ཏེ དོ་སཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཏེ་སཾ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ལ་དྡྷཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སུ་པི ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ་སུ་པི དོ་སོ ན་ཏྠཱི’’ཏི, ཨ་སྶཱ་དེ་ཏྭཱ ཝི་ས་ཡ་པ་རི་བྷོ་གེ ན་ཏྠི ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ, ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ན ཀོ་ཙི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པཱ་ཏ་བྱ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟཱིཏི པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ན་ཀ་ཏཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི. པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ པཱ-ས་དྡོ ཀ་ཏྟུ་སཱ་དྷ་ནོ ཙ ཏ་བྱ-ས་དྡོ, ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མོ་པི ཨ་སྶཱ་དི་ཡ་མཱ་ནོ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་ནྟོ་ག་དྷོ་ཡེ་ཝ, ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མ་ཝ་སེ་ན པ་ན ནེ་སཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སུ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ་ན པཱ་ཏ་བྱ་ཏ’’ནྟི. ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ་ནཱཏི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. པཱ་ཏ་བྱ་ཏཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཀ་ཏྟུ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. མོ་ལི༹ཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཝེ་ཎི་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན མོ་ལི༹ཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏཱ་པ་ས་པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཱ་ཧཱིཏི ཏཱ་པ་ས་པ་བྦ་ཛྫཱུ་པ་ག་ཏཱ་ཧི. པ་རི་ཉྙཾ པ་ཉྙ་པེ་ནྟཱིཏི ཨི་དཾ ‘‘པ་ཧཱ་ན་མཱ་ཧཾ་སཱུ’’ཏི པ་ད་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ‘‘པ་ཧཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཾ པ་ཉྙ་པེ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཀཱ་མཱ ནཱ་མེ་ཏེ ཨ་ནི་ཙྩཱ དུ་ཀྑཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨཱ་ཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་ཛཱ་ན་ནཾ ཨི་དྷ ‘‘པ་ཧཱ་ན’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ན ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. མཱ་ལུ་ཝཱ་སི་པཱ་ཊི་ཀཱཏི མཱ་ལུ་ཝཱ་ཝི་ད་ལཾ མཱ་ལུ་ཝཱ་ཕ་ལེ པོ་ཊྚ་ལི་ཀཱ. ས་ནྟཱ་སཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱཏི སཱ་ལེ ཨ་དྷི་ཝ་ཏྠ་དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་དཱ ཧི ཏ་སྶཱ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི. ཀོ་ཝི་ལཱ༹་ར་པ་ཏྟ་ས་དི་སེ་ཧཱིཏི མ་ཧཱ་ཀོ་ཝི་ལཱ༹་ར་པ་ཏྟ་ས་ཎྛཱ་ནེ་ཧི. ས་ཎྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཧེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, མཱ་ལུ་ཝཱ་པ་ཏྟཱ པ་ན ཀོ་ཝི་ལཱ༹་ར་པ་ཏྟེ་ཧི མ་ཧ་ནྟ་ཏ་རཱ་ནི ཙེ་ཝ གྷ་ན་ཏ་རཱ་ནི ཙ ཧོ་ནྟི. ཝི་པུ་ལ་བ་ཧུ་གྷ་ན་ག་རུ་པ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ མ་ཧ་ནྟཾ བྷཱ་རཾ ཛ་ནེ་ཏྭཱ. སཱ་ཏི མཱ་ལུ་ཝཱ་ལ་ཏཱ. ཨོ་གྷ་ནནྟི ཧེ་ཊྛ་ཏོ ཨོ་ལ་མྦ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ གྷ་ན་བྷཱ་ཝཾ.

ཨ་ནྡྷ་ཝ་ན་སུ་བྷ་ག་ཝ་ནགྒ་ཧ་ཎཾ ཏེ་སཾ ཨ་བྷི་ལ་ཀྑི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ནཱ་ལི༹་ཀེ་རཱ་དཱི་སུ ཏི་ཎ་ཛཱ་ཏཱི་སུ. ཁཱ་ད་ནུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་ནཾ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཊྛ་ཧེ་ཡྻུ’’ནྟི. ཀེ་ལི༹ཾ ཀ་རོ་ནྟཱི ཝི་ཡཱཏི ཝི་ལ་མྦ་ན་ན་དཱི ཝི་ཡ ཀེ་ལི༹ཾ ཀ་རོ་ནྟཱི. ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཧཾ ཏཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་རི་ནྟི པ་མོ་ད་མཱ་ནཱ ཝི་ཡ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཝི་པྥ་ནྡ་མཱ་ནཱ ཝི་ལ་མྦ་ནྟཱི. ས་མྥ་སྶོ་པི སུ་ཁོ མུ་དུ་ཏ་ལུ་ཎ་ཀོ་མ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ད་སྶ་ན་མྤི སུ་ཁཾ གྷ་ན་བ་ཧ་ལ་པ་ཏྟ་སཾ་ཧ་ཏ་ཏཱ་ཡ. སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏཱཏི པུ་བྦེ ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ཝ་སེ་ན བྷ་ཝ་ན་ཝི་ནཱ་ས་བྷ་ཡཱ ས་ནྟཱ་སཾ ཨཱ་པ་ཛྫི, ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶཱ ས་མྤ་ཏྟི་ད་སྶ་ནེ་ན པ་ལོ་བྷི་ཏཱ སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏཱ ཨ་ཧོ་སི.

ཝི་ཊ་བྷིཾ ཀ་རེ་ཡྻཱཏི ཨཱ་ཏཱ་ན་ཝི་ཏཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཛ་ཊེ་ནྟཱི ཛཱ་ལཾ ཀ་རེ་ཡྻ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ ཙ གྷ་ན་པ་ཏྟ་ས་ཉྪ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཚ་ཏྟ་ས་དི་སཱི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཚ་ཏྟཱ་ཀཱ་རེ་ན ཏི་ཊྛེ་ཡྻཱ’’ཏི. ས་ཀ་ལཾ རུ་ཀྑནྟི ཨུ་པ་རི ས་བྦ་སཱ་ཁཱ་པ་སཱ་ཁཾ ས་བྦ་རུ་ཀྑཾ. བྷ་སྶ་མཱ་ནཱཏི པ་ལི་ཝེ་ཋ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨོ་ཏ་ར་མཱ་ནཱ. ཡཱ་ཝ མཱུ་ལཱ ཨོ་ཏི་ཎྞ་སཱ་ཁཱ་ཧཱིཏི མཱ་ལུ་ཝཱ བྷཱ་རེ་ན ཨོ་ན་མི་ཏྭཱ རུ་ཀྑ་སྶ ཡཱ་ཝ མཱུ་ལཱ ཨོ་ཏི་ཎྞ་སཱ་ཁཱ་ཧི པུ་ན ཨ་བྷི་རུ་ཧ་མཱ་ནཱ. ས་བྦ་སཱ་ཁཱཏི ཧེ་ཊྛཱ མ་ཛ྄ཛྷེ ཨུ་པ་རི ཙཱ་ཏི ས་བྦཱ་པི སཱ་ཁཱ་ཡོ པ་ལི་ཝེ་ཋེ་ནྟཱི. སཾ་སི་བྦི་ཏྭཱ ཛཱ་ལ་ས་ནྟཱ་ན་ཀ་ནི་ཡཱ་མེ་ན ཛ་ཊེ་ཏྭཱ. ཨེ་ཝཾ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ སཾ་སི་བྦ་ནེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ར་ནྟཱི. ས་བྦ་སཱ་ཁཱ ཧེ་ཊྛཱ ཀ་ཏྭཱ ས་ཡཾ ཨུ་པ་རི ཋ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་བྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ་ཏེ ཝཱ ཝཱ་ཡ་ནྟེ དེ་ཝེ ཝཱ ཝ་སྶ་ནྟེ པ་དཱ་ལེ་ཡྻ. སཱ་ཁ་ཊྛ་ཀ་ཝི་མཱ་ནནྟི སཱ་ཁཱ་པ་ཊི་བ་དྡྷཾ ཝི་མཱ་ནཾ. ཡ་སྨཱ ཨི་དྷ ས་ཏྠཱ་རཱ ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦ་མེ་ཝ ཝ་ཏྠུ ཨུ་པ་མཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ཧ་ཊཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨི་དཾ པ་ན ཝི་མཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

༤༧༡. བ་ཧ་ལ་རཱ་ག་ས་བྷཱ་ཝོཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཧི ནཱི་ཧ་རི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ བ་ལ་ཝཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་རཱ་ག་དྷཱ་ཏུ་ཀོ. རཱ་ག་ཛནྟི རཱ་ག་ནི་མི་ཏྟ་ཛཱ་ཏཾ. དི་ཊྛེ དི་ཊྛེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེཏི དི་ཊྛེ དི་ཊྛེ ཝི་ས་བྷཱ་གཱ་ར་མྨ་ཎེ. ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱིཏི ཀི་ལེ་སུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་སོ ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, སི་ཀྑཱ་གཱ་ར་ཝེ་ན པ་ན ཀི་ལེ་སེ་ཧི ནི་སྶི་ཏཾ མ་གྒཾ ན པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ཧི ཨཱ་ཎ་ཏྟཾ ད་ཎྜ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཏྭེ་ཝ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. ཧ་ཏྠ་པ་རཱ་མཱ་སཱ་དཱི་ནཱིཏི – ‘‘ཨེ་ཧི ཏཱ་ཝ ཏ་ཡཱ ཝུ་ཏྟཾ མ་ཡཱ ཝུ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་མུ་ཏྲ ག་ནྟྭཱ ཝཱི་མཾ་སི་སྶཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ནྟོ, ན ཀ་རུ་ཎཱ་མེ་ཏྟཱ་ནི་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན. མོ་ཧ་ཛཱ་ཏི་ཀོཏི བ་ཧ་ལ་མོ་ཧ་ས་བྷཱ་ཝོ.

༤༧༢. ཀ་མྨ་ནི་ཡཱ་མེ་ནཱཏི པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏི་སི་དྡྷེ་ན ལོ་བྷུ་སྶ་ད་ཏཱ་དི་ནི་ཡ་མི་ཏེ་ན ཀ་མྨ་ནི་ཡཱ་མེ་ན. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ལོ་བྷུ་སྶ་ད་ཏཱ་དིཾ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཀ་མྨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཀྑ་ཎེཏི ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཝེ་ལཱ་ཡ. ལོ་བྷོ བ་ལ་ཝཱཏི ཏ་ཛྫཱ་ཡ སཱ་མ་གྒི་ཡཱ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ལོ་བྷོ ཨ་དྷི་ཀོ ཧོ་ཏི. ཨ་ལོ་བྷོ མ་ནྡོཏི ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑོ ཨ་ལོ་བྷོ དུ་བྦ་ལོ ཧོ་ཏི. ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏེ ལོ་བྷཱ་ལོ་བྷཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི? ན ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ‘‘ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི, ནི་ཀ་ནྟི་ཀྑ་ཎཾ པ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ. པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཏུནྟི ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཡོ ཧི ‘‘ཨེ་ཝཾ་སུ་ནྡ་རཾ ཨེ་ཝཾ་ཝི་པུ་ལཾ ཨེ་ཝཾ་མ་ཧ་གྒྷ་ཉྩ ན ས་ཀྐཱ པ་ར་སྶ དཱ་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་མུ་ཏྟ་ཙཱ་ག་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ ཨ་ལོ་བྷོ ས་མྨ་དེ་ཝ ལོ་བྷཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. དོ་ས་མོ་ཧཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཏཱ་དི་ས་པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷེ་ནེ་ཝ ཨ་དོ་སཱ་མོ་ཧཱ བ་ལ་ཝ་ནྟོ. ཏ་སྨཱཏི ལོ་བྷཱ་དོ་སཱ་མོ་ཧཱ་ནཾ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ལོ་བྷ་དོ་ས་མོ་ཧཱ་ན་ཉྩ དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི. སོཏི ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི. ཏེ་ན ཀ་མྨེ་ནཱཏི ཏེ་ན ལོ་བྷཱ་དི་ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་ཏཱ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨུ་ནཱ. སུ་ཁ་སཱི་ལོཏི ས་ཁི་ལོ. ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཨ་ཀྐོ་དྷ་ནོཏི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝ་ད་ཏི.

མ་ནྡཱ ཨ་ལོ་བྷཱ་དོ་སཱ ལོ་བྷ་དོ་སེ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི, ཨ་མོ་ཧོ པ་ན བ་ལ་ཝཱ མོ་ཧཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ པ་ཋ་མ་ཝཱ་རེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏི་དེ་ས་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན. དུ་ཊྛོཏི ཀོ་དྷ་ནོ. ད་ནྡྷོཏི མ་ནྡ་མ་ཉྙོ. སུ་ཁ་སཱི་ལ་ཀོཏི སུ་ཁ་སཱི་ལོ.

ཨེ་ཏྠ ཙ ལོ་བྷ་ཝ་སེ་ན, དོ་ས་མོ་ཧ-ལོ་བྷ་དོ་ས-ལོ་བྷ་མོ་ཧ-དོ་ས་མོ་ཧ-ལོ་བྷ་དོ་ས་མོ་ཧ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཏ་ཡོ ཨེ་ཀ་ཀཱ, ཏ་ཡོ དུ་ཀཱ, ཨེ་ཀོ ཏི་ཀོ་ཏི ལོ་བྷཱ་དི་ཨུ་སྶ་ད་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑེ ཨེ་ཝ ས་ཏྟ ཝཱ་རཱ, ཏ་ཐཱ ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑེ ཨ་ལོ་བྷཱ་དི་ཨུ་སྶ་ད་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཙུ་དྡ་ས ཝཱ་རཱ ལ་བྦྷ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཨ་ལོ་བྷ་དོ་ས་མོ་ཧཱ, ཨ་ལོ་བྷཱ་དོ་ས་མོ་ཧཱ, ཨ་ལོ་བྷ་དོ་སཱ་མོ་ཧཱ བ་ལ་ཝ་ནྟོ་ཏི ཨཱ་ག་ཏེ་ཧི ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑེ ཏ་ཏི་ཡ་དུ་ཏི་ཡ་པ་ཋ་མ་ཝཱ་རེ་ཧི དོ་སུ་སྶ་ད་མོ་ཧུ་སྶ་ད་དོ་ས་མོ་ཧུ་སྶ་ད་ཝཱ་རཱ ག་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑེ ལོ་བྷཱ་དོ་སཱ་མོ་ཧཱ, ལོ་བྷ་དོ་སཱ་མོ་ཧཱ, ལོ་བྷཱ་དོ་ས་མོ་ཧཱ བ་ལ་ཝ་ནྟོ་ཏི ཨཱ་ག་ཏེ་ཧི ཏ་ཏི་ཡ་དུ་ཏི་ཡ་པ་ཋ་མ་ཝཱ་རེ་ཧི ཨ་དོ་སུ་སྶ་ད་ཨ་མོ་ཧུ་སྶ་ད་ཨ་དོ་སཱ་མོ་ཧུ་སྶ་ད་ཝཱ་རཱ ག་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑེ་སུ ཏ་ཡོ ཏ་ཡོ ཝཱ་རེ ཨ་ནྟོ་ག་དྷེ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛེ་ཝ ཝཱ་རཱ ད་སྶི་ཏཱ. ཡེ པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མྨི་སྶ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ལོ་བྷཱ་ལོ་བྷུ་སྶ་ད་ཝཱ་རཱ་ད་ཡོ ཨ་པ་རེ ཨེ་ཀཱུ་ན་པ་ཉྙཱ་ས ཝཱ་རཱ ཀཱ་མཾ ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ, ཏེ་སཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ན ད་སྶི་ཏཱ. ན ཧི ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ནྟ་རེ་ན ཨ་ཝ་ཏྠ་ནྟ་རཾ ལོ་བྷོ ཙ བ་ལ་ཝཱ ཨ་ལོ་བྷོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཡུ་ཛྫ་ཏི. པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཝཱ་པི ཨེ་ཏེ་སཾ བ་ལ་ཝ་དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝོ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝཱ. ཏ་ཏྠ ལོ་བྷ་སྶ ཏཱ་ཝ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ཐཱ དོ་ས་མོ་ཧཱ་ནཾ ཨ་དོ་སཱ་མོ་ཧེ་ཧི. ཨ་ལོ་བྷཱ་དཱི་ནཾ པ་ན ལོ་བྷཱ་དི་ཨ་ན་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཏོ. ས་བྦེ་ས་ཉྩ ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཡ་ས་མ་དྷི་བྷུ་ཡྻ པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་དྷ་མྨ་ཏོ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༧༢) – ‘‘ལོ་བྷོ བ་ལ་ཝཱ, ཨ་ལོ་བྷོ མ་ནྡོ. ཨ་དོ་སཱ་མོ་ཧཱ བ་ལ་ཝ་ནྟོ, དོ་ས་མོ་ཧཱ མ་ནྡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི, སོ ཙ ནེ་སཾ མ་ནྡ་བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝོ པུ་རི་མཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏོ ཏ་ཐཱ ཨཱ་ས་ཡ་སྶ པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ནི་ཡཱ་མེ་ནཱ’’ཏི. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏྟཱ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝཱ་ཏི.

ཙཱུ་ལ༹་དྷ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༦. མ་ཧཱ་དྷ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤༧༣. ཨེ་ཝཾ ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་རོ ཀཱ་མོ ཀཱ་མ་ནཾ ཨི་ཙྪཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨེ་ཝཾ་ཀཱ་མཱ. ཨེ་ཝཾ ཚ་ནྡོ ཚ་ནྡ་ནཾ རོ་ཙ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨེ་ཝཾ་ཚ་ནྡཱ. ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ, ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སྶ ཝཱ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨེ་ཏི ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ལ་དྡྷི. སཱ ཧི ལ་དྡྷ་བྦ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏ’’ནྟི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟཱི ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི, ཧ་ཏྠ་ག་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་རོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨེ་ཝཾ་ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ. བྷ་ག་ཝཱ མཱུ་ལཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨེ་ཏེ་སཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡཱ་ཏི བྷ་ག་ཝཾ་མཱུ་ལ་ཀཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ནྟ་ཉྷི ནི་སྶཱ་ཡ མ་ཡཾ ཨི་མེ དྷ་མྨེ ཨཱ་ཛཱ་ནཱ་མ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཱ་མཱ’’ཏི. ཨ་མྷཱ་ཀཾ་དྷ་མྨཱཏི ཏེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. སེ་ཝི་ཏ་བྦཱ་ན་ཉྷི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་དྷི་ག་མ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ན་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷཱི་ནི, ཏཱ་ནི ཙ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནི ཨ་ན་ཉྙ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦེ ཀ་སྶ་པ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷ་ག་ཝཱ ནེ་ཏཱ ཏེ་ས་ནྟི བྷ་ག་ཝཾ་ནེ་ཏྟི་ཀཱ. ནེ་ཏཱཏི སེ་ཝི་ཏ་བྦ་དྷ་མྨེ ཝི་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ནཾ པཱ་པེ་ཏཱ. ཝི་ནེ་ཏཱཏི ཨ་སེ་ཝི་ཏ་བྦ་དྷ་མྨེ ཝི་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ ཨ་པ་ནེ་ཏཱ. ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ན་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཝི་ནེ་ཏཱ. ཨ་ནུ་ནེ་ཏཱཏི ཨི་མེ དྷ་མྨཱ སེ་ཝི་ཏ་བྦཱ, ཨི་མེ ན སེ་ཝི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མྤཱ་པ་ནཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཏྠཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི.