ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ

མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡེ

མཱུ་ལ་པ་ཎྞཱ་ས-ཊཱི་ཀཱ

(པ་ཋ་མོ བྷཱ་གོ)

ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ར་མྦྷེ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་ཝ་ནྡ་ནཱ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ པ་བྷ་ཝ་ནི་སྶ་ཡ་ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཊི་ཝེ་ད་ན་ཏྠཾ, ཏཾ པ་ན དྷ་མྨ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ བ་ཧུ་མཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ, ཏཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ཏེ་སཾ ཨུ་གྒ་ཧ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དི་ཀྐ་མ་ལ་དྡྷ་བྦཱ་ཡ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦ་ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏྠཾ. ཨ་ཐ ཝཱ མ་ངྒ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་བྦ་ཀི་རི་ཡཱ་སུ པུ་བྦ་ཀི་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ས་མཱ་ཙ་རི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པ་རེ་སཾ དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏི་ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ ཙ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མ་ཀི་རི་ཡཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མ་ཀ་ར་ཎཾ པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་པཱུ་ཛཱ་པུ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ. ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷ་ས་མྤ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་ཀ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ བ་ལཱ་ནུ་པྤ་དཱ་ན་ཏྠཾ. ཨ་ནྟ་རཱ ཙ ཏ་སྶ ཨ་ས་ངྐོ་ཙ་ན་ཏྠཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ཏྠཾ. ཨི་ད་མེ་ཝ ཙ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཨི་ཏི མེ པ་ས་ནྣ་མ་ཏི་ནོ…པེ… ཏ་སྶཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི. ཝ་ཏྠུ་ཏྟ་ཡ་པཱུ་ཛཱ་ཧི ནི་ར་ཏི་ས་ཡ་པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟ་སཾ་བུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་པ་རི་མེ་ཡྻ་པ་བྷཱ་ཝོ པུ་ཉྙཱ་ཏི་ས་ཡོ་ཏི བ་ཧུ་ཝི་དྷ་ནྟ་རཱ་ཡེ་པི ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སེ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ནི་བ་ནྡྷ་ན་ས་ཀ་ལ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་དྡྷཾ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཧོ་ཏི. བྷ་ཡཱ་དི་ཨུ་པ་དྡ་ཝ་ཉྩ ནི་ཝཱ་རེ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘པཱུ་ཛཱ་ར་ཧེ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏོ. བུ་དྡྷེ ཡ་དི ཝ སཱ་ཝ་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི (དྷ. པ. ༡༩༥; ཨ་པ. ༡.༡༠.༡), ཏ་ཐཱ –

‘‘ཡེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བུ་དྡྷེ པ་ས་ནྣཱ, ཨ་གྒེ ཏེ པ་ས་ནྣཱ, ཨ་གྒེ ཁོ པ་ན པ་ས་ནྣཱ་ནཾ ཨ་གྒོ ཝི་པཱ་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠, ༩༡),

‘‘བུ་དྡྷོ་ཏི ཀི་ཏྟ་ཡ་ནྟ་སྶ, ཀཱ་ཡེ བྷ་ཝ་ཏི ཡཱ པཱི་ཏི;

ཝ་ར་མེ་ཝ ཧི སཱ པཱི་ཏི, ཀ་སི་ཎེ་ན་པི ཛ་མྦུ་དཱི་པ་སྶ.

དྷ་མྨོ་ཏི ཀི་ཏྟ་ཡ་ནྟ་སྶ…པེ… ཀ་སི་ཎེ་ན་པི ཛ་མྦུ་དཱི་པ་སྶ;

ས་ངྒྷོ་ཏི ཀི་ཏྟ་ཡ་ནྟ་སྶ…པེ… ཀ་སི་ཎེ་ན་པི ཛ་མྦུ་དཱི་པ་སྶཱ’’ཏི. (ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ༩༠),

ཏ་ཐཱ –

‘‘ཡ་སྨིཾ མ་ཧཱ་ནཱ་མ ས་མ་ཡེ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི, ནེ་ཝ་སྶ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ རཱ་ག་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ན དོ་ས…པེ… ན མོ་ཧ་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༦.༡༠; ༡༡.༡༡),

‘‘ཨ་ར་ཉྙེ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ཝཱ…པེ…

བྷ་ཡཾ ཝཱ ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཾ ཝཱ,

ལོ་མ་ཧཾ་སོ ན ཧེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཙ. (སཾ. ནི. ༢.༢༤༩);

ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ ཝ་ཏྠུ་ཏྟ་ཡ་སྶ ཝ་ནྡ་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྶ གུ་ཎཱ་ཏི་ས་ཡ་ཡོ་ག་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ གཱ་ཐཱ་ཏྟ་ཡ་མཱ་ཧ. གུ་ཎཱ་ཏི་ས་ཡ་ཡོ་གེ་ན ཧི ཝ་ནྡ་ནཱ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝོ, ཝ་ནྡ་ནཱ་ར་ཧེ ཙ ཀ་ཏཱ ཝ་ནྡ་ནཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ སཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ. སཱ ན ཝི་ན་ཡ་དེ་ས་ནཱ ཝི་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ, ནཱ་པི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཝི་ཡ པ་ཉྙཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཀ་རུ་ཎཱ་པ་ཉྙཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པྤ་དྷཱ་ན་མེ་ཝ ཏཱ་ཝ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཐོ་མ་ནཾ ཀཱ་ཏུཾ ཏ་མྨཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ སེ་ས་ར་ཏ་ནཱ་ནཾ ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཀི་ར་ཏཱི་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ, པ་ར་དུ་ཀྑཾ ཝི་ཀྑི་པ་ཏི ཨ་པ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀི་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ, པ་ར་དུ་ཀྑེ ས་ཏི ཀཱ་རུ་ཎི་ཀཾ ཧིཾ་ས་ཏི ཝི་བཱ་དྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ར་དུ་ཀྑེ ས་ཏི སཱ་དྷཱུ་ནཾ ཀ་མྤ་ནཾ ཧ་ད་ཡ་ཁེ་དཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཀ་རུ་ཎཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀ་མི་ཏི སུ་ཁཾ, ཏཾ རུ་ནྡྷ་ཏཱི་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ. ཨེ་སཱ ཧི པ་ར་དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཀཱ་མ་ཏཱ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་ཏྟ་སུ་ཁ་ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་རུ་ཎི་ཀཱ་ནཾ སུ་ཁཾ རུ་ནྡྷ་ཏི ཝི་བ་ནྡྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ སཱི་ཏ་ལཾ ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལཾ, ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལཾ ཧ་ད་ཡཾ ཨ་སྶཱ་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡོ, ཏཾ ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡཾ.

ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི པ་རེ་སཾ ཧི་ཏོ་པ་སཾ་ཧཱ་ར་སུ་ཁཱ་དི་ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཙྪ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ, བྱཱ་པཱ་དཱ་ར་ཏཱི་ནཾ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཙ པ་ར་ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏ་ས་ནྟཱ་པ་ཝི་ཙྪེ་ད་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ མེ་ཏྟཱ་མུ་དི་ཏཱ་ན་མྤི ཙི་ཏྟ་སཱི་ཏ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི པ་ར་དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་རཱུ་པ་ཏཱ་པཱ་ས་ཧ་ན་ར་སཱ ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་བྷཱུ་ཏཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཝ ཝི་སེ་སེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙི་ཏྟ་སྶ ཙི་ཏྟ་པ་སྶ་དྡྷི ཝི་ཡ སཱི་ཏི་བྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡ’’ནྟི. ཀ་རུ་ཎཱ་མུ་ཁེ་ན ཝཱ མེ་ཏྟཱ་མུ་དི་ཏཱ་ན་མྤི ཧ་ད་ཡ་སཱི་ཏ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ནི་བ་ནྡྷ་ན་བྷཱུ་ཏཱ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཉྩ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་ཡ ས་ཝི་ས་ཡ་བྱཱ་པི་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ན ཧ་ད་ཡ་སཱི་ཏ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡ’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཏི་པི མེ་ཏྟཱ་མུ་དི་ཏཱ་ནཾ སཱ་ཏི་ས་ཡེ ཧ་ད་ཡ་སཱི་ཏི་བྷཱ་ཝ་ནི་བ་ནྡྷ་ན་ཏྟེ ས་ཀ་ལ་བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཏཱ་ས་མྤི ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཀ་རུ་ཎཱ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ‘‘ཧ་ད་ཡ་སཱི་ཏ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་ནི་དཱ་ནཱ ཧི ས་བྦེ་པི བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ནི་བྦཱ་པི་ཡ་མཱ་ན་སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་ས་ནྟཱ་པ་སྶ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ར་དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི་པི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ཀ་པྤཱ་ནཾ ཨ་ཀི་ལ་ནྟ་རཱུ་པ་སྶེ་ཝ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨ་ས་མྦྷ་ར་ཎ་ནི་ར་ཏ་སྶ ས་མ་དྷི་ག་ཏ་དྷ་མྨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་སྶ ཙ ས་ནྣི་ཧི་ཏེ་སུ་པི ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་ས་མུ་པ་ནཱི་ཏ་ཧ་ད་ཡཱུ་པ་ཏཱ་པ་ནི་མི་ཏྟེ་སུ ན ཨཱི་ས་ཀ་མྤི ཙི་ཏྟ་སཱི་ཏི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟ་མ་ཧོ་སཱི་ཏི. ཨེ་ཏ་སྨི་ཉྩ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ ཏཱི་སུ་པི ཨ་ཝ་ཏྠཱ་སུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀ་རུ་ཎཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི པ་ཉྙཱ, ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྙཱ་ཝ ཉེ་ཡྻཱ་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ པ་ཀཱ་རེ་ཧི དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་ཛོ་ཏ་ན་ཊྛེ་ན པ་ཛྫོ་ཏོ་ཏི པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏོ. ས་ཝཱ་ས་ན་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ ཝི་སེ་སེ་ན ཧ་ཏཾ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏི་ཏཾ ཝི་ཧ་ཏཾ, པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏེ་ན ཝི་ཧ་ཏཾ པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏཾ. མུ་ཡ྄ཧ་ནྟི ཏེ་ན, ས་ཡཾ ཝཱ མུ་ཡ྄ཧ་ཏི, མོ་ཧ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ ཏ་ནྟི མོ་ཧོ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ, སྭེ་ཝ ཝི་ས་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏོ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ས་རི་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཏ་མོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཏ་མོ, པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏོ མོ་ཧ་ཏ་མོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མོ, ཏཾ པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མཾ. ས་བྦེ་ས་མྤི ཧི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ས་ཏི་པི པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་སྶ ཝི་ཧ་ཏ་བྷཱ་ཝེ ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟེ་ཧི ཝི་ཡ དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟཱ་ནཾ སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ཧི ཙ ས་ཝཱ་ས་ན་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ་ནཾ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་སྶ ཝི་སེ་སོ ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི སཱ་ཏི་ས་ཡེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཧཱ་ནེ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཐོ་མེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མ’’ནྟི.

ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ནྟ་རེ་ན པ་རོ་པ་དེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཝི་ག་མ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ བ་ལེ་སུ ཙ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་སྶ ས་མ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ, པ་ར་ས་ནྟ་ཏི་ཡ་ཉྩ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཏི་ས་ཡཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝཱ་ཝ ཝི་སེ་ས་ཏོ མོ་ཧ་ཏ་མ་ཝི་ག་མེ་ན ཐོ་མེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མ’’ནྟི. ཨི་མ་སྨི་ཉྩ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏོ’’ཏི པ་དེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་པ་ཉྙཱ ཝི་ཡ དེ་ས་ནཱ་པ་ཉྙཱ་པི སཱ་མ་ཉྙ་ནི་དྡེ་སེ་ན, ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ཝཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎ་སྶ ཉེ་ཡྻ་པ་རི་ཡ་ནྟི་ཀ་ཏྟཱ ས་ཀ་ལ་ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ས་མ་ཏྠེ་ན ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏེ་ན ས་བྦ་ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་ཙྪཱ་ད་ཀ་སྶ མོ་ཧ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་སྶ ཝི་དྷ་མི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ མོ་ཧ་ཏ་མ་ཝི་ནཱ་སོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མ’’ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ མོ་ཧ་ཏ་མ་ཝི་དྷ་མ་ན་ནྟེ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ས་ས་ནྟཱ་ནེ མོ་ཧ་ཏ་མ་ཝི་དྷ་མ་ན་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཝཱ་ས་ན་པྤ་ཧཱ་ན་མེ་ཝ ཧི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཉེ་ཡྻཱ་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ན་ནྟི, པ་ར་ས་ནྟཱ་ནེ པ་ན མོ་ཧ་ཏ་མ་ཝི་དྷ་མ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ‘‘མོ་ཧ་ཏ་མ་ཝི་དྷ་མ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི.

ཀིཾ པ་ན ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏོ་ཡེ་ཝེ་ཀོ པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཐོ་མ་ནཱ་ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ན པ་ན སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ནྟི? ཏ་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཏ་དེ་ཀ་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ས་ཀ་ལ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ག་ཎ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་སྶ ཛོ་ཏི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི སོ ཏཱ་དི་སོ ཀི་ལེ་སོ ཨ་ཏྠི, ཡོ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ན པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི.

ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་ཛྫཱ ཝི་ཡ ས་ཀ་ལ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ས་མུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ནི་ར་ཝ་སེ་སཱ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ སཾ་སཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ པ་དྷཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཏ་བྦི་གྷཱ་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ཀ་ལ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ག་ཎ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏོ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མ’’ནྟི.

ན་རཱ ཙ ཨ་མ་རཱ ཙ ན་རཱ་མ་རཱ, ས་ཧ ན་རཱ་མ་རེ་ཧཱི་ཏི ས་ན་རཱ་མ་རོ, ས་ན་རཱ་མ་རོ ཙ སོ ལོ་ཀོ ཙཱ་ཏི ས་ན་རཱ་མ་ར་ལོ་ཀོ. ཏ་སྶ ག་རཱུ་ཏི ས་ན་རཱ་མ་ར་ལོ་ཀ་ག་རུ, ཏཾ ས་ན་རཱ་མ་ར་ལོ་ཀ་ག་རུཾ. ཨེ་ཏེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཏ་ད་ཝ་སི་ཊྛ་ས་ཏྟཱ་ན་མྤི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧ་ཏཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ཀཱ་རི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ན ཙེ་ཏྠ པ་དྷཱ་ནཱ་པྤ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ཙོ་དེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཉྙོ ཧི ས་དྡ་ཀྐ་མོ, ཨ་ཉྙོ ཨ་ཏྠ་ཀྐ་མོ. ཨེ་དི་སེ་སུ ཧི ས་མཱ་ས་པ་དེ་སུ པ་དྷཱ་ན་མྤི ཨ་པྤ་དྷཱ་ནཾ ཝི་ཡ ནི་དྡི་སཱི་ཡ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ས་རཱ་ཛི་ཀཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡཱ’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༣༦). ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷོ ལོ་ཀོ, ག་རུ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ག་རུ་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠ་སྶེ་ཝ ཡུ་ཛྫ་ན་ཏོ ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. སོ ཧི ལོ་ཀཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ པུ་ཉྙ་པཱ་པཱ་ནི ཏ་བྦི་པཱ་ཀོ ཙཱ་ཏི ‘‘ལོ་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་མ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་དེ་ཝཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ.

ཨ་ཐ ཝཱ ས་མཱུ་ཧ་ཏྠོ ལོ་ཀ་ས་དྡོ ས་མུ་དཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ལོ་ཀཱི་ཡ་ཏི པ་ཉྙཱ་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ས་ཧ ན་རེ་ཧཱི་ཏི ས་ན་རཱ, ས་ན་རཱ ཙ ཏེ ཨ་མ་རཱ ཙཱ་ཏི ས་ན་རཱ་མ་རཱ, ཏེ་སཾ ལོ་ཀོ་ཏི ས་ན་རཱ་མ་ར་ལོ་ཀོ་ཏི པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་མ་ར་ས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ ཝི་སུ་དྡྷི་དེ་ཝཱ་པི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི. ཏེ ཧི མ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་མ་རཱ. ན་རཱ་མ་རཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཙ ག་ཧ་ཎཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ ‘‘ས་ཏྠཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ན’’ནྟི (དཱི. ནི. ༡.༡༥༧). ཏ་ཐཱ ཧི ས་བྦཱ་ན་ཏྠ་པ་རི་ཧཱ་ར་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏ་པྤ་རཱ་ཡ ནི་ར་ཏི་ས་ཡཱ་ཡ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ པ་ཛཱ་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟཱུ་པ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཨ་པ་རི་མི་ཏ་ནི་རུ་པ་མ་པྤ་བྷཱ་ཝ་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ ཙ ས་བྦ་ས་ཏྟུ་ཏྟ་མོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་སུ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་མ་གཱ་ར་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ན་རཱ་མ་ར་ལོ་ཀ་ག་རུ’’ནྟི.

སོ་བྷ་ནཾ ག་ཏཾ ག་མ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི སུ་ག་ཏོ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧི ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཏེ་སཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏོ སོ་བྷ་ནཾ, ཏ་ཐཱ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ཏཱ་ཡ དུ་ཏ་ཝི་ལ་མྦི་ཏ-ཁ་ལི་ཏཱ་ནུ་ཀ་ཌྜྷ་ན-ནི་པྤཱི་ལ༹་ནུ་ཀྐུ་ཊི་ཀ-ཀུ་ཊི་ལཱ་ཀུ་ལ་ཏཱ་དི-དོ་ས་ར་ཧི་ཏ-མ་ཝ་ཧ་སི་ཏ-རཱ་ཛ་ཧཾ་ས- ཝ་ས་བྷ་ཝཱ་ར་ཎ-མི་ག་རཱ་ཛ་ག་མ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ག་མ་ནཾ ཉཱ་ཎ་ག་མ་ན་ཉྩ ཝི་པུ་ལ་ནི་མྨ་ལ་ཀ་རུ་ཎཱ-ས་ཏི་ཝཱི་རི་ཡཱ་དི-གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ས་ཧི་ཏ་མ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ ཡཱ་ཝ མ་ཧཱ་བོ་དྷིཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཡ སོ་བྷ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཀ་ལ་མ་པི ལོ་ཀཾ པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཛཱ་ན་ནྟོ ཉཱ་ཎེ་ན ས་མྨཱ ག་ཏོ ཨ་ཝ་ག་ཏོ་ཏི སུ་ག་ཏོ. ཏ་ཐཱ ལོ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡཾ པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧ་ནྟོ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ནྟོ ས་མྨཱ ག་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏོ་ཏི སུ་ག་ཏོ, ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་མྨཱ ག་ཏོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་ཏི སུ་ག་ཏོ, ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནིཾ པ་ཊི་པ་དཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་མྨཱ ག་ཏོ པ་ཊི་པ་ནྣོ་ཏི སུ་ག་ཏོ. ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒེ་ན ཡེ ཀི་ལེ་སཱ པ་ཧཱི་ནཱ, ཏེ ཀི་ལེ་སེ ན པུ་ནེ་ཏི ན པ་ཙྩེ་ཏི ན པ་ཙྩཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི སུ་ག་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ནི. ༣༨; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༢༧) ན་ཡེ་ན ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཐ ཝཱ སུ་ནྡ་རཾ ཋཱ་ནཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ, ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ ཝཱ ག་ཏོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་ཏི སུ་ག་ཏོ. ཡ་སྨཱ ཝཱ བྷཱུ་ཏཾ ཏ་ཙྪཾ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཾ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཀཱ་ལ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཙ དྷ་མྨཾ བྷཱ་ས་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་མྨཱ ག་ད་ཏི ཝ་ད་ཏཱི་ཏི སུ་ག་ཏོ ད-ཀཱ་ར་སྶ ཏ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨི་ཏི སོ་བྷ་ན་ག་མ་ན་ཏཱ་དཱི་ཧི སུ་ག་ཏོ, ཏཾ སུ་ག་ཏཾ.

པུ་ཉྙ་པཱ་པ་ཀ་མྨེ་ཧི ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ནྟ་བྦ་ཏོ ག་ཏི་ཡོ, ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ཝི་སེ་སཱ. ཏཱ པ་ན ནི་ར་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ. ཏཱ་ཧི ས་ཀ་ལ་སྶ་པི བྷ་ཝ་གཱ་མི་ཀ་མྨ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཨ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཉྩ་ཧི་པི ག་ཏཱི་ཧི སུ་ཊྛུ མུ་ཏྟོ ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་ཏི་ཝི་མུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨེ་ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ག་ཏི་ཡཱ ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི, ཡ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘དེ་ཝཱ་ཏི་དེ་ཝོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ –

‘‘ཡེ་ན དེ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྱ་སྶ, ག་ནྡྷ་བྦོ ཝཱ ཝི་ཧ་ངྒ་མོ;

ཡ་ཀྑ་ཏྟཾ ཡེ་ན ག་ཙྪེ་ཡྻཾ, མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་བྦ་ཛེ;

ཏེ མ་ཡ྄ཧཾ ཨཱ་ས་ཝཱ ཁཱི་ཎཱ, ཝི་དྡྷ་སྟཱ ཝི་ན་ལཱི༹་ཀ་ཏཱ’’ཏི. (ཨ. ནི. ༤.༣༦);

ཏཾ་ཏཾ་ག་ཏི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཱ་ན་ཉྷི ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན བོ་དྷི་མཱུ་ལེ་ཡེ་ཝ སུ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ན་ཏྠི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ག་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦ་བྷ་ཝ་ཡོ་ནི་ག་ཏི-ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི-ས་ཏྟཱ་ཝཱ་ས-ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡེ་ཧི པ་རི་མུ་ཏྟོ, ཏཾ ག་ཏི་ཝི་མུ་ཏྟཾ. ཝ་ནྡེཏི ན་མཱ་མི, ཐོ་མེ་མཱི་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ.

ཨ་ཐ ཝཱ ག་ཏི་ཝི་མུ་ཏྟནྟི ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཐོ་མེ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཧི དྭཱི་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཐོ་མ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི་ཏོ པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཏོ ཙ. ཏེ་སུ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མ་ཏོ ས་ཝཱ་ས་ནཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟི་ཏོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཱ་དི་ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཙི་ཏྟ་སྶ ས་བྦ་དུ་ཀྑ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏོ ཝི་རུ་དྡྷེ་སུ་པི ནི་ཙྩཾ ཧི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ ཉཱ་ཎ་པ་རི་པཱ་ཀ་ཀཱ་ལཱ་ག་མ་ན་ཏོ ཙ. སཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨཱ་ས་ཡ་ཏོ པ་ཡོ་ག་ཏོ ཙ དུ་ཝི་དྷཱ པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི, ཏི་ཝི་དྷཱ ཙ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཨཱ་ས་ཡ་ཏོ པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི, ས་མྨཱ་ག་ད་ན་ཏྠེ་ན སུ་ག་ཏ་ས་དྡེ་ན པ་ཡོ་ག་ཏོ པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི, ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མཾ ག་ཏི་ཝི་མུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཏྠེ་ན ཙ སུ་ག་ཏ་ས་དྡེ་ན ཏི་ཝི་དྷཱ་པི ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི, ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་ཊྛེ་ན ཏེ་ན ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཙཱ་པི ས་བྦཱ་པི ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི་པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི.

ཨ་ཐ ཝཱ ཏཱི་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཐོ་མ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ – ཧེ་ཏུ་ཏོ ཕ་ལ་ཏོ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཏོ ཙ. ཏ་ཏྠ ཧེ་ཏུ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ, སཱ པ་ཋ་མ་པ་དེ་ན ད་སྶི་ཏཱ. ཕ་ལཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་དཱ པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་དཱ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་དཱ ཙཱ་ཏི. ཏཱ་སུ ཉཱ་ཎ་པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ན ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཏྠེ་ན ཙ སུ་ག་ཏ་ས་དྡེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་དཱ པ་ན ཏ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ན, རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་དཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་ག་མ་ན་སོ་བྷ་ན་ཏྠེ་ན སུ་ག་ཏ་ས་དྡེ་ན ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཝི་ནཱ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨུ་པ་ཀཱ་རོ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཨ་བཱ་ཧི་རཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཏི་ཝི་དྷ་ཡཱ་ན་མུ་ཁེ་ན ཝི་མུ་ཏྟི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ. སོ ས་མྨཱ་ག་ད་ན་ཏྠེ་ན སུ་ག་ཏ་ས་དྡེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཏ་ཏྠ ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ མཱུ་ལཾ ད་སྶེ་ཏི. མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་ཉྩོ་དི་ཏ་མཱ་ན་སོ ཧི བྷ་ག་ཝཱ སཾ་སཱ་ར་པ་ངྐ་ཏོ ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་མུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཀ་ཏཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ མཱུ་ལཾ. ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཉྷི མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ, མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི. ས་མྨཱ་ག་མ་ན་ཏྠེ་ན སུ་ག་ཏ་ས་དྡེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི ལཱི་ནུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག་ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་དཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་དི ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་པ་ཉྙཱ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ སུ་ག་ཏ་ས་དྡ་སྶ. ཨི་ཏ་རེ་ཧི ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ པ་དྷཱ་ནཱ་པྤ་དྷཱ་ན་བྷེ་དཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. སཾ་སཱ་ར་མ་ཧོ་གྷ་ཏོ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ར་ཎ་ཉྷེ་ཏྠ པ་དྷཱ་ནཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ཏ་ད་ཉྙ་མ་པྤ་དྷཱ་ནཾ. ཏེ་སུ པ་དྷཱ་ནེ་ན པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི, ཨི་ཏ་རེ་ན ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟིཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ན ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ པུ་གྒ་ལེ་སུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ་ཏུ་ཏྠ་པུ་གྒ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ན ཙ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་ཏྟ་མ་ཝ་ནྡ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ཝ་ནྡ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཁེ་ཏྟ་ངྒ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.

ཨེ་ཏྠ ཙ ཀ་རུ་ཎཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ལོ་ཀི་ཡེ་སུ མ་ཧ་གྒ་ཏ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་གུ་ཎ་དཱི་པ་ན་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་བྦ་ལོ་ཀི་ཡ་གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏི, པ་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་དཱི་པ་ན་ཏོ ས་བྦ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་སི་དྡྷོ ཧི ཨ་ཏྠོ ‘‘ས་ན་རཱ་མ་ར་ལོ་ཀ་ག་རུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་པ་ཉྩཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཀ་རུ་ཎཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཙ ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཾ ད་སྶེ་ཏི, པ་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཨ་པ་ག་མ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ་ནུ་རཱུ་པཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ, པ་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ས་མ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ན་ཏི་དྷཱ་ཝ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཝ་བོ་དྷེ་ན ཧི དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མ་ཉྙཾ ཨ་ཏི་དྷཱ་ཝི་ཏྭཱ ས་ཏྟཱ་དི་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ཧཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི, པ་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཉཱ་ཎཾ ཙ་ཏུ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཉཱ་ཎཾ ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཉཱ་ཎཾ.

ཀ་རུ་ཎཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ སེ་སཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ, ཨ་ཊྛ་སུ པ་རི་སཱ་སུ ཨ་ཀ་མྤ་ན་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ད་ས བ་ལཱ་ནི, ཙུ་དྡ་ས བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, སོ་ལ༹་ས ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡཱ, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས བུ་དྡྷ་དྷ་མྨཱ, ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི, ས་ཏྟ་ས་ཏྟ་ཏི་ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ པ་ཉྙཱ་པ་བྷེ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཉཱ་ཎ་ཙཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ཏྟིཾ, པ་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ས་མྤ་ཏྟིཾ. ཀ་རུ་ཎཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏི་ཏཱ, པ་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན དྷ་མྨཱ་དྷི་པ་ཏི་ཏཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་བྷཱ་ཝོ, པ་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཐ་བྷཱ་ཝོ. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན པུ་བྦ་ཀཱ་རི་བྷཱ་ཝོ, པ་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཨ་པ་ར་ནྟ་པ་ཏཱ, པ་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ན་ཏྟ་ནྟ་པ་ཏཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཝཱ བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨ་སི་དྡྷི, པ་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན པ་རེ་སཾ ཏཱ་ར་ཎཾ, པ་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ས་ཡཾ ཏ་ར་ཎཾ. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ས་བྦ་ས་ཏྟེ་སུ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ, པ་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་ར་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏི.

ས་བྦེ་ས་ཉྩ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཀ་རུ་ཎཱ ཨཱ་དི ཏ་ནྣི་དཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པ་ཉྙཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་ཏི ཨཱ་དི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ད་སྶ་ནེ་ན ས་བྦེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷ་པུ་བྦ་ངྒ་མོ ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཀ་རུ་ཎཱ་ནི་དཱ་ན་ཉྷི སཱི་ལཾ ཏ་ཏོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཝི་ར་ཏི་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ, སཱ ཙ ཛྷཱ་ན་ཏྟ་ཡ་ས་མྤ་ཡོ་གི་ནཱི་ཏི. པ་ཉྙཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷོ. སཱི་ལ་ཉྩ ས་བྦ་བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཨཱ་དི, ས་མཱ་དྷི མ་ཛ྄ཛྷེ, པ་ཉྙཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མྤི ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་བྦེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི ན་ཡ་ཏོ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ. ཨེ་སོ ཨེ་ཝ ཧི ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ ད་སྶ་ནུ་པཱ་ཡོ, ཡ་དི་དཾ ན་ཡ་གྒཱ་ཧ་ཎཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཀོ ནཱ་མ ས་མ་ཏྠོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ གུ་ཎེ ཨ་ནུ་པ་དཾ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ –

‘‘བུ་དྡྷོ་པི བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ཎེ་ཡྻ ཝ་ཎྞཾ;

ཀ་པྤ་མྤི ཙེ ཨ་ཉྙ་མ་བྷཱ་ས་མཱ་ནོ.

ཁཱི་ཡེ་ཐ ཀ་པྤོ ཙི་ར་དཱི་གྷ་མ་ནྟ་རེ;

ཝ་ཎྞོ ན ཁཱི་ཡེ་ཐ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶཱ’’ཏི. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༣༠༥; ༣.༡༤༡; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༢༥; ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༥༣; ཨ་པ. ཨ་ཊྛ. ༢.༧.༢༠; བུ. ཝཾ. ཨ་ཊྛ. ༤.༤; ཙ་རི་ཡཱ. ཨ་ཊྛ. ༣.༡༢༢ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ);

ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རེ་ན་པི བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ནཾ པ་ཏི ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟེ་ན ‘‘ནོ ཧེ་ཏཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་པི་ཙ མེ, བྷ་ནྟེ, དྷ་མྨ་ནྭ་ཡོ ཝི་དི་ཏོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༡༤༦) ཝུ་ཏྟཾ.

༢. ཨེ་ཝཾ ས་ངྑེ་པེ་ན ས་ཀ་ལ་ས་བྦ་ཉྙུ་གུ་ཎེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ས་དྡྷ་མྨཾ ཐོ་མེ་ཏུཾ ‘‘བུ་དྡྷོ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ བུ་དྡྷོཏི ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་སོ. བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝནྟི ཀ་མྨ་ནི་དྡེ་སོ. བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱཏི ཙ པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་དྡེ་སོ. ཡནྟི ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ ཀ་མྨ་ནི་དྡེ་སོ. ཨུ་པ་ག་ཏོཏི ཨ་པ་ར་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་དྡེ་སོ. ཝ་ནྡེཏི ཀི་རི་ཡཱ་ནི་དྡེ་སོ. ཏནྟི ནི་ཡ་མ་ནཾ. དྷ་མྨནྟི ཝ་ནྡ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་མྨ་ནི་དྡེ་སོ. ག་ཏ་མ་ལཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རནྟི ཙ ཏ་བྦི་སེ་ས་ནཾ.

ཏ་ཏྠ བུ་དྡྷ་ས་དྡ་སྶ ཏཱ་ཝ ‘‘བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏཱ ས་ཙྩཱ་ནཱི་ཏི བུ་དྡྷོ, བོ་དྷེ་ཏཱ པ་ཛཱ་ཡཱ་ཏི བུ་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནི་དྡེ་ས་ན་ཡེ་ན (མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༢; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༩༧) ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ནི་དྡཱ་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཝི་ག་མ་ཏོ, བུ་དྡྷི་ཡཱ ཝཱ ཝི་ཀ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བུ་དྡྷ་ཝཱ་ཏི བུ་དྡྷོ ཛཱ་ག་ར་ཎ་ཝི་ཀ་ས་ན་ཏྠ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ ཀ་སྶ་ཙི་པི ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ན་ཝ་བུ་དྡྷ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཉེ་ཡྻ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ཀ་མྨ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝ་ག་མ་ན་ཏྠ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་སོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི བུ་དྡྷ་ཝཱ་ཏི བུ་དྡྷོ ཡ་ཐཱ ‘‘དི་ཀྑི་ཏོ ན ད་དཱ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན པཱ་ར་མི་ཏཱ་པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏོ ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཧ ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ ཝི་ཧ་ཏ་ཝི་དྡྷ་སྟ་ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་སོ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཨ་པ་རི་མེ་ཡྻ་གུ་ཎ་ག་ཎཱ་དྷཱ་རོ ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ནོ བུ་དྡྷོ. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘བུ་དྡྷོ་ཏི ཡོ སོ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཡ་མྦྷཱུ. ཨ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀོ པུ་བྦེ ཨ་ན་ནུ་སྶུ་ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ སཱ་མཾ ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷི, ཏ་ཏྠ ཙ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ བ་ལེ་སུ ཙ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༢; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༩༧; པ་ཊི. མ. ༣.༡༦༡).

ཨ་པི-ས་དྡོ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནེ. ཏེ་ན ‘‘ཨེ་ཝཾ གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཡུ་ཏྟོ སོ་པི ནཱ་མ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་གུ་ཎེ དྷ་མྨེ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཾ དཱི་པེ་ཏི. བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝནྟི ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ. བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱཏི ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཙ. ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱཏི པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨུ་པ་ག་ཏོཏི པ་ཏྟོ, ཨ་དྷི་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏ་སྶ ‘‘བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ. ག་ཏ་མ་ལནྟི ཝི་ག་ཏ་མ་ལཾ, ནི་དྡོ་ས་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ནྡེཏི པ་ཎ་མཱ་མི, ཐོ་མེ་མི ཝཱ. ཨ་ནུ་ཏྟ་རནྟི ཨུ་ཏྟ་ར་ར་ཧི་ཏཾ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨནྟི ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ ཨ་པཱ་ཡ་ཏོ ཙ སཾ་སཱ་ར་ཏོ ཙ ཨ་པ་ཏ་མཱ་ནེ ཀ་ཏྭཱ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨོ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཨེ་ཝཾ ཝི་ཝི་དྷ་གུ་ཎ་ག་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བུ་དྡྷོ་པི བྷ་ག་ཝཱ ཡཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དྷ་མྨཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ, ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ན ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་དྷི་ག་ཏོ, ཏ་མེ་ཏཾ བུ་དྡྷཱ་ན་མྤི བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ས་བྦ་དོ་ས་མ་ལ་ར་ཧི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་དྡྷ་མྨཾ ན་མཱ་མཱི་ཏི. པ་རི་ཡ་ཏྟི་ས་དྡྷ་མྨ་སྶཱ་པི ཏ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏྟཱ ཨི་དྷ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ན་ཡ་ས་མུ་དྡཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪི, ཏཱི་ཎི པི་ཊ་ཀཱ་ནི ས་མྨ་སཱི’’ཏི ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་སྶ་པི ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ས་མྨ་ས་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི སོ་པི ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ‘‘ཡཾ དྷ་མྨཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ས་ཙྩི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨ་བྷཱུ་ཏཱ་ཧི པཱ་ར་མི་ཏཱ་ཧི ས་ཧ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ད་ཡོ་པི ཨི་དྷ དྷ་མྨ་ས་དྡེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏཱ་པི ཧི མ་ལ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ག་ཏ་མ་ལཱ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ ཙཱ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཀ་ལ་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཀ་ཏ་མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་དྷི་ཝཱ་ས་པེ་ས་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ པ་ཉྙཱ་ཝི་སེ་ས་པ་རི་དྷོ་ཏ་ནི་མྨ་ལཱ་ནཾ དཱ་ན་ད་མ་སཾ་ཡ་མཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་ཏྟ་མ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ཀ་པྤཱ་ནཾ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ས་ཀྐ་ཙྩཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ ནི་ར་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎེ་ཧི ཀ་མྨཱ་དཱི་སུ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཱ་ཙི་ནྟེ་ཡྻ་མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཨ་དྷི་སཱི་ལཱ་དྷི་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་པཱ་ར་མི་པྤ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རེ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མུ་ཁེ་ན མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎཾ པེ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཏི.

ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ས་མྤ་དཱ་ཡ དྷ་མྨཾ ཐོ་མེ་ཏི, ‘‘ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝི་མུ་ཏྟི་ས་མྤ་དཱ་ཡ. ཏ་ཐཱ པ་ཋ་མེ་ན ཛྷཱ་ན་ས་མྤ་དཱ་ཡ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཝི་མོ་ཀྑ་ས་མྤ་དཱ་ཡ. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་དཱ་ཡ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མྤ་དཱ་ཡ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཋ་མེ་ན ཁ་ཡེ་ཉཱ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ཉཱ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན. པུ་རི་མེ་ན ཝཱ ཝི་ཛྫཱུ་པ་མ་ཏཱ་ཡ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཝ་ཛི་རཱུ་པ་མ་ཏཱ་ཡ. པུ་རི་མེ་ན ཝཱ ཝི་རཱ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ནི་རོ་དྷ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ པ་ཋ་མེ་ན ནི་ཡྻཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན, དུ་ཏི་ཡེ་ན ནི་སྶྶ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ས་ངྑ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཝི་ཝེ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ ཨ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ན, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་མ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན དྷ་མྨཾ ཐོ་མེ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཡཾ དྷ་མྨཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨཾ ཐོ་མེ་ཏི. ‘‘ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་ནྡི་ཊྛི་ཀ་ཏཱ་ཡ. ཏ་ཐཱ པུ་རི་མེ་ན ཨ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏཱ་ཡ, པ་ཙྪི་མེ་ན ཨེ་ཧི་པ་སྶི་ཀ་ཏཱ་ཡ. པུ་རི་མེ་ན ཝཱ ཨོ་པ་ནེ་ཡྻི་ཀ་ཏཱ་ཡ, པ་ཙྪི་མེ་ན པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨཾ ཐོ་མེ་ཏི. ‘‘ག་ཏ་མ་ལ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ་ན དྷ་མྨ་སྶ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ཨ་ནུ་ཏྟ་ར’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཉྙ་སྶ ཝི་སི་ཊྛ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ་ན ཝི་པུ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏཾ. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཾ དྷ་མྨ་སྶ ད་སྶེ་ཏི, དུ་ཏི་ཡེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་དཾ. བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཝཱ དྷ་མྨ་སྶ ག་ཏ་མ་ལ་བྷཱ་ཝོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་གུ་ཎེ་ན ཧི སོ དོ་སཱ་ནཾ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ ཧི ཏ་དུ་ཏྟ་རི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་ཧ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་སཱི་ལཱ་དཱི་ཧི སེ་ཀྑཱ སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ‘‘ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་ཧ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ་ཡ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་སེ་ཀྑཱ སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི.

༣. ཨེ་ཝཾ ས་ངྑེ་པེ་ནེ་ཝ ས་བྦ་དྷ་མྨ་གུ་ཎེ་ཧི ས་དྡྷ་མྨཾ ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷཾ ཐོ་མེ་ཏུཾ ‘‘སུ་ག་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སུ་ག་ཏ་སྶཱཏི ས་མྦ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་སོ, ཏ་སྶ ‘‘པུ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨོ་ར་སཱ་ནནྟི པུ་ཏྟ་ཝི་སེ་ས་ནཾ. མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ་ནནྟི ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ. ཏེ་ན ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་མེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཊྛ་ནྣནྟི ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ནི་དྡེ་སོ. ཏེ་ན ས་ཏི་པི ཏེ་སཾ ས་ཏྟ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑཱ་བྷཱ་ཝེ ཨི་མཾ ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི མ་གྒ་ཊྛ་ཕ་ལ་ཊྛ་བྷཱ་ཝཱ་ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ས་མཱུ་ཧནྟི ས་མུ་དཱ་ཡ་ནི་དྡེ་སོ. ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷནྟི གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ས་ངྒྷཱ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ནི་དྡེ་སོ. ཏེ་ན ཨ་ས་བྷི་པི ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་སཱ་མ་གྒི་ཡཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན སཾ་ཧ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

ཏ་ཏྠ ཨུ་ར་སི བྷ་ཝཱ ཛཱ་ཏཱ སཾ་ཝ་དྡྷཱ ཙ ཨོ་ར་སཱ. ཡ་ཐཱ ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ཛཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ པི་ཏུ ས་ནྟ་ཀ་སྶ དཱ་ཡ་ཛྫ་སྶ ཝི་སེ་སེ་ན བྷཱ་གི་ནོ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཏེ་པི ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ནྟེ ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཛཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟ་ཀ་སྶ ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁ་སྶ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ར་ཏ་ན་སྶ ཙ ཨེ་ཀ་ནྟ་བྷཱ་གི་ནོ་ཏི ཨོ་ར་སཱ ཝི་ཡ ཨོ་ར་སཱ. ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་རི་ཡ་བྷཱུ་མིཾ ཨོ་ཀྐ་མ་མཱ་ནཱ ཨོ་ཀྐ་ནྟཱ ཙ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་རེ་ན ཝཱ་ཡཱ་མ་ཛ་ནི་ཏཱ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཏཱ་ཡ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ‘‘ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟི. སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་མཱ་ནཱ་པི ཧི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཏཾ་མཱུ་ལི་ཀ་ཏྟཱ ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ.

ཡ་དི་པི ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་ས་མ་ཡེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝི་ཡ ཏ་ད་ནྟ་རཱ་ཡ ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་མཱ་རོ, མཱ་ར་ཝཱ་ཧི་ནཱི ཝཱ ན ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཨ་པ་སཱ་དེ་ཏི, ཏེ་ཧི པ་ན ཨ་པ་སཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎེ ཝི་མ་ཐི་ཏེ ཏེ་པི ཝི་མ་ཐི་ཏཱ ཨེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ་ན’’ནྟི. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན་ཏྠེ ‘‘མཱ་ར་མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ་ན’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཀ་དེ་ས་ས་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་སོ ཀ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཁ་ནྡྷཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་མཱ་རཱ་ནཾ ཝི་ཡ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་མཱ་ར་སྶ་པི གུ་ཎ་མཱ་ར་ཎེ ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ ཀི་ལེ་ས་བ་ལ་ཀཱ་ཡོ ‘‘སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་མཱ ཏེ པ་ཋ་མཱ སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (སུ. ནི. ༤༣༨; མ་ཧཱ་ནི. ༢༨, ༦༨, ༡༤༩). སཱ ཙ ཏེ་ཧི དི་ཡ་ཌྜྷ་ས་ཧ་སྶ་བྷེ་དཱ ཨ་ན་ནྟ་བྷེ་དཱ ཝཱ ཀི་ལེ་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི ས་ཏི་དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ་ཝཱི་རི་ཡ་ས་མ་ཐཱ་དི་གུ་ཎ་པ་ཧ་ར་ཎེ་ཧི ཨོ་དྷི་སོ ཝི་མ་ཐི་ཏཱ ཝི་ཧ་ཏཱ ཝི་དྡྷ་སྟཱ ཙཱ་ཏི མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ. ཨེ་ཏེ་ན ཏེ་སཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་ཛཱ་ཏ་པུ་ཏྟ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི.

ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ ཀི་ལེ་སེ་ཧི, ཨ་ན་ཡེ ན ཨི་རི་ཡ་ན་ཏོ, ཨ་ཡེ ཙ ཨི་རི་ཡ་ན་ཏོ ཨ་རི་ཡཱ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ ས་དེ་ཝ་ཀེ་ན ལོ་ཀེ་ན ‘‘ས་ར་ཎ’’ནྟི ཨ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ན་ཉྩ ཏ་ད་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཏོ ཨ་རི་ཡཱ, ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ས་ངྒྷོ་ཏི ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷོ, ཨ་རི་ཡོ ཙ སོ ས་ངྒྷོ ཙཱ་ཏི ཝཱ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷོ, ཏཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་ར་ཏ་ནཱ་ན་མྤི ས་མ་དྷི་ག་མོ ས་ངྒྷ་ར་ཏ་ནཱ་དྷཱི་ནོ་ཏི ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་སྶ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨི་དྷེ་ཝ ‘‘སི་ར་སཱ ཝ་ནྡེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘སུ་ག་ཏ་སྶ ཨོ་ར་སཱ་ནཾ པུ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་སྶ པ་བྷ་ཝ་ས་མྤ་དཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཾ ས་ཀ་ལ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་དཱི་པ་ན་ཏོ. ‘‘ཨ་ཊྛ་ནྣ་མྤི ས་མཱུ་ཧ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་དཾ མ་གྒ་ཊྛ་ཕ་ལ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ. ‘‘ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན པ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་དཾ ད་སྶེ་ཏི ས་བྦ་ས་ངྒྷཱ་ནཾ ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘སུ་ག་ཏ་སྶ ཨོ་ར་སཱ་ནཾ པུ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་སྶ ཝི་སུ་དྡྷ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ, ‘‘མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ་ན’’ནྟི ས་མྨཱ་ཨུ་ཛུ་ཉཱ་ཡ་སཱ་མཱི་ཙི་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ, ‘‘ཨ་ཊྛ་ནྣ་མྤི ས་མཱུ་ཧ’’ནྟི ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻཱ་དི་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ, ‘‘ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ’’ནྟི ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ‘‘སུ་ག་ཏ་སྶ ཨོ་ར་སཱ་ནཾ པུ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་སྶ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ན ཧི ཏེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟཱ ཛཱ་ཏཱ. ‘‘མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ས་མྤ་དཱ་སི་དྡྷཾ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀ་ཏཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ ཧི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣཱ མཱ་རཾ མཱ་ར་པ་རི་སཾ ཝཱ ཨ་བྷི་ཝི་ཛི་ན་ནྟི. ‘‘ཨ་ཊྛ་ནྣ་མྤི ས་མཱུ་ཧ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་སྟ་ཝི་པ་ཀྑེ སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑ་དྷ་མྨེ ད་སྶེ་ཏི པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན མ་གྒ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཀཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ’’ནྟི ཨ་གྒ་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཉྩ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ས་བྦ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཨཱ་དི, ས་པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ སེ་ཀྑཱ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ མ་ཛ྄ཛྷེ, ཨ་སེ་ཀྑཱ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ནྟི ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ས་བྦེ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་གུ་ཎཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ནྟི.

༤. ཨེ་ཝཾ གཱ་ཐཱ་ཏྟ་ཡེ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ ས་ཀ་ལ་གུ་ཎ་སཾ་ཀི་ཏྟ་ན་མུ་ཁེ་ན ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ པ་ཎཱ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏཾ་ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་རཾ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏེ པ་ཡོ་ཛ་ནེ པ་རི་ཎཱ་མེ་ནྟོ ‘‘ཨི་ཏི མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ར་ཏི་ཛ་ན་ན་ཊྛེ་ན ར་ཏ་ནཾ, བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་ས་ངྒྷཱ. ཏེ་ས་ཉྷི ‘‘ཨི་ཏི་པི སོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་གུ་ཎེ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟ་སྶ ཨ་མ་ཏཱ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ན་པྤ་ཀཾ པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘ཡ་སྨིཾ མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ས་མ་ཡེ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི, ནེ་ཝ་སྶ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ རཱ་ག་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ན དོ་ས…པེ… ན མོ་ཧ་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི…པེ… ཨུ་ཛུ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཁོ མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ལ་བྷ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཝེ་དཾ, ལ་བྷ་ཏི དྷ་མྨ་ཝེ་དཾ, ལ་བྷ་ཏི དྷ་མྨཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ པཱ་མོ་ཛྫཾ, པ་མུ་དི་ཏ་སྶ པཱི་ཏི ཛཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༦.༡༠; ༡༡.༡༡).

ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝཱ ར་ཏ་ན་ཊྛོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏཾ མ་ཧ་གྒྷ་ཉྩ, ཨ་ཏུ་ལཾ དུ་ལླ་བྷ་ད་སྶ་ནཾ;

ཨ་ནོ་མ་ས་ཏྟ་པ་རི་བྷོ་གཾ, ར་ཏ་ནཾ ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༣; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༥.༢༢༣; ཁུ. པཱ. ཨ་ཊྛ. ༦.༣; སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༢༦; མ་ཧཱ་ནི. ཨ་ཊྛ. ༥༠);

ཙི་ཏྟི་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་ད་ཡོ ཙ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ བུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཝ ལ་བྦྷ་ནྟཱི་ཏི.

ཝ་ནྡ་ནཱ་ཝ ཝ་ནྡ་ནཱ་མ་ཡཾ ཡ་ཐཱ ‘‘དཱ་ན་མ་ཡཾ སཱི་ལ་མ་ཡ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༣.༣༠༥; ཨི་ཏི་ཝུ. ༦༠). ཝ་ནྡ་ནཱ ཙེ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟེ་ཧི ཏི་ཎྞཾ ར་ཏ་ནཱ་ནཾ གུ་ཎ་ནི་ནྣ་ཏཱ, ཐོ་མ་ནཱ ཝཱ. པུ་ཛྫ་བྷ་ཝ་ཕ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏོ པུ་ཉྙཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནཾ པུ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཝཱ. སུ་ཝི་ཧ་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོཏི སུ་ཊྛུ ཝི་ཧ་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པ་སཱ་ད་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ ཙ ཁེ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཏཾ པུ་ཉྙཾ ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་སྶ ཨུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀ་ཨུ་པ་དྡ་ཝཱ་ནཾ ཝི་ཧ་ན་ནེ ས་མ་ཏྠ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཧུ་ཏྭཱཏི པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ. ཏ་སྶ ‘‘ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་སྶཱཏི ཡཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་ཝ་ནྡ་ནཱ་མ་ཡཾ པུ་ཉྙཾ, ཏ་སྶ. ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི བ་ལེ་ན.

༥. ཨེ་ཝཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་རེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཡ་སྶཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྶཱ ཏཱ་ཝ གུ་ཎཱ་བྷི་ཏྠ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཏྠཾ ‘‘མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་མཱ་ཎ་སུ་ཏྟ་ངྐི་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་མཱ་ཎ་སུ་ཏྟ་ངྐི་ཏ་སྶཱཏི ནཱ་ཏི་དཱི་གྷ་ནཱ་ཏི་ཁུ་དྡ་ཀ་པ་མཱ་ཎེ་ཧི སུ་ཏྟ་ནྟེ་ཧི ལ་ཀྑི་ཏ་སྶ. ཡ་ཐཱ ཧི དཱི་གྷཱ་ག་མེ དཱི་གྷ་པ་མཱ་ཎཱ་ནི སུ་ཏྟཱ་ནི, ཡ་ཐཱ ཙ སཾ་ཡུ་ཏྟ་ངྒུ་ཏྟ་རཱ་ག་མེ་སུ དྭཱི་སུ ཁུ་དྡ་ཀ་པ་མཱ་ཎཱ་ནི, ན ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷ. ཨི་དྷ པ་ན པ་མཱ་ཎ་ཏོ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ནི སུ་ཏྟཱ་ནི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་མཱ་ཎ་སུ་ཏྟ་ངྐི་ཏ་སྶཱཏི ནཱ་ཏི་དཱི་གྷ་ནཱ་ཏི་ཁུ་དྡ་ཀ་པ་མཱ་ཎེ་ཧི སུ་ཏྟ་ནྟེ་ཧི ལ་ཀྑི་ཏ་སྶ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ‘‘མ་ཛ྄ཛྷི་མོ’’ཏི ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ནུ་ག་ཏ་ས་མ་ཉྙཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ན་ནུ ཙ སུ་ཏྟཱ་ནི ཨེ་ཝ ཨཱ་ག་མོ, ཀ་སྶ པ་ན སུ་ཏྟེ་ཧི ཨ་ངྐ་ན་ནྟི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ, སུ་ཏྟཱ་ནི པ་ན ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཉྙ་ཏྟོ ཨཱ་ག་མོ. ཡ་ཐེ་ཝ ཧི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མུ་དཱ་ཡེ ‘‘སུ་ཏྟ’’ནྟི ཝོ་ཧཱ་རོ, ཨེ་ཝཾ སུ་ཏྟ་ས་མུ་དཱ་ཡེ ཨ་ཡཾ ‘‘ཨཱ་ག་མོ’’ཏི ཝོ་ཧཱ་རོ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ. ཨཱ་ག་མི་སྶ་ནྟི ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏེ་ན ཨེ་ཏ་སྨཱ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ཏྠ་པ་ར་ཏྠཱ་ད་ཡོ་ཏི ཨཱ་ག་མོ, ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་ཏྟ་མ་ཊྛེ་ན ཏཾ་ཏཾ་ཨ་བྷི་པ་ཏྠི་ཏ་ས་མི་དྡྷི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ཝ་རི་ཏ་བྦ་ཏོ ཝ་རོ, ཨཱ་ག་མོ ཙ སོ ཝ་རོ ཙཱ་ཏི ཨཱ་ག་མ་ཝ་རོ. ཨཱ་ག་མ་ས་མྨ་ཏེ་ཧི ཝཱ ཝ་རོ་ཏི ཨཱ་ག་མ་ཝ་རོ, མ་ཛ྄ཛྷི་མོ ཙ སོ ཨཱ་ག་མ་ཝ་རོ ཙཱ་ཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ག་མ་ཝ་རོ, ཏ་སྶ.

བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་ནུ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བུ་དྡྷཱ, བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷཾ ཨ་ནུ་ག་མྨ པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ས་ཙྩཱ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ད་ཡོ ཨ་རི་ཡཱ. ཏེ་ཧི ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་གུ་ཎ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏ་སྶ. ཨ་ཐ ཝཱ བུ་དྡྷཱ ཙ ཨ་ནུ་བུ་དྡྷཱ ཙ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བུ་དྡྷཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ནེ་ཝ ཧི ཝི་ན་ཡ་སུ་ཏྟཱ་བྷི་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་དེ་ས་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཡོ པ་ཋ་མཾ ཨ་ཏྠོ ཝི་བྷ་ཏྟོ, སོ ཨེ་ཝ པ་ཙྪཱ ཏ་སྶ ཏ་སྶ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་རེ་ཧི ས་ངྒ་ཧཾ ཨཱ་རོ་པི་ཏོ་ཏི. པ་ར་ཝཱ་ད་མ་ཐ་ན་སྶཱཏི ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཝཱ་ད་ནི་མྨ་ཐ་ན་སྶ, ཏེ་སཾ དི་ཊྛི་ག་ཏ་བྷ་ཉྫ་ན་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨཱ་ག་མོ མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་ས་བྦཱ་ས་ཝ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ་ནཾ དི་ཊྛི་ག་ཏ་དོ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ ས་ཙྩ་ཀ་སུ་ཏྟཾ (མ. ནི. ༡.༣༥༣) ཨུ་པཱ་ལི་སུ་ཏྟཱདཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༥༦) ས་ཙྩ་ཀཱ་དཱི་ནཾ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ད་ནི་མྨ་ཐ་ན་དཱི་པ་ན་ཏོ ཝི་སེ་ས་ཏོ ‘‘པ་ར་ཝཱ་ད་མ་ཐ་ནོ’’ཏི ཐོ་མི་ཏོ་ཏི. སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ ཙཱ་ཡཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ པ་ཀ་ཏི, ཡཱ ཏཾ་ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ ཨཱ་དི་ཏོ ཏ་སྶ ཏ་སྶ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཝི་སེ་ས་གུ་ཎ་ཀི་ཏྟ་ནེ་ན ཐོ་མ་ནཱ. ཏ་ཐཱ ཧི སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནཱི་སཱ་ར་ཏྠ་པ་ཀཱ་སི་ནཱི་མ་ནོ་ར་ཐ་པཱུ་ར་ཎཱི་སུ ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནཱི་ཨཱ་དཱི་སུ ཙ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ‘‘ས་དྡྷཱ་ཝ་ཧ་གུ་ཎ་སྶ, ཉཱ་ཎ་པྤ་བྷེ་ད་ཛ་ན་ན་སྶ, དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་པུ་ངྒ་ཝཱ་ནཾ ཝི་ཙི་ཏྟ་པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཛ་ན་ན་སྶ, ཏ་སྶ ག་མྦྷཱི་ར་ཉཱ་ཎེ་ཧི ཨོ་གཱ་ལ༹ྷ་སྶ ཨ་བྷི་ཎྷ་སོ ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ཝི་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཐོ་མ་ནཱ ཀ་ཏཱ.

༦. ཨ་ཏྠོ ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཀ་ཐཱ, སཱ ཨེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཏྠ-ཀཱ་ར་སྶ ཊྛ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ‘‘དུ་ཀྑ་སྶ པཱི་ལ༹་ན་ཊྛོ’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༡.༡༧; ༢.༨) ཨཱ་དི་ཏོཏི་ཨཱ་དི་མྷི པ་ཋ་མ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཾ. ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙ་ཏཱ་ཡ པ་ར་མེ་ན ཙི་ཏྟི་སྶ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་སུ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ཝ་སི་ཏཱ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཝ་སི་ནོ, ཐེ་རཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པཱ་ད་ཡོ. ཏེ་སཾ ས་ཏེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི. ཡཱཏི ཡཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ. ས་ངྒཱི་ཏཱཏི ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཡཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ’’ཏི ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ནུ་ས་ངྒཱི་ཏཱ ཙ ཡ་ས་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ཧི པ་ཙྪཱ་པི དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ས་ངྒཱི་ཏཱི་སུ. ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ག་མ་ན་སུ་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏི.

༧. སཱི་ཧ་སྶ ལཱ་ན་ཏོ ག་ཧ་ཎ་ཏོ སཱི་ཧ་ལོ༹, སཱི་ཧ་ཀུ་མཱ་རོ. ཏཾ་ཝཾ་ས་ཛཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་དཱི་པེ ཁ་ཏྟི་ཡཱ་ནཾ, ཏེ་སཾ ནི་ཝཱ་ས་ཏཱ་ཡ ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་དཱི་པ་སྶ ཙ སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨཱ་བྷ་ཏཱཏི ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཏོ ཨཱ་ནཱི་ཏཱ. ཨ་ཐཱཏི པ་ཙྪཱ. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཧི ནི་ཀཱ་ཡ་ནྟ་ར་ལ་དྡྷཱི་ཧི ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏྠཾ སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་སཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཋ་པི་ཏཱ་ཏི. ཏེ་ན མཱུ་ལ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་དཾ ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ན་མ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ནནྟི ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ནཾ, སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ནཾ ཝཱ ཨ་ཏྠཱ་ཡ སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་སཱ་ཡ ཋ་པི་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

༨. ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ་ནཱཏི ཀ་ཉྩུ་ཀ་ས་དི་སཾ སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་སཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ. ཏ་ཏོཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ. ཨ་ཧནྟི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་དྡི་ས་ཏི, མ་ནོ་ར་མཾ བྷཱ་སནྟི མཱ་ག་དྷ་བྷཱ་སཾ. སཱ ཧི ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་བྷཱུ་ཏཱ པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ མ་ནཾ ར་མ་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏ་ནྟི་ན་ཡཱ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ’’ནྟི, པཱ་ལི༹་ག་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀཾ པཱ་ལི༹་བྷཱ་སཱ་ཡཱ་ནུ་ཝི་དྷཱ་ཡི་ནི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ག་ཏ་དོ་སནྟི ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་བྷཱ་ས་ནྟ་ར་ར་ཧི་ཏཾ.

༩. ས་མ་ཡཾ ཨ་ཝི་ལོ་མེ་ནྟོཏི སི་དྡྷ་ནྟཾ ཨ་ཝི་རོ་དྷེ་ནྟོ. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཏྠ་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨ་ཝི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཧི ཐེ་ར་ཝཱ་དཱ་པི ཨི་དྷ པ་ཀཱ་སཱི་ཡི་སྶ་ནྟི. ཐེ་ར་ཝཾ་ས་དཱི་པཱ་ནནྟི ཐི་རེ་ཧི སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཐེ་རཱ, མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པཱ་ད་ཡོ. ཏེ་ཧི ཨཱ་ག་ཏཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་རཱ ཐེ་ར་ཝཾ་སོ, ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་མཱ་དྷི་ག་མ་ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏེ་ན ཏ་སྶ ས་མུ་ཛྫ་ལ་ན་ཏོ ཐེ་ར་ཝཾ་ས་དཱི་པཱ, མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སི་ནོ, ཏེ་སཾ. ཝི་ཝི་དྷེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ནི་ཙྪཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ, ག་ཎྛི་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཁཱི་ལ་མ་དྡ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱི ཀ་ཐཱ. སུ་ཊྛུ ནི་པུ་ཎོ ས་ཎྷོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི སུ་ནི་པུ་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་ནི་ཙྪི་ནོ་ཏཱི་ཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡཾ ཉཱ་ཎཾ. སུ་ཊྛུ ནི་པུ་ཎོ ཚེ་ཀོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏེ་ན མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པཱ་དི་ཐེ་ར་པ་ར་མྤ་རཱ་བྷ་ཏོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ ས་ཎྷོ སུ་ཁུ་མོ མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཱི་ནཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ་ཏི ཏ་སྶ པ་མཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི.

༡༠. སུ་ཛ་ན་སྶ ཙཱཏི ཙ-ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ. ཏེ་ན ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ན་མེ་ཝ ཨ་ཏྠཱ་ཡ, ཨ་ཐ ཁོ སཱ་དྷུ་ཛ་ན་ཏོ་ས་ན་ཏྠ་ཉྩཱ’’ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ན ཙ ‘‘ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ན་མྤི ཨ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏི ཨུ་གྒ་ཧ་ཎཱ་དི་སུ་ཀ་ར་ཏཱ་ཡ ཏེ་ས་མྤི བ་ཧུ་ཀཱ་ར་ཏྟཱ. ཙི་ར་ཊྛི་ཏ་ཏྠནྟི ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཨ་ཏྠཾ, ཙི་ར་ཀཱ་ལ་ཊྛི་ཏི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ད་ཉྷི ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ན་སུ་ནི་ཀྑེ་པ་སྶ ཨ་ཏྠ་སུ་ན་ཡ་སྶ ཙ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཡཱ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘དྭེ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ ཋི་ཏི་ཡཱ ཨ་ས་མྨོ་སཱ་ཡ ཨ་ན་ནྟ་ར་དྷཱ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཀ་ཏ་མེ དྭེ? སུ་ནྣི་ཀྑི་ཏྟ་ཉྩ པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཾ ཨ་ཏྠོ ཙ སུ་ནཱི་ཏོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༢.༢༠).

༡༡. ཡཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྶཱ མ་ཧ་ཏྟཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ ‘‘སཱི་ལ་ཀ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ན ཏཾ ཨི་དྷ ཝི་ཙཱ་ར་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ, ཏ་དེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཀ་ཐི་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པ་དེ་སཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཏ་ཏྠ ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་དྷ་མྨེ ཨུ་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏི ‘‘སཱི་ལ་ཀ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཏྠ སཱི་ལ་ཀ་ཐཱཏི ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝཱ་རི་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན སཱི་ལ་སྶ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཐཱ. དྷུ་ཏ་དྷ་མྨཱཏི པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀ་ངྒཱ་ད་ཡོ ཏེ་ར་ས ཀི་ལེ་ས་དྷུ་ན་ན་ཀ་དྷ་མྨཱ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ས་བྦཱ་ནཱིཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི ཨ་ཊྛ་ཏིཾ་ས, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ དྭེ་ཏི ནི་ར་ཝ་སེ་སཱ་ནི ཡོ་ག་ཀ་མྨ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི. ཙ་རི་ཡཱ་ཝི་དྷཱ་ན་ས་ཧི་ཏོཏི རཱ་ག་ཙ་རི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ས་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཝི་དྷཱ་ནེ་ན ས་ཧི་ཏོ. ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི, ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཙ་ཏ་སྶོ ཨ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ. ཨ་ཊྛ་པི ཝཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་མ་ཏྟཱ་ནི ཛྷཱ་ནཱ་ནི, ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ. ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཝཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི, ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ.

༡༢. ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བྷེ་དཱ ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡོ ས་བྦཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡོ. ཉཱ་ཎ་ཝི་བྷ་ངྒཱདཱི་སུ (ཝི་བྷ. ༧༥༡) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཨེ་ཀ་ཝི་དྷཱ་དི་ནཱ པ་ཉྙཱ་ཡ སཾ་ཀ་ལེ་ཏྭཱ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ནི་ཙྪ་ཡོ པ་ཉྙཱ་ས་ངྐ་ལ་ན་ནི་ཙྪ་ཡོ.

༡༣. པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཧེ་ཏཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝོ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ, ཏ་སྶ དེ་ས་ནཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་དེ་ས་ནཱ, པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ པ་ན ནི་ཀཱ་ཡ་ནྟ་ར་ལ་དྡྷི་ས་ངྐ་ར་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ སུ་ཊྛུ པ་རི་སུ་དྡྷཱ, གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་སྶ སུ་དུ་ཀྐ་ར་ཏཱ་ཡ ནི་པུ་ཎཱ ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མཱ, ཨེ་ཀ་ཏྟ་ན་ཡཱ་དི་ས་ཧི་ཏཱ ཙ ཏ་ཏྠ ཝི་ཙཱ་རི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ནི་པུ་ཎ་ན་ཡཱ’’ཏི. པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ་ཝ ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཏ་ནྟི་མ་གྒཱ.

༡༤. ཨི་ཏི པ་ན ས་བྦནྟི ཨི་ཏི-ས་དྡོ པ་རི་ས་མཱ་པ་ནེ, པ་ན-ས་དྡོ ཝ་ཙ་ནཱ་ལ་ངྐཱ་རེ, ཨེ་ཏཾ ས་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མི་སྶཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ. ན ཏཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཡི་སྶཱ་མི པུ་ན་རུ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

༡༥. ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཀཱ་ར་ཎཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ནྟོ ‘‘མ་ཛ྄ཛྷེ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘མ་ཛ྄ཛྷེ ཋ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན མ་ཛ྄ཛྷ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨཱ་ག་མཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ, ན སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནཱིཨཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཝི་སེ་ས་ཏོ’’ཏི ཙ ཨི་དཾ ཝི་ན་ཡཱ་བྷི་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཧོ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ.

༡༦. ཨི་ཙྩེ་ཝཱཏི ཨི་ཏི ཨེ་ཝ. ཏ་མྤཱིཏི ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་མྤི. ཨེ་ཏཱ་ཡཱཏི པ་པ་ཉྩ་སཱུ་ད་ནི་ཡཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པཾ ཨཱ་བྷ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ནི་མི་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ན་མ་ཏྠཱ་ཡ, སུ་ཛ་ན་སྶ ཙ ཏུ་ཊྛ་ཏྠཾ, ཙི་ར་ཊྛི་ཏ་ཏྠ་ཉྩ དྷ་མྨ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ‘‘མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ག་མ་ཝ་ར་སྶ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན པི་ཎྜ་ཏྠཾ, ‘‘ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ་ན ཏ་ཏོ་ཧཾ སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ, ‘‘སཱི་ལ་ཀ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་རཾ. སཱི་ལ་ཀ་ཐཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་མྤི ཧི ཨི་དྷ ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་རོ ཨེ་ཝཱ་ཏི.

ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ཋ་མཾ ཏཱ་ཝ པ་ཎྞཱ་ས་ཝ་གྒ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ག་མ་སྶ ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ས་ངྒཱི་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ག་མ་ཝ་ར་སྶ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི, ཏ་སྨིཾ ཝ་ཙ་ནེ. ཡཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ག་མ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ས་ངྒཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཱ, སཱ པ་ཎྞཱ་སཱ་དི་ཏོ ཨེ་དི་སཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ས་ངྒཱི་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཝཱ ‘‘ཨེ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཐ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཱ ཨ་ཏྠ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཡ་སྶཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཱ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཐཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ, སཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ས་ངྒཱི་ཏི ནཱ་མ པ་ཎྞཱ་སཱ་དི་ཏོ ཨེ་དི་སཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པ་ཉྩ ད་ས་ཀཱ པ་ཎྞཱ་སཱ, མཱུ་ལེ ཨཱ་དི་མྷི པ་ཎྞཱ་སཱ, མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ ཝཱ པ་ཎྞཱ་སཱ མཱུ་ལ་པ་ཎྞཱ་སཱ. མ་ཛ྄ཛྷེ བྷ་ཝཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ, མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ ཙ སཱ པ་ཎྞཱ་སཱ ཙཱ་ཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་ཎྞཱ་སཱ. ཨུ་པ་རི ཨུ་དྡྷཾ པ་ཎྞཱ་སཱ ཨུ་པ་རི་པ་ཎྞཱ་སཱ. པ་ཎྞཱ་ས་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧཱཏི པ་ཎྞཱ་ས་ཏྟ་ཡ་པ་རི་ག་ཎ་ནཱ.

ཨ་ཡཾ ས་ངྒ་ཧོ ནཱ་མ ཛཱ་ཏི་ས་ཉྫཱ་ཏི་ཀི་རི་ཡཱ་ག་ཎ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཡཱ ཙཱ་ཝུ་སོ ཝི་སཱ་ཁ, ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ, ཡོ ཙ ས་མྨཱ་ཀ་མྨ་ནྟོ, ཡོ ཙ ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝོ, ཨི་མེ དྷ་མྨཱ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷེ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༤༦༢) ཨ་ཡཾ ཛཱ་ཏི་ས་ངྒ་ཧོ. ‘‘ཡོ ཙཱ་ཝུ་སོ ཝི་སཱ་ཁ, ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མོ. ཡཱ ཙ ས་མྨཱ་ས་ཏི, ཡོ ཙ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི, ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷེ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི ཨ་ཡཾ ས་ཉྫཱ་ཏི་ས་ངྒ་ཧོ. ‘‘ཡཱ ཙཱ་ཝུ་སོ ཝི་སཱ་ཁ, ས་མྨཱ་དི་ཊྛི, ཡོ ཙ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ, ཨི་མེ དྷ་མྨཱ པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷེ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི ཨ་ཡཾ ཀི་རི་ཡཱ་ས་ངྒ་ཧོ. ‘‘ཧ་ཉྩི ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ག་ཎ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏེ་ན ཝ་ཏ རེ ཝ་ཏྟ་བྦེ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏ’’ནྟི (ཀ་ཐཱ. ༤༧༡) ཨ་ཡཾ ག་ཎ་ན་ས་ངྒ་ཧོ. ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཙ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཎྞཱ་ས་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧཱ་ཏི པ་ཎྞཱ་ས་ཏྟ་ཡ་པ་རི་ག་ཎ་ནཱ’’ཏི.

ཝ་གྒ་ཏོཏི ས་མཱུ་ཧ་ཏོ, སོ པ་ནེ་ཏྠ ད་ས་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཧི སཱ་ས་ནེ ད་ས་ཀེ ཝ་གྒ་ཝོ་ཧཱ་རོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀེ་ཀཱ་ཡ པ་ཎྞཱ་སཱ་ཡ པ་ཉྩ པ་ཉྩ ཝ་གྒེ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. པ་ནྣ་ར་ས་ཝ་གྒ་ས་མཱ་ཡོ་གཱཏི པ་ནྣ་ར་ས་ཝ་གྒ་སཾ་ཡོ་གཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀེ་ཙི པ་ན ས་མཱ་ཡོ་ག་ས་དྡཾ ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. པ་ད་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ཀྑ་རོ གཱ་ཐཱ་པཱ་དོ ‘‘པ་ད’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཀྑ་ར་ཏོ ཚ ཨ་ཀྑ་ར་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏུ་ཏྟ་ར་ས་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཙ ཨ་ཀྑ་རཱ་ནཱི’’ཏི པཱ་ཋེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཡ་སྨཱ པ་ན ན་ཝ་ཀྑ་རོ ཡཱ་ཝ དྭཱ་ད་ས་ཀྑ་རོ ཙ གཱ་ཐཱ་པཱ་དོ སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཱ་དི་སཱ་ན་མྤི གཱ་ཐཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻ་གཱ་ཐཱ་ས་ཏཾ བྷཱ་ཎ་ཝཱ་རོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཀྑ་ར་ཏོ ས་ཏྟ ཨ་ཀྑ་ར་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་ཉྩ ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཏེ་པ་ཉྙཱ་ས་ཉྩ ཨ་ཀྑ་རཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི པ་ད་བྷཱ་ཎ་ཝཱ་ར་ག་ཎ་ནཱ་ཧི ཨ་ཀྑ་ར་ག་ཎ་ནཱ སཾ་ས་ནྡ་ཏི, ནེ་ཏ་ར་ཐཱ. བྷཱ་ཎ་ཝཱ་རོཏི ཙ དྭ་ཏྟིཾ་ས་ཀྑ་རཱ་ནཾ གཱ་ཐཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻ་གཱ་ཐཱ་ས་ཏཾ, ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཀྑ་ར་ག་ཎ་ནཱ བྷཱ་ཎ་ཝཱ་ར་ག་ཎ་ནཱ ཙ པ་ད་ག་ཎ་ནཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ལ་དྡྷཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨི་མ་མེ་ཝ ཧི ཨ་ཏྠཾ ཉཱ་པེ་ཏུཾ སུ་ཏྟ་ག་ཎ་ནཱ་ན་ནྟ་རཾ བྷཱ་ཎ་ཝཱ་རེ ཨ་ག་ཎེ་ཏྭཱ པ་དཱ་ནི ག་ཎི་ཏཱ་ནི. ཏ་ཏྲི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི –

‘‘བྷཱ་ཎ་ཝཱ་རཱ ཡ་ཐཱ་པི ཧི, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ;

ཨུ་པ་ཌྜྷ་བྷཱ་ཎ་ཝཱ་རོ ཙ, ཏེ་ཝཱི་ས་ཏི་པ་དཱ་དྷི་ཀོ.

ས་ཏྟ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཨ་ཀྑ་རཱ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝ་ཡེ;

ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཏེ་པ་ཉྙཱ་ས་ཉྩ ཨ་ཀྑ་ར’’ནྟི.

ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཏོཏི དེ་ས་ནཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཏོ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨེ་ཝ ཧི སུ་ཏྟེ པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་བྷཱ་གཱ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱ་ན་ཏོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ནྡྷི པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ནྡྷཱི་ཏི དུ་ཝི་དྷོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ནྡྷི. སོ པ་ན ཀ་ཏྠ་ཙི དེ་ས་ནཱ་ཡ ཝི་པྤ་ཀ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟཱ་ནཾ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན, ཀ་ཏྠ་ཙི དེ་སེ་ནྟ་སྶ ས་ཏྠུ སཱ་ཝ་ཀ་སྶ དྷ་མྨ་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན, ཀ་ཏྠ་ཙི དེ་སེ་ཏ་བྦ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མཱ་ས་ཏོ ཏི་པྤ་ཀཱ་རོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཏི་ཝི་དྷོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱི’’ཏི. ས་ངྑེ་པེ་ནེ་ཝ ཙ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ བྷི་ཀྑུ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ ‘ཀིཾ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཨོ་རི་མཾ ཏཱི་རཾ, ཀིཾ པཱ་རི་མཾ ཏཱི་རཾ, ཀོ མ་ཛ྄ཛྷེ སཾ་སཱི་དོ, ཀོ ཐ་ལེ ཨུ་སྶཱ་དོ, ཀོ མ་ནུ་སྶ་གྒཱ་ཧོ, ཀོ ཨ་མ་ནུ་སྶ་གྒཱ་ཧོ, ཀོ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་གྒཱ་ཧོ, ཀོ ཨ་ནྟོ་པཱུ་ཏི་བྷཱ་ཝོ’ཏི’’ (སཾ. ནི. ༤.༢༤༡)? ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་དེ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷཱི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨེ་ཝཾ ཙེ་ཏ་སོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་ད་པཱ་དི ‘ཨི་ཏི ཀི་ར བྷོ རཱུ་པཾ ཨ་ན་ཏྟཱ… ཝེ་ད་ནཱ… ས་ཉྙཱ… ས་ངྑཱ་རཱ… ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ན་ཏྟཱ, ཨ་ན་ཏྟ་ཀ་ཏཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནི ཀ་མ་ཏྟཱ་ནཾ ཕུ་སི་སྶ་ནྟཱི’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཙེ་ཏ་སཱ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་མ་ཉྙཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི ཋཱ་ནཾ ཁོ པ་ནེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་ཛྫ་ཏི, ཡཾ ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ མོ་གྷ་པུ་རི་སོ ཨ་ཝི་དྭཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ག་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཾ ཨ་ཏི་དྷཱ་ཝི་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙེ་ཡྻ ‘ཨི་ཏི ཀི་ར བྷོ རཱུ་པཾ ཨ་ན་ཏྟཱ…པེ… ཕུ་སི་སྶ་ནྟཱི’ཏི. ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱུ་པཾ ནི་ཙྩཾ ཝཱ ཨ་ནི་ཙྩཾ ཝཱ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༩༠) ཨེ་ཝཾ པ་རེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཝི་དི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་དེ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ནྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

‘‘ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི ‘ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཡཱ ཏཱ ར་ཏྟི་ཡོ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཱ ཨ་བྷི་ལ་ཀྑི་ཏཱ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སཱི པ་ཉྩ་ད་སཱི ཨ་ཊྛ་མཱི ཙ པ་ཀྑ་སྶ, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་སུ ར་ཏྟཱི་སུ ཡཱ་ནི ཏཱ་ནི ཨཱ་རཱ་མ་ཙེ་ཏི་ཡཱ་ནི ཝ་ན་ཙེ་ཏི་ཡཱ་ནི རུ་ཀྑ་ཙེ་ཏི་ཡཱ་ནི བྷིཾ་ས་ན་ཀཱ་ནི ས་ལོ་མ་ཧཾ་སཱ་ནི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ་སུ སེ་ནཱ་ས་ནེ་སུ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཾ ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མཱ་ཧཾ བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝཾ པ་སྶེ་ཡྻ’ནྟི’’ (མ. ནི. ༡.༤༩) ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ, ‘‘ཏ་ཏྲཱ་ཝུ་སོ ལོ་བྷོ ཙ པཱ་པ་ཀོ དོ་སོ ཙ པཱ་པ་ཀོ ལོ་བྷ་སྶ ཙ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ དོ་ས་སྶ ཙ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྠི མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ པ་ཊི་པ་དཱ, ཙ་ཀྑུ་ཀ་ར་ཎཱི ཉཱ་ཎ་ཀ་ར་ཎཱི ཨུ་པ་ས་མཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ ས་མྦོ་དྷཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༣༣) ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནཱ ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་དེ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ནྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡེ་ན པ་ན དྷ་མྨེ་ན ཨཱ་དི་མྷི དེ་ས་ནཱ ཨུ་ཊྛི་ཏཱ, ཏ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཡེ་སུ སུ་ཏྟེ་སུ ཨུ་པ་རི དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ ཨཱ་ཀ་ངྑེ་ཡྻ་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༡.༦༥) ཧེ་ཊྛཱ སཱི་ལེ་ན དེ་ས་ནཱ ཨུ་ཊྛི་ཏཱ, ཨུ་པ་རི ཨ་བྷི་ཉྙཱ ཨཱ་ག་ཏཱ. ཝ་ཏྠུ་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༡.༧༠) ཧེ་ཊྛཱ ཀི་ལེ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ ཨུ་ཊྛི་ཏཱ, ཨུ་པ་རི བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རཱ ཨཱ་ག་ཏཱ. ཀོ་ས་མྦ་ཀ་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༡.༤༩༡) ཧེ་ཊྛཱ བྷ་ཎྜ་ནེ་ན དེ་ས་ནཱ ཨུ་ཊྛི་ཏཱ, ཨུ་པ་རི སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་དྷ་མྨཱ ཨཱ་ག་ཏཱ. ཀ་ཀ་ཙཱུ་པ་མེ (མ. ནི. ༡.༢༢༢) ཧེ་ཊྛཱ ཨ་ཀྑ་ནྟི་ཡཱ ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ ཨུ་ཊྛི་ཏཱ, ཨུ་པ་རི ཀ་ཀ་ཙཱུ་པ་མཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི.

ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པ་ནེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཝཾ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཏི་ཝི་དྷོ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ཙ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏ་སྨིཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡེ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནཱ ན་ཝ་ས་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ཏཱི་ཎི ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏཾ པ་ཎྞཱ་སཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཱ ས་རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཀྑེ་པ་དོ་ས་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠ་ཉྩ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི པ་ཎྞཱ་སཱ་དཱི་སུ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏེ་སུ ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟཾ ཀི་ཉྩི སུ་ཏྟཾ ཡཱ་ཝ ཨེ་ཀཾ པ་ད་མྤི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨི་མཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཱ་ཏི ཀ་སྶ་ཙི ཝ་ཏྟུཾ ཨོ་ཀཱ་སོ ན སི་ཡཱ་ཏི.

ཨེ་ཝཾ པ་ཎྞཱ་ས་ཝ་གྒ་སུ་ཏྟ་བྷཱ་ཎ་ཝཱ་རཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ས་ངྒཱི་ཏིཾ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ནཾ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཏྟ་ནོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཏ་སྶཱ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ པ་ཎྞཱ་སཱ་སུ མཱུ་ལ་པ་ཎྞཱ་སཱ ཨཱ་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ གཱ་ཡ་ནཾ ཀ་ཐ་ནཾ ས་ངྒཱི་ཏི, མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ཙ མ་ཧ་ཏཱི ས་ངྒཱི་ཏཱི་ཏི མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི, པ་ཋ་མཱ མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི, ཏ་སྶཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཀཱ་ལོ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ལོ, ཏ་སྨིཾ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ལེ. ནི་ད་དཱ་ཏི དེ་ས་ནཾ དེ་ས་ཀཱ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་དི་ཏཾ ཝི་དི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ནི་དཱ་ནཾ, ཡོ ལོ་ཀི་ཡེ་ཧི ‘‘ཨུ་པོ་གྒྷཱ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སྭཱ་ཡ་མེ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀོ ག་ནྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ན པ་ན ‘‘ས་ནི་དཱ་ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཾ དེ་སེ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༣.༡༢༦) ཝི་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་དི་དེ་ས་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ་ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྡེ་ན པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ལེ ཝུ་ཏྟཾ ནི་དཱ་ན་མཱ་དཱི’’ཏི. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ཡ་སྶཾ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ, སཱ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝ་ཏྟ་བྦཱ. སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཾ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) པ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨི་མི་སྶཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ མ་ཧ་ནྟ་ཏཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ ‘‘སཱ པ་ནེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡. མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་གྒོ

༡. མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. ཨེ་ཝཾ བཱ་ཧི་ར་ནི་དཱ་ནེ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཏི་དི་སི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་བྷ་ནྟ་ར་ནི་དཱ་ནཾ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏུཾ ‘‘ཡཾ པ་ནེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦེ དྷ་མྨེ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གཾ པ་ད་ཏྠ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ པི་ཎྜ་ཏྟཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཏ་སྨཱ པ་དཱ་ནི ཏཱ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི ནི་པཱ་ཏ་པ་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོཏི པ་དཱ་ནཾ ཝི་སེ་སོ, ན པ་ད་ཝི་གྒ་ཧོ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་དཱ་ནི ཙ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ ཙ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ, པ་ད་ཝི་གྒ་ཧོ ཙ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ ཙ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོཏི ཝཱ ཨེ་ཀ་སེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ད་པ་ད་ཝི་གྒ་ཧཱ པ་ད་ཝི་བྷཱ་ག་ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ པ་ད་ཝི་གྒ་ཧོ ‘‘སུ་བྷ་ག་ཉྩ ཏཾ ཝ་ན་ཉྩཱ་ཏི སུ་བྷ་ག་ཝ་ནཾ, སཱ་ལཱ་ནཾ རཱ་ཛཱ, སཱ་ལོ ཙ སོ རཱ་ཛཱ ཙ ཨི་ཏི་པི སཱ་ལ་རཱ་ཛཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་མཱ་ས་པ་དེ་སུ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཨ་ཏྠ་ཏོཏི པ་ད་ཏྠ་ཏོ. ཏཾ པ་ན པ་ད་ཏྠཾ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཀྐ་མེ་ན པ་ཋ་མཾ ཨེ་ཝཾ་ས་དྡ་སྶ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ཏཱ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨི་ད་མ་ཏྠ་པུ་ཙྪཱ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨེ་ཝཾ་ག་ཏཱ་ནི པུ་ཐུ་སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི (དཱི. ནི. ༡.༡༦༣), ཨེ་ཝ་ཝི་དྷོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཀཱ་རོ’’ཏི ཙ ཨཱ་དཱི་སུ ཨི་དཾ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠེ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ. ག་ཏ-ས་དྡོ ཧི པ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཏ་ཐཱ ཝི་དྷཱ་ཀཱ་ར-ས་དྡཱ ཙ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝི་དྷ་ཡུ་ཏྟ་ག་ཏ-ས་དྡེ ལོ་ཀི་ཡཱ པ་ཀཱ་ར་ཏྠེ ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཨེ་ཝཾ སུ ཏེ སུ་ནྷཱ་ཏཱ སུ་ཝི་ལི་ཏྟཱ ཀ་པྤི་ཏ་ཀེ་ས་མ་སྶཱུ ཨཱ་མུ་ཀྐ་མ་ཎི་ཀུ་ཎྜ་ལཱ་བྷ་ར་ཎཱ ཨོ་དཱ་ཏ་ཝ་ཏྠ་ཝ་ས་ནཱ པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧི ས་མ་པྤི་ཏཱ ས་མ་ངྒཱི་བྷཱུ་ཏཱ པ་རི་ཙཱ་རེ་ནྟི, སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཏྭཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི སཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀོ་ཏི. ནོ ཧི་དཾ, བྷོ གོ་ཏ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༨༦) པུ་ཙྪཱ་ཡཾ. ‘‘ཨེ་ཝཾ་ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཾ (ཨ. ནི. ༡.༤༨) ཨེ་ཝ་མཱ་ཡུ་པ་རི་ཡ་ནྟོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༢) ཙ ཨཱ་དཱི་སུ པ་རི་མཱ་ཎེ.

ན་ནུ ཙ ‘‘ཨེ་ཝཾ སུ ཏེ སུ་ནྷཱ་ཏཱ སུ་ཝི་ལི་ཏྟཱ, ཨེ་ཝ་མཱ་ཡུ་པ་རི་ཡ་ནྟོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན པུ་ཙྪ་ནཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ་ཏི? ན, ཝི་སེ་ས་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྟ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཧི ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ བྱཱ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༣༤, ༣༩༦), ན པ་ན ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཏེ་ན མ་ཙྩེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨུ་པ་མཱ་དི་ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཱ་ནི ཨུ་པ་པ་ནྣཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཡ་ཐཱ་པི…པེ… བ་ཧུ’’ནྟི (དྷ. པ. ༥༣) ཨེ་ཏྠ པུ་པྥ་རཱ་སི་ཊྛཱ་ནི་ཡ་ཏོ མ་ནུ་སྶཱུ་པ་པ་ཏྟི-ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ-ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན-ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར- བྷོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི-ཨཱ་དི་དཱ་ནཱ་དི-པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཧེ་ཏུ་ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏོ སོ་བྷཱ-སུ་ག་ནྡྷ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ མཱ་ལཱ་གུ་ཎ་ས་དི་སི་ཡོ པ་ཧཱུ་ཏཱ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ མ་རི་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ མ་ཙྩེ་ན ས་ཏྟེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ཛོ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ པུ་པྥ་རཱ་སི་མཱ་ལཱ་གུ་ཎཱ་ཝ ཨུ་པ་མཱ, ཏེ་སཾ ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་རོ ཡ་ཐཱ-ས་དྡེ་ན ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་ར་ནི་ག་མ་ན་ཏྠོ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཏྟཾ. སོ པ་ན ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་རོ ནི་ཡ་མི་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨུ་པ་མཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་མཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་བྷི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་དི་སི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ ས་མ་ཎ་སཱ་རུ་པྤཱ་ཡ ཨཱ་ཀ་པྤ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཡོ ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་དི་ས་ནཱ་ཀཱ་རོ, སོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨུ་པ་དེ་སོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཏེ…པེ… ཨུ་པ་དེ་སེ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ སུ་ག་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏོ ཛཱ་ན་ནྟེ་ཧི ཀ་ཏཾ ཏ་ཏྠ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་གུ་ཎཱ་ནཾ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཧཾ་ས་ནཾ ཨུ་ད་གྒ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎཾ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཾ. ཡོ ཏ་ཏྠ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ་ཀཱ་རོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ པ་ནཱ་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ག་ར་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་རོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, སོ ཙ ག་ར་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་རོ ‘‘ཝ་ས་ལཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཁུཾ་ས་ན་ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ ཨི་དྷ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ, ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ་པི ཨུ་པ་མཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ པུ་པྥ་རཱ་སི་ཨཱ་དི་ས་དྡཱ་ནཾ ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེཏི པ་ན དྷ་མྨ་སྶ སཱ་དྷུ་ཀཾ ས་ཝ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ ས་ནྣི་ཡོ་ཛི་ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཏ་ཏྠ ཋི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ཝ་ཙ་ན་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ན ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ སཱ་དྷུ, བྷ་ནྟེ, སུ་ཊྛུ, བྷ་ནྟེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཝ་དེ་ཧཱིཏི ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཾ ཝ་དཱ་མི, ཨེ་ཝཾ ས་མ་ཎཾ ཨཱ་ན་ནྡཾ ཝ་དེ་ཧཱི’’ཏི ཡོ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནཱ་ཀཱ་རོ ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦོ. སོ ཨེ་ཝཾ་ས་དྡེ་ན ནི་ད་སྶཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ‘‘ནི་ད་སྶ་ནེ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ནོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཏེ་སཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཧི་ཏ་དུ་ཀྑཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ཨ་ནུ་མ་ཏི་ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ‘‘སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཝཱ ནོ ཝཱ, ཀ་ཐཾ ཝོ ཨེ་ཏྠ ཧོ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪཱ་ཡ ཀ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཝཾ ནོ ཨེ་ཏྠ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་དཱ་ཀཱ་ར་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. སོ པ་ན ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཀཱ་རོ ནི་ཡ་མི་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ནོ ཨེ་ཏྠ ཧོ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ’’ཏི.

ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ནི་པུ་ཎནྟི ཨེ་ཀ་ཏྟ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཨ་བྱཱ་པཱ་ར་ཨེ་ཝཾ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ, ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཏྟ་ཏི་པུ་ཀྑ་ལ་སཱི་ཧ་ཝི་ཀྐཱི་ལི༹་ཏ་ཨ་ངྐུ་ས་དི་སཱ་ལོ་ཙ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཝཱ ཨཱ་དྷཱ་རཱ་དི་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ ན་ཡཱ ནཱ་ནཱ་ན་ཡཱ, ན་ཡཱ ཝཱ པཱ་ལི༹་ག་ཏི་ཡོ, ཏཱ ཙ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་དི་ལོ་ཀི་ཡཱ་དི་ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝོ་མི་སྶ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ངྒ་ཧཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་མ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཋ་པ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏི་ཀ་པྤ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཏི ནཱ་ནཱ་ན་ཡཱ. ཏེ་ཧི ནི་པུ་ཎཾ ས་ཎྷཾ སུ་ཁུ་མ་ནྟི ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ནི་པུ་ཎཾ. ཨཱ་ས་ཡོ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, ཏེ ཙ ས་སྶ་ཏཱ་དི་བྷེ་དེ་ན, ཏ་ཏྠ ཙ ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑ་ཏཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཨ་ནེ་ཀེ, ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ ཝཱ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ནེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ནྣནྟི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་ངྐཱ་ས་ན་པ་ཀཱ་ས་ན-ཝི་ཝ་ར་ཎ-ཝི་བྷ་ཛ་ན-ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་ར་ཎ-པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཚ་ཧི ཨ་ཏྠ་པ་དེ་ཧི, ཨ་ཀྑ་ར-པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ཀཱ་ར་ནི་རུ་ཏྟི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཚ་ཧི བྱ་ཉྫ་ན་པ་དེ་ཧི ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ནྟི ཝཱ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཝི་ཝི་དྷ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་པ་ད་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༡; ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ; སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༡ དེ་ཝ་ཏཱ་སཾ་ཡུ་ཏྟ) ‘‘པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ, རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་སཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཏོ ཙ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ན པ་ཊི་པ་ཀྑཱ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ན ས་ནྟི, ཡེ ཧ་རི་ཏ་བྦཱ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ན་མྤི ཝི་ག་ཏཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ ཨ་ཊྛ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ ཙི་ཏྟེ ཧ་ཏ་པ་ཊི་པ་ཀྑེ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཙ ན ས་ཀྐཱ ཨི་དྷ ‘‘པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྟུཾ. ས་ཙེ པ་ན མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ག་ཏཱ ཙ ཀི་ལེ་སཱ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ, ཏེ་སཾ ཧ་ར་ཎ་ཏོ ‘‘པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཡུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ. ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ སཱ་ས་ན་སྶ ཙ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ཏི་ཏྠི་ཡཱ, ཏེ་སཾ ཧ་ར་ཎ་ཏོ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. ཏེ ཧི དི་ཊྛི་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན དི་ཊྛི་པ་ཀཱ་ས་ནེ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་ཧི ཧ་རི་ཏཱ ཨ་པ་ནཱི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ‘‘པ་ཊཱི’’ཏི ཝཱ ཨ་ཡཾ ས་དྡོ ‘‘པ་ཙྪཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ བོ་དྷེ་ཏི ‘‘ཏ་སྨིཾ པ་ཊི་པ་ཝི་ཊྛ་མྷི, ཨ་ཉྙོ ཨཱ་ག་ཉྪི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༩༨༥; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༤) ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ ས་མཱ་ཧི་ཏེ ཙི་ཏྟེ ཝི་ག་ཏཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ ཙ ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩེ་ན པ་ཙྪཱ ཧ་རི་ཏ་བྦཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ནྟི པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་སུ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མ་གྒེ་ཧི ཧ་རི་ཏེ་སུ པ་ཙྪཱ ཧ་ར་ཎཾ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡོ ཙ ཝི་ག་ཏཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ན ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩེ་ན ཙ ས་ཏྟ་ཧི་ཏ་ཏྠཾ པུ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ, ཧ་རི་ཏེ་སུ ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་སུ པ་ར་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀི་ལེ་ས་ཧ་ར་ཎཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཱ་ནི བྷ་ཝ་ནྟི. པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་མེ་ཝ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ ཝཱ ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ས་མུ་དཱ་ཡེ བྷ་ཝཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཝཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ མ་གྒོ ཙ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏཾ, ཏ་སྨིཾ ཝཱ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ, ཏ་ཏོ ཝཱ ཨཱ་ག་ཏ་ནྟི པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. ཏ་སྶ པ་ན ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཝི་ས་ཡ་བྷེ་དེ་ན ཙ བ་ཧུ་ཝི་དྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཝི་དྷ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི.

ན ཨ་ཉྙ་ཐཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ སུ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ན པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་སི་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཏོ. ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཀོ ས་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཏུ’’ནྟི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ བྷ་ཝ་ཏི, དྷཱ་ར་ཎ་བ་ལ་ད་སྶ་ན་ཉྩ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི སུ་ཏཱ་ཀཱ་རཱ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷ་ན་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ན ཧེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་ཏཱ་པ་རི་ཧཱ་རོ དྭི་ནྣ་མྤི ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཐེ་རོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་བྦ་ཐཱ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ ས་མ་ཏྠོ ཨ་ས་མ་ཏྠོ ཙཱ་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི.

‘‘ཡོ པ་རོ ན ཧོ་ཏི, སོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ས་ས་ནྟ་ཏི་ཡཱ ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཏི་ཝི་དྷོ་པི མེ-ས་དྡོ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠེ དི་སྶ་ཏི, ཀ་ར་ཎ་ས་མྤ་དཱ་ན་སཱ་མི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ བྷེ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘མེ-ས་དྡོ ཏཱི་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.

ཀི་ཉྩཱ་པི ཨུ་པ་ས་གྒོ ཀི་རི་ཡཾ ཝི་སེ་སེ་ཏི, ཛོ་ཏ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ན ས་ཏི་པི ཏ་སྨིཾ སུ་ཏ་ས་དྡོ ཨེ་ཝ ཏཾ ཏ་མ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་པ་ས་གྒ་སྶ སུ་ཏ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རེ ས་ཨུ་པ་ས་གྒ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཨུ་པ་ས་གྒོ ཙ ཨ་ནུ་པ་ས་གྒོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་སྶཱཏི སུ་ཏ་ས་དྡ་སྶ. ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ནཱ་ནི ཨི་དྷ སུ་ཏ་ས་དྡེ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པ་དྷཱ་རི་ཏ་ནྟི ཝཱ ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎ་ནྟི ཝཱ ཨ་ཏྠོ’’ཏི. མ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ ས་ཏཱིཏི ཡ་དཱ མེ-ས་དྡ་སྶ ཀ་ཏྟུ་ཝ་སེ་ན ཀ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ, ཏ་དཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ ས་ཏཱིཏི ཡ་དཱ ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན སཱ་མི་ནི་དྡེ་སོ, ཏ་དཱ.

སུ་ཏ-ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ པ་ཡུ་ཏྟེ་ན ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཛོ་ཏ་ཀེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ཏ་ད་བྷི་ནཱི་ཧ་ཊཱ་ན་ཉྩ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་བྦེ་ས་མྤི ཝཱ་ཀྱཱ་ནཾ ཨེ་ཝ-ཀཱ་ར་ཏྠ་ས་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘སུ་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ སུ་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་སྶ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ནི་རཱ་ས་ངྐ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ སུ་ཏཾ སུ་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ནི་ཡ་མེ་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ས་མྨཱ སུ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱུ་ནཱ་ན་དྷི་ཀཱ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ས་དྡ་ནྟ་ར་ཏྠཱ་པོ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ས་དྡོ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི སུ་ཏནྟི ཨ་སུ་ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་སྶ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ དི་ཊྛཱ་དི་ཝི་ནི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ‘‘ན ཨི་དཾ མ་ཡཱ དི་ཊྛཾ, ན ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཁོ སུ་ཏཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ས་མྨ་དེ་ཝཱ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ནཱུ་ནཱ་ན་དྷི་ཀཱ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ཝཱ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ ཨ་ཡ་མ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཏ་ད་པེ་ཀྑ་སྶ སུ་ཏ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ ‘‘ཨ་སྶ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱུ་ནཱ་ན་དྷི་ཀཱ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ས་ཝ་ན་ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ‘‘སུ་ཡྻ་ཏཱི’’ཏི.

ཨེ་ཝཾ ས་ཝ་ན་ཧེ་ཏུ་སུ་ཎ་ནྟ་པུ་གྒ་ལ་ས་ཝ་ན་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ད་ཏྟ་ཡ་སྶ ཨེ་ཀེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ཧི་པི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཐཱ ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་སྶཱཏི ཡཱ སཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ མ་ནོ་དྭཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི, ཏ་སྶཱ. སཱ ཧི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ. ཏ་ཐཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནཱ’’ཏི. ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཱ་ནཾ བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཨེ་ཏེ་ན ཨི་མི་སྶཱ ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. པ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ནནྟི པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཾ. སུ་ཏ་ནྟི དྷ་མྨ་པྤ་ཀཱ་ས་ནནྟི ཡ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ, ཏ་སྶ དྷ་མྨ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན སུ་ཏ་ས་དྡ་སྶ དྷ་མྨ་ཏྠ་ཏྟཱ. ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ པཱ་ཀ་ཊཱི་ཀ་ར་ཎཾ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཡཱཏི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. མ་ཡཱཏི ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ.

ཨེ་ཝ་ནྟི ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦ་པྤ་ཀཱ་ས་ནནྟི ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ནི་ད་སྶེ་ཏ་བྦ་སྶ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ན ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ས་ཀ་ལ་མྤི སུ་ཏྟཾ པ་ཙྩཱ་མ་ཊྛ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. སུ་ཏ-ས་དྡ་སྶ ཀི་རི་ཡཱ་ས་དྡ་ཏྟཱ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་བ་ནྡྷ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ཙ པུ་གྒ་ལ་ཝོ་ཧཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སུ་ཏ་ནྟི པུ་གྒ་ལ་ཀི་ཙྩ་པྤ་ཀཱ་ས་ན’’ནྟི. ན ཧི པུ་གྒ་ལ་ཝོ་ཧཱ་ར་ར་ཧི་ཏེ དྷ་མྨ་པ་བ་ནྡྷེ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི.

ཡ་སྶ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶཱཏི་ཨཱ་དི་པི ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠ་མེ་ཝ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པུ་རི་མ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཀཱ་ར་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཨུ་པཱ་དཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཨེ་ཝ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རཱུ་པཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ. སུ་ཏ་ནྟི ཝི་ས་ཡ་ནི་དྡེ་སོཏི སོ་ཏ་བྦ་བྷཱུ་ཏོ དྷ་མྨོ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ཏྟུ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཀ་སྶ་ཙི ཀ་ཏྟུ ཨ་བྷཱ་ཝེ་པི ས་དྡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན བུ་དྡྷི་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་བྷེ་ད་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཡ ཏཾ་ས་མ་ངྒིཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ་ན ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ’’ཏི. ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་ས་ཡོ་པི སོ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨོ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཨི་དྷ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཝཱ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཾ་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ཏྟུ ཙ ཝི་ས་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཀ་ཏྟུ་ཝི་ས་ཡེ’’ཏི. སུ་ཏཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཙ ཐེ་ར་སྶ ས་མྨཱ་ནི་ཙྪི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཧ ‘‘ག་ཧ་ཎ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. ཨེ་ཏེ་ན ཝཱ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཡ་མ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

པུ་བྦེ སུ་ཏཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ཝི་ཧི་ཏཱ་ནཾ སུ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རི་ཏ་རཱུ་པ་སྶ ཨཱ་ཀཱ་ར་སྶ ནི་ད་སྶ་ན་སྶ, ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ ཝཱ པ་ཀཱ་ས་ན་ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ་ཏི ཏ་དཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་དྷ་མྨ་པ་བ་ནྡྷ་བྱཱ་པཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི པུ་གྒ་ལ་ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི. ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ པ་ན པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་དི་ནོ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནི་ར་པེ་ཀྑཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་བྱཱ་པཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཏ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི. ‘‘མེ’’ཏི ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཙ ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་མོ་ད་ཧི་ཏ་བྦ་ཏོ ‘‘མེ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཀི་ཙྩ་ཡུ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་བྷཱ་ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡ – སུ་ཏ-ས་དྡཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཏི ཏེ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ-པ་ཉྙ་ཏྟི-ཨུ་པཱ་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏ-དྷ་མྨ་པ་བ་ནྡྷ་བྱཱ་པཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི པུ་གྒ་ལ་ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ, སུ་ཏ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྨ་ཝི་སེ་ས་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལ་བྱཱ་པཱ་ར་ཝི་ས་ཡ་པུ་གྒ་ལ་བྱཱ་པཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་ར་གཱ་ཧ་ཀ་ཏ་བྦི་ས་ཡ་ཝི་སེ་ས་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏྟུ་ཀ་ར་ཎ་བྱཱ་པཱ་ར་ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཙ དུ་ཏི་ཡཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏ་སྶོ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ས་བྦ་སྶ་པི ས་དྡཱ་དྷི་ག་མ་ནཱི་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཉྙ་ཏྟི་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ས་བྦ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ན་ཉྩ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཚ་སུ པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷེ་དེ་སུ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཏེ་སུ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ནཾ ས་རཱུ་པཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི ཙ མེ་ཏི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི ཙ ‘‘མེ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་སྶ་ཏྠ་སྶ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ནོ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛ་པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛ་པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ནཱཏི བྷཱུ་ཏ་ཏྠ་ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡོ མཱ་ཡཱ་མ་རཱི་ཙི་ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཏྠོ, ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་དཱི་ཧི ག་ཧེ་ཏ་བྦོ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་ཏྟ་མ་ཏྠོ ཙ ན ཧོ་ཏི, སོ རཱུ་པ་ས་དྡཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝོ, རུ་པྤ་ནཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝོ ཝཱ ཨ་ཏྠོ ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛོ པ་ར་མ་ཏྠོ ཙཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཏ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ’’ཏི པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ་ཏི. ཨེ་ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཀི་ཉྷེ་ཏྠ ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཏནྟི པ་ན ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ‘‘ཡ་ཉྷི ཏཾ ཨེ་ཏྠ སོ་ཏེ་ན ཨུ་པ་ལ་དྡྷ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨུ་པ་ལ་དྡྷ’’ནྟི པ་ན ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་དི་ས་བྦཾ ལ་བྦྷ་ཏི.

ཏཾ ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོཏི སོ་ཏ་པ་ཐ་མཱ་ག་ཏེ དྷ་མྨེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཏེ་སཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རི་ཏཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ནོ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི, ས་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ ཁ་ནྡྷེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘མེ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དི་ཊྛཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ར་ཧི་ཏེ ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ་པི སུ་ཏ་ཝོ་ཧཱ་རོ ‘‘དུ་ཏི་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀོ ཝི་ཡ པ་ཋ་མཱ་དཱི་ནི དི་ཊྛ་མུ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཏེ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ་ཝ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དི་ཊྛཱ་དཱི་ནི ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ’’ཏི ཨ་སུ་ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཧི སུ་ཏ་ནྟི པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཡ་མ་ཏྠོ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ སུ་ཏྟ་སྶ པ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སཱ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི ཐེ་རེ་ན པ་ཙྩཱ་མ་ཊྛཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་མྨོ་ཧཾ དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི. ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་མ་ཏྠོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏཾ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི. སུ་ཏ་སྶ ཨ་ས་མྨོ་སཾ དཱི་པེ་ཏཱིཏི སུ་ཏཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ད་སྶི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ས་མྨོ་ཧེ་ནཱཏི ས་མྨོ་ཧཱ་བྷཱ་ཝེ་ན, པ་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝཱ ས་ཝ་ན་ཀཱ་ལ་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཏ་དུ་ཏྟ་ར་ཀཱ་ལ་པ་ཉྙཱ་སི་དྡྷི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་མྨོ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦོ ཨཱ་ཀཱ་རོ ནཱ་ཏི་ག་མྦྷཱི་རོ, ཡ་ཐཱ་སུ་ཏ་དྷཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ནྟི ས་ཏི་ཡཱ བྱཱ་པཱ་རོ ཨ་དྷི་ཀོ, པ་ཉྙཱ ཏ་ཏྠ གུ་ཎཱི་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཉྙཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡ པུ་བྦ་ངྒ་མཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ ཙེ་ཏྠ པ་དྷཱ་ན་ཏཱ ‘‘མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༡, ༢) ཝི་ཡ. པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟེ པ་ཉྙཱ པུ་བྦ་ངྒ་མཱ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ནྣ་སྶཱཏི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་རི་པུ་ཎྞ་སྶ, ས་ངྐཱ་ས་ན་པ་ཀཱ་ས་ན་ཝི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་ར་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཚ་ཧི ཨ་ཏྠ་པ་དེ་ཧི, ཨ་ཀྑ་ར་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ཀཱ་ར་ནི་རུ་ཏྟི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཚ་ཧི བྱ་ཉྫ་ན་པ་དེ་ཧི ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ དཱི་པེ་ཏི ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ནཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་དྡྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཝི་ཀྑེ་པཾ དཱི་པེ་ཏཱིཏི ‘‘མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཀ་ཏྠ བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ས་ཝ་ནཾ ས་མཱ་དྷཱ་ན་མ་ནྟ་རེ་ན ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶཱཏི་ཨཱ་དི ཏ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ ས་མ་ཏྠ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱཏི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་དེ་ས་ཀ་པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ. ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་དྡྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡེ་ཧི ཝི་ཡ ཨཱ་ཀཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ནཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ་ཧི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ, ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ་ན ཝི་ཡ ཙ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་སྶ ཡ་ཐཱ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ས་མྨཱ་པ་ཎི་དྷི་པུ་བྦེ་ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱ་ནཾ སི་དྡྷི ཝུ་ཏྟཱ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ན ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་ནཾ སི་དྡྷི ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ སི་ཡཱ ཨ་སྶུ་ཏ་ཝ་ཏོ ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ར་ཧི་ཏ་སྶ ཙ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ་ཏིཨཱ་དི་ནཱ ས་མ་ཏྠ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ན ཨ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ཙ ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་སྶ སི་དྡྷི ད་སྶི་ཏཱ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཡུ་ཏྟོ སི་ཡཱ – ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ ན ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ བཱ་ཧི་ར་ངྒ་ཏྟཱ, ཨ་ཝི་ཀྑེ་པོ པ་ན ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཝི་ཡ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི. ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ན ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་སི་དྡྷི་ཛོ་ཏ་ནཱ ན ས་མ་ཏྠི་ཏཱ་ཝ, ནོ ན ས་མ་ཏྠི་ཏཱ ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ས་པྤུ་རི་ས་པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ པུ་རི་མཾ ཕ་ལེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་སྶ སི་དྡྷི་ད་སྶ་ནཾ ན་དཱི་པཱུ་རེ་ན ཝི་ཡ ཨུ་པ་རི ཝུ་ཊྛི་ས་བྦྷཱ་ཝ་སྶ, དུ་ཏི་ཡཾ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཕ་ལ་སྶ སི་དྡྷི་ད་སྶ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཝ་སྶི་ནཱ ཝི་ཡ མེ་གྷ་ཝུ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཝུ་ཊྛི་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ.

བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་བྷེ་ད་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ས་ཀ་ལ་སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཨོ་གཱ་ཧ་ནཱ་ཀཱ་རོ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་པ་ར་ཧི་ཏ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ བྷ་དྡ་ཀོ ཨཱ་ཀཱ་རོ’’ཏི. ཡ་སྨཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ཙྪི་མ་ཙ་ཀྐ་དྭ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིནྟི ཨ་ཏྟ་ས་མྨཱ་པ་ཎི་དྷི་པུ་བྦེ་ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ གུ་ཎ་དྭ་ཡཾ. ཨ་པ་རཱ་པ་ར་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ཙེ་ཏྠ ཙ་ཀྐ་བྷཱ་ཝོ, ཙ་ར་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧི ས་ཏྟཱ ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝེ་སཱུ་ཏི ཝཱ. ཡེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ཀྐཱ་ནི, ཡེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ནཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ཙ་ཀྐཾ ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༤.༣༡). པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་བྷཱ་ཝོ ཙེ་ཏྠ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མ་ཝ་སེ་ན ད་ཊྛ་བྦོ. པ་ཙྪི་མ་ཙ་ཀྐ་དྭ་ཡ་སི་དྡྷི་ཡཱཏི པ་ཙྪི་མ་ཙ་ཀྐ་དྭ་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ. ས་མྨཱ་པ་ཎི་ཧི་ཏ་ཏྟོ པུ་བྦེ ཙ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙོ སུ་དྡྷཱ་ས་ཡོ ཧོ་ཏི ཏ་ད་སུ་དྡྷི་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་ས་ཡ་སུ་དྡྷི སི་དྡྷཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མྨཱ་པ་ཎི་ཧི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ, སེ་ཡྻ་སོ ནཾ ཏ་ཏོ ཀ་རེ’’ཏི (དྷ. པ. ༤༣), ‘‘ཀ་ཏ་པུ་ཉྙོ་སི ཏྭཾ ཨཱ་ན་ནྡ, པ་དྷཱ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ, ཁི་པྤཾ ཧོ་ཧི་སི ཨ་ནཱ་ས་ཝོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༢༠༧) ཙ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ས་ཡ་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་དྷི་ག་མ་བྱ་ཏྟི་སི་དྡྷཱི’’ཏི. པ་ཡོ་ག་སུ་དྡྷི་ཡཱཏི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པུ་བྦ་ངྒ་མ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་པ་ཡོ་ག་སྶ ཝི་ས་ད་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ག་མ་བྱ་ཏྟི་སི་དྡྷཱི’’ཏི. ས་བྦ་སྶ ཝཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་ག་སྶ ནི་དྡོ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་གོ ཧི ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཾ ཝི་སཱ་ར་དོ ཧོ་ཏཱི་ཏི.

ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དཱི་པ་ཀེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ནེ་སུ ཐེ་ར་སྶ ཨེ་ཝཾ་ས་དྡ་སུ་ཏ-ས་དྡཱ་ནཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧཱ་ས་མྨོ་ས་དཱི་པ་ན་ཏོ ཙ་ཏུ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ སོ་ཏ་བྦ་བྷེ་ད་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དཱི་པ་ཀེ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཡཾ སུ་ཏ-ས་དྡོ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ, ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝཱ སཱ་མ་ཉྙེ་ནེ་ཝ སོ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ཝི་སེ་སཾ ཨཱ་མ་ས་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. མ་ནོ་དི་ཊྛི་ཀ་ར་ཎཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པེ་ཀྑ་ན་སུ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་ཊི་བ་དྡྷཱ་ཏི ཏེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་དཱི་པ་ཀེ་ན ཨེ་ཝཾ་ས་དྡེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ, ས་ཝ་ན་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙཱི་པ་རི་ཙ་ཡཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་སེ་སེ་ན སོ་ཏཱ་ཝ་དྷཱ་ན་པ་ཊི་བ་དྡྷཱ་ཏི ཏེ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་དཱི་པ་ཀེ་ན སུ་ཏ-ས་དྡེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་ཏི. ཏ་ཏྠ དྷ་མྨཱཏི པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ. མ་ན་སཱ་ནུ་པེ་ཀྑི་ཏཱཏི ‘‘ཨི་དྷ སཱི་ལཾ ཀ་ཐི་ཏཾ, ཨི་དྷ ས་མཱ་དྷི, ཨི་དྷ པ་ཉྙཱ, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན མ་ན་སཱ ཨ་ནུ ཨ་ནུ པེ་ཀྑི་ཏཱ. དི་ཊྛི་ཡཱ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཱཏི ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ནྟི་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ, ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཝཱ དི་ཊྛི་ཡཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ ‘‘ཨི་ཏི རཱུ་པཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ སུ་ཊྛུ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ.

ས་ཀ་ལེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ནཱཏི པུ་བྦེ ཏཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཡོ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ད་ཧ་ནྟོཏི ‘‘མ་མེ་ད’’ནྟི ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ཊྛ་པེ་ནྟོ. ཨ་ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱུ་མིནྟི ཨ་ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཾ ‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ པཱ་པ་བྷི་ཀྑུ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ད་ཧ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༩༥) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ན་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རཱ་ཝ་ཏྠཾ, སཱ ཨེ་ཝ ཨ་ན་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རཱ་ཝ་ཏྠཱ ཨ་ས་དྡྷ་མྨོ. ན་ནུ ཙ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་ར་སྶ ‘‘མ་མེ་དཾ ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཨ་དྷི་མཱ་ན་སྶ, མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཏ་དཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱུ་མི་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ནྟི? ན་ཡི་ད་མེ་ཝཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟེ་ན ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་པེ་ཀྑཾ ཏ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨེ་དི་སཱི ཙོ་ད་ནཱ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སཱ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་སྨིཾ ཀི་ར ཁ་ཎེ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ ཙེ་ཏ་སོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་ད་པཱ་དི ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཙ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ, ཨ་ཡ་ཉྩ ཨཱ་ཡ་སྨཱ དེ་ས་ནཱ་ཀུ་ས་ལོ, ཨི་དཱ་ནི དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི ས་ཀྱ་ཀུ་ལ་པྤ་སུ་ཏོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ བྷཱ་ཏཱ ཙཱུ་ལ༹་པི་ཏུ་པུ་ཏྟོ, ཀིཾ ནུ ཁོ ས་ཡཾ ས་ཙྪི་ཀ་ཏཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཝ་ཙ་ནཾ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏ’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཏ་དཱ་ས་ངྐི་ཏ་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ཨ་ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱུ་མི་ས་མོ་ཀྐ་མཱ་དི་ཏོ ཨ་ཏི་ཀྐ་མཱ་དི ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ནྟི. ཨ་པྤེ་ཏཱིཏི ནི་ད་སྶེ་ཏི. དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་པ་ར་མ་ཏྠེ་སུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་ཏྟེ ནེ་ཏཱི་ཏི ནེ་ཏྟི, དྷ་མྨོ་ཡེ་ཝ ནེ་ཏྟི དྷ་མྨ་ནེ་ཏྟི.

ད་ལ༹ྷ་ཏ་ར་ནི་ཝི་ཊྛཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཀ་ངྑཱ. ནཱ་ཏི་སཾ་ས་པྤ་ནཱ མ་ཏི་བྷེ་ད་མ་ཏྟཱ ཝི་མ་ཏི. ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ, ས་མྨུ་ཁཱ་ཝ་སྶ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, ཁ་ལི་ཏ་དུ་རུ་ཏྟཱ་དི་ག་ཧ་ཎ་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཋ་མཱ་ད་ཡོ ཏི་སྶོ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་སུ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཝི་སེ་ས་མེ་ཝ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏཱ, ཏ་ཏོ པ་རཱ ཙ་ཏ་སྶོ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠ་མེ་ཝ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ, པ་ཙྪི་མཱ པ་ན ཏི་སྶོ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠཾ ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠ་ཉྩ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨེ་ཀ-ས་དྡོ ཨ་ཉྙ་སེ་ཊྛཱ་ས་ཧཱ་ཡ་ས་ངྑྱཱ་དཱི་སུ དི་སྶ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ‘‘ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙ, ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ མོ་གྷ་མ་ཉྙ་ནྟི ཨི་ཏྠེ་ཀེ ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༢༧) ཨ་ཉྙ་ཏྠེ དི་སྶ་ཏི, ‘‘ཙེ་ཏ་སོ ཨེ་ཀོ་དི་བྷཱ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༢༨) སེ་ཊྛ་ཏྠེ, ‘‘ཨེ་ཀོ ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༤༠༥) ཨ་ས་ཧཱ་ཡེ, ‘‘ཨེ་ཀོ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཁ་ཎོ ཙ ས་མ་ཡོ ཙ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་ངྑྱཱ་ཡཾ. ཨི་དྷཱ་པི ས་ངྑྱཱ་ཡ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟི ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི. ཀཱ་ལ་ཉྩ ས་མ་ཡ་ཉྩཱཏི ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་ཉྩ པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་མ་གྒི་ཉྩ ཁ་ཎོཏི ཨོ་ཀཱ་སོ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཀོ ཧི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སོ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་ཏྟཱ. ཁ་ཎོ ཨེ་ཝ ཙ ས་མ་ཡོ. ཡོ ‘‘ཁ་ཎོ’’ཏི ཙ ‘‘ས་མ་ཡོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ ཨེ་ཀོ་ཝཱ་ཏི ཧི ཨ་ཏྠོ མ་ཧཱ་ས་མ་ཡོཏི མ་ཧཱ་ས་མཱུ་ཧོ. ས་མ་ཡོ་པི ཁོཏི སི་ཀྑཱ་པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་སྶ ཧེ་ཏུ་པི. ས་མ་ཡ་པྤ་ཝཱ་ད་ཀེཏི དི་ཊྛི་པྤ་ཝཱ་ད་ཀེ. ཏ་ཏྠ ཧི ནི་སི་ནྣཱ ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མ་ཡཾ པ་ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི. ཨ་ཏྠཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱཏི ཧི་ཏ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ. ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ, ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨ་ཏྠོ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཊྛོཏི པཱི་ལ༹་ནཱ་དཱི་ནི ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་སྶ ཝཱ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཊྛོཏི. ཏཱ་ནེ་ཝ ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀ་ཏྟེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཏ་ཏྠ པཱི་ལ༹་ནཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་སྶ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཧིཾ་ས་ནཾ ཨ་ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎཾ. ས་ནྟཱ་པོ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ནྟཱ་པ་ནཾ པ་རི་ད་ཧ་ནཾ.

ཏ་ཏྠ ས་ཧ་ཀཱ་རཱི་ཀཱ་ར་ཎཾ ས་ནྣི་ཛ྄ཛྷཾ ས་མེ་ཏི ས་མ་ཝེ་ཏཱི་ཏི ས་མ་ཡོ, ས་མ་ཝཱ་ཡོ. ས་མེ་ཏི ས་མཱ་ག་ཙྪ་ཏི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཨེ་ཏྠ ཏ་དཱ་དྷཱ་ར་པུ་གྒ་ལེ་ཧཱི་ཏི ས་མ་ཡོ, ཁ་ཎོ. ས་མེ་ཏི ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏེ་ན ཝཱ སཾ་ག་ཙྪ་ཏི ས་ཏྟོ, ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨོ ཝཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པྤཱ་དཱ་དཱི་ཧི ཝཱ་ཏི ས་མ་ཡོ, ཀཱ་ལོ. དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་བྷཱུ་ཏོ་པི ཧི ཀཱ་ལོ དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཙ ཀ་པྤ་ནཱ་མ་ཏྟ་སི་དྡྷེ་ན རཱུ་པེ་ན ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ས་མཾ, ས་ཧ ཝཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ ཨ་ཡ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ས་མ་ཡོ, ས་མཱུ་ཧོ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་མུ་དཱ་ཡོ’’ཏི. ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ས་ཧཱ་ཝ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཧི ས་མཱུ་ཧོ་ཏི. ཨ་ཝ་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ས་མཱ་ག་མེ ཨེ་ཏི ཕ་ལཾ ཨེ་ཏ་སྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཙཱ་ཏི ས་མ་ཡོ, ཧེ་ཏུ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི. ས་མེ་ཏི སཾ་ཡོ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མྦ་ནྡྷོ ཨེ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ད་ལ༹ྷ་གྒ་ཧ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ སཾ་ཡུ་ཏྟཱ ཨ་ཡ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ས་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མ་ཡོ, དི་ཊྛི; དི་ཊྛི་ས་ཉྙོ་ཛ་ནེ་ན ཧི ས་ཏྟཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ བ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི. ས་མི་ཏི ས་ངྒ་ཏི ས་མོ་དྷཱ་ན་ནྟི ས་མ་ཡོ, པ་ཊི་ལཱ་བྷོ. ས་མ་ཡ་ནཾ, ས་མྨཱ ཝཱ ཨ་ཡ་ནཾ ཨ་པ་ག་མོ་ཏི ས་མ་ཡོ, པ་ཧཱ་ནཾ. ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཉཱ་ཎེ་ན ས་མྨཱ ཨེ་ཏ་བྦོ ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ ས་བྷཱ་ཝོ. ཨ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྨཱ ཨེ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་བོ་དྷོ. ཨེ་ཝཾ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ས་མ་ཡ-ས་དྡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རེ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་སྶཱཏི ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ. ཀཱ་ལོ ཨ་ཏྠོ ས་མ་ཝཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨི་དྷ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, དེ་ས་དེ་ས་ཀ་པ་རི་སཱ་ནཾ ཝི་ཡ སུ་ཏྟ་སྶ ནི་དཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཀཱ་ལ་སྶ ཨ་པ་དི་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཙ.

ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ལོ ནི་དྡི་ཊྛོ, ན ཨུ་ཏུ་སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ་ཏི? ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་ཏུ་སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནི་ཡ་མཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ས་མ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཡ་མྤི གུ་ཎོ ལ་དྡྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡེ ཝཱ ཨི་མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ ཧི ཝི་སེ་སེ ཨ་ཝ་ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཏྠ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ཡོ དེ་ཝ་སི་ཀཾ ཛྷཱ་ན་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཝཱི་ཏི་ནཱ་མ་ན་ཀཱ་ལོ, ཝི་སེ་ས་ཏོ ས་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ཧཱ་ནི. སུ་པྤ་ཀཱ་སཱཏི ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་སཾ་ཀ་མྤ་ན་ཨོ་བྷཱ་ས་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱ་དཱི་ཧི པཱ་ཀ་ཊཱ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་བྷེ་དེ་སུ ཨེ་ཝ ས་མ་ཡེ་སུ ཨེ་ཀ་དེ་སཾ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ཧི ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡོ ཙཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ཧི ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ས་མ་ཡོ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་མ་ཡོ ཙ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ས་མ་ཡོ, ཨ་རི་ཡ་ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝ་ས་མ་ཡོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ཡོ, ཀ་རུ་ཎཱ་ཀི་ཙྩ་པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་དྷ་མྨི་ཀ་ཐཱ་ས་མ་ཡོ དེ་ས་ནཱ་ས་མ་ཡོ ཨེ་ཝ.

ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཏ་ད་ཉྙ་སུ་ཏྟ་པ་ད་ཝི་ན་ཡེ་སུ. ཏ་ཐཱཏི བྷུ་མྨ་ཀ་ར་ཎེ་ཧི. ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཏྠོ. བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ཀི་རི་ཡཱ, ཏཱ་ཡ ཀི་རི་ཡ་ནྟ་ར་ལ་ཀྑ་ཎཾ བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཀཱ་ལོ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ས་ཡཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ་པི ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙཱ་ཏོ ཏ་ངྑ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཏོ པུ་བྦེ པ་ར་ཏོ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘པུ་བྦ་ཎྷེ ཛཱ་ཏོ, སཱ་ཡ་ནྷེ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཨཱ་དཱི་སུ, ས་མཱུ་ཧོ ཙ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ་པི ཀ་པྤ་ནཱ་མ་ཏྟ་སི་དྡྷོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙཱ་པཱི་ཡ་ཏི ‘‘རུ་ཀྑེ སཱ་ཁཱ, ཡ་ཝ་རཱ་སི་ཡཾ ས་མྦྷཱུ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ, ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷཱ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཉྷི…པེ… དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི. ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ དྷ་མྨ་པུ་ཉྫེ ཝཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ཨེ་ཝ ཀཱ་ལེ དྷ་མྨ་པུ་ཉྫེ ཙ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ་པི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ཙ ‘‘གཱ་ཝཱི་སུ དུ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ་སུ ག་ཏོ, དུ་དྡྷཱ་སུ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི དོ་ཧ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷཱ་པི ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ, ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ ‘‘ས་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི པ་ད་ཏྠ་སྶ ས་ཏྟཱ་ཝི་ར་ཧཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ས་མ་ཡ་སྶ ས་ཏྟཱ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀི་རི་ཡཱ ཕ་སྶཱ་དཱི་ནཾ བྷ་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ཙ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི. ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེཏི ཡ་སྨིཾ ན་ཝ་མེ ཁ་ཎེ, ཡ་སྨིཾ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་དི་ཧེ་ཏུ་མྷི, པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཝཱ ས་ཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ཎེ, ཧེ་ཏུ་མྷི, པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཝཱ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ་པི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ས་མ་ཡ་ས་དྡེ བྷུ་མྨ་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ཎ…པེ… ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི.

ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ‘‘ཨ་ནྣེ་ན ཝ་ས་ཏི, ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ནེ་ན ཝ་ས་ཏི, ཕ་ར་སུ་ནཱ ཚི་ནྡ་ཏི, ཀུ་དཱ་ལེ་ན ཁ་ཎ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཉྷི སུ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ པུ་གྒ་ལཾ པ་ཊི་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཝི་ག་ར་ཧི་ཏྭཱ ཙ ཏཾ ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཀཱ་ལཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ལེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཉྙ་པེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཉྩ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ ཏ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ.

ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཨཱ་ར་མྦྷ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ དེ་ས་ནཱ་ནི་ཊྛཱ་ནཾ པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན. ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠནྟི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་ག་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠཾ. ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘མཱ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ཏཱི’’ཏི.

པོ་རཱ་ཎཱཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ. ཨ་བྷི་ལཱ་པ་མ་ཏྟ་བྷེ་དོཏི ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཝི་སེ་སོ. ཏེ་ན སུ་ཏྟ་ཝི་ན་ཡེ་སུ ཝི་བྷ་ཏྟི་བྱ་ཏྟ་ཡོ ཀ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

སེ་ཊྛནྟི སེ་ཊྛ་ཝཱ་ཙ་ཀཾ ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘སེ་ཊྛ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ སེ་ཊྛ་གུ་ཎ་ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཨུ་ཏྟ་མནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི. གཱ་ར་ཝ་ཡུ་ཏྟོཏི ག་རུ་བྷཱ་ཝ་ཡུ་ཏྟོ ག་རུ་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ, ག་རུ་ཀ་ར་ཎཱ་ར་ཧ་ཏཱ་ཡ ཝཱ གཱ་ར་ཝ་ཡུ་ཏྟོ. ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ, ན པ་ན ཨི་དྷ ཝ་ཏྟ་བྦོ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སྶ ཨི་མི་སྶཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཨ་པ་རོ ན་ཡོ (སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༡; སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.ཝི་ན་ཡཱ་ནི་སཾ་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༡.༡༤༤; ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ) – བྷཱ་ག་ཝཱ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ, བྷ་ཏ་ཝཱ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ, བྷཱ་གེ ཝ་ནཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ, བྷ་གེ ཝ་ནཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ, བྷ་ཏྟ་ཝཱ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ, བྷ་གེ ཝ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ, བྷཱ་གེ ཝ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ.

བྷ་ག་ཝཱ བྷ་ཏ་ཝཱ བྷཱ་གེ, བྷ་གེ ཙ ཝ་ནི བྷ་ཏྟ་ཝཱ;

བྷ་གེ ཝ་མི ཏ་ཐཱ བྷཱ་གེ, ཝ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཛི་ནོ.

ཏ་ཏྠ ཀ་ཐཾ བྷཱ་ག་ཝཱ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ? ཡེ ཏེ སཱི་ལཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷཱ གུ་ཎ་བྷཱ་གཱ གུ་ཎ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ, ཏེ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ནི་ར་ཏི་ས་ཡཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠི ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ སཱི་ལཾ, ས་མཱ་དྷི, པ་ཉྙཱ, ཝི་མུ་ཏྟི, ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ, ཧི་རཱི, ཨོ་ཏྟ་པྤཾ, ས་དྡྷཱ, ཝཱི་རི་ཡཾ, ས་ཏི ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ, སཱི་ལ་ཝི་སུ་དྡྷི, དི་ཊྛི་ཝི་སུ་དྡྷི, ས་མ་ཐོ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ, ཏཱི་ཎི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནི, ཏཱི་ཎི སུ་ཙ་རི་ཏཱ་ནི, ཏ་ཡོ ས་མྨཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ, ཏི་སྶོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ས་ཉྙཱ, ཏི་སྶོ དྷཱ་ཏུ་ཡོ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ, ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལཱ་ནི, ཙ་ཏ་སྶོ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ, ཙ་ཏུ་ཡོ་ནི་པ་ཊི་ཙྪེ་ད་ཀ་ཉཱ་ཎཾ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སཱ, ཙ་ཏྟཱ་རི ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, པ་ཉྩ པ་དྷཱ་ནི་ཡ་ངྒཱ་ནི, པ་ཉྩ་ངྒི་ཀོ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི, པ་ཉྩ་ཉཱ་ཎི་ཀོ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི, པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི, པ་ཉྩ བ་ལཱ་ནི, པ་ཉྩ ནི་སྶཱ་ར་ཎཱི་ཡཱ དྷཱ་ཏུ་ཡོ, པ་ཉྩ ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡ་ཏ་ན་ཉཱ་ཎཱ་ནི, པ་ཉྩ ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡཱ ས་ཉྙཱ, ཚ ཨ་ནུ་སྶ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི, ཚ གཱ་ར་ཝཱ, ཚ ནི་སྶཱ་ར་ཎཱི་ཡཱ དྷཱ་ཏུ་ཡོ, ཚ ས་ཏ་ཏ་ཝི་ཧཱ་རཱ, ཚ ཨ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡཱ་ནི, ཚ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཱ ས་ཉྙཱ, ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ, ཚ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ས་ཏྟ ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡཱ དྷ་མྨཱ, ས་ཏྟ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨཱ, ས་ཏྟ ཨ་རི་ཡ་དྷ་ནཱ་ནི, ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ, ས་ཏྟ ས་པྤུ་རི་ས་དྷ་མྨཱ, ས་ཏྟ ནི་ཛྫ་ར་ཝ་ཏྠཱུ་ནི, ས་ཏྟ ས་ཉྙཱ, ས་ཏྟ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལ་དེ་ས་ནཱ, ས་ཏྟ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བ་ལ་དེ་ས་ནཱ, ཨ་ཊྛ པ་ཉྙཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་དེ་ས་ནཱ, ཨ་ཊྛ ས་མྨ་ཏྟཱ་ནི, ཨ་ཊྛ ལོ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ཏི་ཀྐ་མཱ, ཨ་ཊྛ ཨཱ་ར་མྦྷ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི, ཨ་ཊྛ ཨ་ཀྑ་ཎ་དེ་ས་ནཱ, ཨ་ཊྛ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ཝི་ཏ་ཀྐཱ, ཨ་ཊྛ ཨ་བྷི་བྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དེ་ས་ནཱ, ཨ་ཊྛ ཝི་མོ་ཀྑཱ, ན་ཝ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་མཱུ་ལ་ཀཱ དྷ་མྨཱ, ན་ཝ པཱ་རི་སུ་དྡྷི་པ་དྷཱ་ནི་ཡ་ངྒཱ་ནི, ན་ཝ ས་ཏྟཱ་ཝཱ་ས་དེ་ས་ནཱ, ན་ཝ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་པ་ཊི་ཝི་ན་ཡཱ, ན་ཝ ས་ཉྙཱ, ན་ཝ ནཱ་ན་ཏྟཱ, ན་ཝ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཝི་ཧཱ་རཱ, ད་ས ནཱ་ཐ་ཀ་ར་ཎཱ དྷ་མྨཱ, ད་ས ཀ་སི་ཎཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི, ད་ས ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐཱ, ད་ས ས་མྨ་ཏྟཱ་ནི, ད་ས ཨ་རི་ཡ་ཝཱ་སཱ, ད་ས ཨ་སེ་ཀྑ་དྷ་མྨཱ, ད་ས ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་བ་ལཱ་ནི, ཨེ་ཀཱ་ད་ས མེ་ཏྟཱ་ནི་སཾ་སཱ, དྭཱ་ད་ས དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཱ་ཀཱ་རཱ, ཏེ་ར་ས དྷུ་ཏ་གུ་ཎཱ, ཙུ་དྡ་ས བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, པ་ཉྩ་ད་ས ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡཱ དྷ་མྨཱ, སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷཱ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི, སོ་ལ༹་ས ཨ་པ་ར་ནྟ་པ་ནཱི་ཡཱ དྷ་མྨཱ, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས བུ་དྡྷ་དྷ་མྨཱ, ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི, པ་ཉྙཱ་ས ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, པ་རོ་པ་ཎྞཱ་ས ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ, ས་ཏྟ་ས་ཏྟ་ཏི ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི, ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་ཉྩཱ་རི་མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎཾ, ཨ་ན་ནྟ་ན་ཡ་ས་མ་ནྟ་པ་ཊྛཱ་ན་པ་ཝི་ཙ་ཡ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཏ་ཐཱ ཨ་ན་ནྟཱ་སུ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཨ་ན་ནྟཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཡཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ད་ཡོ ཨ་ན་ནྟཱ་པ་རི་མཱ་ཎ་བྷེ་དཱ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ནི་ར་ཏི་ས་ཡཱ གུ་ཎ་བྷཱ་གཱ གུ་ཎ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ སཾ་ཝི་ཛྫ་ནྟི ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་བྷཱ་གཱ གུ་ཎ་བྷཱ་གཱ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ‘‘བྷཱ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨཱ-ཀཱ་ར་སྶ ར་སྶ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ བྷཱ་ག་ཝཱ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ.

ཡ་སྨཱ སཱི་ལཱ་ད་ཡོ ས་བྦེ, གུ་ཎ་བྷཱ་གཱ ཨ་སེ་ས་ཏོ;

ཝི་ཛྫ་ནྟི སུ་ག་ཏེ ཏ་སྨཱ, བྷ་ག་ཝཱཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི.

ཀ་ཐཾ བྷ་ཏ་ཝཱ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ? ཡེ ཏེ ས་བྦ་ལོ་ཀ་ཧི་ཏཱ་ཡ ཨུ་སྶུ་ཀྐ་མཱ་པ་ནྣེ་ཧི མ་ནུ་སྶ་ཏྟཱ་དི་ཀེ ཨ་ཊྛ དྷ་མྨེ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ ཀ་ཏ་མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རེ་ཧི མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟེ་ཧི པ་རི་པཱུ་རི་ཏ་བྦཱ དཱ་ན་པཱ་ར་མཱི, སཱི་ལ, ནེ་ཀྑ་མྨ, པ་ཉྙཱ, ཝཱི་རི་ཡ, ཁ་ནྟི, ས་ཙྩ, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན, མེ་ཏྟཱ, ཨུ་པེ་ཀྑཱ་པཱ་ར་མཱི་ཏི ད་ས པཱ་ར་མི་ཡོ ད་ས ཨུ་པ་པཱ་ར་མི་ཡོ ད་ས པ་ར་མ་ཏྠ་པཱ་ར་མི་ཡོ་ཏི ས་མ་ཏིཾ་ས པཱ་ར་མི་ཡོ, དཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི, ས་ཙྩཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི, ཨ་ངྒ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ ན་ཡ་ན་དྷ་ན་ར་ཛྫ་པུ་ཏྟ་དཱ་ར་པ་རི་ཙྩཱ་གོ་ཏི པ་ཉྩ མ་ཧཱ་པ་རི་ཙཱ་གཱ, པུ་བྦ་ཡོ་གོ, པུ་བྦ་ཙ་རི་ཡཱ, དྷ་མྨ་ཀྑཱ་ནཾ, ཉཱ་ཏ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ, ལོ་ཀ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ, བུ་དྡྷི་ཙ་རི་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ད་ཡོ, ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝཱ ས་བྦེ པུ་ཉྙ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་རཱ བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨཱ, ཏེ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཀ་པྤཱ་ནཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ས་ངྑེ་ཡྻཱ་ནི ཡ་ཐཱ ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡཱ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ ཋི་ཏི་བྷཱ་གི་ཡཱ ཝཱ ན ཧོ་ནྟི, ཨ་ཐ ཁོ ཨུ་ཏྟ་རུ་ཏྟ་རི ཝི་སེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ བྷ་ཏཱ ས་མྦྷ་ཏཱ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ‘‘བྷ་ཏ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཏ-ཀཱ་ར་སྶ ག-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ཏ་ཝཱཏི ཏེ་ཡེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ བྷ་རི ས་མྦྷ་རི, པ་རི་པཱུ་རེ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་མྤི བྷ་ཏ་ཝཱ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ.

ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ ས་བྦེ, དཱ་ན་པཱ་ར་མི་ཨཱ་དི་ཀེ;

ས་མྦྷཱ་རེ བྷ་ཏ་ཝཱ ནཱ་ཐོ, ཏེ་ནཱ་པི བྷ་ག་ཝཱ མ་ཏོ་ཏི.

ཀ་ཐཾ བྷཱ་གེ ཝ་ནཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ? ཡེ ཏེ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑཱ དེ་ཝ་སི་ཀཾ ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཀ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་བྷཱ་གཱ, ཏེ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་ཏྠཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྠཾ ནི་ཙྩ་ཀ་པྤཾ ཝ་ནི བྷ་ཛི སེ་ཝི བ་ཧུ་ལ་མ་ཀཱ་སཱི་ཏི བྷཱ་གེ ཝ་ནཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ་སུ ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་སུ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ ཙ ཡེ ཏེ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝཱ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་བྷཱ་གཱ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པ་ན ‘‘ཙ་ཀྑུ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻཾ སོ་ཏཾ…པེ… ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་ཊི. མ. ༡.༢༡) ཨ་ནེ་ཀེ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་གཱ, ‘‘ཙ་ཀྑུ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ…པེ… ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ པ་ཧཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་གཱ, ‘‘ཙ་ཀྑུ་སྶ ནི་རོ་དྷོ…པེ… ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ ནི་རོ་དྷོ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་གཱ, ‘‘ཙ་ཀྑུ་སྶ ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནཱི པ་ཊི་པ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་དཱ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་གཱ ཙ དྷ་མྨཱ, ཏེ ས་བྦེ ཝ་ནི བྷ་ཛི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ གོ་ཙ་ར་བྷཱ་ཝ་ནཱ་སེ་ཝ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན སེ་ཝི. ཨེ་ཝ་མྤི བྷཱ་གེ ཝ་ནཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཡེ ཨི་མེ སཱི་ལཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷཱ སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ གུ་ཎ་བྷཱ་གཱ གུ་ཎ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ, ཀི་ནྟི ནུ ཁོ ཏེ ཝི་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ནེ་སུ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཡྻ’’ནྟི མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཝ་ནི ཨ་བྷི་པ་ཏྠ་ཡི, སཱ ཙ་སྶ ཨ་བྷི་པ་ཏྠ་ནཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཕ་ལཱ་ཝ་ཧཱ ཨ་ཧོ་སི. ཨེ་ཝ་མྤི བྷཱ་གེ ཝ་ནཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ.

ཡ་སྨཱ ཉེ་ཡྻ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་གུ་ཎ་བྷཱ་གེ ཨ་སེ་ས་ཏོ;

བྷ་ཛི པ་ཏྠ་ཡི ས་ཏྟཱ་ནཾ, ཧི་ཏཱ་ཡ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏོ་ཏི.

ཀ་ཐཾ བྷ་གེ ཝ་ནཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ? ས་མཱ་ས་ཏོ ཏཱ་ཝ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙེ་ཧི པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ནྣེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ཝི་བྷ་ཝཾ བྷ་ཛཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི བྷ་གཱ, ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ. ཏ་ཏྠ ལོ་ཀི་ཡེ ཏཱ་ཝ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ས་མྦོ་དྷི་ཏོ པུ་བྦེ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་བྷཱུ་ཏོ པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏེ ཝ་ནི བྷ་ཛི སེ་ཝི, ཡ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨེ ས་མ་ནྣཱ་ནེ་ནྟོ བུ་དྡྷ་དྷ་མྨེ པ་རི་པཱ་ཙེ་སི, བུ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏོ པ་ན ཏེ ནི་ར་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏེ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རེ་པི ཝ་ནི བྷ་ཛི སེ་ཝི, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པ་ན པ་དེ་ས་ར་ཛྫ་ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ས་མྤ་ཏྟི-དེ་ཝ་ར་ཛྫ་ས་མྤ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན- ཛྷཱ་ན་ཝི་མོ་ཀྑ་ས་མཱ་དྷི་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན-མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཕ་ལ་ས་ཙྪི- ཀི་རི་ཡཱ་དི-ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏེ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ བྷ་གེ ཝ་ནི བྷ་ཛི སེ་ཝི. ཨེ་ཝ་མྤི བྷ་གེ ཝ་ནཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ.

ཡཱ ཏཱ ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ལོ་ཀེ, ཡཱ ཙ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ པུ་ཐུ;

ས་བྦཱ ཏཱ བྷ་ཛི ས་མྦུ་དྡྷོ, ཏ་སྨཱ་པི བྷ་ག་ཝཱ མ་ཏོ་ཏི.

ཀ་ཐཾ བྷ་ཏྟ་ཝཱ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ? བྷ་ཏྟཱ ད་ལ༹ྷ་བྷ་ཏྟི་ཀཱ ཨ་སྶ བ་ཧཱུ ཨ་ཏྠཱི་ཏི བྷ་ཏྟ་ཝཱ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཧི མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཨ་པ་རི་མི་ཏ་ནི་རུ་པ་མ་པ་བྷཱ་ཝ་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་བྦ་ས་ཏྟུ་ཏྟ་མོ, ས་བྦཱ་ན་ཏྠ་པ་རི་ཧཱ་ར་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏ་པྤ་རཱ་ཡ ནི་ར་ཏི་ས་ཡཱ་ཡ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ པ་ཛཱ་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟཱུ་པ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ དྭ་ཏྟིཾ་ས་མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎ-ཨ་སཱི་ཏི་ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན-བྱཱ་མ་པྤ་བྷཱ་དི་ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ- ཝི་སེ་ས་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ-རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཙྩ-གུ་ཎཱ་དྷི་ག་ཏེ་ན ‘‘ཨི་ཏི་པི སོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ན ལོ་ཀ་ཏྟ་ཡ་བྱཱ་པི་ནཱ སུ་ཝི་པུ་ལེ་ན སུ་ཝི་སུ་དྡྷེ་ན ཙ ཐུ་ཏི་གྷོ་སེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་ཀྐཾ་ས་པཱ་ར་མི་པྤ་ཏྟཱ་སུ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་སུ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ད་ས་བ་ལ་ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫཱ་དི་ནི་ར་ཏི་ས་ཡ་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས-ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ རཱུ་པ་པྤ་མཱ་ཎོ རཱུ་པ་པྤ་ས་ནྣོ, གྷོ་ས་པྤ་མཱ་ཎོ གྷོ་ས་པྤ་ས་ནྣོ, ལཱུ་ཁ་པྤ་མཱ་ཎོ ལཱུ་ཁ་པྤ་ས་ནྣོ, དྷ་མྨ་པྤ་མཱ་ཎོ དྷ་མྨ་པྤ་ས་ནྣོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་པྤ་མཱ་ཎི་ཀེ ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སེ ས་བྦ་ཐཱ་པི པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀ་ཏྟཱ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨཱ་ད་ར་བ་ཧུ་མཱ་ན་གཱ་ར་ཝཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏཱ་ཡ པ་ར་མ་པེ་མ་ས་མྦྷ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ. ཡེ ཏ་སྶ ཨོ་ཝཱ་དེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་དེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཀེ་ན་ཙི ཨ་སཾ་ཧཱ་རི་ཡཱ ཏེ་སཾ པ་སཱ་ད་བྷ་ཏྟི ས་མ་ཎེ་ན ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན ཝཱ དེ་ཝེ་ན ཝཱ མཱ་རེ་ན ཝཱ བྲ་ཧྨུ་ནཱ ཝཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཙྩཱ་གེ་པི ཏ་ཏྠ པ་སཱ་དཾ ན པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནྟི, ཏ་སྶ ཝཱ ཨཱ་ཎཾ ད་ལ༹ྷ་བྷ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ –

‘‘ཡོ ཝེ ཀ་ཏ་ཉྙཱུ ཀ་ཏ་ཝེ་དི དྷཱི་རོ;

ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟོ ད་ལ༹ྷ་བྷ་ཏྟི ཙ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. (ཛཱ. ༢.༡༧.༧༨);

‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡོ ཋི་ཏ་དྷ་མྨོ ཝེ་ལཾ ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཡཾ མ་ཡཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ཏཾ མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཧེ་ཏུ་པི ནཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༨.༢༠; ཨུ་དཱ. ༤༥; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༨༥) ཙ.

ཨེ་ཝཾ བྷ་ཏྟ་ཝཱ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཨེ་ཀ་སྶ ཏ-ཀཱ་ར་སྶ ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་ར་སྶ ག-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ.

གུ་ཎཱ་ཏི་ས་ཡ་ཡུ་ཏྟ་སྶ, ཡ་སྨཱ ལོ་ཀ་ཧི་ཏེ་སི་ནོ;

ས་མྦྷ་ཏྟཱ བ་ཧ་ཝོ ས་ཏྠུ, བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི.

ཀ་ཐཾ བྷ་གེ ཝ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ? ཡ་སྨཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་བྷཱུ་ཏོ་པི པུ་རི་མཱ་སུ ཛཱ་ཏཱི་སུ པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ནྟོ བྷ་ག་ས་ངྑཱ་ཏཾ སི་རིཾ ཨི་སྶ་རི་ཡཾ ཡ་ས་ཉྩ ཝ་མི, ཨུ་གྒི་རི, ཁེ་ལ༹་པི་ཎྜཾ ཝི་ཡ ཨ་ན་པེ་ཀྑོ ཚ་ཌྜ་ཡི; པ་ཙྪི་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་པི ཧ་ཏྠཱ་ག་ཏཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སི་རིཾ དེ་ཝ་ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཙྩ་ས་དི་སཾ ཙ་ཏུ་དཱི་པི་སྶ་རི་ཡཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ས་མྤ་ཏྟི་ས་ནྣི་སྶ་ཡཾ ས་ཏྟ་ར་ཏ་ན་ས་མུ་ཛྫ་ལཾ ཡ་ས་ཉྩ ཏི་ཎཱ་ཡ་པི ཨ་མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ནི་ར་པེ་ཀྑོ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ, ཏ་སྨཱ ཨི་མེ སི་རི་ཨཱ་དི་ཀེ བྷ་གེ ཝ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ. ཨ་ཐ ཝཱ བྷཱ་ནི ནཱ་མ ན་ཀྑ་ཏྟཱ་ནི, ཏེ་ཧི ས་མཾ ག་ཙྪ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི བྷ་གཱ, སི་ནེ་རུ་ཡུ་ག་ནྡྷ་ར་ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུ་ཧི་མ་ཝ་ནྟཱ་དི་བྷཱ་ཛ་ན་ལོ་ཀ་ཝི་སེ་ས་ས་ནྣི་སྶ་ཡཱ སོ་བྷཱ ཀ་པྤ་ཊྛི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏེ་པི བྷ་གེ ཝ་མི ཏ་ནྣི་ཝཱ་སི་ས་ཏྟཱ་ཝཱ་ས་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ, ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པ་ཧཱ་ནེ་ན པ་ཛ་ཧཱི་ཏི. ཨེ་ཝ་མྤི བྷ་གེ ཝ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ.

ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སི་རིཾ ཡ་སྨཱ, ཡ་སཾ ཨི་སྶ་རི་ཡཾ སུ་ཁཾ;

པ་ཧཱ་སི ལོ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཉྩ, སུ་ག་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏོ་ཏི.

ཀ་ཐཾ བྷཱ་གེ ཝ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ? བྷཱ་གཱ ནཱ་མ ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ, ཏེ ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ཏ་ཏྠཱ་པི རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན, པ་ཐ་ཝི་ཡཱ་དི་ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷཱ. ཏེ བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦཾ པ་པ་ཉྩཾ ས་བྦཾ ཡོ་གཾ ས་བྦཾ ག་ནྠཾ ས་བྦཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་མ་ཏཾ དྷཱ་ཏུཾ ས་མ་དྷི་ག་ཙྪ་ནྟོ ཝ་མི ཨུ་གྒི་རི, ཨ་ན་པེ་ཀྑོ ཚ་ཌྜ་ཡི ན པ་ཙྩཱ་ག་མི. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ‘‘ས་བྦ་ཏྠ་མེ་ཝ པ་ཐ་ཝིཾ ཨཱ་པཾ ཏེ་ཛཾ ཝཱ་ཡཾ, ཙ་ཀྑུཾ སོ་ཏཾ གྷཱ་ནཾ ཛི་ཝ྄ཧཾ ཀཱ་ཡཾ མ་ནཾ, རཱུ་པེ ས་དྡེ ག་ནྡྷེ ར་སེ ཕོ་ཊྛ་བྦེ དྷ་མྨེ, ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ…པེ… མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶཾ…པེ… མ་ནོ་ས་མྥ་སྶཾ, ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཾ ཝེ་ད་ནཾ…པེ… མ་ནོ་ས་མྥ་སྶ་ཛཾ ཝེ་ད་ནཾ, ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཾ ས་ཉྙཾ…པེ… མ་ནོ་ས་མྥ་སྶ་ཛཾ ས་ཉྙཾ, ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཾ ཙེ་ཏ་ནཾ…པེ… མ་ནོ་ས་མྥ་སྶ་ཛཾ ཙེ་ཏ་ནཾ, རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཾ…པེ… དྷ་མྨ་ཏ་ཎྷཾ, རཱུ་པ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ…པེ… དྷ་མྨ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ, རཱུ་པ་ཝི་ཙཱ་རཾ…པེ… དྷ་མྨ་ཝི་ཙཱ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནུ་པ་ད་དྷ་མྨ་ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན་པི ས་བྦེ་ཝ དྷ་མྨ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཝ་མི ཨུ་གྒི་རི, ཨ་ན་པེ་ཀྑ་པ་རི་ཙྩཱ་གེ་ན ཚ་ཌྜ་ཡི. ཝུ་ཏྟཾ ཧེ་ཏཾ ‘‘ཡཾ ཏཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, ཙ་ཏྟཾ ཝ་ནྟཾ མུ་ཏྟཾ པ་ཧཱི་ནཾ པ་ཊི་ནི་སྶ་ཊྛཾ, ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པུ་ན པ་ཙྩཱ་ག་མི་སྶ་ཏཱི་ཏི ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༡༨༣). ཨེ་ཝ་མྤི བྷཱ་གེ ཝ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ. ཨ་ཐ ཝཱ བྷཱ་གེ ཝ་མཱིཏི ས་བྦེ་པི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལེ སཱ་ཝ་ཛྫཱ་ན་ཝ་ཛྫེ ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏེ ཀ་ཎྷ་སུ་ཀྐ་ས་པྤ་ཊི་བྷཱ་གེ དྷ་མྨེ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་མུ་ཁེ་ན ཝ་མི ཨུ་གྒི་རི ཨ་ན་པེ་ཀྑོ པ་རི་ཙྩ་ཛི པ་ཛ་ཧི, པ་རེ་ས་ཉྩ ཏ་ཐ་ཏྟཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ‘‘དྷ་མྨཱ་པི ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ, པ་གེ་ཝ ཨ་དྷ་མྨཱ (མ. ནི. ༡.༢༤༠), ཀུ་ལླཱུ་པ་མཾ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སྶཱ་མི ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ, ནོ ག་ཧ་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༢༤༠). ཨེ་ཝ་མྤི བྷཱ་གེ ཝ་མཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ.

ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏཱ་དི-དྷ་མྨ་བྷཱ་གཱ་མ་ཧེ་སི་ནཱ;

ཀ་ཎྷ་སུ་ཀྐཱ ཡ་ཏོ ཝ་ནྟཱ, ཏ་ཏོ་པི བྷ་ག་ཝཱ མ་ཏོ་ཏི.

ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ –

‘‘བྷཱ་ག་ཝཱ བྷ་ཏ་ཝཱ བྷཱ་གེ, བྷ་གེ ཙ ཝ་ནི བྷ་ཏྟ་ཝཱ;