༥. ཙཱུ་ལ༹་ས་ཙྩ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༥༣. ཧཾ་ས་ཝ་ཊྚ་ཀ་ཙྪ་ནྣེ་ནཱཏི ཧཾ་ས་ཝ་ཊྚ་ཀ་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣེ་ན, ཧཾ་ས་མ་ཎྜ་ལཱ་ཀཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཝ་ད་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ་དོ, མ་གྒོ. ཀིཾ ཝ་ད་ནྟི? ཨུ་ཏྟ་རཾ. ཝཱ་དཱ་ནཾ ས་ཏཱ་ནི ཝཱ་ད་ས་ཏཱ་ནི. ‘‘ནི་ག་ཎྛོ པ་ཉྩ་ཝཱ་ད་ས་ཏཱ་ནི, ནི་ག་ཎྛཱི པ་ཉྩ་ཝཱ་ད་ས་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ནི་ག་ཎྛོ ཙ ནི་ག་ཎྛཱི ཙ པ་ཉྩ པ་ཉྩ ཝཱ་ད་ས་ཏཱ་ནི ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟཱ. ཀི་རི་ཡ་ཏོ ཏེ པུ་ཙྪིཾ་སུ, ལི་ངྒ་ཏོ པ་ན ནི་ག་ཎྛ་བྷཱ་ཝོ ཉཱ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཧཾ ཝཱ་དཾ ཨཱ་རོ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི.
ཛ་གྒ་ནྟོ ས་མྨ་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན. དི་ཝཱ་ཏ་རནྟི ཨ་ཏི་དི་ཝཾ. ‘‘ཀ་སྶ པུ་ཙྪཱ, ཀ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཱ་ཧི ཝུ་ཏྟེ ཐེ་རོ ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ཙྪཱ ནཱ་མ ཨ་མྷཱ་ཀཾ པ་ཏྟཱ’’ཏི. པུ་ཙྪཱ ཝཱ་དཱ་ནཾ པུ་བྦ་པ་ཀྑོ, ཡ་སྨཱ ཏུ་མྷེ ཝཱ་ད་པ་སུ་ཏཱ ཝཱ་དཱ་བྷི་ར་ཏཱ དྷ་ཛཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧ ཝི་ཙ་ར་ཐ, ཏ་སྨཱ ཝཱ་དཱ་ནཾ པུ་བྦ་པ་ཀྑོ ཨ་མྷཱ་ཀཾ པ་ཏྟོ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པུ་བྦ་པ་ཀྑཾ དེ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏུ་མྷེ པ་ན མཱ་ཏུ་གཱ་མཱ ནཱ་མ པ་ཋ་མཾ པུ་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི. ཏཱ པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཱ ཨེ་ཀེ་ཀཱ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻ་ས་ཏ་ཝཱ་ད་མ་གྒཾ པུ་ཙྪ་ནྟི་ཡོ ཝཱ་ད་ས་ཧ་སྶཾ པུ་ཙྪིཾ་སུ. ཡ་ཐཱ ནི་སི་ཏ་སྶ ཁ་གྒ་སྶ ཀུ་མུ་ད་ནཱ་ལ༹་ཙྪེ་ད་ནེ ཀི་མ་ཏྠི བྷཱ་རི་ཡཾ, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པྤ་ཏྟ་སྶ སཱ་ཝ་ཀེ་སུ པ་ཉྙ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ ཀི་མ་ཏྠི བྷཱ་རི་ཡཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཐེ་རོ ཁ་གྒེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ནི་ཛྫ་ཊཾ ནི་གྒ་ཎྛིཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ ཏཱ པུ་ན ཏ་ཏྠ ཛ་ཊཾ ག་ཎྛིཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝི་ས་ཧ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཝི་ཛ་ཊེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སི. ཨ་ཡཾ ཐེ་རོ ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ ས་ཧ་སྶ་ཝ་ཊྚི་ཀཾ དཱི་པེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་ཝི་ས་ཡེ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་བྷཱུ་ཏེ པ་ཉྷེ པུ་ཙྪི་ཏ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སཱི་ཏི ཐེ་ར་སྶ པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡཾ དི་སྭཱ ས་ཡ་ཉྩ ཨ་ནྟི་མ་བྷ་ཝི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཀོ་ཧ་ཉྙེ ཋཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟི་ཡོ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ, བྷ་ནྟེ, མ་ཡཾ ཛཱ་ནཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཐེ་ར་སྶ ཝི་ས་ཡནྟི ཐེ་ར་སྶ པ་ཉྙཱ་ཝི་ས་ཡཾ.
ནེ་ཝ ཨ་ནྟཾ ན ཀོ་ཊིཾ ཨ་དྡ་སཾ་སཱུཏི ཨེ་ཀ་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་སྶ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་སྶཱ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཝ་མ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མ་ཝ་སཱ་ན་ཀོ་ཊཱི་ཏི ན པ་སྶིཾ་སུ ན ཛཱ་ནིཾ་སུ. ཐེ་རོ ཏཱ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ པ་བྦ་ཛྫཱ་རུ་ཙིཾ དི་སྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཀིཾ ཀ་རི་སྶ་ཐཱ’’ཏི? ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་ར་པ་ཉྙོཏི ཝཱ་ད་མ་གྒ་པ་རི་ཙ་ཡེ་ན མེ་དྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ ཙ ཡཱ་དི་སཱ ཏཱ་སཾ པ་ཉྙཱ, ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་ར་པ་ཉྙོ.
ཀ་ཐཱ་མ་གྒོཏི ཝཱ་ད་མ་གྒོ. ཏ་སྨཱ ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི པ་ར་པྤ་ཝཱ་དཱ་དཱི་ཧི བྷ་སྶཾ ཝཱ་ད་མ་གྒཾ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝ་དེ་ཏཱི་ཏི བྷ་སྶ་པྤ་ཝཱ་ད་ཀོ. པ་ཎྜི་ཏ་ཝཱ་དོཏི ཨ་ཧཾ པ་ཎྜི་ཏོ ནི་པུ་ཎོ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝཾ་ཝཱ་དཱི. ཡཾ ཡཾ ན་ཀྑ་ཏྟཱ་ཙཱ་རེ་ན ཨཱ་དི་ས་ཏཱིཏི ན་ཀྑ་ཏྟ་ག་ཏི་ཡཱ ཀཱ་ལ་ཉཱ་ཎེ་ན ‘‘ཨ་སུ་ཀ་དི་ཝ་སེ ཙ་ནྡ་གྒཱ་ཧོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, སཱུ་རི་ཡ་གྒཱ་ཧོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡཾ ཡཾ ཨཱ་དེ་སཾ བྷ་ཎ་ཏི. སཱ་དྷུ་ལ་དྡྷི་ཀོ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ སུ་ནྡ་རོ. ཨཱ་རོ་པི་ཏོཏི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཧེ་ཏུ་ནི་ད་སྶ་ནཱ་དི་དོ་སཾ ཨུ་པ་རི ཨཱ་རོ་པི་ཏོ ཝཱ་དོ སྭཱ་རོ་པི་ཏོ. དོ་ས་པ་དཾ ཨཱ་རོ་པེ་ནྟེ་ན ཝཱ་དི་ནཱ པ་ར་ཝཱ་དི་མྷི ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ཏ་སྶ དྷཱ་ཏུ་ཀྑོ་བྷོ་པི སི་ཡཱ, ཙི་ཏྟ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ན ཡེ་ན དོ་སོ ཏེ་ན ས་ངྐ་པྤི་ཏོ ས་མྤ་ཝེ་དྷི་ཏོ་ཏི. ཐཱུ་ཎནྟི ས་རཱི་རཾ ཁོ་བྷི་ཏ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ. ཐཱུ་ཎནྟི ཧི ལོ་ཧི་ཏ་པི་ཏྟ་སེ་མྷཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ས་བྦ་ངྒ་ས་རཱི་ར་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ. ཨ་པི་ཙ ཐཱུ་ཎ་པ་དོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི ཀ་ཐཱ་མ་གྒོ ཝཱ་ད་མ་གྒཾ ག་ཎྷ་ནྟཱ་ནཾ. ས་ཙྩ་ཀོ པ་ན ཀོ་ཧ་ཉྙེ ཋ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་ད་པྤ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་རེ ཝི་མྷཱ་པེ་ནྟོ ‘‘ཐཱུ་ཎཾ ཙེ་པཱ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཝི་ན་ཡཾ ནཱ་མ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ, ཏ་ཉྩ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་སཱ ཨེ་ཝ ཙ་སྶ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་ཏི ཝི་ན་ཡ་ནཱ་དི་མུ་ཁེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ མ་ཏཾ སཱ་ས་ནཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ ས་ཙྩ་ཀོ ‘‘ཀ་ཐཾ པ་ན, བྷོ, ཨ་སྶ་ཛཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཐ་སྶ ཐེ་རོ ‘‘ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡ་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ བུ་དྡྷཱ་ཝེ་ཎི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ, ཏ་ཏྲ ཙ མ་ཡཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ཀ་ཐཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཏཱ་ཡ ཏཾ ཨ་ས་ཧ་ནྟོ ས་ཙྩ་ཀོ ཏུ་ཙྪ་མཱ་ནེ་ན པ་ཊ་པ་ཊཱ་ཡ་ནྟོ ཀུ་རུ་མཱ་ནོ ལི་ཙྪ་ཝཱི ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི, ཨ་ཐ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ཝཱ་དཾ མ་དྡི་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ནྟོ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་སྶ་ཏི, ཏ་དཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་ཝཱ་དོ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷོ, ཨ་གྒི་ཝེ་སྶ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཐེ་རོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨུ་པཱ་ར་མྦྷ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན. ཨ་ཡནྟི ས་ཙྩ་ཀོ. ན་ཡི་དཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ སཱ་ས་ནཾ ནཱ་མཱཏི ཡ་ཏྠ ཏུ་མྷེ ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏཱ, ཨི་དཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་བྦ་ཉྙུ་སཱ་ས་ནཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏྟཱ, ཨ་ཐ ཁོ མ་ཧཱ་ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ནཾ ནཱ་མེ་ཏཾ, མ་ཧཱ་དུ་ཀྑ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ པ་ན ནི་ར་ཡུ་སྶ་དོ ནཱ་མ ཨུ་སྶ་ད་ནི་ར་ཡོ ནཱ་མ, ཏ་སྨཱ ན་ཏྟི ནཱ་མ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ སུ་ཁཱ་སཱ. ཨུ་ཊྛཱ་ཡུ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཨུ་སྶུ་ཀྐཾ ཀ་ཏྭཱ, དུ་ཀྑ་མེ་ཝ ཛཱི་རཱ་པེ་ནྟཱ ས་བྦ་སོ དུ་ཀྑ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟཱ, ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ཐ ཝི་ཙ་ར་ཐཱ་ཏི. ས་བྦ་མི་དཾ ཏ་སྶ མི་ཙྪཱ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་མེ་ཝ. ཀ་སྨཱ? དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཧེ་ཏྠ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ. ཏ་སྶ ཧི པ་རི་ཉྙ་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཝུ་སྶ་ཏི. མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནི ས་ངྑཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘ཡ་ད་ནི་ཙྩཾ, ཏཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ དུ་ཀྑཾ, ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སོ་ཏུཾ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ད་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༣༥༤. ས་ཧ ཨ་ཏྠཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཾ ཨ་གཱ་ར་ནྟི ས་ནྡྷཱ་གཱ་རཾ, རཱ་ཛ་ཀུ་ལཱ་ནཾ ས་ནྠཱ་པ་ན་ཨ་གཱ་ར་ནྟི་པི ས་ནྡྷཱ་གཱ་རཾ, ཏ་སྨིཾ ས་ནྠཱ་གཱ་རེཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཏཱ་དི་སེ ཀཱ་ལེ རཱ་ཛ་ཀི་ཙྩཱ་ནཾ ས་ནྠཱ་ན་མེ་ཏྠ ཝི་ཙཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི ས་ནྡྷཱ་གཱ་རཾ, ཏ་སྨིཾ ས་ནྠཱ་གཱ་རེཏི་པི ཨ་ཏྠོ. པ་ཏི་ཊྛི་ཏནྟི ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཾ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཙ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཾ. ཨི་དཱ་ནེ་ཝ པི་ཊྛིཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ན་ལཱ་ཊཾ ཨ་ནོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཝི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ. སུ་རཱ་གྷ་རེཏི སུ་རཱ་ས་མྤཱ་ད་ཀ་གེ་ཧེ. པི་ཊྛ་ཀི་ལ་ཉྫནྟི པི་ཊྛ་ཋ་པ་ན་ཀི་ལ༹་ཉྫཾ. ཝཱ་ལནྟི ཙ་ངྒ་ཝཱ་རཾ. སཱ་ཎ་སཱ་ཊ་ཀ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠནྟི སཱ་ཎ་སཱ་ཊ་ཀཾ ཀ་རོ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི སཱ་ཎ་སཱ་ཊ་ཀ་ཀ་ར་ཎཾ, སུ་ཏྟཾ, ཏ་ད་ཏྠཾ. སཱ་ཎ་ཝཱ་ཀཱ ཨེ་ཏེ་སུ ས་ནྟཱི་ཏི སཱ་ཎ་ཝཱ་ཀཱ, སཱ་ཎ་ད་ཎྜཱ. ཏེ ག་ཧེ་ཏྭཱ སཱ་ཎཱ་ནཾ དྷོ་ཝ་ན་ས་དི་སཾ ཀཱི་ལི༹་ཏ་ཛཱ་ཏཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨུ་དྡཱ་ལ་པུ་པྥ་བྷ་ཉྫི་ཀཱ, སཱ་ཎ་བྷ་ཉྫི་ཀཱ’’ཏི ཙ. ཀིཾ སོ བྷ་ཝ་མཱ་ནོཏི ཀཱི་དི་སོ ཧུ་ཏྭཱ སོ བྷ་ཝ་མཱ་ནོ, ཀིཾ ཧོ་ནྟོ ལོ་ཀེ ཨ་གྒ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཝཱ་དཱ་རོ་པ་ནཾ ནཱ་མ ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་ར་སཱུ་ར་གུ་ཎོ ཨེ་ཝ ཡ་ཀྑཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན སོ བྷ་ཝ་མཱ་ནོ ཨ་བྷི་ས་མྦྷུ་ཎེ་ཡྻ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་པྤཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ པི་སཱ་ཙ་རཱུ་པོ ཀིཾ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ནི་དྡཱ་ཡ་ནྟོ ཨ་ཛྫ པ་བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀིཾ ཡ་ཀྑོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༣༥༥. མ་ཧཱ་མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་ས་མ་ཡེཏི མ་ཧ་ཏི མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་ཀཱ་ལེ, ག་ག་ན་མ་ཛ྄ཛྷེ སཱུ་རི་ཡ་ག་ཏ་ཝེ་ལཱ་ཡ. དི་ཝཱ་པ་དྷཱ་ནི་ཀཱ པ་དྷཱ་ནཱ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ཀཱ. ཝ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏྭཱཏི པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ པུ་བྦེ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ. བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ད་སྶེ་ནྟོཏི བྷ་ག་ཝ་ཏི གཱ་ར་ཝ་བ་ཧུ་མཱ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨུ་བྷོ ཧ་ཏྠེ ཀ་མ་ལ་མ་ཀུ་ལཱ་ཀཱ་རེ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་ཀྑི་པྤ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ད་སྶེ་ནྟོ.
ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི ཏཾ ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ག་ཎ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ‘‘མ་ཧ་ཏི་ཡཱ ལི་ཙྪ་ཝི་པ་རི་སཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀིཾ སཱི་སེ་ན བྷཱུ་མིཾ པ་ཧ་ར་ནྟེ་ནེ་ཝ ཝ་ནྡ་ནཱ ཀ་ཏཱ ཧོ་ཏི? ཀེ་རཱ་ཊི་ཀཱཏི ས་ཋཱ. མོ་ཙེ་ནྟཱཏི བྷི་ཀྑཱ་དཱ་ན་ཏོ མོ་ཙེ་ནྟཱ. ཨ་ཝ་ཀྑི་ཏྟ་མ་ཏྟི་ཀཱ་པི་ཎྜོ ཝི་ཡཱཏི ཧེ་ཊྛཱ་ཁི་ཏྟ་མ་ཏྟི་ཀཱ་པི་ཎྜོ ཝི་ཡ. ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ས་ལླ་པེ་ནྟོ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི.
༣༥༦. དི་སྶ་ཏི ‘‘ཨི་དཾ ཨི་མ་སྶ ཕ་ལ’’ནྟི ཨ་པ་དི་སྶ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི དེ་སོ, ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏ་དེ་ཝ ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཉྩི་དེ་ཝ དེ་ས་ནྟི ཀ་ཉྩི ཨོ་ཀཱ་སཾ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི. ཨོ་ཀཱ་སོ ཋཱ་ན་ནྟི ཙ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༡༦༡; མ. ནི. ༣.༡༢༨-༡༣༡; ཨ. ནི. ༡.༢༦༨-༢༩༥; ཝི་བྷ. ༨༠༩). ཡ་དཱ་ཀ་ངྑ་སཱི་ཏི ན ཝ་ད་ནྟི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་དྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ. ཏུ་མྷནྟི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ. ཡ་ཀྑ…པེ… པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘པུ་ཙྪཱ་ཝུ་སོ, ཡ་དཱ་ཀ་ངྑ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི (སཾ. ནི. ༡.༢༤༦; སུ. ནི. ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ་སུ་ཏྟ) པུ་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ནི.
ཉ་ཏྭཱ ས་ཡཾ ལོ་ཀ་མི་མཾ པ་ར་ཉྩཱཏི ཨི་དཾ མ་ཧཱ་ས་ཏྟོ ནི་ར་ཡཾ ས་གྒ་ཉྩ ཏེ་སཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ.
ཏ་གྒྷ ཏེ ཨ་ཧ་མ་ཀྑི་སྶཾ, ཡ་ཐཱ་པི ཀུ་ས་ལོ ཏ་ཐཱཏི ཡ་ཐཱ པ་ཀཱ་རེ་ན སུ་ཀུ་ས་ལོ ས་བྦ་ཉྙཱུ ཛཱ་ནཱ་ཏི ཀ་ཐེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཧཾ ཀ་ཐེ་སྶཱ་མི. ཏ་སྶ པ་ན ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ ཨ་ཝི་ཛཱ་ན་ནྟོ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཀ་རོ་ཏུ ཝཱ མཱ ཝཱ, ཨ་ཧཾ པ་ན ཏེ ཨ་ཀྑི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘རཱ་ཛཱ ཙ ཁོ…པེ… ན ཝཱ’’ཏི.
ཀ་ཐི་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐེ་ནྟོཏི ཏེ་པ་རི་ཝ་ཊྚ་ཀ་ཐཱ་ཡ དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎ་མྤེ་ས ཀ་ཐེ་སྶ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ སཱ་ཝ་ཀེ་ན ཨ་སྶ་ཛི་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་མ་ཎེ་ན གོ་ཏ་མེ་ནཱ་ཏི ཝ་ཙ་ནོ་ཀཱ་ས་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཐེ་རེ་ན ཀ་ཐི་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ ཀ་ཐེ་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ – ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ན་ཏྟཱ ཡཱ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ས་ཙྩ་ཀོ ཏཾ ཨ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནྟོ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཉཱ་པ་ནེ ཨུ་པ་མཱ་པ་མཱ་ཎཾ ཡ་ཐཱ ‘‘གོ ཝི་ཡ ག་ཝ་ཡོ’’ཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པ་མེ་ཡྻཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་མཱ་པ་མཱ་ཎེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་མཱ མཾ, བྷོ གོ་ཏ་མ, པ་ཊི་བྷཱ་ཏཱི’’ཏི, ཨུ་པ་མཾ ཏེ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ཨུ་པ་མཱ་ཡ་པི་དྷེ་ཀ་ཙྩེ ཝི་ཉྙཱུ པུ་རི་སཱ བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཨཱ་ཛཱ་ན་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་པ་མཱ་ས་ཏེ་ན, ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ་པི པ་མཱ་ཎེ་ན ཏ་ཝ ཨ་ཏྟཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏུཾ ན ལ་བྦྷཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཡ པ་མཱ་ཎ་སྶ་པི ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ན་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་བྷཱ་ཏུ ཏཾ ཨ་གྒི་ཝེ་སྶ་ནཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཧི ཨ་ཏྟཱ ནཱ་མ ཀོ་ཙི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི ཨེ་ཀཾ་སེ་ན ཨ་ནུ་པ་ལ་དྡྷི་ཏོ, ཨེ་ཝ་སྶ ཉཱ་པ་ཀ་པུ་གྒ་ལཾ པ་མཱ་ཎ་མྤི ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཧ་ར ཏཾ ཨུ་པ་མཾ ཝི་སྶ་ཏྠོ’’ཏི, ན ཏེ་ན ཏ་ཝ ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དོ པ་ཏི་ཊྛཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཡཾ དི་ཊྛཾ ཀཱ་ཡི་ཀཾ ཝཱ པུ་ཉྙཱ་པུ་ཉྙཾ པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལེ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཏེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི རཱུ་པ་ཏྟཱ་ཡཾ པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལོ, ཏ་ཐཱ ཡཾ དི་ཊྛཾ སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ནཾ པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལེ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཡཾ དི་ཊྛཾ ནཱི་ལཱ་དི་ས་ཉྫཱ་ན་ནཾ, ཡཾ དི་ཊྛཾ ར་ཛྫ་ན་དུ་སྶ་ནཱ་དི, ཡཾ དི་ཊྛཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ན་ནཾ པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལེ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཏེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཏྟཱ་ཡཾ པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལོཏི. ཨེ་ཝཾ རཱུ་པཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎོ ཨ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡེ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པཱ་པ་ཀཱ་ནཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཝི་པཱ་ཀཾ སུ་ཁ་དུ་ཀྑཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི, ཨེ་ཝ་ཉྩེ་ཏཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ས་མྦ་ནྡྷོ ན ཡུ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཀིཾ དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏེཏི ས་ཏྟཱ. པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡཱཏི ནི་སྶཱ་ཡ. ‘‘རཱུ་པ་ཏྟཱ་ཡཾ པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ རཱུ་པཱ་དི་དྷ་མྨེ ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘རཱུ་པེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ད་ནྟོ ཨ་ཡཾ ནི་ག་ཎྛོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་དཾ བྷི་ནྡ་ཏི པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་སྶ, པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཙ ཨ་བྷེ་ད་དཱི་པ་ན་ཏོ. རཱུ་པཱ་ད་ཡོ ཝེ་ད་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ཏྟཱ ཏ་ནྣི་སྶ་ཡེ་ན པུ་ཉྙཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ས་མུ་པ་ལ་དྡྷི་ཏོ ཨི་དྷ ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ པུ་ཉྙཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ ས་མུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཏེ རཱུ་པཱ་ད་ཡོ ས་ཏྟ་ས་ཉྙི་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝཱ དི་ཊྛཱ ཡ་ཐཱ ཏཾ དེ་ཝ་ཏཱ་དཱི་སུ, ཡེ པ་ན ས་ཏྟ་ས་ཉྙི་ཏཱ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ ཨ་ས་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝཱ དི་ཊྛཱ ཡ་ཐཱ ཏཾ ཀ་ཊྛ་ཀ་ལི་ངྒ་རཱ་དཱི་སཱུ་ཏི ཨེ་ཝཾ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦཾ ཨ་ཏྠཾ ས་ཧེ་ཏུཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ནི་ག་ཎྛོ ནི་ད་སྶ་ནཾ ཨཱ་ནེ་སཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ས་ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་མཾ ཨཱ་ཧ་རཱི’’ཏི. ཏ་སྶ པ་ན ‘‘བ་ལ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་པུ་རི་ས་པྤ་ཡོ་གཱ ཝི་ཡ བཱི་ཛ་གཱ་མ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མཱ་པི ས་ཛཱི་ཝཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ལ་དྡྷཱི་ཏི ཏེ ས་དི་སཱུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་ཙེ པ་ན ཡེ ཛཱི་ཝ་སྶ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཧི་ཏེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ལླ་ཀྑེ་ཏ་བྦཱ, ཏེ ས་ཛཱི་ཝཱ་ཏི ཨི་ཙྪི་ཏཱ, ན ཀེ་ཝ་ལེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ‘‘བ་ལ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ ཀ་མྨ་ནྟཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟེ་ན ཝི་ས་དི་སཱུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ནཱི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ས་མ་ཏྠོ ནཱ་མ ན་ཏྠི ཨ་ཏྟ་ཝཱ་ད་བྷ་ཉྫ་ན་སྶ ཨ་ན་ཏྟ་ཏཱ་པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་སྶ ཙ སུ་ག་ཏཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་ཏྟཱ. ཡཾ པ་ནེ་ཏ་ར་ཧི སཱ་ས་ནི་ཀཱ ཡ་ཐཱ་ས་ཏྟི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཏཾ བུ་དྡྷེ་ཧི དི་ནྣ་ན་ཡེ ཋ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ར་ཏོ. ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱཏི ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ, ཝི་སུཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཀ་ལཾ ཝེ་སཱ་ལིནྟི ས་བྦ་ཝེ་སཱ་ལི་ཝཱ་སི་ནཾ ཛ་ནཾ ནི་སྶ་ཡཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ནི་སྶི་ཏཾ ཝ་ད་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘གཱ་མོ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི. སཾ་ཝ་ཊྚི་ཏྭཱཏི ས་མྤི་ཎྜི་ཏྭཱ, ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༣༥༧. པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ ཏཾ ཝཱ་དཾ ན ཨ་ཝ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ཉྙཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. གྷཱ་ཏི-ས་དྡོ ཧིཾ་ས་ན་ཏྠོ, ཏ་ཏོ ཙ ས་དྡ་ཝི་དཱུ ཨ་ར་ཧ་ཏྠཾ ཏཱ་ཡ-ས་དྡཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ གྷཱ་ཏེ་ཏཱ་ཡ་ནྟི རཱུ་པ་སི་དྡྷིཾ ཨི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘གྷཱ་ཏཱ་ར་ཧ’’ནྟི. ཛཱ་པེ་ཏཱ་ཡནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཝ་ཏྟི་ཏུ་ཉྩ མ་ར་ཧ་ཏཱིཏི མ-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ. ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ དཱི་པེ་ཏཱིཏི ‘‘ཝ་ཏྟ་ཏི’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཝ་ཏྟི་ཏུ་ཉྩ མ་ར་ཧ་ཏཱི’’ཏི དུ་ཏི་ཡེ་ན པ་དེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ དཱི་པེ་ཏི.
པཱ་སཱ་དི་ཀཾ ཨ་བྷི་རཱུ་པནྟི ཨ་བྷི་མ་ཏ་རཱུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ ས་བྦཱ་ཝ་ཡ་ཝཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ སུ་ས་ཛྫི་ཏཾ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ སུ་ཊྛུ ས་ཛྫི་ཏཱ་ཀཱ་ར་མེ་ཝ. ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷནྟི ཡཱ་དི་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘དུ་བྦ་ཎྞ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེཏི ‘‘ཝ་ཏྟ་ཏི ཏེ ཏ་སྨིཾ རཱུ་པེ ཝ་སོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ར་ཎ་གྒ་ཧ་ཎེ. ཀཱ་ར་ཎ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ག་ཧི་ཏཾ ‘‘ཝ་ཏྟ་ཏི…པེ… མཱ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི རཱུ་པཾ ཨ་ན་ཏྟཱ ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ཡ་ཉྷི ཝ་སེ ན ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏཾ ཨ་ན་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ དི་ཊྛཾ ཡ་ཐཱ ཏཾ ས་མྤ་ཏྟི. ཝཱ་དནྟི དོ་སཾ ནི་གྒ་ཧཾ ཨཱ་རོ་པེ་སྶ་ཏི. ས་ཏྟ་དྷཱ མུ་དྡྷཱ ཕ་ལ་ཏཱིཏི ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀ་སཱ་ཀ་ཙྪཱ་ཧི ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ, པུ་ཙྪ་ནྟེ ཨ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཝི་ཧེ་སཱ་ཡ ཀ་ཡི་ར་མཱ་ན་ཏྟཱ ཏ་ཏི་ཡེ ཝཱ་རེ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཧེ་ས་ཀ་སྶ ས་ཏྟ་དྷཱ མུ་དྡྷཱ ཕ་ལ་ཏི ཡ་ཐཱ ཏཾ ས་བྦ་ཉྙུ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ. ཝ་ཛི་ར་པཱ་ཎི པ་ན ཀ་སྨཱ ཋི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི? བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་མཱ་ནོ མ་ཧ་ནྟཾ བྷ་ཡཱ་ན་ཀཾ རཱུ་པཾ མཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཱ་སེ་ཏྭཱ ཨི་མཾ དི་ཊྛིཾ ཝི་སྶ་ཛྫཱ་པེ་མཱི་ཏི ཏ་སྶ པུ་ར་ཏོ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཝ་ཛི་རཾ ཨཱ་ཧ་ར་ནྟོ ཏི་ཊྛ་ཏི, ན མུ་དྡྷཾ ཕཱ་ལེ་ཏུ་ཀཱ་མོ. ན ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ པུ་ར་ཏོ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ན་ཏྠོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀ་མེ་ཝ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘པུ་ཙྪི་ཏེ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ.
ཨཱ་དི་ཏྟནྟི དི་པྤ་མཱ་ནཾ. ཨ་ཀྑི་ནཱ་སཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨེ་ལ༹་ཀ་སཱི་ས་ས་དི་ས་ཀེ་ས་མ་སྶུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ‘‘དི་ཊྛི་ཝི་སྶ་ཛྫཱ་པ་ན་ཏྠ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ན་ཡི་དཾ ཡ་དི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་མ་ནཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་དི་ཏོ མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ པུ་ར་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ནྟི ཝ་ཛི་ར་པཱ་ཎིཾ. ཏཾ ས་ཙྩ་ཀ་སྶ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཀཱ་ར་ཎཾ. ཨ་ཉྙེ་པི ནུ ཁོཏི་ཨཱ་དི ས་ཙྩ་ཀ་སྶ ཝཱི་མཾ་ས་ཀ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་ཝཱི་མཾ་ས་ཀེ་ན ཧི ཏཾ དི་སྭཱ མ་ཧཱ་ཡ་ཀྑོ་ཏི ཝ་དེ་ཡྻ, ཏེ་ན་སྶ ཨ་སཱ་རུ་པྤཾ སི་ཡཱ, ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་བྷཱི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་དྡྷཱ་མེ ཡ་ཀྑཾ ན པ་སྶ་ནྟི, ཏ་སྨཱ མ་ཡ྄ཧ་མེ་ཝ བྷ་ཡཾ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི ཏཱི་རེ་ཏྭཱ ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་པ་ཛྫི.
༣༥༨. ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱཏི བྱཱ་ཀཱ་ཏ་བྦ་མ་ཏྠཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་སུ་པི ས་ཉྙཱ་ཡ ཝི་ཡ ན་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དུ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ མཱ ཨ་ཧོ་སི, ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དོ་མ་ན་སྶ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ས་ཉྙཱ མཱ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་པྤ་ད་ཊྛ་ཝི་སནྟི ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་པྤ་ད་ཊྛ་ཊྛཱ་ནེ ས་རཱི་ར་པ་དེ་སེ པ་ཏི་ཏཾ ཝི་སཾ. ཨ་ལླཱི་ནོཏི སཾ་སི་ལི་ཊྛོ. ཨུ་པ་ག་ཏོཏི ན ཨ་པ་ག་ཏོ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སི་ཏོཏི གི་ལི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ. པ་རི་ཏོ ཛཱ་ནེ་ཡྻཱཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ ས་བྦ་སོ ཀི་ཉྩི་པི ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱ ཛཱ་ནེ་ཡྻ. པ་རི་ཀྑེ་པེ་ཏྭཱཏི ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཱ་པཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་སོ ཁེ་པེ་ཏྭཱ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙ་སྶ ཁ་ཡ་ཝ་ཡཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ཡཾ ཝ་ཡཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ’’ཏི.
༣༥༩. ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་ད་སྶ ཨ་སཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་སྶ ཝཱ སཱ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནྟོ་སཱ་ར་ཝི་ར་ཧི་ཏོ རི་ཏྟོ. ཝི་པྤ་ཀཱ་རནྟི དི་ཊྛི་ཡཱ སཱི་ལཱ་ཙཱ་ར་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན ཝི་རཱུ་པ་ཏཾ སཱ་པ་རཱ་དྷ་ཏཾ སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏཾ ཏེ་སཾ ཨུ་པ་རི ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ. སི་ནྣ་པ་ཏྟོཏི ཏ་ནུ་ཀ་པ་ཏྟོ. ཝི་ཕཱ་རི་ཏནྟི ཝི་ཕཱ་ལི༹་ཏཾ.
ཨ་སཱ་ར་ཀ་རུ་ཀྑ་པ་རི་ཙི་ཏོཏི པ་ལཱ་སཱ་དི་ཨ་སཱ་ར་རུ་ཀྑ་ཀོ་ཊྚ་ནེ ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡོ. ཐ་དྡྷ་བྷཱ་ཝནྟི ཝི་པ་ཀྐ་བྷཱ་ཝཾ, ཏི་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ན་ཏྠཱིཏི ས་དཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. པ་རི་ས་ཏཱིཏི ཙ་ཏུ་པ་རི་ས་མ་ཛ྄ཛྷེ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ག་ཎྛི་ཀཾ པ་ཊི་མུ་ཉྩི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ས་རཱི་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ནྟཱ་རུ་ལ༹ྷ་སྶ ཝི་ཡཱཏི བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཝཱ་ཡ་མ་ཡ་ནྟཾ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷ་སྶ ཝི་ཡ.
༣༦༠. དི་ཊྛི་ཝི་སཱུ་ཀཱ་ནཱིཏི དི་ཊྛི་ཀི་ཉྩ་ཀཱ་ནི. དི་ཊྛི་ས་ཉྩ་རི་ཏཱ་ནཱིཏི དི་ཊྛི་ཏཱ་ལ༹་ནཱ་ནི. དི་ཊྛི་ཝི་པྥ་ནྡི་ཏཱ་ནཱིཏི དི་ཊྛི་ཨི་ཉྫི་ཏཱ་ནི. ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཉ་ཏྭཱཏི ཏེ་སཾ ལི་ཙྪ་ཝི་ཀུ་མཱ་རཱ་ནཾ ཨི་ཉྫི་ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མེ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༣༦༡. ཡ་སྨིཾ ཨ་དྷི་ག་ཏེ པུ་གྒ་ལོ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནེ ཝི་སཱ་ར་དོ ཧོ་ཏི པ་རེ་ཧི ཨ་སཾ་ཧཱ་རི་ཡོ, ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ཝི་སཱ་ར་ད་སྶ བྷཱ་ཝོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝེ་སཱ་ར་ཛྫནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་པྤ་ཏྟོ་ཏི ཉཱ་ཎ་པྤ་ཏྟོ’’ཏི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ་མ་སྶ ན པ་རོ པ་ཙྩེ་ཏ་བྦོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་པ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡོ. ན པ་རོ པ་ཏྟི་ཡོ ས་དྡ་ཧཱ་ཏ་བྦོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་པ་ར་པྤ་ཏྟི་ཡོ. ཀཱ་མཾ ས་ཙྩ་ཀོ སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མི ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མཱི་ཏི ཨི་དཾ སཱ་ས་ན་ཝོ་ཧཱ་རཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི. པ་སྶ་ཏཱི་ཏི པ་ན ད་སྶ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ན ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ཀི་ཙྩཾ པ་རི་ཡོ་སི་ཏ’’ནྟི ཨ་ཉྙཱ་སི, ཏ་སྨཱ པུ་ན ‘‘ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ པ་ནཱ’’ཏི པུ་ཙྪཾ ཨཱ་ར་བྷི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ནཾ, ཝི་སི་ཊྛ་ཊྛེ་ན ཨ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡཾ, ད་སྶ་ན་མེ་ཝ ཨ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡ་ནྟི ད་སྶ་ནཱ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡཾ, ད་སྶ་ནེ་སུ ཝཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡཾ ད་སྶ་ནཱ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡཾ. ལོ་ཀི་ཡ་པ་ཉྙཱཏི ཙེ་ཏྠ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སཱ ཧི ས་བྦ་ལོ་ཀི་ཡ་པ་ཉྙཱ་ཧི ཝི་སི་ཊྛ་ཊྛེ་ན ‘‘ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ལོ་ཀི་ཡ་པ་ཊི་པ་དཱ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་དཱ་ནི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ་ཝ ཏི་ཝི་དྷ་མྤི ཨ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སུ་དྡྷ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏི་པི ས་བྦེ་ས་མྤི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝེ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་སེ་ན ཨ་གྒ་མ་གྒ་པ་ཉྙཱ ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ད་སྶ་ནཱ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི’’ཏི. སེ་སཱ་ནི མ་གྒ་ངྒཱ་ནཱིཏི སེ་སཱ་ནི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ངྒཱ་ནི. ཏཱ་ནི ཧི མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟཱ་ནི ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་ནཱི པ་ཊི་པ་དཱ་ཏི. ཨ་གྒ་ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟཱིཏི ཨ་གྒ་མ་གྒ་སྶ ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶཱཏི ས་བྦ་སོ ཁཱི་ཡ་མཱ་ནཱ་ས་ཝ་སྶ. ནི་བྦཱ་ན་ད་སྶ་ནནྟི ཨ་གྒ་མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ མ་གྒ་ངྒཱ་ནཱིཏི ཨ་ཊྛ མ་གྒ་ངྒཱ་ནི. ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ས་བྦ་སྶ ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི བུ་དྡྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཙྩཱ་ནུ་ག་ཏ་ས་མྨོ་ཧ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ནེ་ནེ་ཝ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་བྦ་སོ ཉེ་ཡྻཱ་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ནཾ. ནི་བྦི་སེ་ཝ་ནོཏི ནི་རུ་དྡྷ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་སེ་ཝ་ནོ.
༣༦༢. དྷཾ་སཱིཏི ཨ་ནུ་དྡྷཾ་ས་ན་སཱི་ལཱ. ཨ་ནུ་པ་ཧ་ཏནྟི ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟཾ. ས་ཀ་ལནྟི ཨ་ནཱུ་ནཾ. ཀཱ་ཡ་ངྒནྟི ཀཱ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ངྒ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ངྒཾ སཱི་སཱ་དི་ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ‘‘ཧོ་ཏུ, སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཨེ་ཝ་མི་དཾ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཡ་ཝོ ཝཱ་ཙ་ངྒནྟི.
༣༦༣. ཨཱ་ཧ་ར་ནྟཱིཏི ཨ་བྷི་ཧ་ར་ནྟི. པུ་ཉྙནྟི པུ་ཉྙ་ཕ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ. པུ་ཉྙ་ཕ་ལ་མྤི ཧི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ‘‘པུ་ཉྙ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི – ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་དཱ་ན་ཧེ་ཏུ ཨེ་ཝ་མི་དཾ པུ་ཉྙཾ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༨༠). ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཀྑ་ནྡྷཱ’’ཏི. པུ་ཉྙ་མ་ཧཱིཏི མ་ཧ་ཏི པུ་ཉྙ་ཕ་ལ་ཝི་བྷཱུ་ཏི སེ་ཏ་ཙྪ་ཏྟ་མ་ཀུ་ཊ་ཙཱ་མ་རཱ་དི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་པཱ་ཀ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཝཱ་རོ’’ཏི. ལི་ཙྪ་ཝཱི་ཧི པེ་སི་ཏེ་ན ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡེ་ན ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ས་སཱ་ཝ་ཀ་ས་ངྒྷོ མ་ཡཱ པ་རི་ཝི་སི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ལི་ཙྪ་ཝཱི་ན་མེ་ཝ ཏཾ པུ་ཉྙཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏཾ དཱ་ཡ་ཀཱ་ནཾ སུ་ཁཱ་ཡ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ས་ཙྩ་ཀེ་ན དཱ་ནཾ དི་ནྣཾ, ན ལི་ཙྪ་ཝཱི་ཧི, ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཙྩ་ཀ་སྶ ས་ཏིཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ‘‘ཡཾ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནི་ག་ཎྛ་སྶ མ་ཏེ་ན ཝི་ནཱ་ཡེ་ཝཱཏི ས་ཙྩ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟེ་ན ཝི་ནཱ ཨེ་ཝ ཏ་སྶ ད་ཀྑི་ཎཾ ཁེ་ཏྟ་ག་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ དི་ནྣཾ ད་ཀྑི་ཎཾ…པེ… ནི་ཡྻཱ་ཏེ་སཱི’’ཏི.
ཙཱུ་ལ༹་ས་ཙྩ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.