༤. མ་ཧཱ་ཡ་མ་ཀ་ཝ་གྒོ

༡. ཙཱུ་ལ༹་གོ་སི་ངྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣༢༥. ཉཱ་ཏཱི་ནཾ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༦.༡༩) ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ གཱ་མོ ཉཱ་ཏི་ཀོ, སོ ཨེ་ཝ ནཱ་ཏི་ཀོ. སོ ཀི་ར གཱ་མོ ཡེ་སཾ ས་ནྟ་ཀོ, ཏེ་སཾ པུ་བྦ་པུ་རི་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཏཱི་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཝེ་སི་ཏོ, ཏེ་ན ‘‘ནཱ་ཏི་ཀོ’’ཏི པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ. ཨ་ཐ པ་ཙྪཱ ཏ་ཏྠ དྭཱི་ཧི དཱ་ཡཱ་དེ་ཧི དྭི་དྷཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྭི་ནྣཾ ཙཱུ་ལ༹་པི་ཏི་མ་ཧཱ་པི་ཏི་པུ་ཏྟཱ་ནཾ དྭེ གཱ་མཱ’’ཏི. གི་ཉྫ་ཀཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི ཨི་ཊྛ་ཀཱ, གི་ཉྫ་ཀཱ་ཧི་ཡེ་ཝ ཀ་ཏོ ཨཱ་ཝ་ས་ཐོ གི་ཉྫ་ཀཱ་ཝ་ས་ཐོ. ཏ་སྨིཾ ཀི་ར པ་དེ་སེ མ་ཏྟི་ཀཱ ས་ཀྑ་ར་མ་རུ་མྦ་ཝཱ་ལི་ཀཱ་དཱི་ཧི ཨ་ས་མྨི་སྶཱ ཨ་ཀ་ཋི་ནཱ ས་ཎྷཱ སུ་ཁུ་མཱ, ཏཱ་ཡ ཀ་ཏཱ་ནི ཀུ་ལཱ་ལ་བྷཱ་ཛ་ནཱ་ནི་པི སི་ལཱ་མ་ཡཱ་ནི ཝི་ཡ ད་ལ༹ྷཱ་ནི, ཏ་སྨཱ ཏེ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ ཏཱ་ཡ མ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ དཱི་གྷ་པུ་ཐུ་ལ་ཨི་ཊྛ་ཀཱ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཏཱ་ཧི ཋ་པེ་ཏྭཱ དྭཱ་ར་བཱ་ཧ་ཝཱ་ཏ་པཱ་ན་ཀ་ཝཱ་ཊ་ཏུ་ལཱ་ཡོ སེ་སཾ ས་བྦཾ ད་བྦ་ས་མྦྷཱ་རེ་ན ཝི་ནཱ ཨི་ཊྛ་ཀཱ་ཧི ཨེ་ཝ པཱ་སཱ་དཾ ཀཱ་རེ་སུཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཊྛ་ཀཱ་ཧེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

གོ་སི་ངྒ་སཱ་ལ་ཝ་ན་དཱ་ཡནྟི གོ་སི་ངྒ་སཱ་ལ་ཝ་ན་ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ ར་ཀྑི་ཏཾ ཨ་ར་ཉྙཾ. ཛེ་ཊྛ་ཀ་རུ་ཀྑ་སྶཱཏི ཝ་ན་པྤ་ཏི་བྷཱུ་ཏ་སྶ སཱ་ལ་རུ་ཀྑ་སྶ. སཱ་མ་གྒི་ར་སནྟི ས་མ་གྒ་བྷཱ་ཝཱ་དི་གུ་ཎཾ ཝི་ཝེ་ཀ་སུ་ཁཾ. ཨུ་པ་རི་པ་ཎྞཱ་ས་ཀེ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༣.༢༣༧-༢༣༨) པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ལོ ཀ་ཐི་ཏོ, ཨི་དྷ ཙཱུ་ལ༹་གོ་སི་ངྒ་སུ་ཏྟེ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ཀཱ་ལོ ཀ་ཐི་ཏོ. ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩཱ་པི ཧི ཏེ མ་ཧཱ་ཐེ་རཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཾ པ་རེ་སཾ དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ཉྩ ས་མྤ་སྶ་ནྟཱ པ་ར་མ་ཉྩ ཝི་ཝེ་ཀཾ ཨ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ནྟཱ སཱ་མ་གྒི་ར་སཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་མཱ་ནཱ ཏ་ཏྠ ཝི་ཧ་ར་ནྟི. ཏ་དཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ལེ. ཏེཏི ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁཱ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ. ལ་དྡྷ་སྶཱ་དཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཝཱི་ཐི་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་སྶཱ་དཱ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཧི པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ཝི་སེ་སཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ནྟཱི པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ –

‘‘ཡ་ཏོ ཡ་ཏོ ས་མྨ་ས་ཏི, ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཾ;

ལ་བྷ་ཏི པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫཾ, ཨ་མ་ཏཾ ཏཾ ཝི་ཛཱ་ན་ཏ’’ནྟི. (དྷ. པ. ༣༧༤);

ལ་དྡྷ་པ་ཏི་ཊྛཱ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མ་ནེ་ན. ས་ཏི ཧི མ་གྒ་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མེ སཱ་ས་ནེ པ་ཏི་ཊྛཱ ལ་དྡྷཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ནོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ.

ཀཱ་མཾ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནཱ་པི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ཝ, ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ན ནེ་སཾ ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་རེ་སུ ཝཱ’’ཏི ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎཾ. ས་ཏི་པི ཧི སཱ་མ་ཉྙ་ཡོ་གེ ཝི་སེ་ས་ཝ་ནྟོ ཝི་སུཾ ག་ཡ྄ཧ་ནྟི ཡ་ཐཱ ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཝཱ་སི་ཊྛོ་པི ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཏེ་སུ པ་ན ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏེ་སུ་པི ‘‘ཨ་སཱི་ཏི་མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀེ་སཱུ’’ཏི ཨ་སཱི་ཏིགྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་པྤ་ཀཾ ཨཱུ་ན་མ་དྷི་ཀཾ ཝཱ ག་ཎ་ནུ་པ་གཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ནྟ་མ་སོཏི ཨི་དཾ དྷ་མྨ་བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་སྶ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ས་ནྣ་ཙཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནཱི་ཀཱཏི ཧ་ཏྠཱ་ནཱི་ཀཱ, ཧ་ཏྠཱ་ནཱི་ཀ་ཏོ ཧ་ཏྠི་ས་མཱུ་ཧ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀཱ་ལ༹་སཱི་ཧོ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཡཱུ་ཐ་ཙ་རོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཱུ་ཐཱ ནི་སྶ་ཊོ ཀཱ་ལ༹་སཱི་ཧོ ཝི་ཡཱ’’ཏི. ཀེ་ས་རཱི པ་ན ཨེ་ཀ་ཙ་རོ་ཝ. ཝཱ་ཏ་ཙྪི་ནྣོ ཝ་ལཱ་ཧ་ཀོ ཝི་ཡཱཏི ཝཱ་ཏ་ཙྪི་ནྣོ པ་བྦ་ཏ་ཀཱུ་ཊ་པྤ་མཱ་ཎོ ཝ་ལཱ་ཧ་ཀ་ཙྪེ་དོ ཝི་ཡ. ཏེ་སཾ པ་གྒ་ཎྷ་ན་ཏོཏི ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ཛི་གྷ་ཙྪི་ཏ་སྶ བྷོ་ཛ་ནེ, པི་པཱ་སི་ཏ་སྶ པཱ་ནཱི་ཡེ, སཱི་ཏེ་ན ཕུ་ཊྛ་སྶ ཨུ་ཎྷེ, ཨུ་ཎྷེ་ན ཕུ་ཊྛ་སྶ སཱི་ཏེ, དུ་ཀྑི་ཏ་སྶ སུ་ཁེ ཨ་བྷི་རུ་ཙི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀོ་ས་མྦ་ཀེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་ཝཱ་དཱ་པ་ནྣེ དི་སྭཱ ཨ་པ་རེ ས་མ་གྒཱ་ཝཱ་སཾ ཝ་ས་ནྟེ ཨཱ་ཝ་ཛྫི་ཏ་སྶ ཨི་མེ ཏ་ཡོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ཨཱ་པཱ་ཐཾ ཨཱ་ག་མིཾ་སུ, ཨ་ཐ ནེ པ་གྒ་ཎྷི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི, ཨེ་ཝཱ་ཡཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཀོ་ས་མྦ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝི་ན་ཡ་ནུ་པཱ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ་སཾ པ་གྒ་ཎྷ་ན་ཏོ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ པ་ཙྪི་མ་ཛ་ན་ཏཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ན་ཏོཏི ཨི་ད་མྤི ཀཱ་ར་ཎཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨུ་ཀྐཾ་སི་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝི་སི་ཊྛེ ཀ་ཏྭཱ པ་སཾ་སཱ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ.

ཏཾ ཨ་ར་ཉྙཾ ར་ཀྑ་ཏི ཝ་ན་སཱ་མི་ནཱ ཨཱ་ཎ་ཏྟོ. ར་ཀྑི་ཏ་གོ་པི་ཏཾ ཝ་ན་ས་ཎྜཾ, ན མ་ཧཱ་ཝ་ནཱ་དི ཝི་ཡ ཨ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ. སཱི་ལཱ་དི་པྤ་བྷེ་དཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣཱ ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མཱ, ན ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་སི་ནེ་ཧཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཧི་ཏཾ ཀཱ་མ་ཡ་མཱ་ནཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷི་ནྡེ་ཡྻཱཏི ཝི་ནཱ་སེ་ཡྻ.

དུ་བྦ་ལ་མ་ནུ་སྶཱཏི པ་ཉྙཱ་ཡ དུ་བྦ་ལཱ ཨ་ཝི་དྡ་སུ་ནོ མ་ནུ་སྶཱ. ཏཱ་ནཱིཏི ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ནྣ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཱ་ནི. ཙཱི་ཝ་ར་ག་བྦྷེ་ན པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱཏི ཙཱི་ཝ་ར་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨོ་ཝ་ར་ཀེ ནི་གཱུ་ཧི་ཏྭཱ ཝི་ཡ. ན ཧི ཙཱི་ཝ་ར་པཱ་རུ་པ་ན་མ་ཏྟེ་ན བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ ཧོ་ཏི. ‘‘མཱ སུ་དྷ ཀོ་ཙི་མཾ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཉྙཱ་སཱི’’ཏི པ་ན ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ་ན ཨི་དྡྷཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ་ན ཏཾ ཚཱ་དེ་ཏྭཱ ག་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝེ་སེ་ན ཨ་ག་མཱ་སཱི’’ཏི.

ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཐཱཏི པ་དཾ ཨ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་དྷི་མུ་ཁེ་ན ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི. བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཀཱ་ཡོ ནཱ་མ སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་ཛཱ་ཏི་མ་ཎི ཝི་ཡ སོ་བྷ་ནོ, ཀི་ཉྩི མ་ལཾ ཨ་པ་ནེ་ཏ་བྦཾ ན་ཏྠི, ཀི་མ་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝཱ པཱ་དེ པ་ཀྑཱ་ལེ་སཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི.

༣༢༦. ཨ་ནུ་རུ་དྡྷཱཏི ཝཱ ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཝི་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་ས་སྶ་པི ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ་པི ས་མ་ཏྠི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ ཁ་མ་ཏཱིཏི ས་རཱི་ར་སྶ ལ་ཧུ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ་པི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ སུ་ཁ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀོ. ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཡཱ་པེ་ཏཱིཏི ཡཱ་པ་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཨི་མཾ ས་རཱི་ར་ཡ་ནྟཾ ཡཱ་པེ་ཏི སུ་ཁེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཨུ་ལུ༹་ངྐ་ཡཱ་གུཾ ཝཱ ཀ་ཊ་ཙྪུ་བྷི་ཀྑཾ ཝཱཏི ཨི་དཾ མ་ཀ་ར་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ མི་སྶ་ཀ་བྷ་ཏྟེ་ན ཡཱ་པ་ནཾ ཝ་ཏྟ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝ་ཏྟཾ པུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི.

ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ སཾ་ས་ནྡ་ཏཱིཏི ས་ཏི་པི ཨུ་བྷ་ཡེ་སཾ ཀ་ལཱ་པཱ་ནཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ བྷེ་དེ པ་ཙུ་ར་ཛ་ནེ་ཧི དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ནཱ་ན་ཏྟཾ ཁཱི་རོ་ད་ཀ་ས་མྨོ་དི་ཏཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ སཾ་ས་ཊྛཾ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་སུཾ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཨུ་པེ་ཏཱི’’ཏི. པི་ཡ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཱ་ནི ཙ་ཀྑཱུ་ནི པི་ཡ་ཙ་ཀྑཱུ་ནི. པི་ཡཱ་ཡ་ཏི, པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦོ་ཏི ཝཱ པི་ཡོཏི. ས་མ་གྒ་ཝཱ་ས་སྶ ཡཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཡ་ཐཱ ཀ་ཐཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ་ཏི ‘‘ཀ་ཐ་ནྟི ཀཱ་ར་ཎ་པུ་ཙྪཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡོ ནེ་སཾ མེ་ཏྟཱ་ས་ཧི་ཏཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྨིཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཀཱ་རོ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཀ་ཐ’’ནྟི པུ་ཙྪཱ. ཏ་ཐཱ ཧི པ་ར་ཏོ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཁོ མ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཐེ་རེ་ཧི ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཀ་ཐི་ཏཾ.

མི་ཏྟཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མེ་ཏྟཾ, ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ. ཨཱ་ཝཱིཏི པ་ཀཱ་སཾ. ར་ཧོཏི ཨ་པྤ་ཀཱ་སཾ. ཡ་ཉྷི ཨུ་དྡི་སྶ མེ་ཏྟཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏི, ཏཾ ཏ་སྶ ས་མྨུ་ཁཱ ཙེ, པ་ཀཱ་སཾ ཧོ་ཏི, པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཙེ, ཨ་པྤ་ཀཱ་སཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཝི ཙེ་ཝ ར་ཧོ ཙཱ་ཏི ས་མྨུ་ཁཱ ཙེ་ཝ པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཙཱ’’ཏི. ཨི་ཏ་རཱ་ནཱིཏི པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཱ་ནི. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཡཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མྨ་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཛ་གྒི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟཾ ཋཱ་ནཾ ཝཱ. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ ས་མྨུ་ཁཱ ཀ་ཏེ མེ་ཏྟཱ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨེ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐེ་ཝ. ‘‘ཀ་ཙྩི ཁ་མ་ནཱི་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཱ ཀ་ཐཱ ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡ་ཀ་ཐཱ. ཡ་ཐཱ པ་རེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཚི་དྡཾ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་ར་ཀ་ཐཱ. ‘‘ཨ་ཧོ ཏ་དཱ ཐེ་རེ་ན མ་ཡ྄ཧཾ དི་ནྣོ ཨོ་ཝཱ་དོ, དི་ནྣཱ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ ས་རི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟཱ, ཚ་སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ ཝཱ ཀ་ཐཱ སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་ཀ་ཐཱ. སུ་ཏྟ་པ་དཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ དྷ་མྨཱི་ཀ་ཐཱ. ས་རེ་ན སུ་ཏྟ་སྶ ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎཾ ས་ར་བྷ་ཉྙཾ. པ་ཉྷ་སྶ ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པུ་ཙྪ་ནཾ པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ནཾ. ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་སྶ་ཨཱ་དི་ས་ནཾ པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ ས་མ་ནྣཱ་ཧ་ར་ཏོཏི ཨེ་ཝཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ མེ་ཏྟཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨེ་ཀ་ཏོ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཏ་སྨཱ ནཱ་ནཱ. ཧི་ཏ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན. ནི་ར་ནྟ་ར་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་ནྟ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་ན བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨ་ཝི་གྒ་ཧ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་ཝི་རོ་དྷ་བྷཱ་ཝེ་ན. ས་མ་གྒ་ཊྛེ་ནཱཏི ས་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་རི་བྷ་ཎྜཾ ཀ་ཏྭཱཏི བ་ཧ་ལ་ཏ་ནུ་མ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ་པེ་ཧི ལི་མྤེ་ཏྭཱ. ཙཱི་ཝ་རཾ ཝཱ དྷོ་ཝ་ནྟཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙཱི་ཝ་རཾ ཝཱ དྷོ་ཝ་ནྟི. པ་རི་བྷ་ཎྜཾ ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཎྞ་སཱ་ལཱ་ཡ པ་རི་བྷ་ཎྜཾ ཝཱ ཀ་རོ་ནྟི.

༣༢༧. པ་ཊི་ཝི་རུ་དྡྷཱ ཨེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ནཱ’’ཏི པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་སཾ ཨ་པྤ་མཱ་ད་ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཏེ་སཾ ཨ་པྤ་མ་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ. ཀ་ཙྩི པ་ན ཝོ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷཱ ས་མ་གྒཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝོཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ, པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ, ཀ་ཙྩི ཏུ་མྷེ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་མུ་གྒ་པཱ་ཏིནྟི ས་མུ་གྒ་པུ་ཊ་ས་དི་སཾ པཱ་ཏིཾ.

པ་ཎྞ་སཱ་ལཱ་ཡཾ ཨ་ནྟོ བ་ཧི ཙ ས་མྨ་ཛྫ་ནེ་ན སོ་དྷི་ཏ་ངྒ་ཎ་ཏཱ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི. པ་ཊི་ཝི་ས་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཡཱ་པ་ན་པ་ཊི་ཝི་ས་མ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨོ་སཱ་པེ་ཏྭཱཏི པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ. པ་མཱ་ཎ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཡཱ་པ་ན་པ་མཱ་ཎ་མེ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཛ་ཧི་ཏྭཱཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཛ་ཧི་ཏྭཱ.

ཧ་ཏྠེ་ན ཧ་ཏྠཾ སཾ་སི་བྦ་ནྟཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཧ་ཏྠེ་ན ཨི་ཏ་ར་སྶ ཧ་ཏྠཾ ད་ལ༹ྷ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན བ་ནྡྷ་ནྟཱ. ཝི་ལ་ངྒྷེ་ཏི དེ་ས་ནྟ་རཾ པཱ་པེ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་ལ་ངྒྷ་ཀོ, ཧ་ཏྠོ. ཧ་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཝི་ལ་ངྒྷ་ཀོ ཧ་ཏྠ་ཝི་ལ་ངྒྷ་ཀོ, ཏེ་ན ཧ་ཏྠ་ཝི་ལ་ངྒྷ་ཀེ་ན.

ཏཾ ཨ་ཁ་ཎྜཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཏཾ ཏཱི་སུ་པི དི་ཝ་སེ་སུ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཁ་ཎྜི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨེ་ཏནྟི ‘‘པ་ཉྩཱ་ཧི་ཀཾ ཁོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་ཉྩ་མེ པ་ཉྩ་མེ ཨ་ཧ་ནི བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི པ་ཉྩཱ་ཧི་ཀཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པུ་ཙྪི་ཏེ་ན ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་ཏྠེ་རེ་ན. པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ནེ་སུ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཉྙེ་སཾ པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ནེ་སུ་ཡེ་ཝ. ‘‘པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ནེ་སུ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཉྙེ་ས་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་པ་ཉྩ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱིཏི ཀ་ཐཱ་པ་པ་ཉྩ་སྶ ཀ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཝི་སྶ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ པ་མ་ཛྫ་ན་ཊྛཱ་ནཱ་ནི. ཏ་ཏྠཱ་པི ‘‘མ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝི་རུ་དྡྷཾ ན པ་ཊི་པ་ཛྫཱ་མཱ’’ཏི སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་པྤ་མཱ་ད་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཐེ་རོ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཋཱ་ནཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱཏི པ་ན ཨི་དཾ ཏ་དཱ ཝི་ཧཱ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཝ་ལ༹་ཉྫཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.

༣༢༨. ཛྷཱ་ན་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ལ་མ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སེ་སོ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྠུ ཙི་ཏྟཱ་རཱ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཏ་སྶ ཙ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ས་ཏྠུ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཐེ་རོ ‘‘ཀི་ཉྷི ནོ སི་ཡཱ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡཱ་ཝ་དེ་ཝཱཏི ཡ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཨེ་ཀཾ དི་ཝ་ས་བྷཱ་གཾ ཝཱ ས་ཀ་ལ་ར་ཏྟིཾ ཝཱ ཡཱ་ཝ ས་ཏྟ ཝཱ དི་ཝ་སེ.

༣༢༩. ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ་ཡཱཏི ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱ་ཡ. ས་ཏི ཧི ཨུ་པ་རི ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མེ ཧེ་ཊྛི་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི ཙ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ’’ཏི. ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སེ་སོཏི ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝེ་ད་ཡི་ཏ་སུ་ཁ་ཏོཏི ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཧི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སུ་ཁ་ཏོ ཝཱ ཕ་ལ་སུ་ཁ་ཏོ ཝཱ. ཨ་ཝེ་ད་ཡི་ཏ་སུ་ཁནྟི ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཁཾ ཝི་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ར་ཧི་ཏཾ སུ་ཁཾ. ཨ་ཝེ་ད་ཡི་ཏ་སུ་ཁནྟི ཙ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ, ཏཾ པ་ན ཨ་ཕ་སྶཾ ཨ་ས་ཉྙཾ ཨ་ཙེ་ཏ་ན་ནྟི ས་བྦ་ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ར་ཧི་ཏ་མེ་ཝ. ཏ་ཏོ ཙ ས་ཏི་པི རཱུ་པ་དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཏ་སྶ ཨ་ཙེ་ཏ་ན་ཏྟཱ ས་བྦ་སོ ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ས་ནྟ་ཏ་རཱ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རཱ ཙ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏེ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝེ་ད་ཡི་ཏ་སུ་ཁཾ ས་ནྟ་ཏ་རཾ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་མ་མྷཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

༣༣༠. སཱ་མ་གྒི་ར་སཱ་ནི་སཾ་ས་མེ་ཝ ནེ་སཾ བྷ་ག་ཝཱ ཀ་ཐེ་སི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཏྟཱ ཏ་སྶ. ཨ་ནུ་སཱ་ཝེ་ཏྭཱཏི ཨ་ནུ་པ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ. ‘‘ཨ་ནུ་སཾ་སཱ་ཝེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ, སོ ཨེ་ཝ་ཏྠོ. ཏ་ཏོ པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏ་ར་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རེ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ་ཏི ས་ཏྠུ མ་ནཾ ག་ཎྷ་ནྟཱ ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཐཱ’’ཏི ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ. པ་བྦ་ཛྫཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ-ཝི་སུ་དྡྷི-དྷུ་ཏ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག-ཛྷཱ་ན་ཝི་མོ་ཀྑ-ས་མཱ་པ་ཏྟི-ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན-མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ-ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་དི་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་དྷི་ག་ནྟྭཱ་པཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏཱ་ན་མྤི. ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཊྚི་ཡ་མཱ་ནཱཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་དྷི་ག་ནྟྭཱ་པི དྷ་མྨཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ས་ཏྠུ་ཝི་ཧེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་ཀ་ཊ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཊྚི་ཡ་མཱ་ནཱ་པཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. དེ་ཝ་ཏཱཏི ཏཾ་ཏཾ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷི་ནི་ཡོ དེ་ཝ་ཏཱ. མུ་ཁཾ མེ ས་ཛྫནྟི མུ་ཁཾ མེ ཀ་ཐ་ནེ ས་མ་ཏྠཾ, ཀ་ཐ་ནེ ཡོ་གྱ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

༣༣༡. ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ག་ཏོཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཊཱ་ནཱ་ཊི་ཡ་སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏོ. པ་ལི་ཝེ་ཋེ་ནྟེཏི ཙོ་དེ་ནྟེ. མ་ཙྪ་རཱ་ཡ་ནྟཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ་པི ཨཱ་རོ་ཙ་ནཾ ཨ་ས་ཧ་མཱ་ནཱ མ་ཙྪ་རཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི སོ ཙི་ནྟེ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ.

༠༡. ཏེ་སཾ ལཱ་བྷཱཏི ཏེ་སཾ ཝ་ཛྫི་རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཝ་ཛྫི་ར་ཊྛ་ཝཱ་སཱི་ན་ཉྩ མ་ནུ་སྶ་ཏྟཾ, པ་ཏི་རཱུ་པ་དེ་ས་ཝཱ་སཱ་དི་ཀོ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏི་ཎྞ་ཉྩ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶ་ན་ཝ་ནྡ་ན་དཱ་ན་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་ད་ཡོ ལཱ་བྷཱ. སུ་ལ་དྡྷཱ ལཱ་བྷཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཾ ཨ་ནུ་སྶ་རེ་ཡྻཱཏི ཏཾ ཀུ་ལ་ཉྷེ་ཏཾ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་སྶ་རེ་ཡྻ. ཝུ་ཏྟཾ ཏེ་སཾ ‘‘ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་མྤཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༠༤; སཾ. ནི. ༥.༡༨༤).

ཙཱུ་ལ༹་གོ་སི་ངྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༢. མ་ཧཱ་གོ་སི་ངྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣༣༢. ཀོ་ཙི་དེ་ཝཱཏི གོ་སི་ངྒ་སཱ་ལ་ཝ་ན་སཱ་མ་ནྟ་ཏོ ནི་ཝི་ཊྛེ་སུ ཡོ ཀོ་ཙི གཱ་མོ གོ་ཙ་ར་གཱ་མོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ནི་བ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ གོ་ཙ་ར་གཱ་མོ ན ག་ཧི་ཏོ, ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ པ་རི་དཱི་པི་ཏཾ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ར་ཉྙ་ནི་དཱ་ན་ཀཾ ནཱ་མེ་ཏཾ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི དེ་ཝ་ལོ་ཀེ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ཙ. ཐི་ར་ཀཱ་ར་ཀེ་ཧཱིཏི སཱ་ས་ནེ ཐི་ར་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཀེ་ཧི. ས་ཝ་ན་ནྟེ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ག་བྦྷ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཾ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ དྷ་མྨ་སྶ ས་ཝ་ན་ཏོ སཱ་ཝ་ཀཱ. སཱུ་རི་ཡོ ཝི་ཡ བྷཱ་སུ་ར་གུ་ཎ་རཾ་སི་ཏཱ་ཡ མོ་ཧ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏོ. ཙ་ནྡོ ཝི་ཡ ར་མ་ཎཱི་ཡ་མ་ནོ་ཧ་ར་སཱི་ཏ་ལ་གུ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ཏོ. སཱ་ག་རོ ཝི་ཡ ག་མྦྷཱི་ར་ཐི་ར་ཝི་པུ་ལཱ་ནེ་ཀ་གུ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཋི་ཏ་དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. གུ་ཎ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཐེ་ར་སྶ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏ་ཏཱ, གུ་ཎ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ ཙ སུ་ཏྟེ་སུ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཉཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཏཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟནྟི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡེ ཨཱ་ག་ཏཾ མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟཾ (མ. ནི. ༡.༡༤༦). ཐེ་ར་པ་ཉྷ་སུ་ཏྟནྟི སུ་ཏྟ་ནི་པཱ་ཏེ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཝ་གྒེ ཨཱ་ག་ཏཾ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སུ་ཏྟཾ (སུ. ནི. ༩༦༡-༩༨༡). ཐེ་ར་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟནྟི ཨི་མ་སྶ ཙ ཐེ་ར་སྶ ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཱ་ཡ ས་ཏྠུ ས་མྨུ་ཁཱ སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ནནྟི ཐེ་ར་སྶེ་ཝ མ་ཧ་ཏཱ ཉཱ་ཏི་པ་རི་ཝ་ཊྚེ་ན མ་ཧ་ཏཱ ཙ བྷོ་ག་པ་རི་ཝ་ཊྚེ་ན ས་ཧ གྷ་རཱ་ཝཱ་ས་པ་རི་ཙྩཱ་གོ ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ནཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི. ཡ་དི་དནྟི ནི་པཱ་ཏོ, ཡོ ཨ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

མ་ཧཱ་པ་ཉྙེ བྷི་ཀྑཱུ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཀི་ར སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ པ་རི་ཝཱ་ར་བྷི་ཀྑཱུ་པི མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ ཨེ་ཝ ཨ་ཧེ་སུཾ. དྷཱ་ཏུ་སོ ཧི ས་ཏྟཱ སཾ་ས་ནྡ་ནྟི. ས་ཡཾ ཨི་དྡྷི་མཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཡཾ པ་ན་ཏྠོ དྷཱ་ཏུ་སཾ་ཡུ་ཏྟེ་ན (སཾ. ནི. ༢.༩༩) དཱི་པེ་ཏ་བྦོ – གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊ་པ་བྦ་ཏེ གི་ལཱ་ན་སེ་ཡྻཱ་ཡ ནི་སི་ནྣོ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ར་ཀྑ་ཏྠཱ་ཡ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཝ་ས་ནྟེ་སུ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་སཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཙ་ངྐ་མ་ནྟཾ ཝོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘པ་སྶ་ཐ ནོ ཏུ་མྷེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱ་རི་པུ་ཏྟཾ ས་མྦ་ཧུ་ལེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཙ་ངྐ་མ་ནྟ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ. ས་བྦེ ཁོ ཨེ་ཏེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑཱུ མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ’’ཏི ས་བྦཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦཾ.

ཝ་ན་ནྟེཏི ཨུ་པ་ཝ་ན་ནྟེ. མེ་གྷ་ཝ་ཎྞཱ་ཡཱཏི ནཱི་ལཱ་བྷཱ་ཡ. ས་མུ་དྡ་ཀུ་ཙྪི་ཏོ ཨུ་གྒ་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏ་མ་ཏྠ་ཀ་ས་མཱི་པེ ཨཱ་བྷཱ་ཕ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ‘‘པཱ་ཙཱི་ན་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏ་མ་ཏྠ་ཀེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏ་མ་ཏྠ་ཀེ ཙ་ནྡ་མ་ཎྜ་ལ་སྶ ཝི་ཙ་ར་ཎ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ས་ཏི ལོ་ཀ་ནྟ་རི་ཀ་ནི་ར་ཡེ་སུ་པི ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨཱ་བྷཱ ཕ་རེ་ཡྻ. ཨུ་བྦེ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཧི ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏ་སྶ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏོ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟི. སཱ་ལ་ཀུ་སུ་མ་པ་བྷཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ར་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ལཱ་ཁཱ་ར་སེ་ན སི་ཉྩ་མཱ་ནཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི. ཨུ་པ་གཱ་ཡ་མཱ་ནཱ ཝི་ཡཱཏི པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པེ་ཙྩ གཱ་ཡ་མཱ་ནཱ ཝི་ཡ. ཀཱ་ཡ ནུ ཁོ ཨ་ཛྫ ར་ཏི་ཡཱཏི ཨ་ཛྫ ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ར་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝ ནུ ཁོ, ཨུ་དཱ་ཧུ དྷ་མྨ་སཱ་ཀ་ཙྪཱ་ར་ཏི་ཡཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ར་ཏི་ཡཱ་ཏི ཙི་ནྟེ་སི.

དྭེ ཙ་ནྡ་མ་ཎྜ་ལཱ་ནི ཝི་ཡ པ་ར་མ་སོ་བྷ་གྒ་པྤ་ཏྟཱ་ཡ ཀ་ནྟི་ཡཱ. དྭེ སཱུ་རི་ཡ་མ་ཎྜ་ལཱ་ནི ཝི་ཡ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་ས་མུ་ཛྫ་ལཱ་ཡ གུ་ཎ་ཝི་བྷཱུ་ཏི་ཡཱ. དྭེ ཚ་དྡ་ནྟ་ནཱ་ག་རཱ་ཛཱ་ནོ ཝི་ཡ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ. དྭེ སཱི་ཧཱ ཝི་ཡ ཏེ་ཛུ་སྶ་ད་ཏཱ་ཡ. དྭེ བྱ་གྒྷཱ ཝི་ཡ ཨ་ནོ་ལཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ. ས་བྦ་པཱ་ལི་ཕུ་ལླ་མེ་ཝཱ་ཏི ས་བྦ་མེ་ཝ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཝི་ཀ་སི་ཏཾ.

༣༣༣. ཀ་ཐཱ ཨུ་པ་ཙ་ར་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཀ་ཐཱ་ཨུ་པ་ཙཱ་རོ, ས་ཝ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རོ པ་དེ་སོ, ཏཾ ཀ་ཐཱ་ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ. ར་མ་ཎཱི་ཡ་མེ་ཝ རཱ་མ་ཎེ་ཡྻ་ཀཾ. ཨུ་ཛྫ་ངྒ་ལེཏི ལཱུ་ཁ་པ་དེ་སེ ཀ་ཋི་ན་པ་དེ་སེ. དོ་སེ་ཧི ཨི་ཏཱ ཨ་པ་ག་ཏཱ་ཏི དོ་སི་ནཱ ཏ-ཀཱ་ར་སྶ ན-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. དི་བྦཱ མ་ཉྙེ ག་ནྡྷཱཏི དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ག་ནྡྷཱ ཝི་ཡ. དི་ཝི བྷ་ཝཱ་ཏི དི་བྦཱ. དྭེ ཐེ་རཱཏི སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རཱ. ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ ཏཱ་ཝ མ་མཱ་ཡ་ཏུ ཨ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རོ ཀ་ཐ་ནྟི? ན ཨི་དཾ མ་མཱ་ཡ་ནཾ གེ་ཧ་སྶི་ཏ་པེ་མ་ཝ་སེ་ན, ཨ་ཐ ཁོ གུ་ཎ་བྷ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ནཱ་ཡཾ དོ་སོ.

ཨ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱ པུ་ཙྪཱ ཨ་ནུ་མ་ཏི་པུ་ཙྪཱ, ཨ་ནུ་མ་ཏི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ པུ་ཙྪ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་མྤི ཝུ་དྡྷ་སྶ ཨ་ནུ་མ་ཏིཾ ཨི་ཏ་རོ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏི, ཏེ་ན སཱ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་ངྒྷ་ཁུ་དྡ་ཀ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནུ་མ་ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་མ་ཏི་པུ་ཙྪཱ ནཱ་མེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཁུ་དྡ་ཀ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཀ་ཎི་ཊྛ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. པ་ཊི་བྷཱ་ཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ, ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ ཨ་ཏྠོ, ཏཾ པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ. སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟཱ ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟཱ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི པ་དེ་ས་ཉཱ་ཎེ ཋི་ཏེ་ཧི བྷཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ. སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟཱ ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན སཾ་ས་ནྡི་ཏ་ཏྟཱ. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ ཨ་ཊྚི་ཡ་ནྟི དུ་ཀྑཱ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཊྚོ, ཝི་ནི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཝོ་ཧཱ་རོ. གཱ་མ་བྷོ་ཛ་ཀནྟི ཡ་སྨིཾ གཱ་མེ སོ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཏཾ གཱ་མ་བྷོ་ཛ་ཀཾ. ཛ་ན་པ་ད་བྷོ་ཛ་ཀནྟི ཡ་སྨིཾ ཛ་ན་པ་དེ སོ ཨུ་པྤ་ནྣོ, ཏཾ ཛ་ན་པ་ད་བྷོ་ཛ་ཀཾ. མ་ཧཱ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཨ་མ་ཙྩནྟི ཡ་སྨིཾ ར་ཛྫེ སོ ཛ་ན་པ་དོ, ཏ་སྶ རཱ་ཛ་དྷཱ་ནི་ཡཾ མ་ཧཱ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཨ་མ་ཙྩཾ. སེ་ནཱ་པ་ཏིནྟི ཡ་སྶ ར་ཉྙོ སོ ཨ་མ་ཙྩོ, ཏ་སྶ སེ་ནཱ་པ་ཏིཾ. ཏ་ཐཱ ཨུ་པ་རཱ་ཛནྟི. ཨི་དཾ པ་ནེ་ཏྠ པ་ཀ་ཏི་ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨུ་པ་མེ་ཡྻ་ཏྠཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ན ས་ཉྩ་ར་ཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ནཱ་ར་ཧེ་ན ཝི་ནི་ཙྪི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

པ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༤.༢༢) ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ་ནཾ སཱི་ལཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ནཾ བོ་དྷ་ན་ཏོ, ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི བྷཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཙ པ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ན་པྤ་བ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ལཱི༹་ཏི པཱ་ལི༹, པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨོ. པུ་རི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཙྪི་མེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི. ཨ་ཏྠ་མུ་ཁེ་ན པ་ན པཱ་ལི༹་པ་དེ་སཱ་ན་མྤི ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ, སོ ཙ པུ་བྦཱ་པ་རཱ་ནུ་ས་ནྡྷི-པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི-ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ནྡྷི-ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ. ཏཾ་ཏཾ་དེ་ས་ནཱ་ནཾ པ་ན པུ་བྦཱ་པ་ར་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ པུ་བྦཱ་པ་རཾ. པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨུ་གྒ་ཧི་ཏནྟི བྱ་ཉྫ་ན་སོ ཨ་ཏྠ་སོ ཙ ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་དྡྷཾ ག་ཧི་ཏཾ, པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ན་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཙ ཧ་ད་ཡེ་ན ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏྠི་ཀེ་ཧི སོ་ཏ་བྦ་ཏོ སུ་ཏཾ, པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨོ, ཏཾ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི སུ་ཏ་དྷ་རོ. ཡོ ཧི སུ་ཏ་དྷ་རོ, སུ་ཏཾ ཏ་སྨིཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ཧོ་ཏི སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སུ་ཏ་སྶ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏོ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀ་པ་དཾ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ར་མྤི ཨ་ཝི་ན་ཊྛཾ ཧུ་ཏྭཱ ས་ནྣི་ཙཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་ནྣི་ཙ་ཡོ, སུ་ཏཾ ས་ནྣི་ཙ་ཡོ ཨེ་ཏ་སྨི་ནྟི སུ་ཏ་ས་ནྣི་ཙ་ཡོ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ཡཱཏི ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ. ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ན མུ་སྶ་ཏི.

ཋི་ཏཱ པ་གུ་ཎཱཏི པ་གུ་ཎཱ ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏཱ. ནི་ཙྩ་ལི་ཏནྟི ཨ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཾ. སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱཏི ཨ་ཉྙེ་ཧི སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱ. ས་མ་ནུ་གྒཱ་ཧི་ཏྭཱཏི པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ཨོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ. པ་བ་ནྡྷ་སྶ ཝི་བ་ནྡྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ག་ངྒཱ་སོ་ཏ་ས་དི་སཾ, ‘‘བྷ་ཝ་ངྒ་སོ་ཏ་ས་དི་ས’’ནྟི ཝཱ པཱ་ཋོ, ཨ་ཀི་ཏྟི་མཾ སུ་ཁ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཏྟེ་ཀ་དེ་ས་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཙ ཝ་ཙ་སཱ པ་རི་ཙ་ཡོ ཨི་དྷ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཝ་གྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཏྟ་ད་ས་ཀ…པེ… ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏཱ’’ཏི, ‘‘ད་ས སུ་ཏྟཱ་ནི ག་ཏཱ་ནི, ད་ས ཝ་གྒཱ་ག་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ན་སཱ ཨ་ནུ ཨ་ནུ པེ་ཀྑི་ཏཱ བྷཱ་ག་སོ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏཱ ཙི་ནྟི་ཏཱ མ་ན་སཱ་ནུ་པེ་ཀྑི་ཏཱ. རཱུ་པ་ག་ཏཾ ཝི་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱིཏི རཱུ་པ་ག་ཏཾ ཝི་ཡ ཙ་ཀྑུ་སྶ ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཱཏི ནི་ཛྫ་ཊཾ ནི་གྒུ་མྦཾ ཀ་ཏྭཱ སུ་ཊྛུ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ.

པ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཉཱ་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་དཾ, ཏ་དེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ བྱ་ཉྫེ་ཏཱི་ཏི བྱ་ཉྫ་ནནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ད་མེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ པ་ད་བྱ་ཉྫ་ན’’ནྟི. ཨ་ཀྑ་ར་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ པ་ད་བྱ་ཉྫ་ན་སྶ པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་ཏཱ, སཱ པ་ན པཱ་རི་པཱུ་རཱི ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ད་ས་ཝི་དྷ་བྱ་ཉྫ་ན་བུ་དྡྷི་ཡོ ཨ་པ་རི་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་ཉྙཾ ཨུ་པཱ་ར་མྦྷ་ཀ་རནྟི ཡ་ཐཱ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཏ་སྶ ཨ་ན་ནུ་ལོ་མ་ཀཾ སུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཧ་ར་ཏི. ཏ་ད་ཏྠཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏཱིཏི ཏ་སྶ ཨཱ་ཧ་ཊ་སུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏི. ཏ་སྶ ཀ་ཐཱ ཨ་པ་རི་མ་ཎྜ་ལཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ སུ་ཏྟ་ནྟ་ར་མྤི ཨཱ་ནེ་ནྟོ བ་ཧི ཨེ་ཀ་པ་ད་མྤི ན ག་ཙྪ་ཏི ནཱ་མ. ཨ་མ་ཀྑེ་ནྟོཏི ཨ་ཝི་ནཱ་སེ་ནྟོ. ཏཾ ཏཾ ཨ་ཏྠཾ སུ་ཊྛུ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ཏུ་ལི་ཀཱ་ཡ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ནྟོ ཝི་ཡ. ག་མྦྷཱི་ར་ཏ་ར་མ་ཏྠཾ ག་མེ་ནྟོ ག་མྦྷཱི་ར་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨུ་ད་ཀཾ པེ་སེ་ནྟོ ཝི་ཡ. ཨུ་ཏྟཱ་ན་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཧི མ་རི་ཡཱ་དཾ ཨོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ག་ཙྪེ་ཡྻ. ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ པ་དཾ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི པུ་ན་པྤུ་ནཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ནྟོ པ་དཾ ཀོ་ཊྚེ་ནྟོ སི་ནྡྷ་ཝཱ་ཛཱ་ནཱི་ཡོ ཝི་ཡ. སོ ཧི ཝ་གྒི་ཏཱ་ཡ ག་ཏི་ཡཱ པ་དེ པ་དཾ ཀོ་ཊྚེ་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏི. ཀ་ཐཱ་མ་གྒེ་ན ཏ་སྶ ཀ་ཐཱ པ་རི་མ་ཎྜ་ལཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཏོ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་གྒ་ཧ་ཏོ་ཏི ས་བྦ་སོ པ་རི་པུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

ཨ་ནུ་པྤ་བ་ནྡྷེ་ཧཱིཏི ཝི་སྶ་ཊྛེ་ཧི ཨཱ་ས་ཛྫ་མཱ་ནེ་ཧི. ནཱ་ཏི་སཱི་གྷཾ ནཱ་ཏི་ས་ཎི་ཀཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཨེ་ཀ་ར་ས་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ པ་རི་སཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཝི་སྶ་ཊྛཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ ཀ་ཐེ་ཏི ནཱ་མ, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡོ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ར་ཎིཾ མ་ནྠེ་ནྟོ ཝི་ཡ, ཨུ་ཎྷ་ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ ཁཱ་ད་ནྟོ ཝི་ཡཱཏི སཱི་གྷཾ སཱི་གྷཾ ཀ་ཐ་ན་སྶ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ, ག་ཧི་ཏཾ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝཱཏི་ཨཱ་དི ལ་ངྒྷེ་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ན་སྶ. པུ་རཱ་ཎ་པ་ཎྞ་ནྟ་རེ་སུ ཧི པ་རི་པཱ་ཏི་ཡ་མཱ་ན་གོ་དྷཱ ཀ་དཱ་ཙི དི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཀ་ཏྠ་ཙི ན དི་སྶ་ཏི. ཨོ་ཧཱ་ཡཱཏི ཋ་པེ་ཏྭཱ. ཡོ་པཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཀ་རཱུ་པེ་ན ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཀ་ཐ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. པེ་ཏ་གྒི ནི་ཛ྄ཛྷཱ་མ་ཏ་ཎྷི་ཀ་པེ་ཏ་སྶ མུ་ཁ་ཏོ ནི་ཙྪ་ར་ཎ་ཀ་ཨ་གྒི. ཝི་ཏྠཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཨ་པྤ་ཊི་ཏཱ་ན་ཏ་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཀེ་ན་ཙི རོ་གེ་ན དུ་ཀྑཾ པ་ཏྟོ ཝི་ཡ ནི་ཏྠུ་ན་ནྟོ. ཀ་ནྡ་ནྟོ ཝི་ཡཱཏི ཨུ་ཀྐུ་ཊྛིཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་ཡ. ཨ་པྤ་བ་ནྡྷཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི སུ་ཁེ་ན ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི དི་ནྣ་ན་ཡེ ཋི་ཏོཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་གྒ་ཧཾ ཨ་མུ་ཉྩ་ནྟོ, ཡ་ཐཱ ཙ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཏཾ ཏཾ སུ་ཏྟཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་སུཾ, ཏེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞེ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཙྪི་ནྣ་དྷཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱཏི ‘‘ནཱ་ཏི་སཱི་གྷཾ ནཱ་ཏི་ས་ཎི་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣཾ ཀ་ཐཱ་པ་བ་ནྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ནུ་ས་ཡ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶཱ ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ནཱཏི ན་ཡི་དཾ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ཏ་ཏྟ་ཀ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཐ ཁོ ལ་ཀྑ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ས་ཧ་སྶེ་ན ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ལླ་ངྐེ་ནཱཏི པ་ལླ་ངྐ་པ་དེ་སེ་ན, པ་ལླ་ངྐཱ་ས་ན་ནྟེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱཏི ཝཱ་ར་ནྟ་ར་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི, ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ པ་ན ཝ་ཀྑ་ཏེ་ཝཱ་ཏི.

༣༣༤. ཨཱ་ར་མ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་རཱ་མོ.

༣༣༥. དྷུ་ཝ་སེ་ཝ་ནནྟི ནི་ཡ་ཏ་སེ་ཝི་ཏཾ. པཱ་སཱ་ད་པ་རི་ཝེ་ཎེཏི པཱ་སཱ་ད་ངྒ་ཎེ. ནཱ་བྷི་ཡཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ནནྟི ནཱ་བྷི་ཡཱ བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ནཾ. ཨ་ར་ནྟ་རཱ་ནཱིཏི ཨ་ར་ཝི་ཝ་རཱ་ནི ཏཾ་ཏཾ་ཨ་རཱ་ནཾ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི.

༣༣༦. ས་མཱ་དི་ནྣ་ཨ་ར་ཉྙ་དྷུ་ཏ་ངྒོ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀོ, ན ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་ས་མ་ཏྟེ་ན.

༣༣༧. ན ཨོ་སཱ་དེ་ནྟཱིཏི ན ཨ་ཝ་སཱ་དེ་ནྟི, ན ཨ་ཝ་སཱ་ད་ནཱ་པེ་ཀྑཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཝ་ཏྟི་ནཱིཏི པ་གུ་ཎཱ.

༣༣༨. ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ ཝི་ཧཱ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟི ནཱ་མ ཐེ་ར་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ, པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པ་ན ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

༣༣༩. སཱ་དྷུ་ཀཱ་རོ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་ར་སྶ དི་ནྣོ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨཱ་ན་ནྡོ་ཝ ས་མྨཱ བྱཱ་ཀ་ར་མཱ་ནོ བྱཱ་ཀ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་མྨཱཏི སུ་ཊྛུ, ཡ་ཐཱ་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡེ་ན ཧི ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཙི་ཏྟཾ ཀ་ཐི་ཏཾ, ཏཾ ས་མྨཱ ཀ་ཐི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ས་མྤ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཧི ཡ་ཐཱ་ཀཱ་རཱི ཏ་ཐཱ་ཝཱ་དཱི སོ་བྷ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་མེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ སུ་ཏྟེ སཱི་ལཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཏེ་སཾ སུ་ཝི་དི་ཏ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཏཱ་ནི པ་རི་པཱུ་རེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལ་སྶ ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི. མ་གྒཱ་དི་པ་ས་ཝ་ནཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ག་བྦྷཾ ག་ཎྷཱ་པེ་ཏྭཱ པ་རི་པཱ་ཀཾ ག་མེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

༣༤༠. ‘‘ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཨ་ཏི་དེ་ས་ཝ་སེ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཧི རེ་ཝ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

༣༤༢. ཨ་པ་རེ་པི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ ཀི་ལེ་སེཏི ཨ་པ་རེ་པི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ དོ་ས་མོ་ཧཱ་དི་ཀི་ལེ་སེ. དྷུ་ནི་ཏྭཱཏི ཝི་དྷ་མེ་ཏྭཱ.

༣༤༣. ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ ཨེ་ཝཾ བྱཱ་ཀཱ་སཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་ཀ་ལ་མྤི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ག་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཙ་ཀྑུ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་མེ་ཝ པ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཾ, ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ས་ནྟཱི་ར་ཎ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཎྷཾ སུ་ཁུ་མཾ ཨ་ཏི་ཨི་ཏྟ་ར་ཁ་ཎ་ཝ་ནྟཾ ཙི་ཏྟ་ནྟ་རཾ ཙི་ཏྟ་ནཱ་ན་ཏྟཾ. ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ན་ཉྩ ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཁ་ནྡྷ་ནྟ་རཱ་དི. པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎེ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཏ་ཐེ་ཝ ཏ་ཏི་ཡཾ ཛྷཱ་ན་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཛྷཱ་ན་སྶེ་ཝ ཨེ་ཀ་ནྟ་རི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་ཀྐ་མ་ནཾ ཛྷཱ་ནོ་ཀྐ་ནྟི་ཀཾ ནཱ་མ. པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎེ པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པུ་ན ཏ་དེ་ཝ ཏེ་ཛོ་ཀ་སི་ཎེ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཛྷཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶེ་ཝ ཨེ་ཀ་ནྟ་རི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་ཀྐ་མ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎོ་ཀྐ་ནྟི་ཀཾ ནཱ་མ. ‘‘པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ངྒི་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡཱ་ཝ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ དུ་ཝ་ངྒི་ཀ་ནྟི ཛྷཱ་ན་ངྒ་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ནཾ ཨ་ངྒ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ. ‘‘ཨི་དཾ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཾ…པེ… ཨི་དཾ ཨོ་དཱ་ཏ་ཀ་སི་ཎ’’ནྟི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ. པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎེ པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤི ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཾ ཨ་ངྒ་ས་ངྐ་ནྟི. པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎེ པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཏ་དེ་ཝ ཨཱ་པོ་ཀ་སི་ཎེ་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཀ་སི་ཎེ་སུ ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ ཛྷཱ་ན་སྶ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ངྐ་ནྟི. ཨེ་ཀ་ཏོ་ཝ་ཌྜྷ་ནཾ ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝ་ཌྜྷ་ནནྟི ཨི་དཾ ཁ་ནྡྷཱ་དི་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ལ་བྦྷ་ཏི. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ ཧི ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཾ བྷཱ་ཛེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ཏི་ཀེ ག་ཧེ་ཏྭཱ དུ་ཀེ་སུ པ་ཀྑི་པི, དུ་ཀེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏི་ཀེ་སུ པ་ཀྑི་པི, ཨི་དཾ ཨེ་ཀ་ཏོ་ཝ་ཌྜྷ་ནཾ. ཏི་ཀེ ཙ དུ་ཀེ ཙ ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ཀ་ཐེ་སི, ཨི་དཾ ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝ་ཌྜྷ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ སེ་ས་ཁ་ནྡྷེ་སུ དྷཱ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་སུ ཙ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝི་བྷ་ངྒ་པྤ་ཀ་ར་ཎེ (ཝི་བྷ. ༣༢-༣༣; ༡༥༥-༡༥༦, ༡༨༣-༡༨༤) ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་བྷི་དྷ་མྨི་ཀ་དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་སྶེ་ཝ པཱ་ཀ་ཊ’’ནྟི. ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨེ་སུ ཏཱི་སུ ལ་ཀྑ་ཎེ་སུ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཾ ས་མ་ཡ་ནྟ་རེ་སུ ཙ ཀོ་ས་ལླཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཡཾ ས་ཀ་ཝཱ་དོ ཨ་ཡཾ པ་ར་ཝཱ་དོ་ཏི ན ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་ཀ་ཝཱ་དཾ…པེ… དྷ་མྨ་ནྟ་རཾ ཝི་སཾ་ཝཱ་དེ་ཏི. ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ པ་ན ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་བྷི་དྷ་མྨི་ཀོ ས་ཀ་ཝཱ་དཾ…པེ… ན ཝི་སཾ་ཝཱ་དེ་ཏི.

༣༤༤. ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སེ ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བ་ལེ་ཧི པ་རི་གྒ་ཎྷ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏྟཱ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ ཙ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘དུ་པྤ་ཉྙོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་བྦཱ་ན་སྶཱཏི ས་བྦཱ་ནི ཨ་སྶ. ཝི་སེ་ཝི་ཏ་ཝི་པྥ་ནྡི་ཏཱ་ནཱིཏི ཀི་ལེ་ས་ཝི་སཱུ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་ནི ཙེ་ཝ དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཝི་པྥ་ནྡི་ཏཱ་ནི ཙ. བྷ་ཉྫི་ཏྭཱཏི མ་དྡི་ཏྭཱ. བ་ཧཱིཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཏོ བ་ཧི པུ་ཐུ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎེ.

༣༤༥. པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་རི་ཡཱ་ཡ-ས་དྡོ ‘‘ཨ་ཏྠི ཁྭེ་ས, བྲཱ་ཧྨ་ཎ, པ་རི་ཡཱ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༨.༡༡; པཱ་རཱ. ༣-༩) ཝི་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སོ་བྷ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི. ཡ་དི བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཨི་དྷ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, བྷི་ཀྑུ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་པ་ལླ་ངྐཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ཧེ་ཝ ས་ངྒྷཱ་རཱ་མོ སོ་བྷེ་ཏ་བྦོ, ན ཨ་ཉྙེ་ཧཱི་ཏི ཨཱ་པ་ནྣ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པི་ཙ པ་ཙྪི་མཾ ཛ་ན་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ནི་བྦཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་སཱ་རཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པ་ཊི་པ་ཏྟི་སཱ་རོ, ཏཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་སཱ་རཾ. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཀེ་ན་ཙི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ལེ་སེ་ན ཝི་ནཱ མུ་ཁྱེ་ན ན་ཡེ་ནེ་ཝ. ཡོ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ན ཝུ་ཊྛ་ཧི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ད་ལ༹ྷ་ས་མཱ་དཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣོ ཏཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟྭཱ་ཝ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ན ཨི་དཾ གོ་སི་ངྒ་སཱ་ལ་ཝ་ནཾ སོ་བྷ་ཏི, སཱ་ས་ནེ ས་བྦཱ་ར་མྦྷཱ་ནཾ ཏ་ད་ཏྠ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཱ་ཝ་ཧཾ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡེ་ནེ་ཝ དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་རི་ཡོ་སཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱ་ཝ དེ་ས་ནཾ ནི་ཊྛ་པེ་སཱིཏི.

མ་ཧཱ་གོ་སི་ངྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༣. མ་ཧཱ་གོ་པཱ་ལ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣༤༦. ཏ་ཏྠཱཏི གོ་པཱ་ལ་ཀ་སུ་ཏྟེ. ཏི་སྶོ ཀ་ཐཱཏི (ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༡༡.༡༧) ཏི་སྶོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ, ཏི་ཝི་དྷཱ སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀེ་ཀཾ པ་དཾ ནཱ་ལ༹ཾ མཱུ་ལཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ་ས་ཉྙི་ཏཱ ཨེ་ཀ་ནཱ་ལི༹་ཀཱ, ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཝཱ པ་དཾ ནཱ་ལ༹ཾ ཨ་ཏྠ་ནི་གྒ་མ་ན་མ་གྒོ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ནཱ་ལི༹་ཀཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀེ་ཀ་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་ཀ་ཐ་ན’’ནྟི. ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཾ་སཱ བྷཱ་གཱ ཨ་ཏྠ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎཱུ་པཱ་ཡཱ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཙ་ཏུ་ར་སྶཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་ཀྐཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ན’’ནྟི. ནི་ཡ་མ་ཏོ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཨཱ་ར་དྡྷ་སྶ ཝ་ཏྟོ སཾ་ཝ་ཏྟོ ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ནི་སི་ནྣ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ, ཡ་ཐཱ་ར་དྡྷ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་པི་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཎྜི་ཏཾ གོ་པཱ་ལ་ཀཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀེ་ཀ་པ་ད་སྶཱཏི པི་ཎྜ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན བ་ཧུ་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མེ་ཀ་སྶ པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ. ཨ་ཡཾ ས་བྦ་ཏྠེ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏི. ཙ་ཏུ་ཀྐཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱཏི ཀ་ཎྷ་པ་ཀྑེ ཨུ་པ་མཱུ་པ་མེ་ཡྻ་དྭ་ཡཾ, ཏ་ཐཱ སུ་ཀྐ་པ་ཀྑེ་ཏི ཨི་དཾ ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ. ཨ་ཡཾ ཨཱི་དི་སེ་སུ ཨེ་ཝ སུ་ཏྟེ་སུ ལ་བྦྷ་ཏི. པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ག་མ་ནནྟི ཀེ་ཙི ཏཱ་ཝ ཨཱ་ཧུ – ‘‘ཀ་ཎྷ་པ་ཀྑེ ཨུ་པ་མཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་མཱ ཙ ནཱ་མ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨུ་པ་མེ་ཡྻ་ས་མྤ་ཊི་དཱ་ན་ཏྠཱ་ཏི ཨུ་པ་མེ་ཡྻ་ཏྠཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑ་ནི་དྡེ་སོ ཙ ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི སུ་ཀྐ་པ་ཀྑ་མྤི ཨུ་པ་མཱུ་པ་མེ་ཡྻ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ སུ་ཏྟ་ཏྠ་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་པ་ན’’ནྟི. ཀ་ཎྷ་པ་ཀྑེ ཨུ་པ་མེ་ཡྻཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ག་མ་ནཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘ཀ་ཎྷ་པ་ཀྑེ སུ་ཀྐ་པ་ཀྑེ ཙ ཏཾ་ཏཾ་ཨུ་པ་མཱུ་པ་མེ་ཡྻ་ཏྠཱ་ནཾ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་པེ་ཏྭཱ་ཝ ཀ་ཐ་ནཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ག་མ་ན’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཡནྟི ནི་སི་ནྣ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ གོ་པཱ་ལ་ཀ་སུ་ཏྟེ. ས་བྦཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཎྞཱཏི ས་བྦེ་ཧི་པི པུ་བྦཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཨཱ་ཙ་རི་ཏཱ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ཙེ་ཝ པཱ་ལི༹ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི.

ཨ་ངྒཱི་ཡ་ནྟི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན ཉཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ངྒཱ་ནི, བྷཱ་གཱ. ཏཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ ཡ་སྨཱ སཱ་ཝ་ཛྫ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ངྒེ་ཧཱི་ཏི ཨ་གུ་ཎ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ཧཱི’’ཏི. གོ་མ་ཎྜ་ལནྟི གོ་ས་མཱུ་ཧཾ. པ་རི་ཧ་རི་ཏུནྟི ར་ཀྑི་ཏུཾ. ཏཾ པ་ན པ་རི་ཧ་ར་ཎཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་རི་ཏུ’’ནྟི. ཝ་ཌྜྷིནྟི གུ་ནྣཾ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝཾ བ་ཧུ་གོ་ར་ས་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་རི་ཝུ་དྡྷིཾ. ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀ་མི་ད’’ནྟི རཱུ་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི རཱུ་པཾ, པ་རི་མཱ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དོ་པི ས་རཱི་ར་རཱུ་པ་མྤཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་ཎ་ན་ཏོ ཝཱ ཝ་ཎྞ་ཏོ ཝཱ’’ཏི. ན པ་རི་ཡེ་ས་ཏི ཝི་ན་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ. ནཱི་ལཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན སེ་ཏ་ས་བ་ལཱ་དི་ཝ་ཎྞཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

དྷ་ནུ་ས་ཏྟི་སཱུ་ལཱ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་སྶཱ་སཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ གཱ་ཝཱི་སུ ཀ་ཏཾ དྷ་ནུ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཀུ་མཱ་ར་བྷ་ཏྟི་ག་ཎཱ་ནཾ གཱ་ཝཱི་སུ ཀ་ཏཾ ས་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཨི་སྶ་ར་བྷ་ཏྟི་ག་ཎཱ་ནཾ གཱ་ཝཱི་སུ ཀ་ཏཾ སཱུ་ལ་ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན རཱ་མ་ཝཱ་སུ་དེ་ཝ་ག་ཎཱ་དཱི་ནཾ གཱ་ཝཱི་སུ ཀ་ཏཾ ཕ་ར་སུ་ཙ་ཀྐཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

ནཱི་ལ་མ་ཀྑི་ཀཱཏི པི་ངྒ་ལ་མ་ཀྑི་ཀཱ, ཁུ་དྡ་མ་ཀྑི་ཀཱ ཨེ་ཝ ཝཱ. ས་ཊ་ཏི རུ་ཛ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི སཱ་ཊི་ཀཱ, སཾ་ཝ་དྡྷཱ སཱ་ཊི་ཀཱ་ཏི ཨཱ་སཱ་ཊི་ཀཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཝཱ་ཀེ་ནཱཏི ཝཱ་ཀ་པ་ཏྟེ་ན. ཙཱི་ར་ཀེ་ནཱཏི པི་ལོ་ཏི་ཀེ་ན. ཨ་ནྟོ་ཝ་སྶེཏི ཝ་སྶ་ཀཱ་ལ་སྶ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ. ནི་གྒཱ་ཧནྟི སུ་སུ་མཱ་རཱ་དི་གྒཱ་ཧ་ར་ཧི་ཏཾ. པཱི་ཏནྟི པཱ་ནཱི་ཡ་སྶ པཱི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ. སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷཱ་དི་པ་རི་སྶ་ཡེ་ན སཱ་ས་ངྐོ ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡོ.

པ་ཉྩ ཨ་ཧཱ་ནི བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པ་ཉྩཱ་ཧི་ཏོ, སོ ཨེ་ཝ ཝཱ་རོ་ཏི པ་ཉྩཱ་ཧི་ཀ་ཝཱ་རོ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏྟཱ་ཧི་ཀ་ཝཱ་རོཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཙི་ཎྞ་ཊྛཱ་ནནྟི ཙ་རི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ གོ་ཙ་ར་གྒ་ཧི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ.

པི་ཏུ་ཊྛཱ་ནནྟི པི་ཏ་རཱ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ, པི་ཏ་རཱ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ་རུ་ཙིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟཱིཏི གུ་ནྣཾ རུ་ཙི་ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ གོ་ཙ་ར་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཝཱ ན་དི་པཱ་རཾ ཝཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟི. གོ་བྷ་ཏྟནྟི ཀ་པྤཱ་ས་ཊྛི་ཀཱ་དི་མི་སྶཾ གོ་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ བྷ་ཏྟཾ, བྷ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཡཱ་གུ་པི ག་ཧི་ཏཱ.

༣༤༧. ‘‘དྭཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཀཱ་ར་དྭ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ག་ཎ་ན་ཏོ ཝཱ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱཏི ‘‘ཨུ་པ་ཙ་ཡོ ས་ནྟ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ཏིཾ དྭི་དྷཱ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ད་ས ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི པ་ཉྩ་ད་ས སུ་ཁུ་མ་རཱུ་པཱ་ནཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ རཱུ་པ་ཀ་ཎྜ་པཱ་ལི༹་ཡཾ (དྷ. ས. ༦༥༡-༦༥༥) ཨཱ་ག་ཏཱ. པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི རཱུ་པ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱཏི ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་ངྐ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ རཱུ་པ་བྷཱ་གཱ. རཱུ་པ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱཏི ཝཱ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཀ་ལཱ་པ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ རཱུ་པ་ཀ་ལཱ་པཱ. ཀོ་ཊྛཱ་སཱཏི ཙ ཨཾ་སཱ, ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀོ་ཊྛནྟི ཝཱ ས་རཱི་རཾ, ཏ་སྶ ཨཾ་སཱ ཀེ་སཱ་ད་ཡོ ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་ཏི ཨ་ཉྙེ་པི ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ ཀོ་ཊྛཱ་སཱ ཝི་ཡ ཀོ་ཊྛཱ་སཱ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པཱིཏི ཨུ་པ་མཱ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ. ཏ་ཏྠ རཱུ་པཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ རཱུ་པཾ ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཉཱ་ཎེ་ན པ་རི་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ. ཨ་རཱུ་པཾ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱཏི ཏཾ རཱུ་པཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཀེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁ་ནྡྷེ ‘‘ཨ་རཱུ་པ’’ནྟི ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ. རཱུ་པཱ་རཱུ་པཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི པུ་ན ཏ་ཏྠ ཡཾ རུ་པྤ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཏཾ རཱུ་པཾ, ཏ་ད་ཉྙཾ ཨ་རཱུ་པཾ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ ཀི་ཉྩི ན་ཏྠི ཨ་ཏྟཱ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནི་ཡཾ ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ནཱ པ་ཙྩ་ཡེ་ན ས་པྤ་ཙྩ་ཡ་ནྟི པ་ཙྩ་ཡཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཡོ ཀ་ལཱ་པ་ས་མྨ་ས་ནཱ་དི་ཀྐ་མེ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, སོ ན ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

ཨེ་ཏྟ་ཀཾ རཱུ་པཾ ཨེ་ཀ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནནྟི ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, སོ་ཏ་གྷཱ་ན་ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཀཱ་ཡཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨི་ཏྠི་ནྡྲི་ཡཾ པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ནྟི ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷཾ ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན, ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི ཨི་དཾ དྭ་ཡཾ ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀཾ རཱུ་པཾ ཨེ་ཀ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ. ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ན་མེ་ཀཾ ཨུ་ཏུ་ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན དྭི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ. རཱུ་པ་སྶ ལ་ཧུ་ཏཱ མུ་དུ་ཏཱ ཀ་མྨ་ཉྙ་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀཾ རཱུ་པཾ ཨུ་ཏུ་ཙི་ཏྟཱ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཏི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ. རཱུ་པ་ག་ནྡྷ་ར་ས་ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་ས་དྷཱ་ཏུ ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རོ་ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀཾ རཱུ་པཾ ཨུ་ཏུ་ཙི་ཏྟཱ་ཧཱ་ར་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨུ་པ་ཙ་ཡོ ས་ནྟ་ཏི ཛ་ར་ཏཱ རཱུ་པ་སྶ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀཾ རཱུ་པཾ ན ཀུ་ཏོ་ཙི ས་མུ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ན ཛཱ་ནཱ་ཏི. ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏོ རཱུ་པཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ‘‘ག་ཎ་ན་ཏོ རཱུ་པཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཀ་མྨ་ལ་ཀྑ་ཎོཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏཾ དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཀ་མྨཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཀ་མྨ་ལ་ཀྑ་ཎོ, བཱ་ལོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘ཏཱི་ཎི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བཱ་ལ་སྶ བཱ་ལ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི? དུ་ཙྩི་ནྟི་ཏ་ཙི་ནྟཱི ཧོ་ཏི, དུ་བྦྷཱ་སི་ཏ་བྷཱ་སཱི, དུ་ཀྐ་ཊ་ཀ་མྨ་ཀཱ་རཱི. ཨི་མཱ་ནི ཁོ…པེ… ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༢; ནེ་ཏྟི. ༡༡༦). ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏཾ སུ་ཙ་རི་ཏ་ཀ་མྨཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཀ་མྨ་ལ་ཀྑ་ཎོ, པ་ཎྜི་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ – ‘‘ཏཱི་ཎི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཎྜི་ཏ་སྶ པ་ཎྜི་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི? སུ་ཙི་ནྟི་ཏ་ཙི་ནྟཱི ཧོ་ཏི, སུ་བྷཱ་སི་ཏ་བྷཱ་སཱི, སུ་ཀ་ཏ་ཀ་མྨ་ཀཱ་རཱི. ཨི་མཱ་ནི ཁོ…པེ… པ་ཎྜི་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༢༥༣; ཨ. ནི. ༣.༣; ནེ་ཏྟི. ༡༡༦). ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཾ ཀ་མྨཾ པ་ཎྜི་ཏ་མཱ་ལ་ལ་ཀྑ་ཎ’’ནྟི. བཱ་ལེ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ པ་ཎྜི་ཏེ ན སེ་ཝ་ཏཱིཏི ཡཾ བཱ་ལ་པུ་གྒ་ལེ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ པ་ཎྜི་ཏ་སེ་ཝ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ན ཀ་རོ་ཏི. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་ཡ་མཱ་དཱི་ན་ཝོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ པུ་ན ‘‘བཱ་ལེ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨི་དཾ ཝོ ཀ་པྤ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཏ་ད་ནུ་ལོ་མ་ཉྩེ, ཏཾ ཀ་པྤི་ཡཾ. ཡཾ ‘‘ཨི་དཾ ཝོ ན ཀ་པྤ་ཏཱི’’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཏ་ད་ནུ་ལོ་མ་ཉྩེ, ཏཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ. ཡཾ ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏཾ, ཏཾ ཀུ་ས་ལཾ, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ. ཏ་དེ་ཝ སཱ་ཝ་ཛྫཾ, ཀུ་ས་ལཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཾ. ཨཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཨཱ་དི་ཏོ དྭེ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ ག་རུ་ཀཾ, ཏ་ད་ཉྙཾ ལ་ཧུ་ཀཾ. དྷ་མྨ་ཏོ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫཾ ག་རུ་ཀཾ, ཨ་པྤ་སཱ་ཝ་ཛྫཾ ལ་ཧུ་ཀཾ. ས་པྤ་ཊི་ཀཱ་རཾ ས་ཏེ་ཀི་ཙྩཾ, ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱ་རཾ ཨ་ཏེ་ཀི་ཙྪཾ. དྷ་མྨ་ཏཱ་ནུ་ག་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨི་ཏ་རཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཏཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོཏི ཀ་པྤི་ཡཱ་ཀ་པྤི་ཡཾ ག་རུ་ཀ་ལ་ཧུ་ཀཾ ས་ཏེ་ཀི་ཙྪཱ་ཏེ་ཀི་ཙྪཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ སུ་ཝི་སུ་དྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ སཱི་ལཾ ར་ཀྑི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཾ སཱ་ཝ་ཛྫཱ་ན་ཝ་ཛྫཾ ཀཱ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧ་མྤི ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཀུ་ཏོ ཏ་སྶ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་ཌྜྷ་ནཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་ཌྜྷེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱི’’ཏི.

གོ་ཝ་ཎ་ས་དི་སེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ དུ་ཀྑུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཏོ མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ ཨཱ་སཱ་ཊི་ཀཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་སཱ་ཊི་ཀཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཨཱ་སཱ་ཊི་ཀཾ ཨ་ཧཱ་རེ་ཏྭཱ’’ཏི.

‘‘ག་ཎྜོ་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩ་ནྣེ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ (ཨ. ནི. ༨.༥༦) ཚ་ཧི ཝ་ཎ་མུ་ཁེ་ཧི ཝི་སྶ་ནྡ་མཱ་ན་ཡཱུ་སོ ག་ཎྜོ ཝི་ཡ པི་ལོ་ཏི་ཀ་ཁ་ཎྜེ་ན ཚ་ཧི དྭཱ་རེ་ཧི ཝི་སྶ་ནྡ་མཱ་ན་ཀི་ལེ་སཱ་སུ་ཙི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཎོ ས་ཏི་སཾ་ཝ་རེ་ན པི་ད་ཧི་ཏ་བྦོ, ཨ་ཡཾ པ་ན ཨེ་ཝཾ ན ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ སོ གོ་པཱ་ལ་ཀོ ཝ་ཎཾ ན པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ སཾ་ཝ་རཾ ན ས་མྤཱ་དེ་ཏཱི’’ཏི.

ཡ་ཐཱ དྷཱུ་མོ ཨི་ནྡྷ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ས་ཎྷོ སུ་ཁུ་མོ ཏཾ ཏཾ ཝི་ཝ་རཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་སྶ བྱཱ་པེ་ནྟོ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཌཾ་ས་མ་ཀ་སཱ་དི་པ་རི་སྶ་ཡཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏི, ཨ་གྒི་ཛཱ་ལ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་སྶ པུ་བྦ་ངྒ་མོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨི་ནྡྷ་ན་བྷཱུ་ཏཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ས་ཎྷཱ སུ་ཁུ་མཱ ཏཾ ཏཾ ཁ་ནྡྷ་ནྟ་རཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ནྟ་ར་ཉྩ ཨ་ནུ་པ་ཝི་སྶ བྱཱ་པེ་ཏི, ས་ཏྟཱ་ནཾ མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་པ་རི་སྶ་ཡཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏི, ཉཱ་ཎ་གྒི་ཛཱ་ལ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་སྶ པུ་བྦ་ངྒ་མོ་ཏི དྷཱུ་མོ ཝི་ཡཱ་ཏི དྷཱུ་མོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘གོ་པཱ་ལ་ཀོ དྷཱུ་མཾ ཝི་ཡ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་དྷཱུ་མཾ ན ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཀཱ་ཏ་བྦཱ ཏ་ད་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ ཨུ་པ་ནི་སི་ནྣ་ཀ་ཐཱ. ཀ་ཏ་སྶ དཱ་ནཱ་དི་པུ་ཉྙ་སྶ ཨ་ནུ་མོ་ད་ན་ཀ་ཐཱ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ. ཏ་ཏོཏི དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. ‘‘བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ གུ་ཎ་ཝཱ’’ཏི ན ཛཱ་ན་ནྟཱི་ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱ་ནཱ་པ་ན་ཏྠཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་དི ན ཀཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ་ཏི? ས་ཙྩཾ, ན ཀཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ, སུ་དྡྷཱ་ས་ཡེ་ན པ་ན དྷ་མྨེ ཀ་ཐི་ཏེ ཏ་སྶ གུ་ཎ་ཛཱ་ན་ན་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ –

‘‘ནཱ་བྷཱ་ས་མཱ་ནཾ ཛཱ་ན་ནྟི, མི་སྶཾ བཱ་ལེ་ཧི པ་ཎྜི་ཏཾ;

བྷཱ་ས་ཡེ ཛོ་ཏ་ཡེ དྷ་མྨཾ, པ་གྒ་ཎྷེ ཨི་སི་ནཾ དྷ་ཛ’’ནྟི. (སཾ. ནི. ༢.༢༤༡);

ཏ་ར་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཏི་ཏྠཾ, ན་དཱི་ཏ་ལཱ༹་ཀཱ་དཱི་ནཾ ན་ཧཱ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ ཨོ་ཏ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ པ་ན ཏཾ ཨུ་ད་ཀེ་ན ཨོ་ཏི་ཎྞ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་རཱི་ར་མ་ལཾ པ་ཝཱ་ཧེ་ཏི, པ་རི་སྶ་མཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏི, ཝི་སུ་དྡྷིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མཱི་པཾ ཨོ་ཏི་ཎྞ་ས་ཏྟཱ་ནཾ དྷ་མྨཱུ་ད་ཀེ་ན ཙི་ཏྟ་མ་ལཾ པ་ཝཱ་ཧེ་ནྟི, པ་རི་སྶ་མཾ ཝི་ནོ་དེ་ནྟི, ཝི་སུ་དྡྷིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏེ ཏི་ཏྠཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཏི་ཏྠཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏི་ཏྠ་བྷཱུ་ཏེ བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི. བྱ་ཉྫ་ནཾ ཀ་ཐཾ རོ་པེ་ཏ་བྦནྟི, བྷ་ནྟེ, ཨི་དཾ བྱ་ཉྫ་ནཾ ཨ་ཡཾ ས་དྡོ ཀ་ཐཾ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ རོ་པེ་ཏ་བྦོ, ཀེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝཱ་ཙ་ཀོ ཛཱ་ཏོ. ‘‘ནི་རཱུ་པེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝཱ པཱ་ཋོ, ནི་རཱུ་པེ་ཏ་བྦཾ ཨ་ཡཾ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི ཀ་ཐ་མེ་ཏྠ ནི་རུ་ལ༹ྷཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་མ་སྶ བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ཀོ ཨ་ཏྠོཏི ས་དྡ་ཏྠཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེཏི ཨི་མ་སྨིཾ པཱ་ལི༹་པ་དེ་སེ. པཱ་ལི༹ ཀིཾ ཝ་དེ་ཏཱིཏི བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཏྠོ ཀིཾ དཱི་པེ་ཏཱིཏི བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ ཝཱ ས་ངྐེ་ཏ་ཏྠཾ ཝཱ. ན པ་རི་པུ་ཙྪ་ཏཱིཏི ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ན་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་སོ པུ་ཙྪཾ ན ཀ་རོ་ཏི. ན པ་རི་པ་ཉྷ་ཏཱིཏི པ་རི པ་རི ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪཾ ན ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི. ཏེཏི བ་ཧུ་སྶུ་ཏ་བྷི་ཀྑཱུ. ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ ན ད་སྶེ་ནྟཱི’’ཏི. ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་ཏནྟི ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་པཱ་ཀ་ཊཱི་ཀ་ཏཾ གུ་ཡ྄ཧཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ. ན ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་རོ་ནྟཱིཏི སི་ནེ་རུ་མཱུ་ལ་ཀཾ ཝཱ་ལི་ཀཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ནྟོ ཝི་ཡ པ་ཐ་ཝཱི་ས་ནྡྷཱ་རོ་ད་ཀཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཙ ཨུ་ཏྟཱ་ནཾ ན ཀ་རོ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཡ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཝ་སེ་ན བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ ‘‘ཏི་ཏྠ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ, ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ དྷ་མྨཾ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཏི་ཏྠ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨོ ཧི ཏ་ར་ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ནི་བྦཱ་ནཾ ནཱ་མ ཏ་ལཱ༹་ཀ་ནྟི ‘‘ཏི་ཏྠ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ སུ་མེ་དྷ་བྷཱུ་ཏོ –

‘‘ཨེ་ཝཾ ཀི་ལེ་ས་མ་ལ་དྷོ་ཝཾ, ཝི་ཛྫ་ནྟེ ཨ་མ་ཏ་ནྟ་ལེ༹;

ན ག་ཝེ་ས་ཏི ཏཾ ཏ་ལཱ༹་ཀཾ, ན དོ་སོ ཨ་མ་ཏ་ནྟ་ལེ༹’’ཏི. (བུ. ཝཾ. ༢.༡༤);

དྷ་མྨ་སྶེ་ཝ ནི་བྦཱ་ན་སྶོ་ཏ་ར་ཎ་ཏི་ཏྠ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨོ་ཏ་ར་ཎ་པ་ཀཱ་རཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ‘‘དྷ་མྨ་ཏི་ཏྠཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ.

པཱི་ཏཱ་པཱི་ཏནྟི གོ་ག་ཎེ པཱི་ཏཾ ཨ་པཱི་ཏ་ཉྩ གོ་རཱུ་པཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི ན ཝི་ནྡ་ཏི. ཨ་ཝི་ནྡ་ནྟོ ཧི ན ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ‘‘ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ན ཝི་ནྡ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཝི་ནྡ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་གྒཾ ག་ནྟྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཨ་ཡཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོཏི པ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨ་རི་ཡ’’ནྟི. པ་ཙྩཱ་ས་ཏྟི་ཉཱ་ཡེ་ན ཨ་ན་ནྟ་ར་ཝི་དྷི་པྤ་ཊི་སེ་དྷོ ཝཱ, ཨ་རི་ཡ-ས་དྡོ ཝཱ ནི་དྡོ་ས་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀནྟི ཙ ཝི་སུཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཉྩ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཊྛ་ངྒ་ཏཱ བཱ་ཧུ་ལླ་ཏོ ཙ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ས་ཏྟ་ངྒ་སྶ་པི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ས་ངྒ་ཧོ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏི.

ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎཱ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ ལོ་ཀི་ཡཱ, ཏ་ཏྠ ས་མྨོ་ཧ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་མེ ལོ་ཀི་ཡཱ, ཨི་མེ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ན པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི.

ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ དུ་ཧ་ཏཱིཏི པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ མ་ཏྟཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཀི་སྨི་ཉྩི དཱ་ཡ་ཀེ ས་དྡྷཱ་ཧཱ་ནི་ཡཱ ཀི་སྨི་ཉྩི པ་ཙྩ་ཡ་ཧཱ་ནི་ཡཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ དུ་ཧ་ཏི. ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཧཱ་རོ ཝཱ་ཙཱ་བྷི་ཧཱ་རོ. པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཧཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡཱ་བྷི་ཧཱ་རོ.

ཨི་མེ ཨ་མྷེ་སུ ག་རུ་ཙི་ཏྟཱི་ཀཱ་རཾ ན ཀ་རོ་ནྟཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ན་ཝ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དྷ་མྨ་ས་མྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་སུ པི་ཏུ་པེ་མ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ཊྛཱ་པ་ན་ཏོ. ཏེ་ན ཙ སི་ཀྑཱ་གཱ་ར་ཝ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ་ན ས་ངྒ་ཧ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝཾ, ཏེ་ན ཐེ་རཱ་ནཾ ཏེ་སུ ཨ་ནུ་གྒ་ཧཱ་བྷཱ་ཝཾ. ན ཧི སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་ཧི སཱ་ས་ནེ ཐི་ར་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ ཨ་ན་ནུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦེ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ནྟི, ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ ཝཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཧཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན་ཝ་ཀེ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི. དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་བ་ནྡྷནྟི པ་ཝེ་ཎི་ཨཱ་ག་ཏཾ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་མ་གྒཾ. ས་ཙྩ་ས་ཏྟ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ སུ་ཉྙ་ཏཱ་དཱི་པ་ནཾ གུ་ཡ྄ཧ་ག་ནྠཾ. ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘ན རཱུ་པ་ཉྙཱུ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟ་སྶ པ་ཊི་སེ་དྷ་སྶ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཨ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཡོ་ཛེ་ཏྭཱཏི ‘‘རཱུ་པ་ཉྙཱུ ཧོ་ཏཱི་ཏི ག་ཎ་ནཱ་ཏོ ཝཱ ཝ་ཎྞ་ཏོ ཝཱ རཱུ་པཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ‘‘ཏ་སྶ གོ་ག་ཎོ་པི ན པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི, པ་ཉྩ་གོ་ར་ས་པ་རི་བྷོ་ག་ཏོ་པི ན པ་རི་བཱ་ཧི་རོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ཨ་ཏྠཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ. ཝེ་དི་ཏ་བྦོཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ པ་དེ་སེ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

མ་ཧཱ་གོ་པཱ་ལ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༤. ཙཱུ་ལ༹་གོ་པཱ་ལ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣༥༠. ཙེ་ལུ་ཀྐཱ་ཧཱིཏི ཙེ་ལ་མ་ཡཱ་ཧི ཨུ་ཀྐཱ་ཧི. ཨུ་ཀྐ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཙེ་ལཱ་ནི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨུ་ཀྐ་ཙེ་ལཱ, ན་ག་རཾ. ས་བྦཱ ག་ངྒཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱིཏི པ་ཀ་ཏི་ཙ་ཀྑུ་སྶ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་སྶ པ་ན ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑུ་སྶ ཝཱ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ནི་སི་ནྣ་སྶ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏེ་ཝ. སོ་ཏྠཱིཏི ཨ་ནུ་པ་དྡ་ཝོ. ཝ་ཌྜྷཱིཏི ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི. ཨཱ་རོ་གྱནྟི ཨ་རོ་ག་ཏཱ ཨཱ་བཱ་དྷཱ་བྷཱ་ཝོ.

མ་ག་དྷོ ཛ་ན་པ་དོ ནི་ཝཱ་སོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མཱ་ག་དྷོ, མཱ་ག་དྷོ་ཝ མཱ་ག་དྷི་ཀོ. པ་ཉྙཱ་ཡ ནཱ་མ དུ་ཊྛུ་བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠི ཨེ་ཀ་ནྟཱ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཡ, ཏ་སྨཱ དུ-ས་དྡོ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཝཱ་ཙཱི ‘‘དུ་སྶཱི་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ, ཛཱ་ཏི-ས་དྡོ ཙ ས་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་པྤ་ཉྙ་ས་བྷཱ་ཝོ’’ཏི. -ས་དྡོ ཨཱ་ར་མྦྷ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཏཱ་རེ་སཱི་ཏི ཏཱ་རེ་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷཱི’’ཏི པ་ར་ཏཱི་རཾ གཱ་ཝཱི་ནཾ ཨ་པྤ་ཏྟ་ཏྟཱ. སུ་ཝི་དེ་ཧཱ་ནནྟི སུ་ནྡ་ར་ཝི་དེ་ཧཱ་ནཾ. ཝི་དེ་ཧ་ར་ཊྛཾ ཀི་ར བྷཱུ་མི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཝ་ན་རཱ་མ་ཎེ་ཡྻ་ཀཱ་དི་ནཱ ཙ སུ་ནྡ་རཾ. ཨཱ་མ་ཎྜ་ལི་ཀཾ ཀ་རི་ཏྭཱཏི ཨཱ་ཝ་ཏྟེ པ་ཏི་ཏཱ ཏེ་མ་ཎྜ་ལཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་རི་བྦྷ་མི་ཏྭཱ. ཀ་ཏི་པ་ཡཱ་པི གཱ་ཝི་ཡོ ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱ ན་དཱི་སོ་ཏེ་ན ཝཱུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཝ་ཌྜྷིཾ ཝི་ནཱ་སཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ’’ཏི. ཀ་ཏི་པ་ཡཱ་སུ་པི ཧི ཨ་ཝ་སི་ཊྛཱ་སུ གཱ་ཝཱི་སུ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན་པི སི་ཡཱ གོ་ག་ཎ་སྶ ཝ་ཌྜྷཱི་ཏི. ཝི་སྶ་མ་ཊྛཱ་ནནྟི པ་རི་སྶ་མ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཊྛཱ་ནཾ. ཏི་ཏྠཱ བྷ་ཊྛཱཏི ག་ཧེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཏི་ཏྠཾ ཨ་པྤ་ཏྟཱ. ཨ་རོ་གོ ནཱ་མ ནཱ་ཧོ་སཱིཏི ལོ་མ་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱ ས་བྦཱ གཱ་ཝི་ཡོ ན་དཱི་སོ་ཏེ ཝི་ན་ཊྛཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཡེ་སུ ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཨི་དྷ ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ, ཏེ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཨི་མ་སྶ ལོ་ཀ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷ་ལོ་ཀེ ཁ་ནྡྷ་དྷཱ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཨ་ཚེ་ཀཱ’’ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཝ ན་ཡོ ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལཱ པ་ར་སྶ ལོ་ཀ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ར་ལོ་ཀེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི. མཱ་རོ ཨེ་ཏྠ དྷཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི མཱ་ར་དྷེ་ཡྻཾ. མཱ་རོཏི ཙེ་ཏྠ ཀི་ལེ་ས་མཱ་རོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཁ་ནྡྷཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ ཧི ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཱ, མ་ཙྩུ་མཱ་རོ ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏོ ཨེ་ཝ, ཀི་ལེ་ས་མཱ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཙ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་མཱ་ར་སྶ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩ་ནྟི. ཏེ་སནྟི ཡེ ཨི་དྷ་ལོ་ཀཱ་དཱི་སུ ཨ་ཚེ་ཀཱ, ཏེ་སཾ. ཏེ པ་ན ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་སེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཚ ས་ཏྠཱ་རོ ད་སྶི་ཏཱ’’ཏི.

༣༥༡. བ་ལ་ཝ་གཱ་ཝོཏི བ་ལ་ཝ་ནྟེ གོ་རཱུ་པེ. ཏེ པ་ན ད་མྨ་ཏཾ ཨུ་པ་ག་ཏ་གོ་ཎཱ ཙེ་ཝ དྷེ་ནུ་ཡོ ཙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ད་ནྟ་གོ་ཎེ ཙེ་ཝ དྷེ་ནུ་ཡོ ཙཱ’’ཏི. ཨ་ཝི་ཛཱ་ཏ་གཱ་ཝོ་ཏི ན ཝི་ཛཱ་ཏ་གཱ་ཝི་ཡོ. ཝ་ཙྪ་ཀེཏི ཁུ་དྡ་ཀ་ཝ་ཙྪེ. ཨ་པྤ་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ ཀ-ས་དྡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་རུ་ཎ་ཝ་ཙྪ་ཀེ’’ཏི. ཀི་སཱ་བ་ལ་ཀེཏི དུ་བྦ་ལེ.

༣༥༢. མཱ་ར་སྶ ཏ་ཎྷཱ་སོ་ཏཾ ཚེ་ཏྭཱཏི ཁ་ནྡྷ་མཱ་ར་ས་མྦ་ནྡྷཱི་ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ སོ་ཏཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ. ཏ་ཡོ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཁེ་པེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱཏི ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནོ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ས་བྦ་ཝཱ་རེ་སཱུཏི ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་ཨ་ཊྛ་མ་ཀ་ཝཱ་རེ་སུ. ཏ་ཏྠ པ་ན ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཙ་ཏུ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ དྭེ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཁེ་པེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ, ཨེ་ཀ་ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ཁེ་པེ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ, པ་ཋ་མཾ ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ཁེ་པེ་ནྟོ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. དྷ་མྨཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟི, དྷ་མྨ་སྶ ཝཱ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་སཱི་ལཱ་ཏི དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་རི་ནོ. དྷ་མྨོཏི ཙེ་ཏྠ པ་ཉྙཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ས་དྡྷཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟི, ས་དྡྷཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་སཱི་ལཱ་ཏི ས་དྡྷཱ་ནུ་སཱ་རི་ནོ.

ཛཱ་ན་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ ཛཱ་ན་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་ས་ཡ་སྶ ཨ་ཝི་སེ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཉེ་ཡྻ་ཝི་སེ་སཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨེ ཛཱ་ན་ནྟེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་ནྟོ་སཱ་ར་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏ་ཊྛེ་ན ཙ ན་ལོ༹ ཝི་ཡཱ་ཏི ན་ལོ༹, མཱ་ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ག་ཏ་མཱ་ན་ན་ལ༹ཾ ཀ་ཏ’’ནྟི. ཁེ་མཾ པ་ཏྠེ་ཐཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཡོ་གེ་ཧི ཨ་ནུ་པ་དྡ་ཝ་ཏྟཱ ‘‘ཁེ་མ’’ནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. པ་ཏྠ་ནཱ ཙ ཚ་ནྡ་པ་ཏྠ་ནཱ, ན ཏ་ཎྷཱ་པ་ཏྠ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཚ་ནྡེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྠེ་ཐཱ’’ཏི. པ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ནཱ་མ ཏ་སྶ པ་ཏྟི་ཡཱ ན ཀོ་ཙི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ. སོ་ཏྠི་ནཱ པཱ་ར་ག་མ་ནཾ ཨུ་དྡི་སྶ དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཁེ་མ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་རི་ཡོ་སཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱ་ཝ དེ་ས་ནཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་སཱིཏི.

ཙཱུ་ལ༹་གོ་པཱ་ལ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༥. ཙཱུ་ལ༹་ས་ཙྩ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣༥༣. ཧཾ་ས་ཝ་ཊྚ་ཀ་ཙྪ་ནྣེ་ནཱཏི ཧཾ་ས་ཝ་ཊྚ་ཀ་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣེ་ན, ཧཾ་ས་མ་ཎྜ་ལཱ་ཀཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཝ་ད་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ་དོ, མ་གྒོ. ཀིཾ ཝ་ད་ནྟི? ཨུ་ཏྟ་རཾ. ཝཱ་དཱ་ནཾ ས་ཏཱ་ནི ཝཱ་ད་ས་ཏཱ་ནི. ‘‘ནི་ག་ཎྛོ པ་ཉྩ་ཝཱ་ད་ས་ཏཱ་ནི, ནི་ག་ཎྛཱི པ་ཉྩ་ཝཱ་ད་ས་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ནི་ག་ཎྛོ ཙ ནི་ག་ཎྛཱི ཙ པ་ཉྩ པ་ཉྩ ཝཱ་ད་ས་ཏཱ་ནི ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟཱ. ཀི་རི་ཡ་ཏོ ཏེ པུ་ཙྪིཾ་སུ, ལི་ངྒ་ཏོ པ་ན ནི་ག་ཎྛ་བྷཱ་ཝོ ཉཱ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཧཾ ཝཱ་དཾ ཨཱ་རོ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི.

ཛ་གྒ་ནྟོ ས་མྨ་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན. དི་ཝཱ་ཏ་རནྟི ཨ་ཏི་དི་ཝཾ. ‘‘ཀ་སྶ པུ་ཙྪཱ, ཀ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཱ་ཧི ཝུ་ཏྟེ ཐེ་རོ ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ཙྪཱ ནཱ་མ ཨ་མྷཱ་ཀཾ པ་ཏྟཱ’’ཏི. པུ་ཙྪཱ ཝཱ་དཱ་ནཾ པུ་བྦ་པ་ཀྑོ, ཡ་སྨཱ ཏུ་མྷེ ཝཱ་ད་པ་སུ་ཏཱ ཝཱ་དཱ་བྷི་ར་ཏཱ དྷ་ཛཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧ ཝི་ཙ་ར་ཐ, ཏ་སྨཱ ཝཱ་དཱ་ནཾ པུ་བྦ་པ་ཀྑོ ཨ་མྷཱ་ཀཾ པ་ཏྟོ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པུ་བྦ་པ་ཀྑཾ དེ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏུ་མྷེ པ་ན མཱ་ཏུ་གཱ་མཱ ནཱ་མ པ་ཋ་མཾ པུ་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི. ཏཱ པ་རི་བྦཱ་ཛི་ཀཱ ཨེ་ཀེ་ཀཱ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻ་ས་ཏ་ཝཱ་ད་མ་གྒཾ པུ་ཙྪ་ནྟི་ཡོ ཝཱ་ད་ས་ཧ་སྶཾ པུ་ཙྪིཾ་སུ. ཡ་ཐཱ ནི་སི་ཏ་སྶ ཁ་གྒ་སྶ ཀུ་མུ་ད་ནཱ་ལ༹་ཙྪེ་ད་ནེ ཀི་མ་ཏྠི བྷཱ་རི་ཡཾ, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པྤ་ཏྟ་སྶ སཱ་ཝ་ཀེ་སུ པ་ཉྙ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ ཀི་མ་ཏྠི བྷཱ་རི་ཡཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཐེ་རོ ཁ་གྒེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ནི་ཛྫ་ཊཾ ནི་གྒ་ཎྛིཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ ཏཱ པུ་ན ཏ་ཏྠ ཛ་ཊཾ ག་ཎྛིཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝི་ས་ཧ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཝི་ཛ་ཊེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སི. ཨ་ཡཾ ཐེ་རོ ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ ས་ཧ་སྶ་ཝ་ཊྚི་ཀཾ དཱི་པེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་ཝི་ས་ཡེ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་བྷཱུ་ཏེ པ་ཉྷེ པུ་ཙྪི་ཏ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སཱི་ཏི ཐེ་ར་སྶ པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡཾ དི་སྭཱ ས་ཡ་ཉྩ ཨ་ནྟི་མ་བྷ་ཝི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཀོ་ཧ་ཉྙེ ཋཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟི་ཡོ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ, བྷ་ནྟེ, མ་ཡཾ ཛཱ་ནཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཐེ་ར་སྶ ཝི་ས་ཡནྟི ཐེ་ར་སྶ པ་ཉྙཱ་ཝི་ས་ཡཾ.

ནེ་ཝ ཨ་ནྟཾ ན ཀོ་ཊིཾ ཨ་དྡ་སཾ་སཱུཏི ཨེ་ཀ་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་སྶ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་སྶཱ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཝ་མ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མ་ཝ་སཱ་ན་ཀོ་ཊཱི་ཏི ན པ་སྶིཾ་སུ ན ཛཱ་ནིཾ་སུ. ཐེ་རོ ཏཱ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ པ་བྦ་ཛྫཱ་རུ་ཙིཾ དི་སྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཀིཾ ཀ་རི་སྶ་ཐཱ’’ཏི? ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་ར་པ་ཉྙོཏི ཝཱ་ད་མ་གྒ་པ་རི་ཙ་ཡེ་ན མེ་དྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ ཙ ཡཱ་དི་སཱ ཏཱ་སཾ པ་ཉྙཱ, ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་ར་པ་ཉྙོ.

ཀ་ཐཱ་མ་གྒོཏི ཝཱ་ད་མ་གྒོ. ཏ་སྨཱ ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི པ་ར་པྤ་ཝཱ་དཱ་དཱི་ཧི བྷ་སྶཾ ཝཱ་ད་མ་གྒཾ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝ་དེ་ཏཱི་ཏི བྷ་སྶ་པྤ་ཝཱ་ད་ཀོ. པ་ཎྜི་ཏ་ཝཱ་དོཏི ཨ་ཧཾ པ་ཎྜི་ཏོ ནི་པུ་ཎོ བ་ཧུ་སྶུ་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝཾ་ཝཱ་དཱི. ཡཾ ཡཾ ན་ཀྑ་ཏྟཱ་ཙཱ་རེ་ན ཨཱ་དི་ས་ཏཱིཏི ན་ཀྑ་ཏྟ་ག་ཏི་ཡཱ ཀཱ་ལ་ཉཱ་ཎེ་ན ‘‘ཨ་སུ་ཀ་དི་ཝ་སེ ཙ་ནྡ་གྒཱ་ཧོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, སཱུ་རི་ཡ་གྒཱ་ཧོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡཾ ཡཾ ཨཱ་དེ་སཾ བྷ་ཎ་ཏི. སཱ་དྷུ་ལ་དྡྷི་ཀོ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ སུ་ནྡ་རོ. ཨཱ་རོ་པི་ཏོཏི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཧེ་ཏུ་ནི་ད་སྶ་ནཱ་དི་དོ་སཾ ཨུ་པ་རི ཨཱ་རོ་པི་ཏོ ཝཱ་དོ སྭཱ་རོ་པི་ཏོ. དོ་ས་པ་དཾ ཨཱ་རོ་པེ་ནྟེ་ན ཝཱ་དི་ནཱ པ་ར་ཝཱ་དི་མྷི ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ཏ་སྶ དྷཱ་ཏུ་ཀྑོ་བྷོ་པི སི་ཡཱ, ཙི་ཏྟ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ན ཡེ་ན དོ་སོ ཏེ་ན ས་ངྐ་པྤི་ཏོ ས་མྤ་ཝེ་དྷི་ཏོ་ཏི. ཐཱུ་ཎནྟི ས་རཱི་རཾ ཁོ་བྷི་ཏ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ. ཐཱུ་ཎནྟི ཧི ལོ་ཧི་ཏ་པི་ཏྟ་སེ་མྷཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ས་བྦ་ངྒ་ས་རཱི་ར་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ. ཨ་པི་ཙ ཐཱུ་ཎ་པ་དོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི ཀ་ཐཱ་མ་གྒོ ཝཱ་ད་མ་གྒཾ ག་ཎྷ་ནྟཱ་ནཾ. ས་ཙྩ་ཀོ པ་ན ཀོ་ཧ་ཉྙེ ཋ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་ད་པྤ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་རེ ཝི་མྷཱ་པེ་ནྟོ ‘‘ཐཱུ་ཎཾ ཙེ་པཱ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཝི་ན་ཡཾ ནཱ་མ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ, ཏ་ཉྩ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་སཱ ཨེ་ཝ ཙ་སྶ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་ཏི ཝི་ན་ཡ་ནཱ་དི་མུ་ཁེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ མ་ཏཾ སཱ་ས་ནཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ ས་ཙྩ་ཀོ ‘‘ཀ་ཐཾ པ་ན, བྷོ, ཨ་སྶ་ཛཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཐ་སྶ ཐེ་རོ ‘‘ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡ་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ བུ་དྡྷཱ་ཝེ་ཎི་ཀཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ, ཏ་ཏྲ ཙ མ་ཡཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ཀ་ཐཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཏཱ་ཡ ཏཾ ཨ་ས་ཧ་ནྟོ ས་ཙྩ་ཀོ ཏུ་ཙྪ་མཱ་ནེ་ན པ་ཊ་པ་ཊཱ་ཡ་ནྟོ ཀུ་རུ་མཱ་ནོ ལི་ཙྪ་ཝཱི ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི, ཨ་ཐ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ཝཱ་དཾ མ་དྡི་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ནྟོ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་སྶ་ཏི, ཏ་དཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་ཝཱ་དོ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷོ, ཨ་གྒི་ཝེ་སྶ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཐེ་རོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨུ་པཱ་ར་མྦྷ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན. ཨ་ཡནྟི ས་ཙྩ་ཀོ. ན་ཡི་དཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ སཱ་ས་ནཾ ནཱ་མཱཏི ཡ་ཏྠ ཏུ་མྷེ ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏཱ, ཨི་དཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་བྦ་ཉྙུ་སཱ་ས་ནཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏྟཱ, ཨ་ཐ ཁོ མ་ཧཱ་ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ནཾ ནཱ་མེ་ཏཾ, མ་ཧཱ་དུ་ཀྑ་ནི་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ པ་ན ནི་ར་ཡུ་སྶ་དོ ནཱ་མ ཨུ་སྶ་ད་ནི་ར་ཡོ ནཱ་མ, ཏ་སྨཱ ན་ཏྟི ནཱ་མ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ སུ་ཁཱ་སཱ. ཨུ་ཊྛཱ་ཡུ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཨུ་སྶུ་ཀྐཾ ཀ་ཏྭཱ, དུ་ཀྑ་མེ་ཝ ཛཱི་རཱ་པེ་ནྟཱ ས་བྦ་སོ དུ་ཀྑ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟཱ, ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ཐ ཝི་ཙ་ར་ཐཱ་ཏི. ས་བྦ་མི་དཾ ཏ་སྶ མི་ཙྪཱ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་མེ་ཝ. ཀ་སྨཱ? དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཧེ་ཏྠ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ. ཏ་སྶ ཧི པ་རི་ཉྙ་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཝུ་སྶ་ཏི. མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནི ས་ངྑཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘ཡ་ད་ནི་ཙྩཾ, ཏཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ དུ་ཀྑཾ, ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སོ་ཏུཾ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ད་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

༣༥༤. ས་ཧ ཨ་ཏྠཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཾ ཨ་གཱ་ར་ནྟི ས་ནྡྷཱ་གཱ་རཾ, རཱ་ཛ་ཀུ་ལཱ་ནཾ ས་ནྠཱ་པ་ན་ཨ་གཱ་ར་ནྟི་པི ས་ནྡྷཱ་གཱ་རཾ, ཏ་སྨིཾ ས་ནྠཱ་གཱ་རེཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཏཱ་དི་སེ ཀཱ་ལེ རཱ་ཛ་ཀི་ཙྩཱ་ནཾ ས་ནྠཱ་ན་མེ་ཏྠ ཝི་ཙཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི ས་ནྡྷཱ་གཱ་རཾ, ཏ་སྨིཾ ས་ནྠཱ་གཱ་རེཏི་པི ཨ་ཏྠོ. པ་ཏི་ཊྛི་ཏནྟི ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཾ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཙ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཾ. ཨི་དཱ་ནེ་ཝ པི་ཊྛིཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ན་ལཱ་ཊཾ ཨ་ནོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ཝི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ. སུ་རཱ་གྷ་རེཏི སུ་རཱ་ས་མྤཱ་ད་ཀ་གེ་ཧེ. པི་ཊྛ་ཀི་ལ་ཉྫནྟི པི་ཊྛ་ཋ་པ་ན་ཀི་ལ༹་ཉྫཾ. ཝཱ་ལནྟི ཙ་ངྒ་ཝཱ་རཾ. སཱ་ཎ་སཱ་ཊ་ཀ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠནྟི སཱ་ཎ་སཱ་ཊ་ཀཾ ཀ་རོ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི སཱ་ཎ་སཱ་ཊ་ཀ་ཀ་ར་ཎཾ, སུ་ཏྟཾ, ཏ་ད་ཏྠཾ. སཱ་ཎ་ཝཱ་ཀཱ ཨེ་ཏེ་སུ ས་ནྟཱི་ཏི སཱ་ཎ་ཝཱ་ཀཱ, སཱ་ཎ་ད་ཎྜཱ. ཏེ ག་ཧེ་ཏྭཱ སཱ་ཎཱ་ནཾ དྷོ་ཝ་ན་ས་དི་སཾ ཀཱི་ལི༹་ཏ་ཛཱ་ཏཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨུ་དྡཱ་ལ་པུ་པྥ་བྷ་ཉྫི་ཀཱ, སཱ་ཎ་བྷ་ཉྫི་ཀཱ’’ཏི ཙ. ཀིཾ སོ བྷ་ཝ་མཱ་ནོཏི ཀཱི་དི་སོ ཧུ་ཏྭཱ སོ བྷ་ཝ་མཱ་ནོ, ཀིཾ ཧོ་ནྟོ ལོ་ཀེ ཨ་གྒ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཝཱ་དཱ་རོ་པ་ནཾ ནཱ་མ ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་ར་སཱུ་ར་གུ་ཎོ ཨེ་ཝ ཡ་ཀྑཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན སོ བྷ་ཝ་མཱ་ནོ ཨ་བྷི་ས་མྦྷུ་ཎེ་ཡྻ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་པྤཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ པི་སཱ་ཙ་རཱུ་པོ ཀིཾ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ནི་དྡཱ་ཡ་ནྟོ ཨ་ཛྫ པ་བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀིཾ ཡ་ཀྑོ’’ཏི་ཨཱ་དི.

༣༥༥. མ་ཧཱ་མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་ས་མ་ཡེཏི མ་ཧ་ཏི མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་ཀཱ་ལེ, ག་ག་ན་མ་ཛ྄ཛྷེ སཱུ་རི་ཡ་ག་ཏ་ཝེ་ལཱ་ཡ. དི་ཝཱ་པ་དྷཱ་ནི་ཀཱ པ་དྷཱ་ནཱ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ཀཱ. ཝ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏྭཱཏི པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ པུ་བྦེ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ. བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ད་སྶེ་ནྟོཏི བྷ་ག་ཝ་ཏི གཱ་ར་ཝ་བ་ཧུ་མཱ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨུ་བྷོ ཧ་ཏྠེ ཀ་མ་ལ་མ་ཀུ་ལཱ་ཀཱ་རེ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་ཀྑི་པྤ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ད་སྶེ་ནྟོ.

ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི ཏཾ ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ག་ཎ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ‘‘མ་ཧ་ཏི་ཡཱ ལི་ཙྪ་ཝི་པ་རི་སཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀིཾ སཱི་སེ་ན བྷཱུ་མིཾ པ་ཧ་ར་ནྟེ་ནེ་ཝ ཝ་ནྡ་ནཱ ཀ་ཏཱ ཧོ་ཏི? ཀེ་རཱ་ཊི་ཀཱཏི ས་ཋཱ. མོ་ཙེ་ནྟཱཏི བྷི་ཀྑཱ་དཱ་ན་ཏོ མོ་ཙེ་ནྟཱ. ཨ་ཝ་ཀྑི་ཏྟ་མ་ཏྟི་ཀཱ་པི་ཎྜོ ཝི་ཡཱཏི ཧེ་ཊྛཱ་ཁི་ཏྟ་མ་ཏྟི་ཀཱ་པི་ཎྜོ ཝི་ཡ. ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ས་ལླ་པེ་ནྟོ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི.

༣༥༦. དི་སྶ་ཏི ‘‘ཨི་དཾ ཨི་མ་སྶ ཕ་ལ’’ནྟི ཨ་པ་དི་སྶ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི དེ་སོ, ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏ་དེ་ཝ ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཉྩི་དེ་ཝ དེ་ས་ནྟི ཀ་ཉྩི ཨོ་ཀཱ་སཾ ཀི་ཉྩི ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི. ཨོ་ཀཱ་སོ ཋཱ་ན་ནྟི ཙ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༡༦༡; མ. ནི. ༣.༡༢༨-༡༣༡; ཨ. ནི. ༡.༢༦༨-༢༩༥; ཝི་བྷ. ༨༠༩). ཡ་དཱ་ཀ་ངྑ་སཱི་ཏི ན ཝ་ད་ནྟི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་དྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ. ཏུ་མྷནྟི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ. ཡ་ཀྑ…པེ… པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘པུ་ཙྪཱ་ཝུ་སོ, ཡ་དཱ་ཀ་ངྑ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི (སཾ. ནི. ༡.༢༤༦; སུ. ནི. ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ་སུ་ཏྟ) པུ་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ནི.

ཉ་ཏྭཱ ས་ཡཾ ལོ་ཀ་མི་མཾ པ་ར་ཉྩཱཏི ཨི་དཾ མ་ཧཱ་ས་ཏྟོ ནི་ར་ཡཾ ས་གྒ་ཉྩ ཏེ་སཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ.

ཏ་གྒྷ ཏེ ཨ་ཧ་མ་ཀྑི་སྶཾ, ཡ་ཐཱ་པི ཀུ་ས་ལོ ཏ་ཐཱཏི ཡ་ཐཱ པ་ཀཱ་རེ་ན སུ་ཀུ་ས་ལོ ས་བྦ་ཉྙཱུ ཛཱ་ནཱ་ཏི ཀ་ཐེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཧཾ ཀ་ཐེ་སྶཱ་མི. ཏ་སྶ པ་ན ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ ཨ་ཝི་ཛཱ་ན་ནྟོ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཀ་རོ་ཏུ ཝཱ མཱ ཝཱ, ཨ་ཧཾ པ་ན ཏེ ཨ་ཀྑི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘རཱ་ཛཱ ཙ ཁོ…པེ… ན ཝཱ’’ཏི.

ཀ་ཐི་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ ཀ་ཐེ་ནྟོཏི ཏེ་པ་རི་ཝ་ཊྚ་ཀ་ཐཱ་ཡ དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎ་མྤེ་ས ཀ་ཐེ་སྶ་ཏི, ཨི་དྷ པ་ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ སཱ་ཝ་ཀེ་ན ཨ་སྶ་ཛི་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་མ་ཎེ་ན གོ་ཏ་མེ་ནཱ་ཏི ཝ་ཙ་ནོ་ཀཱ་ས་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཐེ་རེ་ན ཀ་ཐི་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ ཀ་ཐེ་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ – ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ན་ཏྟཱ ཡཱ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ས་ཙྩ་ཀོ ཏཾ ཨ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནྟོ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཉཱ་པ་ནེ ཨུ་པ་མཱ་པ་མཱ་ཎཾ ཡ་ཐཱ ‘‘གོ ཝི་ཡ ག་ཝ་ཡོ’’ཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པ་མེ་ཡྻཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་མཱ་པ་མཱ་ཎེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་མཱ མཾ, བྷོ གོ་ཏ་མ, པ་ཊི་བྷཱ་ཏཱི’’ཏི, ཨུ་པ་མཾ ཏེ ཀ་རི་སྶཱ་མི, ཨུ་པ་མཱ་ཡ་པི་དྷེ་ཀ་ཙྩེ ཝི་ཉྙཱུ པུ་རི་སཱ བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཨཱ་ཛཱ་ན་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་པ་མཱ་ས་ཏེ་ན, ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ་པི པ་མཱ་ཎེ་ན ཏ་ཝ ཨ་ཏྟཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏུཾ ན ལ་བྦྷཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཡ པ་མཱ་ཎ་སྶ་པི ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ན་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་བྷཱ་ཏུ ཏཾ ཨ་གྒི་ཝེ་སྶ་ནཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཧི ཨ་ཏྟཱ ནཱ་མ ཀོ་ཙི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི ཨེ་ཀཾ་སེ་ན ཨ་ནུ་པ་ལ་དྡྷི་ཏོ, ཨེ་ཝ་སྶ ཉཱ་པ་ཀ་པུ་གྒ་ལཾ པ་མཱ་ཎ་མྤི ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཧ་ར ཏཾ ཨུ་པ་མཾ ཝི་སྶ་ཏྠོ’’ཏི, ན ཏེ་ན ཏ་ཝ ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དོ པ་ཏི་ཊྛཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཡཾ དི་ཊྛཾ ཀཱ་ཡི་ཀཾ ཝཱ པུ་ཉྙཱ་པུ་ཉྙཾ པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལེ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཏེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི རཱུ་པ་ཏྟཱ་ཡཾ པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལོ, ཏ་ཐཱ ཡཾ དི་ཊྛཾ སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ནཾ པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལེ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཡཾ དི་ཊྛཾ ནཱི་ལཱ་དི་ས་ཉྫཱ་ན་ནཾ, ཡཾ དི་ཊྛཾ ར་ཛྫ་ན་དུ་སྶ་ནཱ་དི, ཡཾ དི་ཊྛཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ན་ནཾ པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལེ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཏེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཏྟཱ་ཡཾ པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལོཏི. ཨེ་ཝཾ རཱུ་པཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎོ ཨ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡེ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པཱ་པ་ཀཱ་ནཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཝི་པཱ་ཀཾ སུ་ཁ་དུ་ཀྑཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི, ཨེ་ཝ་ཉྩེ་ཏཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ས་མྦ་ནྡྷོ ན ཡུ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཀིཾ དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏེཏི ས་ཏྟཱ. པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡཱཏི ནི་སྶཱ་ཡ. ‘‘རཱུ་པ་ཏྟཱ་ཡཾ པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ རཱུ་པཱ་དི་དྷ་མྨེ ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘རཱུ་པེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ད་ནྟོ ཨ་ཡཾ ནི་ག་ཎྛོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་དཾ བྷི་ནྡ་ཏི པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་སྶ, པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཙ ཨ་བྷེ་ད་དཱི་པ་ན་ཏོ. རཱུ་པཱ་ད་ཡོ ཝེ་ད་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ཏྟཱ ཏ་ནྣི་སྶ་ཡེ་ན པུ་ཉྙཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ས་མུ་པ་ལ་དྡྷི་ཏོ ཨི་དྷ ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ པུ་ཉྙཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ ས་མུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཏེ རཱུ་པཱ་ད་ཡོ ས་ཏྟ་ས་ཉྙི་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝཱ དི་ཊྛཱ ཡ་ཐཱ ཏཾ དེ་ཝ་ཏཱ་དཱི་སུ, ཡེ པ་ན ས་ཏྟ་ས་ཉྙི་ཏཱ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ ཨ་ས་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝཱ དི་ཊྛཱ ཡ་ཐཱ ཏཾ ཀ་ཊྛ་ཀ་ལི་ངྒ་རཱ་དཱི་སཱུ་ཏི ཨེ་ཝཾ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦཾ ཨ་ཏྠཾ ས་ཧེ་ཏུཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ནི་ག་ཎྛོ ནི་ད་སྶ་ནཾ ཨཱ་ནེ་སཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ས་ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་མཾ ཨཱ་ཧ་རཱི’’ཏི. ཏ་སྶ པ་ན ‘‘བ་ལ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་པུ་རི་ས་པྤ་ཡོ་གཱ ཝི་ཡ བཱི་ཛ་གཱ་མ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མཱ་པི ས་ཛཱི་ཝཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ལ་དྡྷཱི་ཏི ཏེ ས་དི་སཱུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་ཙེ པ་ན ཡེ ཛཱི་ཝ་སྶ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཧི་ཏེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ལླ་ཀྑེ་ཏ་བྦཱ, ཏེ ས་ཛཱི་ཝཱ་ཏི ཨི་ཙྪི་ཏཱ, ན ཀེ་ཝ་ལེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ‘‘བ་ལ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ ཀ་མྨ་ནྟཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟེ་ན ཝི་ས་དི་སཱུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ནཱི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ས་མ་ཏྠོ ནཱ་མ ན་ཏྠི ཨ་ཏྟ་ཝཱ་ད་བྷ་ཉྫ་ན་སྶ ཨ་ན་ཏྟ་ཏཱ་པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་སྶ ཙ སུ་ག་ཏཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་ཏྟཱ. ཡཾ པ་ནེ་ཏ་ར་ཧི སཱ་ས་ནི་ཀཱ ཡ་ཐཱ་ས་ཏྟི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཏཾ བུ་དྡྷེ་ཧི དི་ནྣ་ན་ཡེ ཋ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ར་ཏོ. ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱཏི ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ, ཝི་སུཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཀ་ལཾ ཝེ་སཱ་ལིནྟི ས་བྦ་ཝེ་སཱ་ལི་ཝཱ་སི་ནཾ ཛ་ནཾ ནི་སྶ་ཡཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ནི་སྶི་ཏཾ ཝ་ད་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘གཱ་མོ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི. སཾ་ཝ་ཊྚི་ཏྭཱཏི ས་མྤི་ཎྜི་ཏྭཱ, ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

༣༥༧. པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ ཏཾ ཝཱ་དཾ ན ཨ་ཝ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ཉྙཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. གྷཱ་ཏི-ས་དྡོ ཧིཾ་ས་ན་ཏྠོ, ཏ་ཏོ ཙ ས་དྡ་ཝི་དཱུ ཨ་ར་ཧ་ཏྠཾ ཏཱ་ཡ-ས་དྡཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ གྷཱ་ཏེ་ཏཱ་ཡ་ནྟི རཱུ་པ་སི་དྡྷིཾ ཨི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘གྷཱ་ཏཱ་ར་ཧ’’ནྟི. ཛཱ་པེ་ཏཱ་ཡནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཝ་ཏྟི་ཏུ་ཉྩ མ་ར་ཧ་ཏཱིཏི མ-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ. ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ དཱི་པེ་ཏཱིཏི ‘‘ཝ་ཏྟ་ཏི’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཝ་ཏྟི་ཏུ་ཉྩ མ་ར་ཧ་ཏཱི’’ཏི དུ་ཏི་ཡེ་ན པ་དེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ དཱི་པེ་ཏི.

པཱ་སཱ་དི་ཀཾ ཨ་བྷི་རཱུ་པནྟི ཨ་བྷི་མ་ཏ་རཱུ་པ་ས་མྤ་ནྣཾ ས་བྦཱ་ཝ་ཡ་ཝཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ སུ་ས་ཛྫི་ཏཾ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ སུ་ཊྛུ ས་ཛྫི་ཏཱ་ཀཱ་ར་མེ་ཝ. ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷནྟི ཡཱ་དི་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘དུ་བྦ་ཎྞ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེཏི ‘‘ཝ་ཏྟ་ཏི ཏེ ཏ་སྨིཾ རཱུ་པེ ཝ་སོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ར་ཎ་གྒ་ཧ་ཎེ. ཀཱ་ར་ཎ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ག་ཧི་ཏཾ ‘‘ཝ་ཏྟ་ཏི…པེ… མཱ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི རཱུ་པཾ ཨ་ན་ཏྟཱ ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ཡ་ཉྷི ཝ་སེ ན ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏཾ ཨ་ན་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ དི་ཊྛཾ ཡ་ཐཱ ཏཾ ས་མྤ་ཏྟི. ཝཱ་དནྟི དོ་སཾ ནི་གྒ་ཧཾ ཨཱ་རོ་པེ་སྶ་ཏི. ས་ཏྟ་དྷཱ མུ་དྡྷཱ ཕ་ལ་ཏཱིཏི ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀ་སཱ་ཀ་ཙྪཱ་ཧི ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ, པུ་ཙྪ་ནྟེ ཨ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཝི་ཧེ་སཱ་ཡ ཀ་ཡི་ར་མཱ་ན་ཏྟཱ ཏ་ཏི་ཡེ ཝཱ་རེ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཧེ་ས་ཀ་སྶ ས་ཏྟ་དྷཱ མུ་དྡྷཱ ཕ་ལ་ཏི ཡ་ཐཱ ཏཾ ས་བྦ་ཉྙུ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ. ཝ་ཛི་ར་པཱ་ཎི པ་ན ཀ་སྨཱ ཋི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི? བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་མཱ་ནོ མ་ཧ་ནྟཾ བྷ་ཡཱ་ན་ཀཾ རཱུ་པཾ མཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཱ་སེ་ཏྭཱ ཨི་མཾ དི་ཊྛིཾ ཝི་སྶ་ཛྫཱ་པེ་མཱི་ཏི ཏ་སྶ པུ་ར་ཏོ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཝ་ཛི་རཾ ཨཱ་ཧ་ར་ནྟོ ཏི་ཊྛ་ཏི, ན མུ་དྡྷཾ ཕཱ་ལེ་ཏུ་ཀཱ་མོ. ན ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ པུ་ར་ཏོ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ན་ཏྠོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀ་མེ་ཝ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘པུ་ཙྪི་ཏེ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ.

ཨཱ་དི་ཏྟནྟི དི་པྤ་མཱ་ནཾ. ཨ་ཀྑི་ནཱ་སཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨེ་ལ༹་ཀ་སཱི་ས་ས་དི་ས་ཀེ་ས་མ་སྶུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ‘‘དི་ཊྛི་ཝི་སྶ་ཛྫཱ་པ་ན་ཏྠ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ན་ཡི་དཾ ཡ་དི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་མ་ནཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་དི་ཏོ མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ པུ་ར་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏ་པ་ཊི་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ནྟི ཝ་ཛི་ར་པཱ་ཎིཾ. ཏཾ ས་ཙྩ་ཀ་སྶ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཀཱ་ར་ཎཾ. ཨ་ཉྙེ་པི ནུ ཁོཏི་ཨཱ་དི ས་ཙྩ་ཀ་སྶ ཝཱི་མཾ་ས་ཀ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་ཝཱི་མཾ་ས་ཀེ་ན ཧི ཏཾ དི་སྭཱ མ་ཧཱ་ཡ་ཀྑོ་ཏི ཝ་དེ་ཡྻ, ཏེ་ན་སྶ ཨ་སཱ་རུ་པྤཾ སི་ཡཱ, ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་བྷཱི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་དྡྷཱ་མེ ཡ་ཀྑཾ ན པ་སྶ་ནྟི, ཏ་སྨཱ མ་ཡ྄ཧ་མེ་ཝ བྷ་ཡཾ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི ཏཱི་རེ་ཏྭཱ ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་པ་ཛྫི.

༣༥༨. ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱཏི བྱཱ་ཀཱ་ཏ་བྦ་མ་ཏྠཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་སུ་པི ས་ཉྙཱ་ཡ ཝི་ཡ ན་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དུ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ མཱ ཨ་ཧོ་སི, ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དོ་མ་ན་སྶ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ས་ཉྙཱ མཱ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་པྤ་ད་ཊྛ་ཝི་སནྟི ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་པྤ་ད་ཊྛ་ཊྛཱ་ནེ ས་རཱི་ར་པ་དེ་སེ པ་ཏི་ཏཾ ཝི་སཾ. ཨ་ལླཱི་ནོཏི སཾ་སི་ལི་ཊྛོ. ཨུ་པ་ག་ཏོཏི ན ཨ་པ་ག་ཏོ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སི་ཏོཏི གི་ལི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ. པ་རི་ཏོ ཛཱ་ནེ་ཡྻཱཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ ས་བྦ་སོ ཀི་ཉྩི་པི ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱ ཛཱ་ནེ་ཡྻ. པ་རི་ཀྑེ་པེ་ཏྭཱཏི ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཱ་པཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་སོ ཁེ་པེ་ཏྭཱ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙ་སྶ ཁ་ཡ་ཝ་ཡཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ཡཾ ཝ་ཡཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ’’ཏི.

༣༥༩. ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་ད་སྶ ཨ་སཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་སྶ ཝཱ སཱ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནྟོ་སཱ་ར་ཝི་ར་ཧི་ཏོ རི་ཏྟོ. ཝི་པྤ་ཀཱ་རནྟི དི་ཊྛི་ཡཱ སཱི་ལཱ་ཙཱ་ར་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན ཝི་རཱུ་པ་ཏཾ སཱ་པ་རཱ་དྷ་ཏཾ སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏཾ ཏེ་སཾ ཨུ་པ་རི ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ. སི་ནྣ་པ་ཏྟོཏི ཏ་ནུ་ཀ་པ་ཏྟོ. ཝི་ཕཱ་རི་ཏནྟི ཝི་ཕཱ་ལི༹་ཏཾ.

ཨ་སཱ་ར་ཀ་རུ་ཀྑ་པ་རི་ཙི་ཏོཏི པ་ལཱ་སཱ་དི་ཨ་སཱ་ར་རུ་ཀྑ་ཀོ་ཊྚ་ནེ ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡོ. ཐ་དྡྷ་བྷཱ་ཝནྟི ཝི་པ་ཀྐ་བྷཱ་ཝཾ, ཏི་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ན་ཏྠཱིཏི ས་དཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. པ་རི་ས་ཏཱིཏི ཙ་ཏུ་པ་རི་ས་མ་ཛ྄ཛྷེ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ག་ཎྛི་ཀཾ པ་ཊི་མུ་ཉྩི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ས་རཱི་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ནྟཱ་རུ་ལ༹ྷ་སྶ ཝི་ཡཱཏི བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཝཱ་ཡ་མ་ཡ་ནྟཾ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷ་སྶ ཝི་ཡ.

༣༦༠. དི་ཊྛི་ཝི་སཱུ་ཀཱ་ནཱིཏི དི་ཊྛི་ཀི་ཉྩ་ཀཱ་ནི. དི་ཊྛི་ས་ཉྩ་རི་ཏཱ་ནཱིཏི དི་ཊྛི་ཏཱ་ལ༹་ནཱ་ནི. དི་ཊྛི་ཝི་པྥ་ནྡི་ཏཱ་ནཱིཏི དི་ཊྛི་ཨི་ཉྫི་ཏཱ་ནི. ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཉ་ཏྭཱཏི ཏེ་སཾ ལི་ཙྪ་ཝི་ཀུ་མཱ་རཱ་ནཾ ཨི་ཉྫི་ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མེ’’ཏི་ཨཱ་དི.

༣༦༡. ཡ་སྨིཾ ཨ་དྷི་ག་ཏེ པུ་གྒ་ལོ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནེ ཝི་སཱ་ར་དོ ཧོ་ཏི པ་རེ་ཧི ཨ་སཾ་ཧཱ་རི་ཡོ, ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ཝི་སཱ་ར་ད་སྶ བྷཱ་ཝོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝེ་སཱ་ར་ཛྫནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་པྤ་ཏྟོ་ཏི ཉཱ་ཎ་པྤ་ཏྟོ’’ཏི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ་མ་སྶ ན པ་རོ པ་ཙྩེ་ཏ་བྦོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་པ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡོ. ན པ་རོ པ་ཏྟི་ཡོ ས་དྡ་ཧཱ་ཏ་བྦོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་པ་ར་པྤ་ཏྟི་ཡོ. ཀཱ་མཾ ས་ཙྩ་ཀོ སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མི ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མཱི་ཏི ཨི་དཾ སཱ་ས་ན་ཝོ་ཧཱ་རཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི. པ་སྶ་ཏཱི་ཏི པ་ན ད་སྶ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ན ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ བྷི་ཀྑུ་ཀི་ཙྩཾ པ་རི་ཡོ་སི་ཏ’’ནྟི ཨ་ཉྙཱ་སི, ཏ་སྨཱ པུ་ན ‘‘ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ པ་ནཱ’’ཏི པུ་ཙྪཾ ཨཱ་ར་བྷི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ནཾ, ཝི་སི་ཊྛ་ཊྛེ་ན ཨ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡཾ, ད་སྶ་ན་མེ་ཝ ཨ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡ་ནྟི ད་སྶ་ནཱ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡཾ, ད་སྶ་ནེ་སུ ཝཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡཾ ད་སྶ་ནཱ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡཾ. ལོ་ཀི་ཡ་པ་ཉྙཱཏི ཙེ་ཏྠ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སཱ ཧི ས་བྦ་ལོ་ཀི་ཡ་པ་ཉྙཱ་ཧི ཝི་སི་ཊྛ་ཊྛེ་ན ‘‘ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ལོ་ཀི་ཡ་པ་ཊི་པ་དཱ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་དཱ་ནི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ་ཝ ཏི་ཝི་དྷ་མྤི ཨ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སུ་དྡྷ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏི་པི ས་བྦེ་ས་མྤི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝེ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་སེ་ན ཨ་གྒ་མ་གྒ་པ་ཉྙཱ ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ད་སྶ་ནཱ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི’’ཏི. སེ་སཱ་ནི མ་གྒ་ངྒཱ་ནཱིཏི སེ་སཱ་ནི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ངྒཱ་ནི. ཏཱ་ནི ཧི མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟཱ་ནི ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་ནཱི པ་ཊི་པ་དཱ་ཏི. ཨ་གྒ་ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟཱིཏི ཨ་གྒ་མ་གྒ་སྶ ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶཱཏི ས་བྦ་སོ ཁཱི་ཡ་མཱ་ནཱ་ས་ཝ་སྶ. ནི་བྦཱ་ན་ད་སྶ་ནནྟི ཨ་གྒ་མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ མ་གྒ་ངྒཱ་ནཱིཏི ཨ་ཊྛ མ་གྒ་ངྒཱ་ནི. ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ས་བྦ་སྶ ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི བུ་དྡྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཙྩཱ་ནུ་ག་ཏ་ས་མྨོ་ཧ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ནེ་ནེ་ཝ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་བྦ་སོ ཉེ་ཡྻཱ་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ནཾ. ནི་བྦི་སེ་ཝ་ནོཏི ནི་རུ་དྡྷ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་སེ་ཝ་ནོ.

༣༦༢. དྷཾ་སཱིཏི ཨ་ནུ་དྡྷཾ་ས་ན་སཱི་ལཱ. ཨ་ནུ་པ་ཧ་ཏནྟི ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟཾ. ས་ཀ་ལནྟི ཨ་ནཱུ་ནཾ. ཀཱ་ཡ་ངྒནྟི ཀཱ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ངྒ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ངྒཾ སཱི་སཱ་དི་ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ‘‘ཧོ་ཏུ, སཱ་དྷཱུ’’ཏི ཨེ་ཝ་མི་དཾ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཡ་ཝོ ཝཱ་ཙ་ངྒནྟི.

༣༦༣. ཨཱ་ཧ་ར་ནྟཱིཏི ཨ་བྷི་ཧ་ར་ནྟི. པུ་ཉྙནྟི པུ་ཉྙ་ཕ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ. པུ་ཉྙ་ཕ་ལ་མྤི ཧི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ‘‘པུ་ཉྙ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི – ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་དཱ་ན་ཧེ་ཏུ ཨེ་ཝ་མི་དཾ པུ་ཉྙཾ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༨༠). ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཀྑ་ནྡྷཱ’’ཏི. པུ་ཉྙ་མ་ཧཱིཏི མ་ཧ་ཏི པུ་ཉྙ་ཕ་ལ་ཝི་བྷཱུ་ཏི སེ་ཏ་ཙྪ་ཏྟ་མ་ཀུ་ཊ་ཙཱ་མ་རཱ་དི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་པཱ་ཀ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཝཱ་རོ’’ཏི. ལི་ཙྪ་ཝཱི་ཧི པེ་སི་ཏེ་ན ཁཱ་ད་ནཱི་ཡ་བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡེ་ན ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ས་སཱ་ཝ་ཀ་ས་ངྒྷོ མ་ཡཱ པ་རི་ཝི་སི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ལི་ཙྪ་ཝཱི་ན་མེ་ཝ ཏཾ པུ་ཉྙཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏཾ དཱ་ཡ་ཀཱ་ནཾ སུ་ཁཱ་ཡ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ས་ཙྩ་ཀེ་ན དཱ་ནཾ དི་ནྣཾ, ན ལི་ཙྪ་ཝཱི་ཧི, ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཙྩ་ཀ་སྶ ས་ཏིཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ‘‘ཡཾ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནི་ག་ཎྛ་སྶ མ་ཏེ་ན ཝི་ནཱ་ཡེ་ཝཱཏི ས་ཙྩ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟེ་ན ཝི་ནཱ ཨེ་ཝ ཏ་སྶ ད་ཀྑི་ཎཾ ཁེ་ཏྟ་ག་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ དི་ནྣཾ ད་ཀྑི་ཎཾ…པེ… ནི་ཡྻཱ་ཏེ་སཱི’’ཏི.

ཙཱུ་ལ༹་ས་ཙྩ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༦. མ་ཧཱ་ས་ཙྩ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣༦༤. ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་སཱ་ལི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་དཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝེ་སཱ་ལི་ཡཾ ནི་ཝཱ་ས་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ པུ་བྦ་ཎྷཱ་དི་བྷེ་དོ ས་བྦོ ས་མ་ཡོ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ག་ཧི་ཏོ, ཏ་ཐཱ ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ནཱཏི ཙ ཨི་མི་ནཱ. པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡནྟི པ་ན ཨི་མི་ནཱ ཏ་བྦི་སེ་སོ, ཡོ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཀཱ་ལོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཏཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ཨེ་ཀོ་ཝ ས་མ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཝི་སེ་ས་སྶ སཱ་མ་ཉྙ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ. མུ་ཁ་དྷོ་ཝ་ན་སྶ པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མུ་ཁཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ’’ཏི. མུ་ཁཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ ཨེ་ཝ ཧི ཝཱ་ས་དྷུ་རོ ཙེ, ཝེ་ལཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཙི་ཎྞཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གཾ, ག་ནྠ་དྷུ་རོ ཙེ, ག་ནྠ་པ་རི་ཙ་ཡེ ཀ་ཏི་པ་ཡེ ནི་ས་ཛྫ་ཝཱ་རེ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫི་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཝི་ཏ་ཀྐ་མཱ་ལ༹ཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི.

ཀཱ་ར་ཎཾ ཡུ་ཏྟཾ, ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པུ་བྦེ ཡ་ཐཱ་ཙི་ནྟི་ཏཾ པ་ཉྷཾ ཨ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ མ་གྒཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་མྨ་གྒ་ཏོ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་སྶེ་ན ཏཱ་ཝ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ’’ཏི.

༣༦༥. ཨཱུ་རུ་ཀྑ་མྦྷོ་པི ནཱ་མ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ནཱ་མ-ས་དྡོ ཝི་མྷ་ཡ་ཏྠོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་མྷ་ཡ་ཏྠ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨ་ནྡྷོ ནཱ་མ པ་བྦ་ཏཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཝི་མྷ་ཡ་ཝཱ་ཙཱི་ས་དྡ་ཡོ་གེ་ན ཧི ‘‘བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀཱ་ཡ་ནྭ་ཡནྟི ཀཱ་ཡཱ་ནུ་ག་ཏཾ. ‘‘ཨ་ཡ་མྤི ཁོ ཀཱ་ཡོ ཨེ་ཝཾ་དྷ་མྨོ ཨེ་ཝཾ་བྷཱ་ཝཱི ཨེ་ཝཾ་ཨ་ན་ཏཱི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༩; མ. ནི. ༡.༡༡༢; མ. ནི. ༣.༡༥༤) ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་སུ་བྷཱ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཀཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཏི པ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ནཱ་ག་ཏ་རཱུ་པནྟི ཨ་བྷཱི་ཏེ ཨ་ཏྠེ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ས་དྡཱ་རོ་པ་ནཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་པྤ་ཡོ་གོ ན ས་མེ་ཏི. ཨ་ཏྠོ་པཱིཏི ‘‘ཨཱུ་རུ་ཀྑ་མྦྷོ་པི ནཱ་མ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠོ་པི ན ས་མེ་ཏི. ཨ་ཡནྟི ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་གོ. ཏེ་སནྟི ནི་ག་ཎྛཱ་ནཾ.

༣༦༦. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཀཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟོ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ཡེ ཏཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ, ཏེ ནཱ་མ་གོ་ཏྟ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ན་ནྡོ ཝ་ཙྪོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀི་ལི་ཊྛ་ཏ་པཱ་ནནྟི ཀཱ་ཡ་སྶ ཀི་ལེ་ས་ན་ཏ་པཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ. ཛཱ་ཏ་མེ་དནྟི མེ་ད་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་མེ་དཾ. པུ་རི་མཾ པ་ཧཱ་ཡཱཏི ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཨ་ནཱ་ཧཱ་ར་ཨ་པྤཱ་ཧཱ་ར་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་པ་ཙི་ན་ནཾ ཁེ་ད་ནཾ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ. ཀཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ པ་ན ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱིཏི ནི་ཡ་མཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཀཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པི ཏ་ཝ ཉཱ་ཎེ་ན ན ཉཱ་ཡ་ཏི, སེ་ས་ཏོ་པི ན དི་སྶ་ཏི.

༣༦༧. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཋཱ་ནེཏི ‘‘ཀཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ན་མྤི ཁོ ཏྭཾ, ཨ་གྒི་ཝེ་སྶ་ན, ན ཨ་ཉྙཱ་སི, ཀུ་ཏོ པ་ན ཏྭཾ ཙི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཛཱ་ནི་སྶ་སཱི’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ. ཏ་ཐཱ ‘‘ཡོ ཏྭཾ ཨེ་ཝཾ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ དུ་བྦ་ལཾ ཀཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཾ ན ཛཱ་ནཱ་སི, སོ ཏྭཾ ཀུ་ཏོ ས་ནྟ་སུ་ཁུ་མཾ ཙི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཛཱ་ནི་སྶ་སཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཋཱ་ནེ. ཨ་བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ནཱ་མེ་ཏཾ པ་དནྟི ཀཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་ཉྙི་ཏ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཏོ ཙི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ས་ནྟཱ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ པ་ན པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ ཙེ་ཝ དུ་བྦ་ལཱ ཙཱ་ཏི ཨ་ཡ་ཉྩ ཨེ་ཏ་སྶ པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ སི་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཐེ་རོ པ་ཀྐ་མི་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷ་ཏི. ཨ་ཐ ནཾ མ་ཧཱ་སཱི་ཝ་ཏྠེ་རོ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ ནཱ་མེ་སཱ ན ཨཱ་དི་ཏོ སུ་བྲཱུ་ཧི་ཏཱ བ་ལ་ཝ་ཏཱི ཏི་ཀྑཱ ཝི་ས་དཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་རུ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘དི་སྶ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི སུ་ཏྟ་པ་དཾ (སཾ. ནི. ༢.༦༢) ཨཱ་ཧ་རི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་དཱ་ནནྟི པ་ཊི་ས་ནྡྷི. ནི་ཀྑེ་པ་ནནྟི ཙུ་ཏི. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀནྟི ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་ཧི དུ་ཊྛུ་ལླ་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ. ཀཱ་ཡནྟི ཙ་ཏུ་ས་ནྟ་ཏི་རཱུ་པ་ས་མཱུ་ཧ་བྷཱུ་ཏཾ ཀཱ་ཡཾ. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀནྟི བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ, ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་ཀཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་དཱ་ན་མྤི ནི་ཀྑེ་པ་ན་མྤཱི’’ཏི.

༣༦༨. སུ་ཁ་སཱ་རཱ་གེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོཏི སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ བ་ལ་ཝ་ཏ་ར་རཱ་གེ་ན ས་མ་ངྒཱི་བྷཱུ་ཏོ. པ་ཊྛཱ་ནེ པ་ཊི་སི་དྡྷཱ ཨ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ. ཏ་སྨཱཏི སུ་ཁེ ཋི་ཏེ ཨེ་ཝ དུ་ཀྑ་སྶཱ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟནྟི ‘‘སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ནི་རོ་དྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི དུ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཁེ་པེ་ཏྭཱཏི ཀུ་ས་ལཱ་ནི ཁེ་པེ་ཏྭཱ. ག་ཎྷི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨེ་ཝ ཨོ་ཀཱ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཨུ་བྷ་ཏོ་པ་ཀྑཾ ཧུ་ཏྭཱཏི ‘‘ཀ་དཱ་ཙི སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ, ཀ་དཱ་ཙི དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི པ་ཀྑ་དྭ་ཡ་ཝ་སེ་ན་པི ཝེ་ད་ནཱ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཙི་ཏྟ་སྶ.

༣༦༩. ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཙ སུ་ཁ་སྶ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀཱཏི སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་སྶ་ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀ་སྶ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་པ་རི་གྒ་ཧཱ་དི་ཀཱ་ལེ བ་ཧི ཙི་ཏྟ་ཙཱ་རཾ ནི་སེ་དྷེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ཨེ་ཝ ས་ཏིཾ སཾ་ཧ་ར་ནྟ་སྶ ཨ་ལ་དྡྷ་སྶཱ་དཾ ཀཱ་ཡ་སུ་ཁཾ ན ཝི་ནྡ་ཏི, ས་མྦཱ་དྷེ ཝ་ཛེ ས་ནྣི་རུ་དྡྷོ གོ་ག་ཎོ ཝི་ཡ ཝི་ཧ་ཉྙ་ཏི ཝི་པྥ་ནྡ་ཏི, ཨ་ཙྩཱ་ས་ནྣ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཉྩ ས་རཱི་རེ དུ་ཀྑཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏེ་ཝ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དུ་ཀྑ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་དྡྷཱ་ནེ ག་ཙྪ་ནྟེ ག་ཙྪ་ནྟེཏི མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་པ་རི་གྒ་ཧཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ལེ ག་ཙྪ་ནྟེ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ས་རཱི་ར་པ་དེ་སེ. དུ་ཀྑཾ དཱུ་རཱ་པ་ག་ཏཾ ཧོ་ཏི ས་མཱ་པ་ཏྟི་བ་ལེ་ན ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ན་པྤ་ཀཾ ཝི་པུ་ལཾ. སུ་ཁནྟི ཛྷཱ་ན་སུ་ཁཾ. ཨོ་ཀྐ་མ་ཏཱིཏི ཛྷཱ་ན་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་པ་ཎཱི་ཏ་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན རཱུ་པ་ཀཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ས་ཏི, ནཱ་མ་ཀཱ་ཡོ་ཀྐ་མ་ནེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཀཱ་ཡ་པ་སྶ་དྡྷི་ཀ་མྨི་ཀ་སྶ་པི ས་མྨ་ས་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ ཀཱ་ཡ་ཀི་ལ་མ་ཐ་ཙི་ཏྟུ་པ་གྷཱ་ཏཱ་པི ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ས་མཱ་དྷི་སྶ པ་ན ཨ་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཏྟཱ སི་ནི་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ན སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཝི་ཡ སུ་ཁ་སྶ ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀོ, ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཙ དུ་ཀྑཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི. ཡ་ཐཱ ས་མཱ་དྷི, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་ནེ་ཏཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཙ ཏ་ཐཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ’’ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟནྟི ཡ་སྨཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ སུ་ཁ་སྶ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀཱ, སཱ ཙ ཀཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཱ་པི སུ་ཁཱ ཝེ་ད་ནཱ ཙི་ཏྟཾ ན པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏི, བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཀཱ་ཡ་སྶཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཡ་སྨཱ ས་མཱ་དྷི དུ་ཀྑ་སྶ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀོ, སོ ཙ ཙི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནཱ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཱ་པི དུ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ ཙི་ཏྟཾ ན པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏི, བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ ཙི་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

༣༧༠. གུ་ཎེ གྷ་ཊྚེ་ཏྭཱཏི ཨ་པ་དེ་སེ་ན ཝི་ནཱ ས་མཱི་པ་མེ་ཝ ནེ་ཏྭཱ. ཏཾ ཝ་ཏ མ་མ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཱ སུ་ཁཱ ཝེ་ད་ནཱ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཋ་སྶ་ཏཱི་ཏི ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

༣༧༡. ཀིཾ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, སུ་ཁཱ་པི དུ་ཀྑཱ་པི ཝེ་ད་ནཱ ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་མ་ཏྠནྟི སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ན་བྷི་བྷ་ཝ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ. ཏ་ཏྠ ཏཱ་ཝ པཱ་ས་རཱ་སི་སུ་ཏྟེ བོ་དྷི་པ་ལླ་ངྐེ ནི་ས་ཛྫཱ ‘‘ཏ་ཏྠེ་ཝ ནི་སཱི་དི’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཨི་དྷ མ་ཧཱ་ས་ཙྩ་ཀ་སུ་ཏྟེ དུ་ཀྐ་ར་ཀཱ་རི་ཀཱ་ཡ དུ་ཀྐ་ར་ཙ་ར་ཎེ ནི་ས་ཛྫཱ ‘‘ཏ་ཏྠེ་ཝ ནི་སཱི་དི’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ.

༣༧༤. ཚ་ནྡ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སི་ནེ་ཧ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི སི་ནེ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན. མུ་ཙྪཱ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི མོ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན པ་མཱ་དཱ་པཱ་ད་ནེ་ན. ཝི་པཱ་སཱ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི པཱ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ནུ་ད་ཧ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི རཱ་ག་གྒི་ནཱ ཨ་ནུ་ད་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒ་ཝེ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ནི་སྶ་ར་ཎ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ.

ཨ་ལླ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི, ས་སྣེ་ཧ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ, ཨུ་ད་ཀེ པ་ཀྑི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རཱ་ཝ་ཏྠཾ, ཨུ་དུ་མྦ་ར་ཀ་ཊྛ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་སཱ་ར་ཀ་ཏྟཾ. ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ལླཾ ཨུ་དུ་མྦ་ར་ཀ་ཊྛ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ས་པུ་ཏྟ་བྷ་རི་ཡ་པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡཱཏི པུ་ཏྟ་བྷ་རི་ཡེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཀ་ཏ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་པ་བྦ་ཛྫཱ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཀུ་ཊཱི་ཙ་ཀ་བ་ཧཱུ་ད་ཀ་ཧཾ་ས-པ་ར་མ་ཧཾ་སཱ་དི་བྷེ་དཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་པ་བྦ་ཛྫཱ.

༣༧༦. ཀུ་ཏོ་པི ཨི་མ་སྶ ཨཱ་པོ་སི་ནེ་ཧོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཀོ་ལཱ༹་པཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཚི་ནྣ་སི་ནེ་ཧཾ ནི་རཱ་པ’’ནྟི. ཀོ་ལ༹ནྟི ཝཱ སུ་ཀྑ་ཀ་ལི་ངྒ་རཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཀོ་ལ༹ཾ ཀོ་ལ༹་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ནྣ་ནྟི ཀོ་ལཱ༹་པཾ. པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་མ་ཧ་ཏྟ་ནི་སྶི་ཏ་ཏཱ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨ་ན་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ. ཨ་ཏི་ནྟ་ཏཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ. ཏ་ཐཱ ཧི སུ་ཀྑ་ཀོ་ལཱ༹་པ་བྷཱ་ཝོ, ཨཱ་ར་ཀཱ ཨུ་ད་ཀཱ ཐ་ལེ ནི་ཀྑི་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཙ ནི་ད་སྶི་ཏོ. ཨོ་པ་ཀྐ་མི་ཀཱ་ཧཱིཏི ཀི་ལེ་ས་ཨ་ཏི་ནི་གྒ་ཎྷ་ནུ་པ་ཀྐ་མ་པྤ་བྷ་ཝཱ་ཧི. ཝེ་ད་ནཱ་ཧཱིཏི པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཝེ་ད་ནཱ་ཧི. དུ་ཀྑཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཧི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ.

༣༧༧. ཀིཾ པ་ན ན ས་མ་ཏྠོ, ཡ་ཏོ ཨེ་ཝཾ པ་རེ་ཧི ཙི་ནྟི་ཏུ་མྤི ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཾ དུ་ཀྐ་ར་ཙ་རི་ཡཾ ཚ་བྦ་སྶཱ་ནི ཨ་ཀཱ་སཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀ་ཏྭཱ་པི ཨ་ཀ་ཏྭཱ་པི ས་མ་ཏྠོ་ཝ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ནི་པྥ་ནྣ་ཏྟཱ. ‘‘ཡ་ཐཱ་པི ས་བྦེ་ས་མྤི ཁོ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ ཨ་ནྟ་མ་སོ ས་ཏྟཱ་ཧ་མ་ཏྟ་མྤི དྷ་མྨ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན དུ་ཀྐ་ར་ཙ་རི་ཡཱ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ ས་མ་ཏྠོ དུ་ཀྐ་ར་ཙ་རི་ཡཾ ཀཱ་ཏུཾ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ནཾ ཨ་ཀཱ་སི, ན པ་ན ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷོ ཛཱ་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ཡ ཨེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི ཏ་སྶཱ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ བོ་དྷཱ་ཡ ཨ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ, ཨི་མ་སྶ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཚ་བྦ་སྶཱ་ནི དུ་ཀྐ་ར་ཙ་རི་ཡཱ ཨ་ཧོ་སི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ཨ་ཝ་ཙཱ་ཧཾ ཛོ་ཏི་པཱ་ལོ, ཀ་སྶ་པཾ སུ་ག་ཏཾ ཏ་དཱ;

ཀུ་ཏོ ནུ བོ་དྷི མུ་ཎྜ་སྶ, བོ་དྷི པ་ར་མ་དུ་ལླ་བྷཱ.

ཏེ་ན ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀེ་ན, ཨ་ཙ་རིཾ དུ་ཀྐ་རཾ བ་ཧུཾ;

ཚ་བྦ་སྶཱ་ནུ་རུ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ, ཏ་ཏོ བོ་དྷི་མ་པཱ་པུ་ཎིཾ.

ནཱ་ཧཾ ཨེ་ཏེ་ན མ་གྒེ་ན, པཱ་པུ་ཎིཾ བོ་དྷི་མུ་ཏྟ་མཾ;

ཀུ་མ་གྒེ་ན ག་ཝེ་སི་སྶཾ, པུ་བྦ་ཀ་མྨེ་ན ཝཱ་རི་ཏོ’’ཏི.

དུ་ཀྐ་ར་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ བོ་དྷཱ་ཡ ཨ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ དུ་ཀྐ་ར་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཀཱ་སཱི་ཏི ཀེ་ཙི. ཨ་ཐ ཝཱ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ར་ཀྐ་མ་ས་མྤ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏྠཱ་ཡ དུ་ཀྐ་ར་ཙ་རི་ཡཱ. པ་ཎཱི་ཏཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཧི པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ས་མྦོ་དྷི་ཡཾ ཏི་བྦ་ཚ་ནྡ་ཏཱ་ཡ སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ད་ཏྠཾ ཨཱི་དི་ས་མྤི ནཱ་མ དུ་ཀྐ་ར་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཀཱ་སཱི་ཏི ལོ་ཀེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱི་རི་ཡཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ – ‘‘སོ ཙ མེ པ་ཙྪཱ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཱ་ཝ་ཧོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ལོ་ཀ་ནཱ་ཐོ དུ་ཀྐ་ར་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཝཱི་རི་ཡ་ནི་མྨ་ཐ་ན་གུ་ཎོཏི ཝཱི་རི་ཡ་སྶ སཾ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ས་མྤཱ་ད་ན་གུ་ཎོ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘པཱ་སཱ་དེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ངྒཱ་མེ དྭེ ཏ་ཡོ ས་མྤ་ཧཱ་རེཏི དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝཱ པ་ར་སེ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ར་པ་ཡོ་གེ. པ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡནྟི ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནེ་ཧི ཨཱ་སེ་ཝ་ན་ཝཱི་རི་ཡཾ, ས་བྦཾ ཝཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཝཱི་རི་ཡཾ.

ཨ་བྷི་ད་ནྟནྟི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ད་ནྟཾ, ཨུ་པ་རི་ད་ནྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་རི་ད་ནྟ’’ནྟི. སོ ཧི ཨི་ཏ་རཾ མུ་ས་ལཾ ཝི་ཡ ཨུ་དུ་ཀྑ་ལཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཀ་སྶ་ཙི ཁཱ་ད་ན་ཀཱ་ལེ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ཝ་ཏྟ་ཏི. ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟེ་ནཱཏི བ་ལ་ཝ་ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟེ་ན. ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟནྟི ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ས་ཧི་ཏཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ. ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ནཾ ནི་གྒ་ཧོ. ཏཾ་ཏཾ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཝི་ནོ་ད་ནཾ ཨ་བྷི་ནི་པྤཱི་ལ༹་ནཾ. ཝཱི་རི་ཡ་ཏཱ་པེ་ན ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ ཨ་བྷི་ས་ནྟཱ་པ་ནཾ. ས་ད་ར་ཐོཏི ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧོ. པ་དྷཱ་ནེ་ནཱཏི པ་ད་ཧ་ནེ་ན, ཀཱ་ཡ་སྶ ཀི་ལ་མ་ཐུ་པྤཱ་ད་ཀེ་ན ཝཱི་རི་ཡེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་དྡྷ་སྶཱཏི ཏུ་ད་སྶ. ས་ཏོཏི ས་མཱ་ན་སྶ.

༣༧༨. སཱི་ས་ཝེ་ཋ་ནནྟི སཱི་སཾ ར་ཛྫུ་ཡཱ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ད་ཎྜ་ཀེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཝེ་ཋ་ནཾ. ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ནཱ་མ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཡཾ, ཨེ་ཝཾ ཝི་ས་ཉྙཱི་བྷཱུ་ཏཱ་པི ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ཏ་ཀ་ས་དི་སཱ’’ཏི, ཝེ་ད་ནཱ་པྤ་ཏྟཱ ཝི་ཡ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་པི་ན་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎེ སེ་ཏ་ཝཱ་ར་ཎ་སུ་པི་ནཾ པ་སྶི་ཏྭཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི བྱཱ་ཀ་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ.

༣༧༩. དྷ་མྨ་ས་རཱི་ར་སྶ ཨ་རོ་ག་བྷཱ་ཝེ་ན སཱ་དྷཱུ་ཏི མ་རི་ས་ནི་ཡོ་ཏི མཱ་རི་སོ, པི་ཡཱ་ཡ་ན་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མྤི་ཡཱ་ཡ་མཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཛ་ཛྫི་ཏནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷུ་ཉྫི་ཏཾ བྷ་ཀཱ་ར་སྶ ཛ་ཀཱ་རཱ་དེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷོ་ཛ་ན’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ མཱ ཀ་རི་ཏྠཱཏི ‘‘ལོ་མ་ཀཱུ་པེ་ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧཱ་རེ་སྶཱ་མ ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་སེ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཡ་ཐཱ ཏུ་མྷེ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ མཱ ཀ་རི་ཏྠ. ཀ་སྨཱ? ཡཱ་པེ་སྶཱ་མ་ཧནྟི ཨ་ཧ་ཉྩ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ ཨཱ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟཾ བྷུ་ཉྫ་ནྟོ ཡ་ཐཱ ཡཱ་པེ་སྶཱ་མི, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཧཱ་རཾ པ་ཊི་སེ་ཝི་སྶཱ་མི.

༣༨༠-༨༡. ཨེ་ཏཱ་ཝ པ་ར་མནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀཾ པ་ར་མཾ, ན ཨི་ཏོ པ་རཾ ཨོ་པ་ཀྐ་མི་ཀ་དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ཝེ་དི་ཡ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ར་ཉྙོ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ན་ངྒ་ལ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཀེ་ན ཨཱུ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ སུ་ཝ་ཎྞ་པ་རི་ཀྑ་ཏཾ, ཨི་ཏ་རཱ་ནི ར་ཛ་ཏ་པ་རི་ཀྑ་ཏཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་མ་ཙྩཱ ཨེ་ཀེ་ནཱུ་ན་ཨ་ཊྛ་ས་ཏ་ར་ཛ་ཏ་ན་ངྒ་ལཱ་ནཱི’’ཏི. ཨཱ་ལཱ༹་རུ་ད་ཀ་ས་མཱ་ག་མེ ལ་དྡྷ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཝ་ཊྚ་པཱ་ད་ཀཱ་ནི, ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་ས་མཱ་དྷི པ་ན ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ས་བྦེ་ས་ཉྩ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀ་ཏྟཱ ‘‘བོ་དྷཱ་ཡ མ་གྒོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཾ, ས་བྦ་སྶེ་ཝ ཝཱ ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ནཱ་ཡ. ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ས་ཏཱ་ནུ་སཱ་རི་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ. ཀ་སྶཱ པ་ན ས་ཏི་ཡཱ་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན་ཡི་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

༣༨༢. པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏཱཏི ཏཾ་ཏཾ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཡ་ཀཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཎྞ་སཱ་ལཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཙྩ་ཡ་བཱ་ཧུ་ལླི་ཀོཏི པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ བཱ་ཧུ་ལླཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ. ཨཱ་ཝ་ཏྟོཏི པུ་བྦེ པ་ཙྩ་ཡ་གེ་དྷ་པྤ་ཧཱ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ, ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏོ པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ར་ས་གི་དྡྷོ…པེ… ཨཱ་ཝ་ཏྟོ’’ཏི. དྷ་མྨ་ནི་ཡཱ་མེ་ནཱཏི དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ. ཏ་མེ་ཝ དྷ་མྨ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. བཱ་རཱ་ཎ་སི་མེ་ཝ ཏ་ཏྠཱ་པི ཙ ས་བྦ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཨ་ག་མཾ་སུ. པ་ཉྩ་ཝ་གྒི་ཡཱ ཀི་ར ཝི་སཱ་ཁ་མཱ་ས་སྶ ཨ་དྡྷ་མཱ་སི་ཡཾ ག་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ་སུ ག་ཏེ་སུ ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སཾ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ’’ཏི.

༣༨༧. ‘‘ཨ་དྡྷཱ་བྷོ་ཏོ གོ་ཏ་མ་སྶ སཱ་ཝ་ཀཱ་ཙི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, ནོ ཀཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ན’’ནྟི ཨི་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀཾ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི’’ནྟི. ཨི་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནནྟི ‘‘ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི ཁོ པ་ནཱ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ. ཨ་ས་ལླཱི་ནོ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ཏེ་ཧི ས་བྦ་སོ ན ལི་ཏྟོ. ཨ་ནུ་པ་ལི་ཏྟོཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་ན་ནྡི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན. གོ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་མེ་ཝཱཏི གོ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་ཉྙི་ཏེ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ, ནི་བྦཱ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘པུ་རི་མ་སྨིཾ ས་མཱ་དྷི་ནི་མི་ཏྟེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ས་ནྣི་སཱི་དཱ་པེ་མཱིཏི ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ནི་སཱི་དཱ་པེ་མི. པུ་བྦཱ་བྷོ་གེ་ནཱཏི ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ པུ་བྦེ པ་ཝ་ཏྟ་ཨཱ་བྷོ་གེ་ན. པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱཏི ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཀྑ་ཎཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱ་དྷུ་ཀཱ་ར…པེ… ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣེ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. ཨེ་ཝ་མ་སྶ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཾ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལཾ ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ན བྷཱ་རི་ཡཾ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཏ་ཐཱ་སུ་པྤ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. དྷ་མྨ་ས་མྤ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་ནཾ ཨ་སྶཱ་ས་ཝཱ་རེ ཝཱ. ཏ་དཱ ཧི དེ་སི་ཡ་མཱ་ནཾ དྷ་མྨཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ དེ་སི་ཏ་དེ་ས་ནཱ ནི་ར་ཏྠ་ཀཱ སི་ཡཱ. ན ཧི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཱ ཀི་རི་ཡཱ ཨ་ཏྠི.

ཨོ་ཀ་པྤ་ནཱི་ཡ་མེ་ཏནྟི ‘‘ཏ་སྶཱ ཨེ་ཝ ཀ་ཐཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ག་ཏཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟིཾ སུ་ཏྭཱ ཨཱི་དི་སཱི པ་ཊི་པ་ཏྟི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཝ་ད་ཏི, ན ས་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྠ་རི པ་སཱ་ད་མ་ཏྟ་མྤི ན ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི. ཀཱ་ཡ་ད་ར་ཐོཏི པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ པ་རི་སྶ་མཱ་ཀཱ་རོ. ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀེཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷེ. ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀེཏི ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷེ. ཝི་ཀ་ས་ནྟི སཱུ་རི་ཡ་ར་སྨི་ས་མྥ་སྶེ་ན. ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ཀུ་ལཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཀེ་ས་ཉྩི ཏི་ནྟི་ནི་ཀཱ་དི་རུ་ཀྑཱ་ནཾ. པ་ཏི་ལཱི་ཡ་ནྟི ནི་སྶ་ཡ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ཨ་ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏཱ་ཡ. ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ པ་ཉྩ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ན་ཉྩེ་ཝ ཀི་རི་ཡཱ་མ་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ན་ཉྩ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ས་ཉྙི་ཏཱ ཨ་ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏཱ ཧོ་ཏི, ཡ་ཏྠ ནི་དྡཱ་ས་མ་ཉྙཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ད་ར་ཐ་ཝ་སེ་ན བྷ་ཝ་ངྒ་སོ་ཏ་ཉྩ ཨི་དྷ ནི་དྡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ད་ར་ཐ་ཝ་སེ་ནཱཏི ད་ར་ཐ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ, ན ཐི་ན་མི་དྡྷ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཕ་ལ་ཉྩ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི ཀཱ་ཡ་སྶ ད་ར་ཐ་ས་ངྑཱ་ཏ་ས་རཱི་ར་གི་ལཱ་ན་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ནི་དྡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ས་རཱི་ར་གི་ལཱ་ན་ཉྩ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ན་ཏྠཱི་ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ‘‘པི་ཊྛི མེ ཨཱ་གི་ལཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༠༠; མ. ནི. ༢.༢༢; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༤༥) ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ཧཱ་ར་སྨིནྟི པ་ཙྩ་ཏྟེ ཨེ་ཏཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ཧཱ་རོ་ཏི ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི, ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ཧཱ་ར་སྨིཾ ཝཱ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ཨེ་ཏཾ ཝ་ད་ནྟི, ཡ་དི་དཾ དི་ཝཱ ནི་དྡོ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ.

༣༨༩. ཨུ་པ་ནཱི་ཏེ་ཧཱིཏི དོ་ས་མ་གྒཾ ནི་ནྡཱ་པ་ཐཾ ཨུ་པ་ནཱི་ཏེ་ཧི. ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏྭཱཏི ས་མྤི་ཡཱ་ཡི་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཏྟེ་ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནྟོ’’ཏི. ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏྭཱཏི ‘‘སཱ་དྷུ སཱ་དྷཱུ’’ཏི དེ་ས་ནཱ་ཡ ཐོ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝཱ་ཙཱ་ཡ་པི པ་སཾ་ས་ནྟོ’’ཏི. ས་མྤ་ཏྟེ ཀཱ་ལེཏི པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡོ་གྒེ ཀཱ་ལེ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟེ.

ག་ཎཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱཏི ག་ཎཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ག་ཎ་པ་ལི་བོ་དྷཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ. པ་པ་ཉྩནྟི ཨ་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་སཾ. ‘‘པུ་ཉྙ་ཝཱ རཱ་ཛ་པཱུ་ཛི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཏ་སྨི་ཉྷི ཀཱ་ལེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཚ་ནྡ་ཝཱ་ས་ཧ་ར་ཎེ་ན ཨུ་པོ་ས་ཐ་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ.

ས་ཀ་ལཾ ར་ཏྟིཾ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ ཐེ་ར་སྶ ཉཱ་ཎཾ དེ་ས་ནཱ་ཝི་བྷ་ཝ་ཉྩ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ཝ, བྷ་ནྟེ, བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ’’ཏི. ཨི་མཱ་ཡ, བྷ་ནྟེ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ཀ་ཐི་ཏཱ ཝི་ཡ ཛཱ་ཡ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཨ་ན་ནྟཱ་པ་རི་མེ་ཡྻཱ་ཝ ཏེ, ཀིཾ ཨི་ཏོ པ་རེ་པི ཝི་ཛྫ་ནྟེ་ཝཱ་ཏི ཐེ་རཾ ཏ་ཏྠ སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ ན་དཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཉྙེ་པི ཨ་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ར་ཛྫ་སྶ པ་དེ་སི་ཀ་ཏྟཱ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སུ་བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ཙ ཨ་ན་གྒྷ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཡཾ མེ དུ་གྒ་ཏ་པ་ཎྞཱ་ཀཱ་རོ’’ཏི. ཏི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏི་ཀནྟི ཨི་དཾ པ་རི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

མ་ཧཱ་ས་ཙྩ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༧. ཙཱུ་ལ༹་ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣༩༠. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ པུ་བྦཱ་རཱ་མ་མི་གཱ་ར་མཱ་ཏུ་པཱ་སཱ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ ཨ་ཡཾ ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦཱི ཀ་ཐཱ. མ་ཎཱི་ནནྟི ཨེ་ཏྠ པ་དུ་མ་རཱ་ག་མ་ཎཱི་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙེ་ཧི ཙཱ’’ཏི. ཏེ་ན ཨི་ནྡ་ནཱི་ལཱ་དི་མ་ཎཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ནཱི་ལ་པཱི་ཏ་ལོ་ཧི་ཏོ་དཱ་ཏ་མ་ཉྫི་ཊྛ་པ་བྷ་སྶ་ར་ཀ་བ་ར་ཝ་ཎྞ་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ཝ་ཎྞེ་ཧི.

ཏ་ཎྷཱ ས་བྦ་སོ ཁཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑ་ཡོ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༧.༦༡), ཏ་སྨིཾ. ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑ་ཡེཏི ཙ ཝི་ས་ཡེ ཨི་དཾ བྷུ་མྨ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. ཝི་མུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡཱཏི ས་བྦ་སཾ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ. ཨ་པ་ར་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ ནཱ་མ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ, སཱ སཱ་ས་ན་ཙཱ་རི་གོ་ཙ་རཱ པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པྤ་ཊི་པ་དཾ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན དེ་སེ་ཐཱ་ཏི པུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཀུ་པྤ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཁ་ཡ་ཝ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ནྟཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཙྩ་ནྟཱ, སོ ཨེ་ཝ ཨ་པ་རི་ཧཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཙྩ་ནྟཱ ནི་ཊྛཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་ནི་ཊྛོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་ཊྛོ ས་ཏ་ཏ་ནི་ཊྛོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ན ཧི པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་སྶ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་སྶ ད་སྶ་ནཾ ཀུ་པྤ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི. ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཡོ་གེ་ཧི ཁེ་མོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཡོ་ག་ཀྑེ་མཱི. མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཝུ་སི་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་སྶ ཙ ཨ་པ་རི་ཧཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་ཙྩ་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. པ་རི་ཡོ་སཱ་ནནྟི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ.

ཝེ་གཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཏུ་རི་ཏཱ་ཡ་ཏི. ས་ལླ་ཀྑེ་སཱིཏི ཙི་ནྟེ་སི, ཨ་ཏྟ་ནཱ ཡ་ཐཱ སུ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྠུ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་སི. ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ་ཝཱཏི ཨ་ཏྠ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ. ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སུ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཚ་དྭཱ་རི་ཀཱ, ཏེ་ཧི.

པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱཏི པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ. ས་ཀྐཱ་ཡ་ས་བྦ་ཉྷི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨི་དྷ ‘‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝི་ས་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡོ་པི ཏ་གྒ་ཏི་ཀཱ ཨེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ནཱ་ལཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ཡཱ’’ཏི. ན ཡུ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ནཱ་ཡ. ‘‘ཨ་ལ་མེ་ཝ ནི་བྦི་ནྡི་ཏུཾ ཨ་ལཾ ཝི་ར་ཛྫི་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༢༧༢; སཾ. ནི. ༢.༡༢༤-༡༢༥, ༡༢༨, ༡༣༤, ༡༤༣) ཝི་ཡ ཨ་ལཾ-ས་དྡོ ཡུ་ཏྟ་ཏྠོ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི. ས་མྤ་ཛྫ་ནྟཱིཏི བྷ་ཝ་ནྟི. ཡ་དི་པི ‘‘ཏ་ཏི་ཡཱ, ཙ་ཏུ་ཏྠཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཝི་སུ་དྡྷི་དྭ་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པ་ཉྙཱ, ཏ་སྶཱ པ་ན ས་པྤ་ཙྩ་ཡ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་ཏི ཙ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ ས་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ (ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ, ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ, དུ་ཀྑ་ཉྩ ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ) ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡཾ སུ་པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཐེ་ཝ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ནཱ་ལཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ཡཱ་ཏི ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏི, ན ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པ་ཉྙཱ་ནཾ ས་མྦྷཱ་ར་དྷ་མྨཱ་ནཾ. པུ་རི་མཱ་ཡ ཧི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་པ་ནྣ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡཾ ག་ཎྷཱ་ཏི ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་པ་ར་ཏྟཱ ཏ་སྶཱ, དུ་ཏི་ཡཱ་ཡ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཏ་སྶཱ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡཱ་རོ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མྨ་ས་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷི་ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི. རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧ་སྶ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧཾ ད་སྶེ་ཏི. ད་སྶེ་ནྟོ ཙ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨཱ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཝི་སེ་ས་ཏོ སུ་ཁ་སཱ་རཱ་གི་ཏཱ་ཡ, བྷ་ཝ་སྶཱ་ད་ག་དྷི་ཏ་མཱ་ན་ས་ཏཱ་ཡ ཙ ས་ཀྐ་སྶ ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་སེ་ན ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི.

ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཡ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ན. ཨ་ནི་ཙྩཱཏི ཨ་དྡྷུ ཝཱ. ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ ཨུ་ད་ཡ་ཝ་ཡ་ཏཱ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཁ་ཡ་ཏོ ཝ་ཡ་ཏོ ད་སྶ་ན་ཉཱ་ཎཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ, ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི ཙ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶཱི, ཏ་སྨཱ. ཁ་ཡ་ཝི་རཱ་གོཏི ཁ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝི་རཱ་གོ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ལུ་ཛྫ་ནཱ. ཡཾ ཨཱ་ག་མྨ ས་བྦ་སོ ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ཝི་ར་ཛྫ་ནཱ ཧོ་ཏི, ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཝི་རཱ་གོ. ནི་རོ་དྷཱ་ནུ་པ་སྶི་མྷི་པཱིཏི ནི་རོ་དྷཱ་ནུ་པ་སྶི་པ་དེ་པི. ‘‘ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཨ་བྷི་དི་སི་ཏྭཱ ཏཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ནི་རོ་དྷོ་པི ཧི…པེ… དུ་ཝི་དྷོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་བྦཱ་ས་ཝ་སཾ་ཝ་རེ ཝུ་ཏྟ་ཝོ་སྶ་གྒོ་ཝ ཨི་དྷ ‘‘པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཝོ་སྶ་གྒོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཝོ་སྶ་གྒོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ. པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་ན་ཏོ པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཝོ་སྶ་གྒོ མ་གྒོ ཨ་ཉྙ་སྶ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སོཏི མ་གྒོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོཏི ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི མ་གྒ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་སཾ ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཝོ་སྶ་གྒཱ་བྷཱ་ཝོ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏི. པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནེ་ན པ་ཀྑ་ནྡ་ནེ་ན ཙཱ་ཏི དྭཱི་ཧི་པི ཝཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ས་བྦེ་སཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཝོ་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ད་ཊྛ་བྦཾ. ཙི་ཏྟཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏཱིཏི མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨུ་བྷ་ཡ་མྤེ་ཏཾ ཝོ་སྶ་ཛྫ་ནཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ས་མ་ངྒཱིཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མ་ངྒཱི མ་གྒ་ས་མ་ངྒཱི ཙ. ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (པ་ཊི. མ. ༡.༥༢) ཡ་ཐཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་རི་ཙྩཱ་ག་པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒོ ལ་བྦྷ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཏེ་ཧི ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཁ་ནྡྷཱ་ན་མྤི པ་རི་ཙྩཱ་ག་པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒོ ཝ་ཏྟ་བྦོ, པ་ཀྑ་ནྡ་ན་པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒོ པ་ན མ་གྒེ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, མ་གྒེ པ་ན ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཉཱ་ཡཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ་ཝ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ས་མ་ངྒཱི པུ་གྒ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི.

པུ་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ‘‘ན ཀི་ཉྩི ལོ་ཀེ ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན ན ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ས་ཏི ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ནེ དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་ས་མེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ན པ་རཱ་མ་ས་ཏཱིཏི ནཱ་དི་ཡ་ཏི, དི་ཊྛི་པ་རཱ་མཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཝཱ ‘‘ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན པ་རཱ་མ་ས་ཏི. སཾ་ཁི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཁི་པྤཾ ཀ་ཐེ་སཱིཏི ཏ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་པ་ཉྩཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སི.

༣༩༡. ཨ་བྷི་ས་མཱ་ག་ནྟྭཱཏི ཨ་བྷི་མུ་ཁ་ཉཱ་ཎེ་ན ཉེ་ཡྻཾ ས་མཱ་ག་ནྟྭཱ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཝི་དི་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ནི་ཏྭཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ་པ་རི་ས་ཝི་ཉྙཱ་པ་ཀ་ཏྟཱཏི ཡ་ཐཱ་པ་རི་སཾ དྷ་མྨ་ས་མྤ་ཊི་གྒཱ་ཧི་ཀཱ་ཡ མ་ཧ་ཏི་ཡཱ, ཨ་པྤ་ཀཱ་ཡ ཝཱ པ་རི་སཱ་ཡ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་མེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཏོ. པ་རི་ཡ་ནྟཾ ན ནི་ཙྪ་ར་ཏཱིཏི ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. མཱ ནི་ར་ཏྠ་ཀཱ ཨ་ག་མཱ་སཱིཏི ཨི་དཾ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ན ས་ཏྠུ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཀ་ཉྷེ་ཏཾ ས་ཏྠུ ཝ་ཙཱི་གྷོ་ས་སྶ ཨ་ཊྛ་སུ ཨ་ངྒེ་སུ, ཡ་དི་དཾ པ་རི་ས་པ་རི་ཡ་ནྟ་ཏཱ. ཚི་དྡ་ཝི་ཝ་རོ་ཀཱ་སོཏི ཚི་དྡ་བྷཱུ་ཏོ, ཝི་ཝ་ར་བྷཱུ་ཏོ ཝཱ ཨོ་ཀཱ་སོ་པི ན་ཏྠི, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་དྡཱ་ས་ཝ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ.