༡. ཙཱུ་ལ༹་གོ་སི་ངྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢༥. ཉཱ་ཏཱི་ནཾ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༦.༡༩) ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ གཱ་མོ ཉཱ་ཏི་ཀོ, སོ ཨེ་ཝ ནཱ་ཏི་ཀོ. སོ ཀི་ར གཱ་མོ ཡེ་སཾ ས་ནྟ་ཀོ, ཏེ་སཾ པུ་བྦ་པུ་རི་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཏཱི་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཝེ་སི་ཏོ, ཏེ་ན ‘‘ནཱ་ཏི་ཀོ’’ཏི པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ. ཨ་ཐ པ་ཙྪཱ ཏ་ཏྠ དྭཱི་ཧི དཱ་ཡཱ་དེ་ཧི དྭི་དྷཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྭི་ནྣཾ ཙཱུ་ལ༹་པི་ཏི་མ་ཧཱ་པི་ཏི་པུ་ཏྟཱ་ནཾ དྭེ གཱ་མཱ’’ཏི. གི་ཉྫ་ཀཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི ཨི་ཊྛ་ཀཱ, གི་ཉྫ་ཀཱ་ཧི་ཡེ་ཝ ཀ་ཏོ ཨཱ་ཝ་ས་ཐོ གི་ཉྫ་ཀཱ་ཝ་ས་ཐོ. ཏ་སྨིཾ ཀི་ར པ་དེ་སེ མ་ཏྟི་ཀཱ ས་ཀྑ་ར་མ་རུ་མྦ་ཝཱ་ལི་ཀཱ་དཱི་ཧི ཨ་ས་མྨི་སྶཱ ཨ་ཀ་ཋི་ནཱ ས་ཎྷཱ སུ་ཁུ་མཱ, ཏཱ་ཡ ཀ་ཏཱ་ནི ཀུ་ལཱ་ལ་བྷཱ་ཛ་ནཱ་ནི་པི སི་ལཱ་མ་ཡཱ་ནི ཝི་ཡ ད་ལ༹ྷཱ་ནི, ཏ་སྨཱ ཏེ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ ཏཱ་ཡ མ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ དཱི་གྷ་པུ་ཐུ་ལ་ཨི་ཊྛ་ཀཱ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཏཱ་ཧི ཋ་པེ་ཏྭཱ དྭཱ་ར་བཱ་ཧ་ཝཱ་ཏ་པཱ་ན་ཀ་ཝཱ་ཊ་ཏུ་ལཱ་ཡོ སེ་སཾ ས་བྦཾ ད་བྦ་ས་མྦྷཱ་རེ་ན ཝི་ནཱ ཨི་ཊྛ་ཀཱ་ཧི ཨེ་ཝ པཱ་སཱ་དཾ ཀཱ་རེ་སུཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཊྛ་ཀཱ་ཧེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
གོ་སི་ངྒ་སཱ་ལ་ཝ་ན་དཱ་ཡནྟི གོ་སི་ངྒ་སཱ་ལ་ཝ་ན་ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མཾ ར་ཀྑི་ཏཾ ཨ་ར་ཉྙཾ. ཛེ་ཊྛ་ཀ་རུ་ཀྑ་སྶཱཏི ཝ་ན་པྤ་ཏི་བྷཱུ་ཏ་སྶ སཱ་ལ་རུ་ཀྑ་སྶ. སཱ་མ་གྒི་ར་སནྟི ས་མ་གྒ་བྷཱ་ཝཱ་དི་གུ་ཎཾ ཝི་ཝེ་ཀ་སུ་ཁཾ. ཨུ་པ་རི་པ་ཎྞཱ་ས་ཀེ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༣.༢༣༧-༢༣༨) པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ལོ ཀ་ཐི་ཏོ, ཨི་དྷ ཙཱུ་ལ༹་གོ་སི་ངྒ་སུ་ཏྟེ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ཀཱ་ལོ ཀ་ཐི་ཏོ. ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩཱ་པི ཧི ཏེ མ་ཧཱ་ཐེ་རཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རཾ པ་རེ་སཾ དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ཉྩ ས་མྤ་སྶ་ནྟཱ པ་ར་མ་ཉྩ ཝི་ཝེ་ཀཾ ཨ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ནྟཱ སཱ་མ་གྒི་ར་སཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་མཱ་ནཱ ཏ་ཏྠ ཝི་ཧ་ར་ནྟི. ཏ་དཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ལེ. ཏེཏི ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁཱ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ. ལ་དྡྷ་སྶཱ་དཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཝཱི་ཐི་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་སྶཱ་དཱ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཧི པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ཝི་སེ་སཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ནྟཱི པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ –
‘‘ཡ་ཏོ ཡ་ཏོ ས་མྨ་ས་ཏི, ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཾ;
ལ་བྷ་ཏི པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫཾ, ཨ་མ་ཏཾ ཏཾ ཝི་ཛཱ་ན་ཏ’’ནྟི. (དྷ. པ. ༣༧༤);
ལ་དྡྷ་པ་ཏི་ཊྛཱ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མ་ནེ་ན. ས་ཏི ཧི མ་གྒ་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མེ སཱ་ས་ནེ པ་ཏི་ཊྛཱ ལ་དྡྷཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ནོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ.
ཀཱ་མཾ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནཱ་པི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ཝ, ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ན ནེ་སཾ ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་རེ་སུ ཝཱ’’ཏི ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎཾ. ས་ཏི་པི ཧི སཱ་མ་ཉྙ་ཡོ་གེ ཝི་སེ་ས་ཝ་ནྟོ ཝི་སུཾ ག་ཡ྄ཧ་ནྟི ཡ་ཐཱ ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཝཱ་སི་ཊྛོ་པི ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཏེ་སུ པ་ན ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏེ་སུ་པི ‘‘ཨ་སཱི་ཏི་མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀེ་སཱུ’’ཏི ཨ་སཱི་ཏིགྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་པྤ་ཀཾ ཨཱུ་ན་མ་དྷི་ཀཾ ཝཱ ག་ཎ་ནུ་པ་གཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ནྟ་མ་སོཏི ཨི་དཾ དྷ་མྨ་བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་སྶ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ས་ནྣ་ཙཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནཱི་ཀཱཏི ཧ་ཏྠཱ་ནཱི་ཀཱ, ཧ་ཏྠཱ་ནཱི་ཀ་ཏོ ཧ་ཏྠི་ས་མཱུ་ཧ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀཱ་ལ༹་སཱི་ཧོ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཡཱུ་ཐ་ཙ་རོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཱུ་ཐཱ ནི་སྶ་ཊོ ཀཱ་ལ༹་སཱི་ཧོ ཝི་ཡཱ’’ཏི. ཀེ་ས་རཱི པ་ན ཨེ་ཀ་ཙ་རོ་ཝ. ཝཱ་ཏ་ཙྪི་ནྣོ ཝ་ལཱ་ཧ་ཀོ ཝི་ཡཱཏི ཝཱ་ཏ་ཙྪི་ནྣོ པ་བྦ་ཏ་ཀཱུ་ཊ་པྤ་མཱ་ཎོ ཝ་ལཱ་ཧ་ཀ་ཙྪེ་དོ ཝི་ཡ. ཏེ་སཾ པ་གྒ་ཎྷ་ན་ཏོཏི ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ཛི་གྷ་ཙྪི་ཏ་སྶ བྷོ་ཛ་ནེ, པི་པཱ་སི་ཏ་སྶ པཱ་ནཱི་ཡེ, སཱི་ཏེ་ན ཕུ་ཊྛ་སྶ ཨུ་ཎྷེ, ཨུ་ཎྷེ་ན ཕུ་ཊྛ་སྶ སཱི་ཏེ, དུ་ཀྑི་ཏ་སྶ སུ་ཁེ ཨ་བྷི་རུ་ཙི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀོ་ས་མྦ་ཀེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་ཝཱ་དཱ་པ་ནྣེ དི་སྭཱ ཨ་པ་རེ ས་མ་གྒཱ་ཝཱ་སཾ ཝ་ས་ནྟེ ཨཱ་ཝ་ཛྫི་ཏ་སྶ ཨི་མེ ཏ་ཡོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ཨཱ་པཱ་ཐཾ ཨཱ་ག་མིཾ་སུ, ཨ་ཐ ནེ པ་གྒ་ཎྷི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི, ཨེ་ཝཱ་ཡཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཀོ་ས་མྦ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝི་ན་ཡ་ནུ་པཱ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ་སཾ པ་གྒ་ཎྷ་ན་ཏོ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ པ་ཙྪི་མ་ཛ་ན་ཏཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ན་ཏོཏི ཨི་ད་མྤི ཀཱ་ར་ཎཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨུ་ཀྐཾ་སི་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝི་སི་ཊྛེ ཀ་ཏྭཱ པ་སཾ་སཱ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ.
ཏཾ ཨ་ར་ཉྙཾ ར་ཀྑ་ཏི ཝ་ན་སཱ་མི་ནཱ ཨཱ་ཎ་ཏྟོ. ར་ཀྑི་ཏ་གོ་པི་ཏཾ ཝ་ན་ས་ཎྜཾ, ན མ་ཧཱ་ཝ་ནཱ་དི ཝི་ཡ ཨ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ. སཱི་ལཱ་དི་པྤ་བྷེ་དཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣཱ ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མཱ, ན ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་སི་ནེ་ཧཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཧི་ཏཾ ཀཱ་མ་ཡ་མཱ་ནཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷི་ནྡེ་ཡྻཱཏི ཝི་ནཱ་སེ་ཡྻ.
དུ་བྦ་ལ་མ་ནུ་སྶཱཏི པ་ཉྙཱ་ཡ དུ་བྦ་ལཱ ཨ་ཝི་དྡ་སུ་ནོ མ་ནུ་སྶཱ. ཏཱ་ནཱིཏི ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ནྣ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཱ་ནི. ཙཱི་ཝ་ར་ག་བྦྷེ་ན པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱཏི ཙཱི་ཝ་ར་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨོ་ཝ་ར་ཀེ ནི་གཱུ་ཧི་ཏྭཱ ཝི་ཡ. ན ཧི ཙཱི་ཝ་ར་པཱ་རུ་པ་ན་མ་ཏྟེ་ན བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ ཧོ་ཏི. ‘‘མཱ སུ་དྷ ཀོ་ཙི་མཾ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཉྙཱ་སཱི’’ཏི པ་ན ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ་ན ཨི་དྡྷཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ་ན ཏཾ ཚཱ་དེ་ཏྭཱ ག་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝེ་སེ་ན ཨ་ག་མཱ་སཱི’’ཏི.
ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཐཱཏི པ་དཾ ཨ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་དྷི་མུ་ཁེ་ན ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཐཱ’’ཏི. བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཀཱ་ཡོ ནཱ་མ སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་ཛཱ་ཏི་མ་ཎི ཝི་ཡ སོ་བྷ་ནོ, ཀི་ཉྩི མ་ལཾ ཨ་པ་ནེ་ཏ་བྦཾ ན་ཏྠི, ཀི་མ་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝཱ པཱ་དེ པ་ཀྑཱ་ལེ་སཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི.
༣༢༦. ཨ་ནུ་རུ་དྡྷཱཏི ཝཱ ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཝི་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་ས་སྶ་པི ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ་པི ས་མ་ཏྠི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ ཁ་མ་ཏཱིཏི ས་རཱི་ར་སྶ ལ་ཧུ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ་པི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ སུ་ཁ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀོ. ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཡཱ་པེ་ཏཱིཏི ཡཱ་པ་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཨི་མཾ ས་རཱི་ར་ཡ་ནྟཾ ཡཱ་པེ་ཏི སུ་ཁེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཨུ་ལུ༹་ངྐ་ཡཱ་གུཾ ཝཱ ཀ་ཊ་ཙྪུ་བྷི་ཀྑཾ ཝཱཏི ཨི་དཾ མ་ཀ་ར་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ མི་སྶ་ཀ་བྷ་ཏྟེ་ན ཡཱ་པ་ནཾ ཝ་ཏྟ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝ་ཏྟཾ པུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི.
ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ སཾ་ས་ནྡ་ཏཱིཏི ས་ཏི་པི ཨུ་བྷ་ཡེ་སཾ ཀ་ལཱ་པཱ་ནཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ བྷེ་དེ པ་ཙུ་ར་ཛ་ནེ་ཧི དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ནཱ་ན་ཏྟཾ ཁཱི་རོ་ད་ཀ་ས་མྨོ་དི་ཏཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ སཾ་ས་ཊྛཾ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་སུཾ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཨུ་པེ་ཏཱི’’ཏི. པི་ཡ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཱ་ནི ཙ་ཀྑཱུ་ནི པི་ཡ་ཙ་ཀྑཱུ་ནི. པི་ཡཱ་ཡ་ཏི, པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦོ་ཏི ཝཱ པི་ཡོཏི. ས་མ་གྒ་ཝཱ་ས་སྶ ཡཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཡ་ཐཱ ཀ་ཐཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ་ཏི ‘‘ཀ་ཐ་ནྟི ཀཱ་ར་ཎ་པུ་ཙྪཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡོ ནེ་སཾ མེ་ཏྟཱ་ས་ཧི་ཏཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྨིཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཀཱ་རོ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཀ་ཐ’’ནྟི པུ་ཙྪཱ. ཏ་ཐཱ ཧི པ་ར་ཏོ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཁོ མ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཐེ་རེ་ཧི ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཀ་ཐི་ཏཾ.
མི་ཏྟཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མེ་ཏྟཾ, ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ. ཨཱ་ཝཱིཏི པ་ཀཱ་སཾ. ར་ཧོཏི ཨ་པྤ་ཀཱ་སཾ. ཡ་ཉྷི ཨུ་དྡི་སྶ མེ་ཏྟཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏི, ཏཾ ཏ་སྶ ས་མྨུ་ཁཱ ཙེ, པ་ཀཱ་སཾ ཧོ་ཏི, པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཙེ, ཨ་པྤ་ཀཱ་སཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཝི ཙེ་ཝ ར་ཧོ ཙཱ་ཏི ས་མྨུ་ཁཱ ཙེ་ཝ པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཙཱ’’ཏི. ཨི་ཏ་རཱ་ནཱིཏི པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཱ་ནི. ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཡཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མྨ་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཛ་གྒི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟཾ ཋཱ་ནཾ ཝཱ. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ ས་མྨུ་ཁཱ ཀ་ཏེ མེ་ཏྟཱ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨེ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐེ་ཝ. ‘‘ཀ་ཙྩི ཁ་མ་ནཱི་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཱ ཀ་ཐཱ ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡ་ཀ་ཐཱ. ཡ་ཐཱ པ་རེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཚི་དྡཾ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་ར་ཀ་ཐཱ. ‘‘ཨ་ཧོ ཏ་དཱ ཐེ་རེ་ན མ་ཡ྄ཧཾ དི་ནྣོ ཨོ་ཝཱ་དོ, དི་ནྣཱ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ ས་རི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟཱ, ཚ་སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ ཝཱ ཀ་ཐཱ སཱ་ར་ཎཱི་ཡ་ཀ་ཐཱ. སུ་ཏྟ་པ་དཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ དྷ་མྨཱི་ཀ་ཐཱ. ས་རེ་ན སུ་ཏྟ་སྶ ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎཾ ས་ར་བྷ་ཉྙཾ. པ་ཉྷ་སྶ ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པུ་ཙྪ་ནཾ པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ནཾ. ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་སྶ་ཨཱ་དི་ས་ནཾ པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ ས་མ་ནྣཱ་ཧ་ར་ཏོཏི ཨེ་ཝཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ མེ་ཏྟཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཀ་ཏོ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཏ་སྨཱ ནཱ་ནཱ. ཧི་ཏ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན. ནི་ར་ནྟ་ར་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་ནྟ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་ན བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨ་ཝི་གྒ་ཧ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་ཝི་རོ་དྷ་བྷཱ་ཝེ་ན. ས་མ་གྒ་ཊྛེ་ནཱཏི ས་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་རི་བྷ་ཎྜཾ ཀ་ཏྭཱཏི བ་ཧ་ལ་ཏ་ནུ་མ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ་པེ་ཧི ལི་མྤེ་ཏྭཱ. ཙཱི་ཝ་རཾ ཝཱ དྷོ་ཝ་ནྟཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙཱི་ཝ་རཾ ཝཱ དྷོ་ཝ་ནྟི. པ་རི་བྷ་ཎྜཾ ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཎྞ་སཱ་ལཱ་ཡ པ་རི་བྷ་ཎྜཾ ཝཱ ཀ་རོ་ནྟི.
༣༢༧. པ་ཊི་ཝི་རུ་དྡྷཱ ཨེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ནཱ’’ཏི པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་སཾ ཨ་པྤ་མཱ་ད་ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཏེ་སཾ ཨ་པྤ་མ་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ. ཀ་ཙྩི པ་ན ཝོ ཨ་ནུ་རུ་དྡྷཱ ས་མ་གྒཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝོཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ, པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ, ཀ་ཙྩི ཏུ་མྷེ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་མུ་གྒ་པཱ་ཏིནྟི ས་མུ་གྒ་པུ་ཊ་ས་དི་སཾ པཱ་ཏིཾ.
པ་ཎྞ་སཱ་ལཱ་ཡཾ ཨ་ནྟོ བ་ཧི ཙ ས་མྨ་ཛྫ་ནེ་ན སོ་དྷི་ཏ་ངྒ་ཎ་ཏཱ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི. པ་ཊི་ཝི་ས་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཡཱ་པ་ན་པ་ཊི་ཝི་ས་མ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨོ་སཱ་པེ་ཏྭཱཏི པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ. པ་མཱ་ཎ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཡཱ་པ་ན་པ་མཱ་ཎ་མེ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཛ་ཧི་ཏྭཱཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཛ་ཧི་ཏྭཱ.
ཧ་ཏྠེ་ན ཧ་ཏྠཾ སཾ་སི་བྦ་ནྟཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཧ་ཏྠེ་ན ཨི་ཏ་ར་སྶ ཧ་ཏྠཾ ད་ལ༹ྷ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན བ་ནྡྷ་ནྟཱ. ཝི་ལ་ངྒྷེ་ཏི དེ་ས་ནྟ་རཾ པཱ་པེ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་ལ་ངྒྷ་ཀོ, ཧ་ཏྠོ. ཧ་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཝི་ལ་ངྒྷ་ཀོ ཧ་ཏྠ་ཝི་ལ་ངྒྷ་ཀོ, ཏེ་ན ཧ་ཏྠ་ཝི་ལ་ངྒྷ་ཀེ་ན.
ཏཾ ཨ་ཁ་ཎྜཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཏཾ ཏཱི་སུ་པི དི་ཝ་སེ་སུ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཁ་ཎྜི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨེ་ཏནྟི ‘‘པ་ཉྩཱ་ཧི་ཀཾ ཁོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་ཉྩ་མེ པ་ཉྩ་མེ ཨ་ཧ་ནི བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི པ་ཉྩཱ་ཧི་ཀཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པུ་ཙྪི་ཏེ་ན ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་ཏྠེ་རེ་ན. པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ནེ་སུ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཉྙེ་སཾ པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ནེ་སུ་ཡེ་ཝ. ‘‘པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ནེ་སུ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཉྙེ་ས་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་པ་ཉྩ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱིཏི ཀ་ཐཱ་པ་པ་ཉྩ་སྶ ཀ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཝི་སྶ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ པ་མ་ཛྫ་ན་ཊྛཱ་ནཱ་ནི. ཏ་ཏྠཱ་པི ‘‘མ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝི་རུ་དྡྷཾ ན པ་ཊི་པ་ཛྫཱ་མཱ’’ཏི སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་པྤ་མཱ་ད་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཐེ་རོ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཋཱ་ནཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱཏི པ་ན ཨི་དཾ ཏ་དཱ ཝི་ཧཱ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཝ་ལ༹་ཉྫཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.
༣༢༨. ཛྷཱ་ན་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ལ་མ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སེ་སོ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྠུ ཙི་ཏྟཱ་རཱ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཏ་སྶ ཙ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ས་ཏྠུ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཐེ་རོ ‘‘ཀི་ཉྷི ནོ སི་ཡཱ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡཱ་ཝ་དེ་ཝཱཏི ཡ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཨེ་ཀཾ དི་ཝ་ས་བྷཱ་གཾ ཝཱ ས་ཀ་ལ་ར་ཏྟིཾ ཝཱ ཡཱ་ཝ ས་ཏྟ ཝཱ དི་ཝ་སེ.
༣༢༩. ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ་ཡཱཏི ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནཱ་ཡ. ས་ཏི ཧི ཨུ་པ་རི ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མེ ཧེ་ཊྛི་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི ཙ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ’’ཏི. ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སེ་སོཏི ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝེ་ད་ཡི་ཏ་སུ་ཁ་ཏོཏི ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཧི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སུ་ཁ་ཏོ ཝཱ ཕ་ལ་སུ་ཁ་ཏོ ཝཱ. ཨ་ཝེ་ད་ཡི་ཏ་སུ་ཁནྟི ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཁཾ ཝི་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ར་ཧི་ཏཾ སུ་ཁཾ. ཨ་ཝེ་ད་ཡི་ཏ་སུ་ཁནྟི ཙ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ, ཏཾ པ་ན ཨ་ཕ་སྶཾ ཨ་ས་ཉྙཾ ཨ་ཙེ་ཏ་ན་ནྟི ས་བྦ་ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ར་ཧི་ཏ་མེ་ཝ. ཏ་ཏོ ཙ ས་ཏི་པི རཱུ་པ་དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཏ་སྶ ཨ་ཙེ་ཏ་ན་ཏྟཱ ས་བྦ་སོ ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ས་ནྟ་ཏ་རཱ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རཱ ཙ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏེ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝེ་ད་ཡི་ཏ་སུ་ཁཾ ས་ནྟ་ཏ་རཾ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་མ་མྷཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༣༣༠. སཱ་མ་གྒི་ར་སཱ་ནི་སཾ་ས་མེ་ཝ ནེ་སཾ བྷ་ག་ཝཱ ཀ་ཐེ་སི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཏྟཱ ཏ་སྶ. ཨ་ནུ་སཱ་ཝེ་ཏྭཱཏི ཨ་ནུ་པ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ. ‘‘ཨ་ནུ་སཾ་སཱ་ཝེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ, སོ ཨེ་ཝ་ཏྠོ. ཏ་ཏོ པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏ་ར་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རེ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ་ཏི ས་ཏྠུ མ་ནཾ ག་ཎྷ་ནྟཱ ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཐཱ’’ཏི ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ. པ་བྦ་ཛྫཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ-ཝི་སུ་དྡྷི-དྷུ་ཏ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག-ཛྷཱ་ན་ཝི་མོ་ཀྑ-ས་མཱ་པ་ཏྟི-ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན-མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ-ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་དི་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་དྷི་ག་ནྟྭཱ་པཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏཱ་ན་མྤི. ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཊྚི་ཡ་མཱ་ནཱཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་དྷི་ག་ནྟྭཱ་པི དྷ་མྨཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ས་ཏྠུ་ཝི་ཧེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་ཀ་ཊ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཊྚི་ཡ་མཱ་ནཱ་པཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. དེ་ཝ་ཏཱཏི ཏཾ་ཏཾ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷི་ནི་ཡོ དེ་ཝ་ཏཱ. མུ་ཁཾ མེ ས་ཛྫནྟི མུ་ཁཾ མེ ཀ་ཐ་ནེ ས་མ་ཏྠཾ, ཀ་ཐ་ནེ ཡོ་གྱ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
༣༣༡. ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ག་ཏོཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཊཱ་ནཱ་ཊི་ཡ་སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏོ. པ་ལི་ཝེ་ཋེ་ནྟེཏི ཙོ་དེ་ནྟེ. མ་ཙྪ་རཱ་ཡ་ནྟཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ་པི ཨཱ་རོ་ཙ་ནཾ ཨ་ས་ཧ་མཱ་ནཱ མ་ཙྪ་རཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི སོ ཙི་ནྟེ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ.
༠༡. ཏེ་སཾ ལཱ་བྷཱཏི ཏེ་སཾ ཝ་ཛྫི་རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཝ་ཛྫི་ར་ཊྛ་ཝཱ་སཱི་ན་ཉྩ མ་ནུ་སྶ་ཏྟཾ, པ་ཏི་རཱུ་པ་དེ་ས་ཝཱ་སཱ་དི་ཀོ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏི་ཎྞ་ཉྩ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶ་ན་ཝ་ནྡ་ན་དཱ་ན་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་ད་ཡོ ལཱ་བྷཱ. སུ་ལ་དྡྷཱ ལཱ་བྷཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟཾ ཨ་ནུ་སྶ་རེ་ཡྻཱཏི ཏཾ ཀུ་ལ་ཉྷེ་ཏཾ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ ཙི་ཏྟཾ པ་སཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་སྶ་རེ་ཡྻ. ཝུ་ཏྟཾ ཏེ་སཾ ‘‘ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་མྤཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༠༤; སཾ. ནི. ༥.༡༨༤).
ཙཱུ་ལ༹་གོ་སི་ངྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.