༨. མ་ཧཱ་ཧ་ཏྠི་པ་དོ་པ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༠༠. ཛ་ངྒ་ལཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཡོ ནི་པི་ཙྪ་ལེ་ན ཨ་མུ་དུ་ཀོ ནི་རུ་ད་ཀ་ཏཱ་ཡ ཐ་དྡྷ་ལཱུ་ཁ་བྷཱུ་མི་པྤ་དེ་སོ, སོ ‘‘ཛ་ངྒ་ལོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་བྦ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཨི་དྷ ས་བྦོ བྷཱུ་མི་པྤ་དེ་སོ ཛ་ངྒ་ལོ, ཏ་སྨིཾ ཛ་ངྒ་ལེ ཛཱ་ཏཱ, བྷ་ཝཱ་ཏི ཝཱ ཛ་ངྒ་ལཱ, ཏེ་སཾ ཛ་ངྒ་ལཱ་ནཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ན་དཱི་ཙ་རཱ་ན་མྤི ཧ་ཏྠཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི. ས་མོ་དྷཱ་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཧི ས་མོ་དྷཱ་ཡ་ཀཱ་ན་མྤི ཛ་ངྒ་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏོ. པ་ཐ་ཝཱི་ཏ་ལ་ཙཱ་རཱི་ནནྟི ཨི་མི་ནཱ ཛ་ལ་ཙཱ་རི་ནོ ན ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི ཨ་དི་སྶ་མཱ་ན་པཱ་ད་ཏྟཱ. པཱ་ཎཱ་ནནྟི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་མྤི ‘‘པ་ད་ཛཱ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ས་དྡ་ནྟ་ར་ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ་ན ཝི་སེ་ས་ནི་ཝི་ཊྛ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་པཱ་ད་ཀ་པཱ་ཎཱ་ན’’ནྟི. ‘‘མུ་ཏྟ་ག་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༡༡༩; ཨ. ནི. ༩.༡༡) ག་ཏ-ས་དྡོ ཨ་ན་ཏྠ་ནྟ་རོ ཝི་ཡ, ཛཱ་ཏ-ས་དྡོ ཨ་ན་ཏྠ་ནྟ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ད་ཛཱ་ཏཱ་ནཱི་ཏི པ་དཱ་ནཱི’’ཏི. ས་མོ་དྷཱ་ནནྟི ས་མ་ཝ་རོ་དྷཾ, ཨ་ནྟོ་ག་མཾ ཝཱ. མ་ཧ་ནྟ་ཏྟེ་ནཱཏི ཝི་པུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན.
ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཱ དྷ་མྨཱ, ན ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་མ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ. ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀེ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཧི ཨི་དྷ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ, ན བཱ་ཧི་ཏི་ཀ་སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན. ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ས་ངྒ་ཧོཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཨེ་ཀ་ཝི་དྷོ་ཝེ་ཏྠ ས་ངྒ་ཧོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི? ན, ཨ་ཏྠཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནི་དྡྷཱ་རི་ཏ་ཏྠ་སྶ ས་དྡ་སྶེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ས་ངྒ་ཧ-ས་དྡོ ཏཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ་ཏི ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྠོ་པི ཝཱ ཨ་ནི་དྡྷཱ་རི་ཏ་ཝི་སེ་སོ སཱ་མ་ཉྙེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཾ པ་ཏྟོ ‘‘ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ས་ངྒ་ཧ-ས་དྡེ་ན ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏཾ ག་ཏོ་ཏི ན ཀོ་ཙི དོ་སོ, ནི་དྡྷཱ་རི་ཏེ ཝི་སེ་སེ ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་ཝི་དྷ་ཏཱ སི་ཡཱ, ན ཏ་ཏོ པུ་བྦེ་ཏི. ས་ཛཱ་ཏི་ས་ངྒ་ཧོཏི ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཡཱ, ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཝཱ ས་ངྒ་ཧོ. དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཛཱ་ཏི་ས་ངྒ་ཧོ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཛཱ་ཏི-ས་དྡ་སྶ སཱ་པེ་ཀྑ་ས་དྡ་ཏྟཱ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ས་ངྒ་ཧོ་ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱ་ཏི་ཡཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷཱ་ར་ཧ་སྶ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ པ་ན རཱུ་པ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༥༩༤) ཝི་ཡ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཛཱ་ཏི་ས་ངྒ་ཧོ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཉྫཱ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་ཉྫཱ་ཏི, ས་ཉྫཱ་ཏི་ཡཱ ས་ངྒ་ཧོ ས་ཉྫཱ་ཏི་ས་ངྒ་ཧོ, ས་ཉྫཱ་ཏི་དེ་ས་ཝ་སེ་ན ས་ངྒ་ཧོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ས་བྦེ ར་ཐི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ས་བྦེ ར་ཐ་ཡོ་དྷཱ ར་ཐེ་ན ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ས་ངྒ་ཧོ་ཏི. ‘‘ས་བྦེ དྷ་ནུ་གྒ་ཧཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ས་བྦེ ཨི་སྶཱ་སཱ དྷ་ནུ་ནཱ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ས་ངྒ་ཧོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀི་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་ངྒ་ཧོ’’ཏི. རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏནྟི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ཨེ་ཀ་ས་ངྒ་ཧཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ་ཏེ་ཝ ག་ཎི་ཏཾ, ག་ཧ་ཎཾ ག་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
དི་ཡ་ཌྜྷ་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ བྷ་ཛ་ཏི མ་གྒ་ས་ཙྩ་དུ་ཀྑ་ས་ཙྩེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་ཙྩེ་ཀ་དེ་ས་ནྟོ་ག་དྷ་མྤི ས་ཙྩ་ནྟོ་ག་དྷ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙྩཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ སཱ་ས་ན་ཏོ ཙ ལོ་ཀ་ཏོ ཙ ཨུ་པ་མཾ ཨཱ་ཧ རི་ཏྭཱ དཱི་པེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ སཱ་དྷི་ཀ་མི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་ཡ་ཌྜྷ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ས་ཏནྟི ཨི་དཾ ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཏཾ སུ་ཏྟཾ དེ་སི་ཏཾ, ཏ་དཱ པ་ཉྙ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ན སཱ་དྷི་ཀཱ་ནི དྭེ་ས་ཏཱ་ནི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཱི་ཏི. སི་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ཡ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘སཱི་ལཾ སི་ཀྑ་ནྟོ་པི ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ སི་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི ཝི་ས་མོ་ཡཾ ཨུ་པ་ཉྙཱ་སོ. ཏ་ཏྠ ཧི ཡོ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, སཾ་ཝ་རི་ཏ་བྦ་ཏོ སཾ་ཝ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཡ་མ་སྶ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ. ཡོ ཏ་ཏྠ ཙེ་ཏ་སོ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པོ, ཨ་ཡ་མ་སྶ ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་སི་ཀྑཱ. ཡཱ ཏ་ཏྠ ཝཱི་མཾ་སཱ, ཨ་ཡ་མ་སྶ ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་སི་ཀྑཱ. ཨི་ཏི སོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟོ ས་རཱུ་པ་ཏོ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ ཨེ་ཝ ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ སི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི དཱི་པི་ཏོ, ན སི་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏཱ་མ་ཏྟེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཡོ ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶ སཾ་ཝ་རོ, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ, ཡོ ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ས་མཱ་དྷི, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་སི་ཀྑཱ, ཡཱ ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶ པ་ཉྙཱ, ཨ་ཡཾ ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་སི་ཀྑཱ. ཨི་མཱ ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཏེ་ན མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན སི་ཀྑ་ཏི ཨཱ་སེ་ཝ་ཏི བྷཱ་ཝེ་ཏི བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་དྷ པ་ན ས་ཙྩཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ས་ཙྩ-ས་དྡཱ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་ཏཱ་མ་ཏྟེ་ན ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཙྩེ་སུ ག་ཎ་ན་ནྟོ་ག་དྷཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི? ན, ཏ་ཏྠཱ་པི ཧི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏི, ཨི་ཏ་རཱ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘སི་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩེ་སུ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ནྟཱིཏི ཙ ཏ་ཏོ ཨ་མུ་ཙྩི་ཏྭཱ ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཡ་ཐཱ ཙ ཨེ་ཀ་སྶ ཧ་ཏྠི་པ་ད་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧ་ཏྠི་པ་དོ་པ་མཱ ས་མ་ཏྠི་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨེ་ཀ་སྨི་མྤི དྭཱི་སུ་པི ཏཱི་སུ་པི ས་ཙྩེ་སུ ག་ཎ་ནཾ ག་ཏཱ དྷ་མྨཱཏི ཨི་དཾ ན ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཏི་ཀ་དུ་ཀེ་སུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་པ་ད་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ས་ཙྩེ ག་ཎ་ནཾ ག་ཏོ དྷ་མྨོ ཨ་ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨོ ད་ཊྛ་བྦོ, དྭཱི་སུ ས་ཙྩེ་སུ ག་ཎ་ནཾ ག་ཏཱ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ ཙ དྷ་མྨཱ, ཏཱི་སུ ས་ཙྩེ་སུ ག་ཎ་ནཾ ག་ཏཱ ས་ངྑ་ཏཱ དྷ་མྨཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ཏི་ཀ་དུ་ཀ་པ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་སྨི་མྤི…པེ… ག་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི. ཨེ་ཀ་དེ་སོ ཧི ས་མུ་དཱ་ཡ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཝི་སེ་སོ ཝི་ཡ སཱ་མ་ཉྙེ་ན ས་མཱུ་ཧེ་ན ས་ངྒ་ཧཾ ལ་བྷ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཙྩཱ་ནཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ’’ཏི. དེ་ས་ནཱ་ནུ་ཀྐ་མོཏི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཙ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན་ཨཱ་དི་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝི་བྷ་ཛ་ན་ནྟི. ཨ་ཡཾ ཨི་མི་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཀྐ་མོ.
༣༠༡. ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ ཨུ་པ་མཱ་ཧི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ སུ་ཛཱ་ཏནྟི སུ་ནྡ་རཾ, སུ་ས་ཎྛི་ཏཾ སུ་པ་རི་ཎ་ཏ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པེ་སི་ཡོཏི ཝི་ལཱི་ཝེ. མུ་དུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀུ་ཙྪི་བྷཱ་གཾ ཨཱ་དཱ་ཡ. ཨི་ཏ་རེ ཙ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཀོ་ཊྛཱ་སེཏི པ་ཉྩ་དྷཱ བྷི་ནྣ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ ཨི་ཏ་རེ ཙ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཀོ་ཊྛཱ་སེ. ཨི་ཏ་རེ ཙ ཏ་ཡོ ཀོ་ཊྛཱ་སེཏི་ཨཱ་དི་ཏོ ཙ་ཏུ་དྷཱ བྷི་ནྣ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ ཨི་ཏ་རེ ཙ ཏ་ཡོ ཀོ་ཊྛཱ་སེ.
རཱ་ཛ་པུ་ཏྟཱུ་པ་མཱ་ཡཱཏི ར་ཉྙོ ཛེ་ཊྛ་པུ་ཏྟ་ཨུ་པ་མཱ་ཡ. ནྟི པི་ལ༹་ནྡྷ་ནཾ. ཨུ་རེ ཝཱ་ཡཱ་མ་ཛ་ནི་ཏ་ཨ་རི་ཡ་ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཨོ་ར་སོ. མུ་ཁ་ཏོ ཛཱ་ཏོཏི མུ་ཁ་ཏོ ནི་གྒ་ཏ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཛཱ་ཏོ, བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཝཱ དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡ་སྶ མུ་ཁ་བྷཱུ་ཏ་ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ཏོ ཛཱ་ཏོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ དྷ་མྨ་ཛོ དྷ་མྨ་ནི་མྨི་ཏོ. ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་ད་སྶེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནོ ཨཱ་མི་ས་དཱ་ཡཱ་དོ’’ཏི. ནྟི ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ པུ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ. མ་ཧཱ་པ་ཉྙ་ཏཱ་དི་གུ་ཎེ་ཧི སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ས་མྨཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཝ་ད་མཱ་ནོ ཝ་ཏྟུཾ ས་ཀྐོ་ནྟོ ཝ་དེ་ཡྻ.
ཨ་ཀུ་ཏོ་བྷ་ཡཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཉྩ. རཱ་ག་ར་ཛཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ག་མེ་ན ཝི་ག་ཏ་ར་ཛཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟཾ སུ་ག་ཏཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་རོ་ས་ཧ་སྶཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
‘‘སེ་ཝེ་ཐ བྷ་ཛ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘པ་ཎྜི་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ནུ་གྒཱ་ཧ་ཀཱ’’ཏི. པ་ཎྜི་ཏཱ་པི ས་མཱ་ནཱ ན ཨ་པྤ་སྶུ་ཏཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཨོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་ཧི ཨ་ནུ་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་ཏི པུ་རི་མཱ ཨུ་པ་མཱ ཐེ་ར་སྶེ་ཝ ཝ་སེ་ན ཨུ་དཱ་ཧ་ཊཱ, དུ་ཏི་ཡཱ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ་པི ཝ་སེ་ན ཨུ་དཱ་ཧ་ཊཱ.
༣༠༢. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱཏི ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ པ་ཙྩ་ཏྟནྟི པ་ད་དྭ་ཡེ་ན་པི ཏཾ་ཏཾ་པཱ་ཊི་པུ་གྒ་ལི་ཀ་དྷ་མྨཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་མྤེ་ཏཾ ནི་ཡ་ཀཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝཱ’’ཏི. ས་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཨ་ཏྟཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀི་ཙྩ ཨུ་དྡི་སྶ པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ, ཏཾ་ཏཾ་ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༣༠༧) ‘‘ཨ་ཏྟ་ནི པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ, ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཊི་ཙྩ པ་ཊི་ཙྩ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཙྩ་ཏྟ’’ནྟི. ཀ་ཀྑ་ལ༹ནྟི ཀ་ཐི་ནཾ. ཡ་སྨཱ ཏཾ ཐ་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ནཾ པ་ཏི་ཊྛཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཐ་དྡྷ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཁ་རི་ག་ཏནྟི ཁ་ར་ས་བྷཱ་ཝེ་སུ ག་ཏཾ ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ, ཁ་ར་ས་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཁ་ར་ས་བྷཱ་ཝཾ ཕ་རུ་སཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཕ་རུ་སཱ་ཀཱ་རཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཕ་རུ་ས’’ནྟི. ཨུ་པཱ་དི་ནྣཾ ནཱ་མ ས་རཱི་ར་ཊྛ་ཀཾ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏཾ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ‘‘ཨུ་པཱ་དི་ནྣ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨི་ཏ་རཾ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨི་དྷ ཏ་ཎྷཱ་དཱི་ཧི ཨཱ་དི་ནྣ་ག་ཧི་ཏ་པ་རཱ་མ་ཊྛ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་རཱི་ར་ཊྛ་ཀ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་དི་ནྣནྟི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ཊྛཾ. མ་མ་ནྟི ག་ཧི་ཏཾ. ཨ་ཧ་ནྟི པ་རཱ་མ་ཊྛཾ. དྷཱ་ཏུ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་སྶཱཏི ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཝ་སེ་ན དྷཱ་ཏུ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟ་སྶ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ དྷཱ་ཏུ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ. ཏཱི་སུ ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སཱུཏི ཏི་པྤ་ཀཱ་རེ་སུ ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ. ན ཧི ཏེ ཏ་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཀོ་ཊྛཱ་སཱ.
ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱཏི ‘‘ཀེ་སཱ ལོ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ. ནཱ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ས་ཏི་པི ཀ་ཀྑ་ལ༹་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ ས་ས་མྦྷཱ་ར་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཏོ པ་ན ཀེ་སཱ་དི་ས་ངྒྷཱ་ཏ་ག་ཏ་ནཱ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨཱ་ལ་ཡོཏི ཨ་པེ་ཀྑཱ. ནི་ཀ་ནྟཱིཏི ནི་ཀཱ་མ་ནཱ. པ་ཏྠ་ནཱཏི ཏ་ཎྷཱ་པ་ཏྠ་ནཱ. པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནནྟི ཏ་ཎྷཱ་པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཾ. ག་ཧ་ཎནྟི ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ནཾ. པ་རཱ་མཱ་སོཏི པ་ར་ཏོ ཨཱ་མ་ས་ནཱ མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ. ན བ་ལ་ཝཱ ཨཱ་ལ་ཡཱ་དི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ ཝི་བྷ་ངྒེ བཱ་ཧི་རཱ་པི པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནེ་ཝ ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ཏི? ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནེ་ཝ དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ, ཡ་ཐཱ་ནུ་ལོ་མ་དེ་ས་ན་ཏྟཱ པ་ནེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན དེ་ས་ནཱ སཾ་ཁི་ཏྟཱ.
ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི. སཱཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ. སུ་ཁ་པ་རི་གྒ་ཧོ ཧོ་ཏི ‘‘ན མེ སོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི. སི་དྡྷེ ཧི ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎེ དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ སི་དྡྷ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨེ་སུ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི. ཝི་སཱུ་ཀཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཝི་སཱུ་ཀཾ ཝི་རཱུ་པ་ཀི་རི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. སཱ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝི་པྥ་ནྡ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་པྥ་ནྡ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་སྶཱཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ. ཨ་ཙེ་ཏ་ནཱ་བྷཱ་ཝོ པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏི དྷཱ་ཏུ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ད་སྶ་ན་ཏོ. ཏཾ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤཱིཏི ཏཾ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་དྭ་ཡ་མྤི.
ཏ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ཏ་རེ་ནཱཏི ཏ་ཏོ བཱ་ཧི་ར་མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝི་ཏོ ཝི་སེ་ས་ཝ་ནྟ་ཏ་རེ་ན, ལ་ཧུ་ཏ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀུ་པྤ་ཏཱིཏི ལུ་པྤ་ཏི. ཝི་ལཱི་ཡ་མཱ་ནཱཏི པ་ཀ་ཏི་ཨུ་ད་ཀེ ལོ་ཎཾ ཝི་ཡ ཝི་ལ་ཡཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི. ཨུ་ད་ཀཱ་ནུ་ག་ཏཱཏི ཨུ་ད་ཀཾ ཨ་ནུ་ག་ཏཱ ཨུ་ད་ཀ་ག་ཏི་ཀཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ད་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ, ན བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཨ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝོ དྷ་མྨོ. ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ. ཝ་ཡོ ཝི་ནཱ་སོ དྷ་མྨོ ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝ་ཡ་དྷ་མྨོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཝ་ཡ་དྷ་མྨ་ཏཱ, ཨ་ཏྠ་ཏོ ཁ་ཡོ ཨེ་ཝ. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦེ་ཧི་པི ཨི་མེ་ཧི པ་དེ་ཧི ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ན པ་ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཀཱ་མཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ, ཨི་ཏ་རཱ་ནི་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝུ་ཏྟཱ་ནེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
མ་ཏྟཾ ཁ་ཎ་མ་ཏྟཾ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི མ་ཏྟ་ཊྛོ, ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཊྛོ མ་ཏྟ་ཊྛ་ཀོ, ཨ་ཏི་ཨི་ཏྟ་ར་ཁ་ཎི་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཏྟ་ཊྛི་ཏི་ཀ་སྶཱ’’ཏི. ཋི་ཏི་པ་རི་ཏྟ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་པ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཋཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨི་ཏ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨེ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཀྑ་ཎ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཛཱི་ཝ་ན་ཀྑ་ཎོ པ་རི་ཙྪི་ནྣོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཛཱི་ཝི་ཏནྟི ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ. སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱཏི སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ. ཨུ་པེ་ཀྑཱ་པི ཧི སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱ་སྭེ་ཝ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོཏི ཛཱི་ཝི་ཏ་ཝེ་ད་ནཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་དྷ་མྨཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཀེ་ཝ་ལཱཏི ཨ་ཏྟ་ནི་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝོ་མི་སྶཱ. ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ས་མཱ་ཡུ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཀེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ས་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀཱ. ལ་ཧུ་སོ ཝ་ཏྟ་ཏེ ཁ་ཎོཏི ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ ལ་ཧུ་ཀོ ཨ་ཏི་ཨི་ཏྟ་རོ ཛཱི་ཝི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཁ་ཎོ ཝ་ཏྟ་ཏི ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དནྟི གཱ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ.
ཡ་སྨཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ ཨ་པ་རཱ་པ་ར་ས་ཉྩ་ར་ཎཾ ལ་བྷ་མཱ་ན་མེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱུ་པ་ནི་བ་དྡྷཾ. ཏ་ཐཱ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ས་མ་ཝུ་ཏྟི་ཏཾ ལ་བྷ་མཱ་ན་མེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཧི ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་པ་ཀོ་པེ་ན བ་ལ་ས་མྤ་ནྣོ་པི པུ་རི་སོ པ་ཏྠ་དྡྷ་ཀཱ་ཡོ ཝཱ, ཨ་ཏི་སཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀི་ལི་ནྣ་པཱུ་ཏི་ཀཱ་ཡོ ཝཱ, མ་ཧཱ་ཌཱ་ཧ་པ་རེ་ཏོ ཝཱ, ས་ཉྪི་ཛྫ་མཱ་ན་ས་ནྡྷི་བ་ནྡྷ་ནོ ཝཱ ཧུ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀྑ་ཡཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རཱ་ཧཱ་རཱ་ནཾ ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ལ་བྷ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨ་ལ་བྷ་ནྟ་སྶ པ་རི་ཀྑ་ཡཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཝི་ཉྙཱ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཙ ཛཱི་ཝི་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཏ་སྨིཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ. ཛཱི་ཝི་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱུ་པ་ནི་བ་དྡྷ་ཏཱ་སཱི་ཏུ་ཎྷཱུ་པ་ནི་བ་དྡྷ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ཙ་ཏུ་ནྣ་ཉྷི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ་ནཾ ས་མ་ཝུ་ཏྟི་ཏཾ ལ་བྷ་མཱ་ན་མེ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ པ་ན ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཡུ་ས་ངྑཱ་རཱ ཨུ་པ་ཙྪི་ཛྫ་ནྟི, སཱི་ཏུ་ཎྷཱ་ན་མྤི ས་མ་ཝུ་ཏྟི་ཏཾ ལ་བྷ་མཱ་ན་མེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨ་ཏི་སཱི་ཏེ་ན པ་ན ཨ་ཏི་ཨུ་ཎྷེ་ན ཝཱ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཝི་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི.
ཏ་ཎྷུ་པཱ་དི་ནྣ་སྶཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཧི པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ་ཀི་ཏྟ་ནེ་ན ས་ར་ས་པ་བྷ་ངྒུ་ཏཾ་ཡེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. དུ་ཀྑཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་གྒཱ་ཧ་སྶ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ མཱ་ན་གྒཱ་ཧ་སྶ ཨ་ན་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧ་སྶ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀཾ་སེ་ནེ་ཝ ཏཱི་ཧི ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཧི གཱ་ཧཱ་པི ཝི་ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནོ་ཏེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏཾ བཱ་ཧི་རཱ་ཡ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ན་ད་སྶ་ན་པ་ཝ་ཏྟ་ཛོ་ཏ་ནཱ་ཡ.
པ་རི་གྒ་ཧནྟི དྷཱ་ཏུ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཎཾ. པ་ཊྛ་པེ་ནྟོཏི ཨཱ་ར་བྷ་ནྟོ དེ་སེ་ནྟོ. སོ་ཏ་དྭཱ་རེ བ་ལཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་སྶ བ་ལ་ད་སྶ་ནཱ་པ་དེ་སེ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝཱ་ཙཱ་ཡ གྷ་ཊྚ་ན་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ སོ་ཏ་དྭཱ་རེ བ་ལ་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. བ་ལནྟི ཙ བཱ་ཧི་རཱ་ཡ ཝི་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ་པི པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ཙེ་ཏ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན རུ་ཀྑ་སྶ ཝི་ཡ ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟེ་པི པ་ཧ་ར་ནྟེ་པི ནི་བྦི་ཀཱ་ར་ཏཱ. ས་མྤ་ཏི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཏ་དཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན. ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེ ཏ་སྨིཾ ཨ་ནི་ཊྛེ ས་དྡཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན སོ་ཏ་དྭཱ་རེ ཛ་ཝ་ན་ཝེ་ད་ནཱ དུ་ཀྑཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ་པཱིཏི ‘‘ཝེ་ད་ནཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ཝེ་ད་ནཱ ཙེ་ཝ ས་ཉྙཱ་ད་ཡོ ཙ. ཏེ ཧི ཕ་སྶེ་ན ས་མཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཀཱ ན པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ཝེ་ད་ནཱ. དྷཱ་ཏུ་ས་ངྑཱ་ཏ་མེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎནྟི ཡ་ཐཱ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ས་ངྑཱ་ཏ་མེ་ཝ ཝི་ས་ཡཾ. པ་ཀྑ་ནྡ་ཏཱིཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙི་ཏྟཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི་པི དུ་ཀྑ་ནྟི་པི ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི་པི ས་མྨ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་པ་ཝི་ས་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན བ་ཧི་དྡྷཱ་ཝི་ཀྑེ་པཱ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ, པ་སཱི་ད་ཏཱིཏི པ་ན ཨི་མི་ནཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཝཱི་ཐི་པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏཾ. ས་ནྟི་ཊྛ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ་བྷི་བྷ་ཝེ་ན ནི་ཙྩ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝི་མུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧ་ཏོ ཝི་སེ་སེ་ན མུ་ཙྩ་ནཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ ‘‘ཨ་དྷི་མོ་ཀྑཾ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི. སོ་ཏ་དྭཱ་ར་མྷི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེཏི ཨི་དཾ མཱུ་ལ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ མཱུ་ལ་ད་སྶ་ནཾ. སོ་ཏ་དྭཱ་རེ་ཧི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཝོ་ཊྛ་བྦ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ཡ་ཏོ ཝོ་ཊྛ་བྦ་ན་ཝ་སེ་ན ཨི་ཊྛེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ལོ་བྷོ, ཨ་ནི་ཊྛེ ཙ པ་ཊི་གྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, མ་ནོ་དྭཱ་རེ པ་ན ‘‘ཨི་ཏྠཱི, པུ་རི་སོ’’ཏི ར་ཛྫ་ནཱ་དི ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ཉྩ་དྭཱ་ར་ཛ་ཝ་ནཾ མཱུ་ལཾ, ས་བྦཾ ཝཱ བྷ་ཝ་ངྒཱ་དི. ཨེ་ཝཾ མ་ནོ་དྭཱ་ར་ཛ་ཝ་ན་སྶ མཱུ་ལ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཉྙཱ. ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་པ་རི་ཉྙཱ པ་ན པ་ཉྩ་དྭཱ་ར་ཛ་ཝ་ན་སྶེ་ཝ ཨ་པུ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཨི་ཏ་ར་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ.
ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏ་པ་རི་གྒ་ཧ་སྶ་པི ཨ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཾ ས་ཙེ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཝོ་ཊྛ་བྦ་ནཾ པ་ཏྭཱཏི ཝོ་ཊྛ་བྦ་ན་ཀི་ཙྩ་ཏཾ པ་ཏྭཱ. ཨེ་ཀཾ དྭེ ཝཱ་རེ ཨཱ་སེ་ཝ་ནཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ, ན ཨཱ་སེ་ཝ་ན་པ་ཙྩ་ཡཾ. ན ཧི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་སེ་ཝ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏྠི. ཡ་དི སི་ཡཱ, པ་ཊྛཱ་ནེ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀེ པ་ཊི་ཙྩ་ཝཱ་རཱ་དཱི་སུ ‘‘ན མ་གྒ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨཱ་སེ་ཝ་ནེ དྭེ, ཨཱ་སེ་ཝ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ན མ་གྒེ དྭེ’’ཏི ཙ ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ, ‘‘ན མ་གྒ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨཱ་སེ་ཝ་ནེ ཨེ་ཀཾ (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༢༢༡), ཨཱ་སེ་ཝ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ན མ་གྒེ ཨེ་ཀ’’ནྟི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༡༥༢) ཙ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀཾ དྭེ ཝཱ་རེཏི ཨེ་ཏྠ ཙ ཨེ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝ་ཙ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི དུ་ཏི་ཡེ མོ་གྷ་ཝཱ་རེ ཨེ་ཀ་ཝཱ་ར་མེ་ཝ ཝོ་ཊྛ་བྦ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝཱ ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཝཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ཝ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ དྭེ་ཝཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཏ་ཏྠ དུ་ཏི་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡ་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ལ་དྡྷཱ་སེ་ཝ་ནཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ‘‘ཝོ་ཊྛ་བྦ་ནཾ པ་ཏྭཱ ཨེ་ཀཾ དྭེ ཝཱ་རེ་ཨཱ་སེ་ཝ་ནཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཙི་ཏྟཾ བྷ་ཝ་ངྒ་མེ་ཝ ཨོ་ཏ་ར་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ དུ་ཏི་ཡ་མོ་གྷ་ཝཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ. སོ ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་དུ་བྦ་ལ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ནི་ཡ་མི་ཏོ. ཨི་དྷ པ་ན ཏི་ཀྑཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཡོ་ནི་སོ་ཝ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ཏོ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ སི་ཡཱ, ན ཡོ་ནི་སོ, ཏ་སྨི་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟེ མ་ཧ་ཏི ཨ་ཏི་མ་ཧ་ཏི ཝཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཛ་ཝ་ནཾ ན ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.
ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ ཝཱ ས་ཏི་པི དུ་ཝི་དྷ་ཏཱ་པ་རི་ཀ་པྤ་ནེ སོ ཙ ཡ་དི ཨ་ནུ་ལོ་མེ ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟི་ཀེ པ་ཊི་ཙྩ་ཝཱ་རཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨཱ་སེ་ཝ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ན མ་གྒེ དྭེ, ན མ་གྒ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨཱ་སེ་ཝ་ནེ དྭེ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ, (ལ་བྦྷེ་ཡྻ), ན ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི པ་ན ཝོ་ཊྛ་བྦ་ན་མྤི ཨཱ་སེ་ཝ་ན་པ་ཙྩ་ཡོ སི་ཡཱ, ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ན་མྤི སི་ཡཱ. ན ཧི ཨཱ་སེ་ཝ་ན་པ་ཙྩ་ཡཾ ལ་དྡྷུཾ ཡུ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་སེ་ཝ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་པི དྷ་མྨོ ཨཱ་སེ་ཝ་ན་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟོ ཨ་ཏྠི, ཝོ་ཊྛ་བྦ་ན་སྶ པ་ན ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨཱ་སེ་ཝ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཝུ་ཏྟོ – ‘‘ཀུ་ས་ལཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཙྩ ཀུ་ས་ལོ དྷ་མྨོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ནཱ་སེ་ཝ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ. ཨ་ཀུ་ས་ལཾ…པེ… ནཱ་སེ་ཝ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༩༣-༩༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ ཙ. ཨ་ཐཱ་པི སི་ཡཱ ཨ་ས་མཱ་ན་ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙ, ཨེ་ཝ་མ་པི ཡ་ཐཱ – ‘‘ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༤༡༧) ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨཱ་སེ་ཝ་ན་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི་པི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ. ཏཾ ཛཱ་ཏི་བྷེ་དཱ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙེ? བྷཱུ་མི་བྷི་ནྣ་སྶ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་སྶ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་སེ་ཝ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ ཛཱ་ཏི་བྷི་ནྣ་སྶ་པི བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦོ ཨེ་ཝ སི་ཡཱ, ཨ་བྷི་ནྣ་ཛཱ་ཏི་ཀ་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ – ‘‘ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ ས་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨཱ་སེ་ཝ་ན་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི་པི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ, ན ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟི་ཀེ་པི ‘‘ཨཱ་སེ་ཝ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ན མ་གྒེ ཨེ་ཀཾ, ན མ་གྒ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨཱ་སེ་ཝ་ནེ ཨེ་ཀ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ག་ཎ་ནཱ་ཡ ནི་དྡྷཱ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ ཝོ་ཊྛ་བྦ་ན་སྶ ཨཱ་སེ་ཝ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ཡཾ མོ་གྷ་ཝཱ་རོ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.
ཝོ་ཊྛ་བྦ་ནཾ པ་ན ཝཱི་ཐི་ཝི་པཱ་ཀ་ས་ནྟ་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ན་ཏོ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ, ཏ་ཏོ ཝི་ས་དི་ས་སྶ ཛ་ཝ་ན་སྶ ཀ་ར་ཎ་ཏོ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ་ཏི ཙ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷེ་ཡྻ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ པ་ཊྛཱ་ནེ ‘‘ཝོ་ཊྛ་བྦ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི ན ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༤༡༧) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་མྤི ཝོ་ཊྛ་བྦ་ན་ཏོ པ་རཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཝཱ ཛ་ཝ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པུ་རེ་ཛཱ་ཏཾ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཾ རཱུ་པཱ་དིཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཝོ་ཊྛ་བྦ་ནཾ ཛ་ཝ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱ བྷ་ཝ་ངྒཾ ཨོ་ཏ་ར་ཏི. ཛ་ཝ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱཏི ཙ ཛ་ཝ་ན་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཊྛཱ་ནེ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ན ཛ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི. ཨཱ་སེ་ཝ་ནཾ ལ་བྷི་ཏྭཱཏི ཙེ་ཏྠ ཨཱ་སེ་ཝ་ནཾ ཝི་ཡ ཨཱ་སེ་ཝ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏྟཱ ཙ་སྶ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝཱ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཨཱ་སེ་ཝ་ན་ས་དི་ས་ཏཱ. ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཧི ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀ་ཏཱ ཙ་སྶ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་མྤི ཛ་ཝ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ནེ་ཀ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཙ ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨཱ་སེ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ན ཨི་མ་སྶ ཨཱ་སེ་ཝ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཕ་ལ་ཙི་ཏྟེ་སུ མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝི་ཡ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་ཡནྟི ‘‘ས་ཙེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཀ་ཝཱ་ར་མྤི རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ. ཀོ་ཊི་པྤ་ཏྟོཏི མ་ཏྠ་ཀཾ པ་ཏྟོ. པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ཧི ཨ་ན་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ས་ད་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཏི་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ ཛ་ཝ་ནཾ ཛ་ཝི་ཏ’’ནྟི སཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཛ་ཝ་ན་སྶ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ན་སྶ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཐཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ མཱུ་ལ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. དུ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ན ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་པ་ར་སྶ རཱ་གཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཛ་ཝ་ནཾ ཛ་ཝ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་སྶ ནཱ་ཏི་ཏི་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་སྶ ཝ་སེ་ན ‘‘ཏ་སྶ དྷཱ་ཏཱ་ར་མྨ་ཎ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘ཏ་མེ་ནཾ ཨུ་པ་དྷི་པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣཾ ཨུ་པ་དྷི་པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱ་ཡ ཀ་དཱ་ཙི ཀ་ར་ཧ་ཙི ས་ཏི་ས་མྨོ་སཱ ཨུ་པ་དྷི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ ས་ར་ས་ངྐ་པྤཱ ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟི. ད་ནྡྷོ ཨུ་དཱ་ཡི ས་ཏུ་པྤཱ་དོ, ཨ་ཐ ཁོ ནཾ ཁི་པྤ་མེ་ཝ པ་ཛ་ཧ་ཏི ཝི་ནོ་དེ་ཏི བྱ་ནྟཱི་ཀ་རོ་ཏི ཨ་ན་བྷཱ་ཝཾ ག་མེ་ཏཱི’’ཏི ལ་ཊུ་ཀི་ཀོ་པ་མེ. ཏ་སྶ ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་ད་ཡོ ཏཱ་ཝ པ་ཛ་ཧ་ནྟུ, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཀ་ཐཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཙོ་ད་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ ཧི ས་ཏི་ས་མྨོ་སེ་ན ས་ཧ་སཱ ཀི་ལེ་སེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ‘མཱ་དི་ས་སྶ ནཱ་མ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཀི་ལེ་སོ ཨུ་པྤ་ནྣོ’ཏི སཾ་ཝེ་གཾ ཀ་ཏྭཱ ཝཱི་རི་ཡཾ པ་གྒ་ཡ྄ཧ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ མ་གྒེ་ན ཀི་ལེ་སེ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏེ་ཏི, ཨི་ཏི སོ པ་ཛ་ཧ་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏ་སྶ དྷཱ་ཏཱ་ར་མྨ་ཎ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་ནྡྲི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནེ ཙ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
པ་རི་གྒ་ཧ་ཝ་སེ་ནཱཏི དྷཱ་ཏུ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཝ་སེ་ན. མ་མྨ་ཙྪེ་ད་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཨ་ཀྐོ་ས་ནཱ་དིཾ ཨ་ནི་ཊྛཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་ཏྭཱ སོ་ཏ་དྭཱ་རེ ཀི་ལ་མ་ཏི པུ་གྒ་ལོ, ཏ་ཐཱ པོ་ཐ་ན་པ་ཧ་ར་ཎཱ་དི་ཀཾ ཨ་ནི་ཊྛཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་དྭཱ་རེ ཀི་ལ་མ་ཏི.
ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟཱིཏི ས་བྦ་སོ ཨུ་དྡྷཾ ཨཱ་ཙ་ར་ནྟི. ཏ་ཡི་དཾ ཨ་མ་ནཱ་པེ་ཧི ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ཎཾ ནཱ་མ པོ་ཐ་ན་པ་ཧ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ནྟཱི’’ཏི, བཱ་དྷ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝོཏི ཡ་ཐཱ པཱ་ཎི་པྤ་ཧཱ་རཱ་དཱི་ཧི གྷ་ཊྚི་ཏ་མ་ཏྟོ ཝི་ཀཱ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝོ. ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ་ད་ཎྜ་ཀེ་ན ཙེ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་ཀ་ཙེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༣༢) ཨོ་ཝཱ་ད་དཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝུ་ཏྟཾ ཁོ པ་ནེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་ཏི ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ་པི…པེ… ཀ་ཀ་ཙཱུ་པ་མོ་ཝཱ་དཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ་པི པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཀེ་ཙི. ཡཾ པ་ན ཀ་ཀ་ཙོ་ཀ་ནྟ་ཀེ་སུ་པི མ་ནུ་སྶེ་སུ ཨ་པྤ་དུ་སྶ་ནཾ ནི་བྦི་ཀཱ་རཾ, ཏཾ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ་པི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཾ དྷ་མྨཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. བྷི་ཀྑུ་ནོ གུ་ཎནྟི ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨཱ་དྷི་ག་མ་ན་སི་དྡྷཾ གུ་ཎ་མཱ་ཧ. སོ ཙ ས་བྦེ་ས་མྤི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ གུ་ཎོ་ཏི ཏཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ་པི ས་ངྒྷཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཝི་པ་སྶ་ནུ་པེ་ཀྑཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ ཀུ་ས་ལ་ནི་སྶི་ཏཱ ན ས་ཎྛཱ་ཏཱི་ཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་སྨི་མྤི ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏེ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནཾ ན ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱཏི ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ ཝི་ཡ ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛེ་སུ ནི་བྦི་ཀཱ་ར་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱ པ་ནེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཚ་ལ༹་ངྒུ་པེ་ཀྑཱ་ཋཱ་ནེ ཋ་པེ་ཏི ‘‘ལཱ་བྷཱ ཝ་ཏ མེ, སུ་ལ་དྡྷཾ ཝ་ཏ མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ.
༣༠༣. ཨཱ་པོ་ག་ཏནྟི ཨཱ་བ་ནྡྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་པོ, ཏ་དེ་ཝ ཨཱ་པོ་ས་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་པོ་ག་ཏཾ, ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨཱ་པོ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ པ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ པ་ན སོ ཨཱ་པོ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ལླ་ཡཱུ་ས་བྷཱ་ཝོ ས་ས་མྦྷཱ་ར་པ་ཐ་ཝཱི་ས་ས་མྦྷཱ་ར་ཨུ་ད་ཀཱ་དི་ག་ཏེ ས་བྦ་སྨི་མྤི ཨཱ་པ་སྨིཾ ཝི་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་བྦ་ཨཱ་པེ་སུ ག་ཏཾ ཨ་ལླ་ཡཱུ་ས་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ’’ནྟི, དྲ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘པ་ཀུ་པྤ་ཏཱི’’ཏི པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་པ་ཀོ་པཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨོ་གྷ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡ་མ་སྶ པཱ་ཀ་ཏི་ཀོ པ་ཀོ་པོ’’ཏི. ཨི་ཏ་རཾ པ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨཱ་པོ་སཾ་ཝ་ཊྚ་ཀཱ་ལེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨོ་ག་ཙྪ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨོ་ག་མ་ན་ནྟི པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ན ཨ་དྷོ་ག་མ་ན་མ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དྡྷ་ནེ…པེ… པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱི’’ཏི.
༣༠༤. ས་བྦ་ཏེ་ཛེ་སུ ག་ཏནྟི ཨི་ནྡྷ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་དེ་སུ ས་བྦེ་སུ ཏེ་ཛོ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ ག་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ པཱི་ཏི ཨེ་ཝ པཱི་ཏི་ག་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ ཏེ་ཛོ ཨེ་ཝ ཏེ་ཛོ་ག་ཏཾ, ཏེ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ཨཱ་པོ་ག་ཏཾ, ཝཱ་ཡོ་ག་ཏ་ཉྩ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་རི་མེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀཱ་ཧི་ཀ་ཛ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨེ་ཀཱ་ཧི་ཀཱ་དི་ཛ་རཱ་བྷེ་དེ་ན. ཨུ་སུ་མ་ཛཱ་ཏོཏི ཨུ་སྨཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ. ཛཱི་ར་ཏཱིཏི ཛི་ཎྞོ ཧོ་ཏི. ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་ཡེ ཛ་རཱ་པ་ཝ་ཏྟི པཱ་ཀ་ཊ་ཛ་རཱ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝེ་ཀ་ལླ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ལི་པ་ལི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝནྟི ཝ་ལི་ཏ་པ་ལི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ, ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནཾ སི་ཐི་ལ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ. ཀུ་པྤི་ཏེ་ནཱཏི ཁུ་བྷི་ཏེ་ན. ས་ཏ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཱ་པེ་ཏྭཱ སཱི་ཏཱུ་ད་ཀེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷ་ཊ་ས་པྤི ས་ཏ་དྷོ་ཏ་ས་པྤཱིཏི ཝ་ད་ནྟི. ས་རཱི་རེ པ་ཀ་ཏི་ཨུ་སུ་མཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨུ་ཎྷ་བྷཱ་ཝོ ས་ནྟཱ་པོ, ས་རཱི་ར་སྶ ད་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ མ་ཧཱ་དཱ་ཧོ པ་རི་དཱ་ཧོཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ. ཨ་སི་ཏནྟི སུ་ཏྟཾ. ཁཱ་ཡི་ཏནྟི ཁཱ་དི་ཏཾ. སཱ་ཡི་ཏནྟི ཨ་སྶཱ་དི་ཏཾ. ས་མྨཱ པ་རི་པཱ་ཀཾ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ས་མ་ཝེ་པཱ་ཀི་ནི་ཡཱ ག་ཧ་ཎི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ས་མྨཱ་པ་རི་པཱ་ཀོ་པི ཝི་ས་མ་པཱ་ཀི་ནི་ཡཱ ག་ཧ་ཎི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ར་སཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ར་ས་རུ་དྷི་ར་མཾ་ས་མེ་ད་ནྷཱ་རུ་ཨ་ཊྛི་ཨ་ཊྛི་མི་ཉྫ་སུ་ཀྐ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཝི་ཝེ་ཀནྟི པུ་ཐུ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་ས་དི་ས་བྷཱ་ཝཾ. ཨ་སི་ཏཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ པ་རི་ཎཱ་མེ ར་སོ ཧོ་ཏི, ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ར་ས་དྷཱ་ཏུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ར་ས་སྶ པ་རི་ཎཱ་མེ ‘‘རུ་དྷི་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་བྦཾ ནེ་ཏ་བྦཾ.
ཧ་རི་ཏ་ནྟ་ནྟི ཧ་རི་ཏ་མེ་ཝ, ཨ་ནྟ-ས་དྡེ་ན པ་ད་ཝ་ཌྜྷ་ནཾ ཀ་ཏཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཝ་ན་ནྟཾ སུ་ཏྟ་ནྟ’’ནྟི. ཙ་མྨ་ནི་ལླེ་ཁ་ནཾ ཙ་མྨཾ ལི་ཁི་ཏྭཱ ཚ་ཌྜི་ཏ་ཀ་ས་ཊཾ.
༣༠༥. ཨུ་གྒཱ་ར་ཧི་ཀྐཱ་རཱ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨུ་དྡེ་ཀ་ཁཱི་པ་ནཱ་དི་པ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཝཱ་ཏཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨུ་ཙྩཱ་ར་པ་སྶཱ་ཝཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པི་ཏྟ་སེ་མྷ་ལ་སི་ཀཱ་དི་ནཱི་ཧ་ར་ཎ་ཝཱ་ཏ་སྶ ཙེ་ཝ ཨུ་སུ་མ་ཝཱ་ཏ་སྶ ཙ ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་དི་པི ཀུ་ཙྪི-ས་དྡོ ཨུ་ད་ར་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཀོ་ཊྛ-ས་དྡེ་ན པ་ན ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་སྶ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཏ་ད་ཝ་སི་ཊྛོ ཨུ་ད་ར་པ་དེ་སོ ཨི་དྷ ཀུ་ཙྪི-ས་དྡེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ཙྪི་ས་ཡཱ ཝཱ་ཏཱ་ཏི ཨ་ནྟཱ་ནཾ བ་ཧི་ཝཱ་ཏཱ’’ཏི. ས་མི་ཉྫ་ན་པ་སཱ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨཱ་ལོ་ཀ་ན་ཝི་ལོ་ཀ་ན་ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཱ་དི་ཀཱ ས་བྦཱ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏི ཨུ་ད་ཀཾ ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི ཨོ་སྶ་ཝ་ནཾ, ཚ་ད་ན་ནྟོ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ.
༣༠༦. ནི་སྶ་ཏྟ་བྷཱ་ཝནྟི ཨ་ན་ཏྟ་ཀ་ཏཾ. ཡ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏཱ ཧི ཙ་ཏ་སྶོ དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཨ་ན་ཏྟ་ནི་ཡཾ ཀེ་ཝ་ལཾ དྷཱ་ཏུ་མ་ཏྟཱ ནི་སྶ་ཏྟ་ནི་ཛྫཱི་ཝཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. པ་རི་ཝཱ་རི་ཏོཏི པ་རི་ཝཱ་རི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཋི་ཏོ པ་རི་ཝུ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི, ཀ་ཊྛཱ་དཱི་ནི ས་ནྣི་ཝེ་ས་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཋ་པི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་གཱ་ར་ས་མ་ཉྙཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཊྛཱ་དཱི་སུ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ད་ཏྠཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ, ཏ་མ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཀ་ཊྛཱ་དཱི་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཀཱ་མཾ ཧེ་ཊྛཱ ‘‘མ་ཏྟ་ཊྛ་ཀ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༣༠༢) ཨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཙ ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པ་མྤི ཀ་ཐི་ཏཾ, ཏ་ཐཱ ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཁ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ན ཀ་ཐི་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ཏ་ཎྷཱ་པི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨི་ཏ་རཱ་ནི པ་ན ས་ཙྩཱ་ནི ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ན ཀ་ཐི་ཏཱ་ནི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཧེ་ཊྛཱ…པེ… ན ཀ་ཐི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི. ཙ་ཀྑུ་པ་སཱ་དེ ནི་རུ་དྡྷེཏི ཙ་ཀྑུ་པ་སཱ་དེ ཝི་ན་ཊྛེ. ཨུ་པ་ཧ་ཏེཏི པུ་བྦ་ཀི་མི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པ་དྡུ་ཏེ. པ་ལི་བུ་དྡྷེཏི པུ་བྦཱ་དི་ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ནཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཏེ. ཏ་ཛྫོཏི ཏ་སྶཱ་ནུ་རཱུ་པོ, ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་རཱུ་པོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙ་ཀྑུ་སྶ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཧ་ད་ཡ་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ་པི ཙ་ཀྑུ་མྷི ས་ཏི ཧོ་ཏི, ཨ་ས་ཏི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཙ་ཀྑུཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. བྷ་ཝ་ངྒཱ་ཝ་ཊྚ་ནཾ ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡེ, ཨེ་ཝཾ པ་སཱ་ད་པ་ཙྩ་ཡེ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཉྩ རཱུ་པེ ཙ པ་ཊི་ཙྩཱ’’ཏི. ནྟི ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རེ ཀི་རི་ཡ་མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་ཙི་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཝི་ཧི་ཏ་སྶཱཏི ཨ་ཉྙཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་སུ་ཏ་སྶ. ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་སྶཱཏི ཏེ་སཾ ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པ་ཏ་དཱ་བྷོ་གཱ་ནཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་སྶ.
ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི ད་སྶེ་ཏི ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་པྤ་ཀཱ་རོ བྷཱུ་ཏོ, ཏ་པྤ་ཀཱ་རཾ ཝཱ པ་ཏྟོ ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ, ཏ་སྶ, ཡ་ཐཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཱ་དི་ས་སྶ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་ས་མ་ཝེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏི་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པནྟི ཨུ་ཏུ་ཀ་མྨཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པཾ. ཨི་ད་ཉྩ ས་ཏི་པི ཏ་དཱ བྷ་ཝ་ངྒཱ་ཝ་ཊྚ་ན་ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པེ ཀེ་ཝ་ལཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་མུ་ཊྛི་ཏ་རཱུ་པ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ན་ག་རཾ ཝི་ཡ ར་ཛྫེ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཾ ག་ཙྪ་ཏི. ‘‘ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཝ, ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མྤི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝ. ས་ངྑཱ་རཱ་ཏི ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏྠ པ་ན ཕ་སྶ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཙི་ཏྟ་ཊྛི་ཏི་ཡོ་པི ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་དྷ་མྨཱ་ཝ. ཨེ་ཀ་ཏོ ས་ངྒ་ཧོ ‘‘པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཎ་ནཱ. ས་མཱ་ག་མོ་ཏི ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་མོ་དྷཱ་ནཾ. ས་མ་ཝཱ་ཡོཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མ་ཝེ་ཏ་ཏཱ་ཡ ས་མུ་དི་ཏ་བྷཱ་ཝོ.
པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨོ པ་ཊི་ཙྩ ས་མུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ, པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ. པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨེ པ་སྶ་ནྟོ་པི པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨེ པ་སྶ་ཏི, ཏེ པ་སྶ་ནྟོ་པི པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨེ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཚ་ནྡ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨཱ་ལ་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ནུ་ན་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་ར་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ཧི་ཏྭཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝི་ཡ གི་ལི་ཏྭཱ ཝི་ཡ ནི་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ཡ ད་ལ༹ྷ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཚ་ནྡ་རཱ་གོ ཝི་ན་ཡ་ཏི པ་ཧཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཝི་ན་ཡོ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པ་ཧཱ་ན་ཉྩཱཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ནི་བྦཱ་ནཾ. ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་མྤི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་ཧ་ར་ཎ་ཝི་དྷིཾ པ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡཱ ཨི་མེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་མེ་སུ ཏཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཏཱི་སུ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཊྛཱ་ནེ་སུ. དི་ཊྛཱིཏི པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ངྐ་པྤཱ་ད་ཡོ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷོ, ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་ན. ཨ་ཡཾ མ་གྒོཏི ཨ་ཡཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ་པཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རེ ཝ་ཏྠུ པ་རི་གྒ་ཧ་མུ་ཁེ་ན་པི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པ་ནེ་ན བ་ཧུཾ ཝི་པུ་ལཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་མེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནཾ ཀ་ཏཾ ཨ་ནུ་ཊྛི་ཏཾ ཧོ་ཏི.
ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་རུ་དྡྷ་མེ་ཝ བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏཾ ནི་རུ་དྡྷ་མྤཱི’’ཏི. མ་ནྡ་ཐཱ་མ་ག་ཏ་མེ་ཝཱཏི མ་ཧ་ཏི་ཡཱ ནི་དྡཱ་ཡ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཀ་པི་མི་དྡྷ་པ་རེ་ཏ་སྶ པ་ན བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟཾ ཀ་དཱ་ཙི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི. བྷ་ཝ་ངྒ་ས་མ་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི བྷ་ཝ་ངྒ་སྶེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ས་མ་ཡེ་ན པ་གུ་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པ་གུ་ཎ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་པ་གུ་ཎ་ག་ནྠེ་སུ ཏེ་སཾ པ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨཱ་བྷོ་གེ་ན ཝི་ནཱ་པི མ་ན་སི་ཀཱ་རོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི པ་གུ་ཎཾ ག་ནྠཾ པ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཝི་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཡ་མཱ་ནེ ཨ་ཉྙ་ཝི་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀོ ག་ནྠོ ག་ཏོ, ཨེ་ཏྟ་ཀོ ཨ་ཝ་སི་ཊྛོ’’ཏི ས་ལླ་ཀྑ་ཎཱ ན ཧོ་ཏི. ཙ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་མྤཱིཏི ས་བྦཾ ཙ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པཾ, ན པུ་བྦེ ཝི་ཡ ཏི་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏྟཱ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏྟཱ ཙ ཕ་སྶ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷོ་ཏི ག་ཧི་ཏཱ, ན ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་བྷཱ་ཝཱ. ཨེ་ཀ་དེ་ས་མེ་ཝ ས་མྨ་ས་ནྟོཏི ཡ་ཐཱ་ཨུ་དྡི་ཊྛཾ ཨ་ཏྠཾ ཧེ་ཊྛཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཨ་ནི་དྡི་སི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་དེ་ས་མེ་ཝ ནི་དྡི་ས་ན་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་མ་ས་ནྟོ. ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེཏི ཡ་ཐཱ་ཨུ་དྡི་ཊྛ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་ཉྩེ་ཝ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཙ་ཀྑུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༣༠༦) ཚ་དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ན ནི་དྡི་ས་ན་ཊྛཱ་ནེ. ཧེ་ཊྛཱ པ་རི་ཧཱི་ན་དེ་ས་ནནྟི – ‘‘ཡཾ ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་རཱུ་པི་ནོ ཁ་ནྡྷཱ ཨུ་པ་རི ཏཱི་ཎི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཱི’’ཏི ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཧཱི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ཏཾ ས་བྦཾ. ཏཾ་ཏཾ་དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རཱ་དི་ཀཾ ཏཾ་ཏཾ་དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ན. ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་དྡྷཱ དེ་ས་ནཱ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཡོ་སཱ་པི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱ་ཝ སུ་ཏྟ་ནྟཾ ནི་ཊྛ་པེ་སཱི’’ཏི.
མ་ཧཱ་ཧ་ཏྠི་པ་དོ་པ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.