༣. ཨོ་པ་མྨ་ཝ་གྒོ

༡. ཀ་ཀ་ཙཱུ་པ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༢༢. མོ་ལི༹ནྟི ཀེ་ས་ར་ཙ་ནཾ. ཝེ་ཧཱ་ཡ་སནྟི ཨཱ་ཀཱ་སེ. ར་ཏ་ན་ཙ་ངྐོ་ཊ་ཝ་རེ་ནཱཏི ར་ཏ་ན་སི་ལཱ་མ་ཡ་ཝ་ར་ཙ་ངྐོ་ཊ་ཀེ་ན ས་ཧ་སྶ་ནེ་ཏྟོ སི་ར་སཱ པ་ཊི་གྒ་ཧི. ‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་ཙ་ངྐོ་ཊ་ཀ་ཝ་རེ་ནཱ’’ཏི་པི (བུ. ཝཾ. ཨ་ཊྛ. ༢༣ དཱུ་རེ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ; ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༢ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ) པཱ་ཋོ.

སཱཏི མོ་ལི༹. མོ་ལི༹ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མོ་ལི༹་ཀོ, མོ་ལི༹་ཀོ ཨེ་ཝ མོ་ལི༹་ཡོ. ཕ་གྒུ་ནོཏི པ་ན ནཱ་མཾ. ས་ངྑཱཏི ས་མ་ཉྙཱ. ཝེ་ལཱི་ཡ་ཏི ཁ་ཎ་མུ་ཧུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་དི་སཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝེ་ལཱ, ཀཱ་ལོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཱ་ཡཾ ཝེ་ལཱ་ཡཾ…པེ… ཨ་ཡཾ ཀཱ་ལ་ཝེ་ལཱ ནཱ་མཱ’’ཏི. ཝེ་ལ་ཡ་ཏི པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཝེ་ལཱ, སཱི་མཱ. ཝེ་ལ་ཡ་ཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑཾ ཙཱ་ལ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝེ་ལཱ, སཱི་ལཾ. ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཊྛོ་པི ཙ་སྶ སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ཙ་ལ་ན་མེ་ཝ. ཝི་ཉྙུ་པུ་རི་སཱ་བྷཱ་ཝེ ཚ་པ་ཉྩ་ཝཱ་ཙཱ་མ་ཏྟཾ ཨོ་ཝཱ་དེ པ་མཱ་ཎཾ ནཱ་མ.ད་ཝ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཀཱི་ལཱ༹་ས་ཧི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ.

མི་སྶཱི་བྷཱུ་ཏོཏི ཨ་ན་ནུ་ལོ་མི་ཀ་སཾ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ན མི་སྶཱི་བྷཱུ་ཏོ. ‘‘ཨ་ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་ས་ཏཱི’’ཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཏཱ་པ་ན་པ་ཙ་ན་ཀོ་ཊྚ་ནཱ་དཱི་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་མྤི ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ སོ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ཡ པ་རི་ས་ཀྐ་ཏི, ཏཾ་ད་སྶ་ནཾ ‘‘ཨི་མེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏཱིཏི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི, ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱ ཏེ་སུ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི. ཨུ་དྡེ་ས་པ་དཾ ཝཱཏི པ་ད་སོ ཨུ་དྡེ་ས་མ་ཏྟཾ ཝཱ. ནེ་ཝ པི་ཡ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡཱཏི ནེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནི ས་ཏྠུ་ནོ པི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ. ན བྷེ་དཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱཏི ན ས་ཏྠུ་ནོ ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ བྷེ་དཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན. ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡཱཏི མོ་ལི༹་ཡ་ཕ་གྒུ་ན་སྶ ཧི་ཏ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ.

༢༢༤. ཨ་ཝ་ཎྞ་བྷཱ་ས་ནེཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨ་གུ་ཎ་ཀ་ཐ་ནེ. ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ གེ་ཧཾ ཝི་ཡ གེ་ཧཾ, ཏེ ཙ ཏེ སི་ཏཱ ནི་སྶི་ཏཱ་ཏི གེ་ཧ་སྶི་ཏཱཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཎྷཱ་ཚ་ནྡཱ་པི ཏཱ་སཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་པཱི་ཏི ཨུ་བྷ་ཡེ་པི ཏ་ཎྷཱ་ཚ་ནྡཱ, པ་ཊི་གྷ་ཚ་ནྡཱ པ་ན ཏེ་སཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ ཨེ་ཝ. ཕ་ལི་ཀ་མ་ཎི ཝི་ཡ པ་ཀ་ཏི་པ་བྷ་སྶ་ར་སྶ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཨུ་པ་ས་ངྒོ ཝི་ཡ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཀཱ་ར་ཎཾ རཱ་གཱ་ད་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ར་ཏྟ་མྤི ཙི་ཏྟཾ ཝི་པ་རི་ཎ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཧི་ཏཱ་ནུ་ཀ་མྤཱིཏི ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་པ་ན་མཱ་ཧ. ‘‘ཡ་སྶ་ནྟ་ར་ཏོ ན ས་ནྟི ཀོ་པཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨུ་དཱ. ༢༠) ཝི་ཡ ཨ་ནྟ་ར-ས་དྡོ ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དོ་ས་ནྟ་རོ་ཏི དོ་ས་ཙི་ཏྟོ’’ཏི.

༢༢༥. དུ་བྦ་ཙ་ཏཱ་ཡ ཨོ་ཝཱ་དཾ ཨ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནྟོ ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་ཝི་རུ་དྡྷོ ཨ་ཊྛཱ་སི. ག་ཎྷིཾ་སུ ཙི་ཏྟཾ, ཧ་ད་ཡ་གཱ་ཧི་ནིཾ པ་ཊི་པ་ཛྫིཾ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པཱུ་ར་ཡིཾ་སུ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ པ་ཋ་མ་བོ་དྷི་ཡཾ. ཨེ་ཀཱ་ས་ནཾ བྷོ་ཛ་ན་སྶ ཨེ་ཀཱ་ས་ན་བྷོ་ཛ་ནཾ, ཨེ་ཀ་ཝེ་ལཱ་ཡ་མེ་ཝ བྷོ་ཛ་ནཾ. ཏ་ཉྩ ཁོ པུ་བྦ་ཎྷེ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀཾ པུ་རེ་བྷ་ཏྟ་བྷོ་ཛ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུཾ བྷུ་ཏྟ་བྷོ་ཛ་ན་མྤི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཨེ་ཀཱ་ས་ན་བྷོ་ཛ་ན་ནྟེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ན ཨེ་ཀཱ་ས་ནི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀཱ་ཡ ཨེ་ཝ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ བྷོ་ཛ་ནཾ. ‘‘ཨ་པྤ་ཌཾ་ས…པེ… ས་མྥ་སྶ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨ་པྤ-ས་དྡོ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་རཱ་བཱ་དྷ་ཏཾ, ནི་དྡུ་ཀྑ་ཏ’’ནྟི. པ་དྷཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ལླ་ཧུ་ཀཾ ཨ་ཀི་ཙྪཾ ཨུ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ལླ་ཧུ་ཀ་ཨུ་ཊྛཱ་ནཾ. ན ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནཱཏི ན ཨེ་ཀ་ཝཱ་རེ་ན, ན ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ལེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. དྭེ བྷོ་ཛ་ནཱ་ནཱིཏི ‘‘ཨ་པ་ར་ཎྷེ ར་ཏྟི་ཡ’’ནྟི ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན དྭེ བྷོ་ཛ་ནཱ་ནི. པ་ཉྩ གུ་ཎེཏི ཨ་པྤཱ་བཱ་དྷཱ་དི་ཀེ པ་ཉྩ ཨཱ་ནི་སཾ་སེ. ས་ཏུ་པྤཱ་ད་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱཏི ས་ཏུ་པྤཱ་ད་མ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་མེ་ཝ, ནི་ཝཱ་རེ་ཏ་བྦ་སྶ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ས་མཱ་ད་པ་ན་ཉྩ ནཱ་ཧོ་སི.

མ་ཎྜ་བྷཱུ་མཱིཏི ཨོ་ཛ་ཝ་ནྟ་བྷཱུ་མི, ཡ་ཏྠ པ་རི་སི་ཉྩ་ནེ་ན ཝི་ནཱ ས་སྶཱ་ནི ཀི་ཊྛཱ་ནི ས་མྤ་ཛྫ་ནྟི. ཡུ་གེ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ནི ཡོ་གྒཱ་ནི, ཏེ་སཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཡོ་གྒཱ་ཙ་རི་ཡོ, ཏེ་སཾ སི་ཀྑཱ་པ་ན་ཀོ. གཱ་མ་ཎི་ཧ་ཏྠི་ཨཱ་ད་ཡོ་པི ‘‘ཡོ་གྒཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨ་སྶ་ད་མྨ་སཱ་ར་ཐཱི’’ཏི. ཙ་ཏཱུ་སུ མ་གྒེ་སུ ཡེ་ན ཡེ་ན མ་གྒེ་ན ཨི་ཙྪ་ཏི. ཛ་ཝ་ས་མ་གཱ་དི་བྷེ་དཱ་སུ ག་ཏཱི་སུ ཡཾ ཡཾ ག་ཏིཾ. ཏཾ ཏཾ མ་གྒཾ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷཱ་ཝ ཨོ་ཏི་ཎྞཱ་ཡེ་ཝ. ནེ་ཝ ཝཱ་རེ་ཏ་བྦཱ ར་སྨི་ཝི་ནི་གྒ་ཎྷ་ནེ་ན. ན ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཱ པ་ཏོ་ད་ལ་ཊྛི་ཡཱ. ག་མ་ན་མེ་ཝཱཏི ཨི་མེ ཡུ་ཏྟཱ མ་མ ཨི་ཙྪཱ་ནུ་རཱུ་པཾ མ་ནྡཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ས་མཾ ག་ཙྪ་ནྟི, སཱི་གྷཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཁུ་རེ་སུ ནི་མི་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ སཱ་ར་ཐི་ནཱ ཏེ་སཾ ག་མ་ན་མེ་ཝ པ་སྶི་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི, ན ཏ་ཏྠ ནི་ཡོ་ཛ་ནཾ. ཏེ་ཧི་པི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི. པ་ཛ་ཧིཾ་སུ པ་ཛ་ཧི་ཏ་བྦཾ. སཱ་ལ་དཱུ་ས་ནཱཏི སཱ་ལ་རུ་ཀྑ་ཝི་ས་ནཱ་ས་ཀཱ. ཨ་ཉྙཱ ཙ ཝ་ལླི་ཡོ སཱ་ལ་རུ་ཀྑེ ཝི་ན་ནྡྷི་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ. བ་ཧི ནཱི་ཧ་ར་ཎེ་ནཱཏི སཱ་ལ་ཝ་ན་ཏོ བ་ཧི ཚ་ཌྜ་ནེ་ན. སུ་ས་ཎྛི་ཏཱཏི ས་ཎྛཱ་ན་ས་མྤ་ནྣཱ, མ་རི་ཡཱ་དཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱཏི ཨཱ་ལ་ཝཱ་ལ་ས་མྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན མ་རི་ཡཱ་དཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ. ཀི་པི་ལླ་པུ་ཊ་ཀཾ ཏ་མྦ་ཀི་པི་ལླ་ཀ་པུ་ཊ་ཀཾ. སུ་ཀྑ་ད་ཎྜ་ཀ་ཧ་ར་ཎཾ ཨཱ་ལ་ཝཱ་ལ་བྦྷ་ནྟ་རཱ.

༢༢༦. ཝི་དེ་ཧ་ར་ཊྛེ ཛཱ་ཏ་སཾ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱ་ཡ ཝེ་དེ་ཧི་ཀཱ. པ་ཎྜཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་ཉྙཱ, ཏཱ་ཡ ཨི་ཏཱ ག་ཏཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི པ་ཎྜི་ཏཱ. ག་ཧ་པ་ཏཱ་ནཱིཏི གེ་ཧ་སཱ་མི་ནཱི. སོ་ར་ཙྩེ་ནཱཏི སཾ་ཡ་མེ་ན. ནི་ཝཱ་ཏ་ཝུ་ཏྟཱིཏི པ་ཎི་པཱ་ཏ་ཀཱ་རཱི. ནི་བྦུ་ཏཱཏི ནི་བྦུ་ཏ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ. ཨུ་ཊྛཱ་ཧི་ཀཱཏི ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡ་ཝ་ཏཱི. ཀི་བྦི་སཱཏི ཀུ་རཱུ་རཱ.

༢༢༧. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀྑ་ནྟི་ཡཱ དོ་སཾ ད་སྶེ་ཏྭཱཏི ‘‘གུ་ཎ་ཝ་ནྟོ’’ཏི ལོ་ཀེ པ་ཏྠ་ཊ་ཀི་ཏྟི་ས་དྡཱ་ན་མྤི ཨ་ཀྑ་ནྟི་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ཡ་སུ་པྤ་ཏྟི་གུ་ཎ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཨཱ་དིཾ ཨ་ཀྑ་མ་ཏཱ་ཡ་ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏྭཱ. ཝ་ཙ་ན་པ་ཐེཏི ཝ་ཙ་ན་མ་གྒེ ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལཱ་དི་ཀེ. ས་ཎྷཱ་བྷཱ་ཝོ་པི ཧི ཝ་ཙ་ན་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཝ་ཙ་ན་པ་ཐོ’’ ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ལཱ་དཱི་ནཾ. མེ་ཏྟཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མེ་ཏྟཾ, ཨུ་པྤ་ནྣཾ མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨུ་པྤ་ནྣ་མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཱ. པུ་ན ‘‘ཀཱ་ལེ་ན ཝཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི (པ་རི. ༣༦༢, ༣༦༣) པཱ་ལི༹ དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ‘‘པ་རཾ ཙོ་ད་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝ་ད་ནྟཱ ནཱ་མ ཨི་མེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི. ཨ་དྷི་མུ་ཉྩི་ཏྭཱཏི ཨ་བྷི་ར་ཏི་ཝ་སེ་ན ཏ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཙི་ཏྟཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ. སོ པུ་གྒ་ལོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཾ, མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ པ་དེ་ས་ཝི་ས་ཡཾ ཏཾ ཀ་ཐཾ ནི་པྤ་དེ་ས་ཝི་ས་ཡཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཙོ་དེ་ནྟོ ‘‘ཀ་ཐཾ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཾ ས་བྦཱ་ཝ་ནྟཾ ལོ་ཀཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ, ཨི་ཏ་རོ ‘‘པ་ཉྩ ཝ་ཙ་ན་པ་ཐེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་རི་ཧ་ར་ཏི. ཨི་དྷ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཉྩཱཏི ཏ་སྶེ་ཝ མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་ན ཏ་སྶེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་བྦཱ ས་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཱ པ་ཛཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་བྦཱ་ཝ་ནྟོཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་བྦཱ་ཝ་ནྟ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཝི་པུ་ལེ་ནཱཏི མ་ཧཱ་ཛ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན. མ་ཧ་ནྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཧི ཝི་པུ་ལ-ས་དྡོ, མ་ཧ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏྠ བ་ཧུ་ཀ་བྷཱ་ཝོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎེ་ནཱ’’ཏི. ཏ་ཉྩ པུ་གྒ་ལནྟི པ་ཉྩ ཝ་ཙ་ན་པ་ཐེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏ་པུ་གྒ་ལཾ. ཙི་ཏྟ་སྶཱཏི མེ་ཏྟཱ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟ་སྶ. ཨེ་ཏྠ ཙ མེ་ཏྟཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཉྩ པུ་གྒ་ལཾ ས་བྦ་ཉྩ ལོ་ཀཾ ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩི་ཏྭཱ’’ཏི.

༢༢༨. ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པི་ཀནྟི ཡཱ མེ་ཏྟཾ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ ས་མྨ་དེ་ཝ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶ ནི་བྦི་ཀཱ་ར་ཏོ ཀེ་ན་ཙི ཝི་ཀཱ་རཾ ན ཨཱ་པཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཏཱ, ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏི་ཀཾ. ཨ་པ་ཐ་ཝིནྟི པ་ཐ་ཝཱི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་པ་ཐ་ཝཱི. ནི་པྤ་ཐ་ཝིནྟི ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ པ་ཐ་ཝཱི་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝཾ. ཏི་རི་ཡཾ པ་ན ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣཱཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏེ་ཧི ཏཾ ཏཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹ཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ཏི? ན, ཏ་ད་ཉྙ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏི་ཎྞ་ཉྷི ཙ་ཀྐཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་ར་ས་དི་སེ ཏི་ཎྞཾ ཏི་ཎྞཾ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ་ཡེ་ཝ པ་ཐ་ཝཱི ན་ཏྠི ལོ་ཀ་ནྟ་ར་ནི་ར་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏ་ནྟ་རེ་ཧི ས་མྦ་དྡྷ་ཊྛཱ་ནེ པ་ཐ་ཝཱི ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཱ་ཝ. ཝི་ཝ་ཊྚ་ཀཱ་ལེ ཧི ས་ཎྛ་ཧ་མཱ་ནཱ་པི པ་ཐ་ཝཱི ཡ་ཐཱ་ས་ཎྛི་ཏ་པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཱ་ཝ ས་ཎྛ་ཧ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏི་རི་ཡཾ པ་ན ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ་ཝ ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་པ་རི་མཱ་ཎ་ཏོ པ་རཾ ན་ཏྠཱི་ཏི དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི.

༢༢༩. ཧ་ལི་དྡཱིཏི ཧ་ལི་དྡི་ཝ་ཎྞཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི པཱི་ཏ་ཀ་ཝ་ཎྞ’’ནྟི. ཝ་ཎྞ་ས་ངྑཱ་ཏཾ རཱུ་པཾ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི རཱུ་པཱི, ན རཱུ་པཱི་ཏི ཨ་རཱུ་པཱིཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་རཱུ་པོ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་ནི་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ’’ཏི.

༢༣༠. པ་ཉྩ ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏཱ་ནཱིཏི ཧི་མ་ཝ་ནྟ་ཏོ ས་མུ་དྡཾ པ་ཝི་ཊྛ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ན ཨ་ནོ་ཏ་ཏྟ་ད་ཧ་མུ་ཁ་ཏོ. ཨ་ཉྙཱ ན་དི་ཡོ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ག་མྦྷཱི་ར་ཏཾ ཨ་པྤ་མེ་ཡྻ་ཨུ་ད་ཀ་ཏ་ཉྩ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ག་མྦྷཱི་རཱ ཨ་པྤ་མེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཏི་ཎུ་ཀྐཱ་ཡ ཏཱ་པེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་པ་ར་མེ་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཏེ་ན པ་ཡོ་གེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

༢༣༡. ཏཱུ་ལི་ནཱི ཝི་ཡ ཏཱུ་ལི་ནཱིཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སི་མྦ་ལི་ཏཱུ་ལ་ལ་ཏཱ་ཏཱུ་ལ་ས་མཱ་ནཱ’’ཏི. ས་སྶ་ར་ནྟི ཨེ་ཝཾ་པ་ཝ་ཏྟོ ས་དྡོ ས་སྶ་ར་ས་དྡོ. ཨ་ནུ་ར་ཝ་ད་སྶ་ན་ཉྷེ་ཏཾ. ཏ་ཐཱ བྷ་བྦྷ་ར་ས་དྡོ. ས་བྦ་མེ་ཏཾ མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་རི་ནོ ཙི་ཏྟ་སྶ དཱུ་སེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་པ་རཾ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཡ་ཐཱ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི ཀེ་ན་ཙི པུ་རི་སེ་ན ཨ་པ་ཐ་ཝིཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཡ་ཐཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཀི་ཉྩི རཱུ་པཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཡ་ཐཱ ག་ངྒཱ་ཡ ཨུ་ད་ཀཾ ཏི་ཎུ་ཀྐཱ་ཡ ཏཱ་པེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཡ་ཐཱ ཙ བི་ལཱ༹་ར་བྷ་སྟཾ ཐ་དྡྷཾ ཕ་རུ་ས་ཉྩ ས་མྥ་སྶཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ མེ་ཏྟཱ་ཡ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་སེ་ཝི་ཏཱ་ཡ བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་ཉྩ ཝ་ཙ་ན་པ་ཐེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་ཏ་པུ་རི་སེ་ན ཀེ་ན་ཙི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི.

༢༣༢. ཨོ་ཙ་ར་ཀཱཏི པ་རཱུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཧཱི་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་རི་ནོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནཱི་ཙ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཀཱ’’ཏི. ཨ་ན་དྷི་ཝཱ་ས་ནེ་ནཱཏི ཨ་ཀྑ་མ་ནེ་ན. མ་ཡ྄ཧཾ ཨོ་ཝཱ་ད་ཀ་རོ ན ཧོ་ཏཱིཏི པ་ར་མྷི ཨ་ན་ཏྠ་ཀཱ་རི་མྷི ཙི་ཏྟ་པ་དོ་ས་ནེ་ན ཨཱ་གྷཱ་ཏུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན མ་མ སཱ་ས་ནེ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི.

༢༣༣. ཨ་ཎུནྟི ཨ་པྤ་ཀཾ ཏ་ནུ པ་རི་ཏྟ་ཀཾ. ཐཱུ་ལནྟི མ་ཧ་ནྟཾ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ. ཝ་ཙ་ན་པ་ཐ་སྶ པ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཏཾ སཱ་ཝ་ཛྫ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་སཱ་ཝ་ཛྫཾ ཝཱ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫཾ ཝཱ’’ཏི. ཁ་ནྟི་ཡཱ ཨི་དཾ བྷཱ་རི་ཡཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝོ་ཙུཾ ‘‘ཨ་ན་དྷི…པེ… པ་སྶཱ་མཱ’’ཏི. དཱི་གྷ་ར་ཏྟནྟི ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ, ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཉྩ ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ ནཱ་མ ཨ་ཉྙཱ་དྷི་ག་མེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ་ན ཀཱུ་ཊཾ ག་ཎྷ་ནྟོ’’ཏི.

ཀ་ཀ་ཙཱུ་པ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༢. ཨ་ལ་ག་དྡཱུ་པ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༣༤. བཱ་དྷ་ཡིཾ་སཱུཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༤༡༧) ཧ་ནིཾ་སུ. ཏཾ་ཏཾ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་བ་ནྡྷ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཨ་ནྟ་རེ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཨེ་ཏི ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་ཨ་ན་ཏྠོ, ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཊྛེ་ན ཏ་སྨིཾ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ, ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཝཱ ཕ་ལཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟི, ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་སྶ ཝཱ ཀ་ར་ཎ་སཱི་ལཱ་ཏི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀཱ’’ཏི. ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་དྷ་མྨཱཏི ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་ཙེ་ཏ་ནཱ་དྷ་མྨཱ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ – ཙུ་ཏི་ཨ་ན་ནྟ་ར་ཕ་ལཾ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ནཱ་མ, ཏ་སྨིཾ ཨ་ན་ནྟ་རེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ, ཏ་ནྣི་བྦ་ཏྟ་ནེ་ན ཨ་ན་ནྟ་ར་ཀ་ར་ཎ་སཱི་ལཱ, ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཏི ཝཱ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཀཱ, ཏེ ཨེ་ཝ ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡཱཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཀ་མྨཱ་ནི ཨེ་ཝ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀཱ་ཏི ཀ་མྨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀཱ. མོ་ཀྑ་སྶེ་ཝ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ཏི, ན ས་གྒ་སྶ མི་ཙྪཱ་ཙཱ་ར་ལ་ཀྑ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ དྷ་མྨ་ར་ཀྑི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི. པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་རི་ཡཱ་ཡ པ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་པཱ་ཡ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡ་མེ་ཝ. ན་ནྡ་མཱ་ཎ་ཝ་ཀོ ཙེ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཨུ་བྷི་ནྣཾ ས་མཱ་ན་ཙྪ་ནྡ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ས་གྒ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་ཏཱ, མོ་ཀྑ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་ཏཱ པ་ན མོ་ཀྑ་ཏྠ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་དཱུ་ས་ན་ཏོ, ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ པ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ས་གྒ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་ཏཱ་པི ན ས་ཀྐཱ ནི་ཝཱ་རེ་ཏུ་ནྟི. ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་དི་ཊྛི་ཨ་ཀི་རི་ཡ་དི་ཊྛི་ན་ཏྠི་ཀ་དི་ཊྛི་ཡོ་ཝ ནི་ཡ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟཱ ནི་ཡ་ཏ་མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་དྷ་མྨཱ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་དྷ་མྨཱཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་མཱ་ཧ. པ་ཎྜ་ཀཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ས་བྦཱ་ཡ་པི ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ ཝི་པཱ་ཀ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡཱ ཧི ཨ་རི་ཡེ ཨུ་པ་ཝ་ད་ཏི, སཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་ད་དྷ་མྨཱ. ཏ་ཏོ པ་རནྟི ཁ་མཱ་པ་ན་ཏོ ཨུ་པ་རི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སྶ ལཱི་ན་ཏྠ་པ་ཀཱ་ས་ནེ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཡཱ་ཝ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨཱ་པ་ནྣོ. ན ཝུ་ཊྛཱ་ཏི སེ་སཾ ག་རུ་ཀཱ་པ་ཏྟིཾ. ན དེ་སེ་ཏི ལ་ཧུ་ཀཱ་པ་ཏྟིཾ.

ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ ཨ་རི་ཊྛོ. ར་སེ་ན ར་སཾ སཾ་ས་ནྡི་ཏྭཱཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ན་ར་སེ་ན སཱ་ཝ་ཛྫཾ ཀཱ་མ་གུ་ཎ་པ་རི་བྷོ་ག་ར་སཾ ས་མཱ་ནེ་ཏྭཱ. ཨུ་པ་ནེ་ནྟོ ཝི་ཡཱཏི བ་ནྡྷ་ནཾ ཨུ་པ་ནེ་ནྟོ ཝི་ཡ. ‘‘གྷ་ཊེ་ནྟོ ཝི་ཡཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ. ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ནྟོ ཝི་ཡཱཏི ས་དི་ས་ཏཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ནྟོ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་ནྟ་སཱ་ཝ་ཛྫེ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་བྷཱ་ཝ་པ་ཀྑེ་པེ་ན. པཱ་པ་ཀནྟི ལཱ་མ་ཀ་ཊྛེ་ན དུ་གྒ་ཏི་ས་མྤཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན ཙ པཱ་པ་ཀཾ. སེ་ཏུ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡཾ བ་ནྡྷ་ནྟེ་ན ཝི་ཡ. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ‘‘སཱ་ཝ་ཛྫ’’ནྟི དི་ཊྛཾ ‘‘ཨ་ན་ཝ་ཛྫ’’ནྟི ག་ཧ་ཎེ་ན ཏེ་ན པ་ཊི་ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ. ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་ནྟི ག་ཧ་ཎེ་ན ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཉཱ་ཎཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནྟོ. ཀཱ་མ་ཀ་ཎྚ་ཀེ་ཧི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ན ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟོ ‘‘ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ ཁཱ་ཎུ་ཀ་ཎྚ་ཀཱ་དཱི་ནི པ་ཀྑི་པ་ནྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ས་ངྑཱ་ཏེ, ‘‘ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ པ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༨, ༡༩༤) ཨཱ་དི་དེ་ས་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཙ ཨཱ་ཎཱ་ཙ་ཀྐེ.

པུ་ཙྪ་མཱ་ནཱ ས་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟི ནཱ་མ. པུ་ཙྪཱ ཧི ཨ་ནུ་ཡོ་གོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་དྷི་ག་ཏཱ་ཡ ལ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་ནུ་ཝ་ཛྫ་ན་ཏྠཾ པ་ཙྩ་ནུ་བྷཱ་ས་ནེ་ན པུ་ན པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་པ་ནཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནཾ, ཏཾ པ་ན་སྶ ཨཱ་དཱ་ཡ ས་མཱ་དཱ་པ་ནཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ནུ་གཱ་ཧ་ནྟི ནཱ་མཱ’’ཏི. ཏ་སྶཱ པ་ན ལ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫི་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་མྤི ཀཱ་ར་ཎཾ ཀཱ་ར་ཎ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀ་མེ་ཝཱ་ཏི ཏ་སྶ པུ་ཙྪ་ནཾ ས་མ་ནུ་བྷཱ་ས་ནཾ. ཨ་ནུ་ད་ཧ་ན་ཊྛེ་ན ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་མྤ་ཏི ཨཱ་ཡ་ཏི་ཉྩ ཨ་ནུ་ད་ཧ་ན་ཊྛེ་ན. མ་ཧཱ་བྷི་ཏཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ. ཨི་ཏྟ་ར་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཊྛེ་ན མུ་ཧུ་ཏྟ་ར་མ་ཎཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ. ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཊྛེ་ན པ་རེ་ཧི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ. ས་བྦ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་པ་ལི་བྷ་ཉྫ་ན་ཊྛེ་ན ཚེ་ད་ན་བྷེ་ད་ནཱ་དི་ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨུ་གྒྷཱ་ཊ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཀུ་ཊྚ་ན་ཊྛེ་ན. ཨ་ཝ་ཎེ ཝ་ཎཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟོ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ས་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ན. དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཨ་ན་ཏྠ་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ སཱ་ས་ངྐ་ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡ་ཊྛེ་ན.དི་ཊྛི་ཐཱ་མེ་ནཱཏི ཏ་སྶཱ དི་ཊྛི་ཡཱ ཐཱ་མ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན. དི་ཊྛི་པ་རཱ་མཱ་སེ་ནཱཏི དི་ཊྛི་ས་ངྑཱ་ཏ་པ་རཱ་མ་ས་ནེ་ན. དི་ཊྛི་ཡེ་ཝ ཧི དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ པ་ར་ཏོ ཨཱ་མ་ས་ནེ་ན པ་རཱ་མཱ་སོ. ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སྶཱཏི ཏ་ཎྷཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་པུ་བྦ་ངྒ་མེ་ན དི་ཊྛཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སེ་ན ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝེ་ཏྠ ཏ་ཐ’’ནྟི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སི་ཏྭཱ. ཡ་སྨཱ ཧི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ནཾ ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ཊྛཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི.ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ’’ཏི.

༢༣༥. ན་ཏྠཱི་ཏི ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ་པཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ལ་དྡྷིཾ ནི་གུ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཛཱ་ནི་ཏུ་ཀཱ་མོ་པི. ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི. དྭེ ཀ་ཐཱ་ཏི ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཀ་ཐཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཀ་ཐཱ ཧི པུ་བྦེ པ་ཝ་ཏྟཱ བྷཱུ་ཏ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝ་སེ་ན དྭེ ཀ་ཐཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

༢༣༦. ཀ་སྶ ཁོ ནཱ་མཱཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ཏྠཱ ‘‘ན མ་མ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ཏཱ་དི་ས་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ནཱ་མ བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཱ’’ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཁ་ཏྟི་ཡ་སྶ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཉཱ་ཎ་མ་ཡཱ ཨུ་སྨཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨུ་སྨཱི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨ་ནུ་སྨཱི་ཀ་ཏོ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ག་བྦྷོ་ཨ་པི ཨུ་སྨཱི་ཀ་ཏོཏི ཝི་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཉྙཱ་བཱི་ཛ་མ་སྶ ཨི་མ་སྨིཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་པི ནུ ཨ་ཏྠཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ པུ་ཙྪ་ཏི. ཏེ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟཱ ཝ་ད་ནྟི ཋཱ་ན་ག་ཏེ་ན དུ་ཙྩ་རི་ཏེ་ན ཉཱ་ཎུ་པ་ཧ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ས་མྤ་སྶ་ནྟཱ. ནི་ཏྟེ་ཛ་བྷཱུ་ཏོཏི ནི་ཏྟེ་ཛཾ བྷཱུ་ཏོ ཏེ་ཛོ་ཧཱ་ནི་པྤ་ཏྟོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ བྷི་ཀྑཱུ་ན་མྤི ས་མྨུ་ཁཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ པ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷོ ཨ་དྷོ་མུ་ཁོ. ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀཾ ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ཝི་ས་ཧ་ན་ཏོ ཨ་པྤ་ཊི་བྷཱ་ནོ. ས་མྤ་ཏྟཱུ་པ་ག་ནྟི ས་མྤ་ཏྟི་ཨཱ་ཝ་ཧཾ. པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷེ་ནྟོཏི པ་ཊི་སེ་དྷེ་ནྟོ.

༢༣༧. ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་ར་ལ་དྡྷི་ཡཱ ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན པ་རི་སཾ སོ་དྷེ་ཏི. ནི་སྶཱ་རེ་ཏི ནཱི་ཧ་ར་ཏི ཨ་ཝི་སུ་དྡྷ་དི་ཊྛི་ཏཱ་ཡ. ཀ་སྶ་ཙི བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ. ཏ་སྶ ཧི ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ ‘‘ས་ཧ་སཱ ཀ་ཐི་ཏ’’ནྟི. ན ཧི ཀ་དཱ་ཙི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་ཧ་སཱ ཀི་རི་ཡཱ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི. ཨ་སྶཱཏི ‘‘ཀ་སྶ་ཙཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་བྷི་ཀྑུ་སྶ. སུ་ཏྭཱ་པི ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱཏི ཨ་ཐཱ་པི སི་ཡཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏཾ ས་བྦནྟི ‘‘ས་ཙེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ ས་བྦཾ པ་རི་ཀ་པྤ་ནཾ. ན ཀ་རི་སྶ་ནྟཱིཏི པ་རི་སཱ་ཡ ལ་དྡྷིཾ སོ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ལ་དྡྷིཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོཏི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ. ས་ཉྙཱ་ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཧཱིཏི སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་གྒཱ་ཧཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཧི ས་ཉྙཱ་ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཧི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་ཧཱི’’ཏི. མེ་ཐུ་ན་ས་མཱ་ཙཱ་རནྟི ཨི་དཾ ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ད་ཉྙ་མྤི པ་ན – ‘‘ཨ་པི་ཙ ཁོ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཨུ་ཙྪཱ་ད་ནཾ པ་རི་མ་དྡ་ནཾ ན་ཧཱ་པ་ནཾ ས་མྦཱ་ཧ་ནཾ སཱ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༧.༥༠) ཨཱ་ག་ཏཾ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཝ་ཏྠུ་ཝི་ས་ཡཾ ཨཱ་མི་ས་པ་རི་བྷོ་གཾ. ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧི ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་ཧི ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཧི ས་མཱ་ཙ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏི.

༢༣༨. ཡོ་ནི་སོ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎེ་ན ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ ཚ་ནྡ་རཱ་གོ་ཏི ནི་ཙྪ་ནྡ་རཱ་གོ, ཏཾ ནི་ཙྪ་ནྡ་རཱ་གཾ. ཀ་དཱ་ཙི ཨུ་པོ་ས་ཐི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མཱ་དི་ནྣ་སཱི་ལཱ་པི ཧོ་ནྟི ཀ་དཱ་ཙི ནོ་ཏི ཨ་ནི་བ་དྡྷ་སཱི་ལཱ་ནཾ ག་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ. སཱི་ལ་ས་མཱ་དཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་རཾ. ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཱ་ནཾ ས་ཙྪ་ནྡ་རཱ་ག་པ་རི་བྷོ་ག་ཉྩ. ཨ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎེ་ན བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨཱ་ཝ་ར་ཎ་ཀ་རཾ. པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ས་ཙྪ་ནྡ་རཱ་ག་པ་རི་བྷོ་ག་ཉྩ. ཨ་ཡཾ ཨ་རི་ཊྛོ དུ་གྒ་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཨ་མྷེ ཙེ་ཝ ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི, ཨ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ཁ་ན་ཏི, བ་ཧུ་ཉྩ ཨ་པུ་ཉྙཾ པ་ས་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཉྙཱ མཱ ཧོ་ནྟཱུ་ཏི དུ་གྒ་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཱ དོ་སཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ. ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནྟཱིཏི ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟི ཙེ་ཝ ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟཱ དྷཱ་རེ་ནྟི ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

སུ་ཏྟནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཝ་པྤ་བྷེ་ད་མྤི པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡ་ཏི. ཀ་ཐཾ སུ་ཏྟཾ ན་ཝ་པྤ་བྷེ་དཾ? ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཉྷི སུ་ཏྟཾ གེ་ཡྻཾ, ནི་གྒཱ་ཐ་ཀཾ སུ་ཏྟཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཉྩ སུ་ཏྟཾ ཨུ་དཱ་ནཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ས་ཉྙཱ་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ ན་ཏྠི, ཡཾ སུ་ཏྟ་ངྒཾ སི་ཡཱ, མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ན་ཉྩ སུ་ཏྟ་ངྒ་ས་ངྒ་ཧོ ན སི་ཡཱ གཱ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་པ་དཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ, གེ་ཡྻ་ངྒ་ས་ངྒ་ཧོ ཝཱ སི་ཡཱ ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཏྟཱ ས་གཱ་ཐཱ་ཝ་གྒ་སྶ ཝི་ཡ, ཏ་ཐཱ ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་སུ ས་གཱ་ཐ་ཀ་པྤ་དེ་སཱ་ན་ནྟི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ –

སུ་ཏྟ་ནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་དྷི, ཝི་སེ་ས་ཝི་དྷ་ཡོ པ་རེ;

ས་ནི་མི་ཏྟཱ ནི་རཱུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ, ས་ཧ་ཏཱ་ཉྙེ་ན ན་ཉྙ་ཏོ. (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༤.༦; སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.བཱ་ཧི་ར་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ);

ས་བྦ་སྶ་པི ཧི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་སྶ སུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཡཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་དྷི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ནོ ནེ་ཏྟི་ཡཾ (ནེ་ཏྟི. ༡.ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་ར) ‘‘ན་ཝ་ཝི་དྷ་སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་རི་ཡེ་ཊྛཱི’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སུ་ཏྟཱ་ག་ཏཾ སུ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ (པཱ་ཙི. ༦༥༥, ༡༢༤༢), ས་ཀ་ཝཱ་དེ པ་ཉྩ སུ་ཏྟ་ས་ཏཱ་ནཱི’’ཏི (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ; ཀ་ཐཱ. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ) ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཙ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ སཱ་དྷ་ཀཾ. ཏ་དེ་ཀ་དེ་སེ་སུ པ་ན གེ་ཡྻཱ་ད་ཡོ ཝི་སེ་ས་ཝི་དྷ་ཡོ ཏེ་ན ཏེ་ན ནི་མི་ཏྟེ་ན པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཧི གེ་ཡྻ་སྶ ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཏྟཾ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟཾ. ལོ་ཀེ་པི ཧི ས་སི་ལོ་ཀཾ ས་གཱ་ཐ་ཀཾ ཝཱ ཙུ་ཎྞི་ཡ་ག་ནྠཾ ‘‘གེ་ཡྻ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. གཱ་ཐཱ་ཝི་ར་ཧེ པ་ན ས་ཏི པུ་ཙྪཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟཾ. པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཉྷི ‘‘བྱཱ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎཾ.

ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ས་གཱ་ཐ་ཀཱ་དཱི་ན་མྤི པུ་ཙྪཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི གེ་ཡྻཱ་དི་ས་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ‘‘གཱ་ཐཱ་ཝི་ར་ཧེ ས་ཏཱི’’ཏི ཝི་སེ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཙ. ཏ་ཐཱ ཧི དྷ་མྨ་པ་དཱ་དཱི་སུ ཀེ་ཝ་ལཾ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷེ་སུ, ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཏྟེ་པི སོ་མ་ན་སྶ་ཉཱ་ཎ་མ་ཡི་ཀ་གཱ་ཐཱ་ཡུ་ཏྟེ་སུ, ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༡) ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ས་མྦ་ནྡྷེ་སུ, ཨ་བྦྷུ་ཏ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟེ་སུ ཙ སུ་ཏྟ་ཝི་སེ་སེ་སུ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ གཱ་ཐཱ-ཨུ་དཱ་ན-ཨི་ཏི་ཝུ་ཏྟ་ཀ-ཨ་བྦྷུ་ཏ་དྷ་མྨ-ས་ཉྙཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ས་ཏི་པི གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་སུ ཛཱ་ཏཱི་སུ ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ཀེ་སུ ཛཱ་ཏ་ཀ་ས་ཉྙཱ, ས་ཏི་པི པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝེ ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཏྟེ ཙ ཀེ་སུ་ཙི སུ་ཏྟ་ནྟེ་སུ ཝེ་ད་སྶ ལ་བྷཱ་པ་ན་ཏོ ཝེ་ད་ལླ་ས་ཉྙཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏེ་ན ཏེ་ན ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཏྟཱ་དི་ནཱ ནི་མི་ཏྟེ་ན ཏེ་སུ ཏེ་སུ སུ་ཏྟ་ཝི་སེ་སེ་སུ གེ་ཡྻཱ་དི་ས་ཉྙཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ཏི ཝི་སེ་ས་ཝི་དྷ་ཡོ སུ་ཏྟ་ངྒ་ཏོ པ་རེ གེ་ཡྻཱ་ད་ཡོ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ གེ་ཡྻ་ངྒཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་ར་ཧི་ཏཾ, ཏཾ སུ་ཏྟ་ངྒཾ ཝི་སེ་ས་ས་ཉྙཱ་པ་རི་ཧཱ་རེ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ས་ཉྙཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ་ཏི. ན་ནུ ཙ ས་གཱ་ཐ་ཀཾ སུ་ཏྟཾ གེ་ཡྻཾ, ནི་གྒཱ་ཐ་ཀཾ སུ་ཏྟཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི སུ་ཏྟ་ངྒཾ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཱ ཏ་ད་ཝ་ཏྠཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི? ན ཏ་ད་ཝ་ཏྠཱ སོ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ. སོ་དྷི་ཏ་ཉྷི པུ་བྦེ ‘‘གཱ་ཐཱ་ཝི་ར་ཧེ ས་ཏི པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི.

ཡ་ཉྩ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘གཱ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ སུ་ཏྟ་ངྒ་ས་ངྒ་ཧོ ན སི་ཡཱ’’ཏི (ཁུ. པཱ. ༥.༡; སུ. ནི. ༢༦༡), ཏཾ ན, ནི་རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ. ནི་རུ་ལ༹ྷོ ཧི མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ སུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. ན ཧི ཏཱ་ནི དྷ་མྨ་པ་ད་བུ་དྡྷ་ཝཾ་སཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ གཱ་ཐཱ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙཱ་ཏཱ་ནི, ཀི་ནྟུ སུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘སུ་ཏྟ་ནཱ་མ་ཀ’’ནྟི ནཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཏྟཱ གེ་ཡྻ་ངྒ་ས་ངྒ་ཧོ སི་ཡཱ’’ཏི, ཏ་ད་པི ན་ཏྠི, ཡ་སྨཱ ས་ཧ་ཏཱ་ཉྙེ་ན. ས་ཧ གཱ་ཐཱ་ཧཱི་ཏི ཧི ས་གཱ་ཐ་ཀཾ, ས་ཧ་བྷཱ་ཝོ ཙ ནཱ་མ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན ཧོ་ཏི, ན ཙ མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ གཱ་ཐཱ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཀོ་ཙི སུ་ཏྟ་པ་དེ་སོ ཨ་ཏྠི, ཡོ ‘‘ས་ཧ གཱ་ཐཱ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, ན ཙ ས་མུ་དཱ་ཡོ ནཱ་མ ཀོ་ཙི ཨ་ཏྠི. ཡ་ད་པི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་སུ ས་གཱ་ཐ་ཀ་པྤ་དེ་སཱ་ནཾ གེ་ཡྻ་ངྒ་ས་ངྒ་ཧོ སི་ཡཱ’’ཏི, ཏ་ད་པི ན ཨ་ཉྙ་ཏོ. ཨ་ཉྙཱ ཨེ་ཝ ཧི ཏཱ གཱ་ཐཱ ཛཱ་ཏ་ཀཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ, ཨ་ཏོ ན ཏཱ་ཧི ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་ནཾ གེ་ཡྻ་ངྒ་བྷཱ་ཝོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ངྒཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་ངྐ་རཱ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨ་ཏྠ་ཏྠནྟི ཨ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ. ཨ་ན་ཏྠ་མྤི ཀེ་ཙི ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨ་ཏྠོ’’ཏི ག་ཎྷ་ནྟཱི་ཏི ‘‘ཨ་ཏྠ་ཏྠ’’ནྟི ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠནྟི ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ, སཱི་ལཾ ས་མཱ་དྷི་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ, ས་མཱ་དྷི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ སཱི་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏེ་ནེ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི – ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ སཱི་ལཾ ཀ་ཐི་ཏཾ, ཏ་ཉྩ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ས་མཱ་དྷ་ཏྠཾ, ས་མཱ་དྷི ཝི་པ་སྶ་ན་ཏྠོ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ མ་གྒ་ཏྠཱ, མ་གྒོ ཕ་ལ་ཏྠོ, ཝ་ཊྚཾ ཀ་ཐི་ཏཾ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཝི་ཝ་ཊྚཱ་དྷི་ག་མ་ཏྠ་ནྟི ཛཱ་ནི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨ་ཏྠ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ བྷཱ་སི་ཏ་ཏྠ་པ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྠཱ་ནཾ ག་ཧི་ཏ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ན པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟཱིཏི ན ཝི་ཙཱ་རེ་ནྟི, ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པ་ཉྙཱ་ཀྑ་མཱ ན ཧོ་ནྟི, ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏྭཱ པ་ཉྙཱ་ཡ རོ་ཙེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ་ད་པྤ་མོ་ཀྑཱ་ནི་སཾ་སཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་རི པ་རེ་ཧི ཨཱ་རོ་པི་ཏ་ཝཱ་ད་སྶ ནི་གྒ་ཧ་སྶ མོ་ཀྑ་པ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཧུ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ནྟི. ཝཱ་ད་པྤ་མོ་ཀྑོ ཝཱ ནི་ནྡཱ་པ་མོ་ཀྑོ. ཡ་སྶ ཙཱཏི ཡ་སྶ ཙ སཱི་ལཱ་དི་པཱུ་ར་ཎེ་ན པ་ཏྟ་བྦ་སྶ, མ་གྒ་སྶ ཝཱ ཏ་ད་དྷི་ག་མེ་ན པ་ཏྟ་བྦ་སྶ, ཕ་ལ་སྶ ཝཱ ཏ་ད་དྷི་ག་མེ་ན པ་ཏྟ་བྦ་སྶ, ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཝི་མོ་ཀྑ་སྶ ཝཱ ཨ་ཏྠཱ་ཡ. དྷ་མྨཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ནྟི, ཉཱ་ཡེ་ན པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ནཱ་ནུ་བྷོ་ནྟི ན ཝི་ནྡ་ནྟི. ཏེ་སཾ ཏེ དྷ་མྨཱ དུ་གྒ་ཧི་ཏཱ ཨུ་པཱ་ར་མྦྷ་མཱ་ན་ད་པྤ་མ་ཀྑ་པ་ལཱ༹་སཱ་དི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི.

༢༣༩. ཨ་ལཾ པ་རི་ཡ་ཏྟོ ག་དོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཨ་ལ་ག་དྡོ ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀ་ལོ་པཾ ད-ཀཱ་རཱ་ག་མ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ. ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཀ་ནྟཱ་ར་ཏོ ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ པ་རི་ཡ་ཏྟི ནི་ཏྠ་ར་ཎ་པ་རི་ཡ་ཏྟི. བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རེ ནི་ཡུ་ཏྟོ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ, བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ ཝི་ཡ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ, དྷ་མྨ་ར་ཏ་ནཱ་ནུ་པཱ་ལ་ཀོ. ཨ་ཉྙཾ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་སྶེ་ཝ ས་ཏོ པ་རི་ཡ་ཏྟི བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་པ་རི་ཡ་ཏྟི. ‘‘ཝཾ་སཱ་ནུ་ར་ཀྑ་ཀོ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ སཱི་ཧཱ་ཝ་ལོ་ཀ་ན་ཉཱ་ཡེ་ན ཏ་ནྟི་དྷཱ་ར་ཀོ་ཝ པ་ཝེ་ཎི་པཱ་ལ་ཀོ་ཝཱཏི པུ་རི་མ་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ཡ་དི ཏ་ནྟི་དྷཱ་ར་ཎཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་སྶ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ནཾ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་པ་རི་ཡ་ཏྟི, ཀ་སྨཱ ‘‘ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶཱ’’ཏི ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ་པི ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཡོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཋཱ་ནེཏི ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནེ. ཀཱ་མཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ‘‘པ་ཝེ་ཎིཾ པཱ་ལེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ན བྷ་ཝ་ཀ་ནྟཱ་ར་ཏོ ཨ་ནི་ཏྟི་ཎྞ་ཏྟཱ ཏ་སྶ སཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི ནི་ཏྠ་ར་ཎ་པ་རི་ཡ་ཏྟི ཨེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཁ་མ་ནྟཱིཏི ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པ་ཉྙཾ ཁ་མ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏེ སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨེ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏྭཱ པ་ཉྙཱ་ཡ རོ་ཙེ་ཏྭཱ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ ཧོ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷ སཱི་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ སུ་གྒ་ཧི་ཏཾ པ་རི་ཡ་ཏྟིཾ ནི་སྶཱ་ཡ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ, པ་ར་ཝཱ་ད་ནི་གྒ་ཧ་ས་ཀ་ཝཱ་ད་པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནཱ་དཱི་ནི་པི ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ར་ཝཱ་དེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཾ པ་ར་པྤ་ཝཱ་དཾ ས་ཧ་དྷ་མྨེ་ན སུ་ནི་གྒ་ཧཾ ནི་གྒ་ཧི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༢.༢༦༨). ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ནནྟི དི་ཊྛི་ཝི་ནི་ཝེ་ཋ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏཾ ཨི་ཙྪི་ཏཾ པཱ་ལི༹་པ་དེ་སཾ. མོ་ཙེ་ཏུནྟི ཨ་པ་ནེ་ཏུཾ. ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ ཨ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་མྤི ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཧི་ཏ་སུ་ཁ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཏ་སྨིཾ ས་ཏི བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི. སུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཨ་ལ་ག་དྡ་སྶ་པི ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ.

༢༤༠. ཨུ་ཏྟ་ར་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨུ་ཏྟ་རོ, སི་ན་ནྟི བ་ནྡྷ་ནྟཱི་ཏི སེ་ཏུ, ཨུ་ཏྟ་རོ ཙ སོ སེ་ཏུ ཙཱ་ཏི ཨུ་ཏྟ་ར་སེ་ཏུ. ཀཱུ་ལཾ པ་ར་ཏཱི་རཾ ཝ་ཧ་ཏི པཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཀུ་ལླཾ. ཀ་ལཱ་པཾ ཀ་ཏྭཱ བ་དྡྷོཏི ཝེ་ལུ༹་ན་ལཱ༹་དཱི་ཧི ཀ་ལཱ་པ་ཝ་སེ་ན བ་དྡྷོ. ཨ་ཎུ་ནྟི ཨི་དཾ ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ས་ཉྙོ་ཛ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཐཱུ་ལནྟི ཨི་ཏ་རཾ. དི་ཊྛིནྟི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ད་སྶ་ནཾ, ཝི་པ་སྶ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ པ་རི་སུ་དྡྷཾ ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏནྟི ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཉཱ་ཏཾ ‘‘ནེ་ཏཾ མ་མ, ནེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ན མེ་སོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྦ་སོ ཝི་སུ་དྡྷཾ, པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏཾ. ན ཨ་ལླཱི་ཡེ་ཐཱཏི ནི་ཀ་ནྟི་ཝ་སེ་ན ན ནི་སྶ་ཡེ་ཐ. ན ཀེ་ལཱ་ཡེ་ཐཱཏི ན མ་མཱ་ཡེ་ཐ. ན དྷ་ནཱ་ཡེ་ཐཱཏི དྷ་ནཾ དྲ་བྱཾ ན ཀ་ཡི་རཱ་ཐ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱཏི ས་མ་ཐེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཙ.

ཨ་ས་དྡྷ་མྨེཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ས་ཏཾ ཧཱི་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནཾ དྷ་མྨོ་ཏི ཨ་ས་དྡྷ་མྨོ. གཱ་མ་ཝཱ་སཱི་ནཾ དྷ་མྨོ་ཏི གཱ་མ་དྷ་མྨོ. ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝ་སྶ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཝ་ས་ལ་དྷ་མྨོ. ཀི་ལེ་སེ་ཧི དཱུ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཐཱུ་ལ་ཏྟཱ ཙ དུ་ཊྛུ་ལློ. ཨུ་ད་ཀ་སུ་དྡྷི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨོ་ད་ཀ་ནྟི་ཀོ. ‘‘དྷ་མྨཱ་པི ཝོ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་པི ཨོ་ཝཱ་དེ་ན བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་དྡི་སྶ ཀ་ཐེ་ནྟོ་པི ཨ་རི་ཊྛཾ་ཡེ་ཝ ནི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི.

༢༤༡. ཏི་ཝི་དྷ་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་ཧཾ མ་མཱ་ཏི ག་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི གཱ་ཧ་དྭ་ཡ་མེ་ཝ ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ན་ཡི་ད་མེ་ཝཾ ཏ་ཏྠཱ་པི གཱ་ཧ་ཏྟ་ཡ་སྶེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི ཧི ཨི་མི་ནཱ མཱ་ན་དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧཱ ཝུ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི གཱ་ཧ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ. དི་ཊྛི་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ པུ་རི་མུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ཨུ་ཏྟ་ར་དི་ཊྛི་ཡཱ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཡཱ ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཙ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་ཉྩ ཁ་ནྡྷཱ, རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དཱི་ནི ཙ. དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ-ཕ་སྶ-ས་ཉྙཱ-ཝི་ཏ་ཀྐ-ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར-པཱ་པ་མི་ཏྟ་པ་ར་ཏོ་གྷོ་སཱ་དི་ཀོ དི་ཊྛི་ཡཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡཾ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༢༤)‘‘ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཨ་ཊྛ དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པི ཕ་སྶོ་པི ས་ཉྙཱ་པི ཝི་ཏ་ཀྐོ་པི ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ་པི པཱ་པ་མི་ཏྟོ་པི པ་ར་ཏོ་གྷོ་སོ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཱཏི རུ་པྤ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎཱ. རཱུ་པཾ པ་ན ཨ་ཏྟཱ་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨི་དྷ ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༨༡, ༣༤༥) ཨི་མ་སྶ གཱ་ཧ་སྶ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. སོ ཧི ‘‘ཡ་མྤི ཏཾ དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ར་ཏོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན ‘‘རཱུ་པ་ཝ་ནྟཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནི རཱུ་པཾ, རཱུ་པ་སྨིཾ ཨ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཨི་མེ ཏ་ཡོ གཱ་ཧཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཀེ་ཙི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟཱ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཏྟ་གྒཱ་ཧ་སྶ པ་ན ཨཱ་ལ་མྦ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝེ་ཡེ་ཝ ཝཱ རཱུ་པཱ་དི་དྷ་མྨེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨ་ཏྟ་དི་ཊྛི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་སྶ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་དི་ཊྛཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, རཱུ་པཾ པ་ན ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཡ་མྤི ཏཾ དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཊི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཝི་ཡ དི་ཊྛི་ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ནཱ་མ ད་སྶི་ཏཱ.

ག་ནྡྷ་ར་ས་ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ས་མྤ་ཏྟ་གཱ་ཧི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ པ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཱ. ཏ་ཉྷི ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡཾ པ་རི་བྷུ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷཾ ཧུ་ཏྭཱ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནི ས་ཏྟཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཝི་ཉྙཱ་ཏཾ ནཱ་མ མ་ན་སཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་ཏོ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་ཏཱ སི་ཡཱ. པ་ཏྟནྟི ཨ་དྷི་ག་ཏཾ. པ་རི་ཡེ་སི་ཏནྟི ག་ཝེ་སི་ཏཾ. ཨ་ནུ་ཝི་ཙ་རི་ཏནྟི ཙི་ནྟི་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ན་སཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཏྟ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ནཾ ཨ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་སྶ, ཝི་སུཾ, ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་ཀྐོ་ཊི་ཀཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་པ་རི་ཡེ་སི་ཏེ་ཧི ཨ་ནུ་ཝི་ཙ་རི་ཏ་སྶ བྷེ་དཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ལོ་ཀ་སྨི་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ པ་ཏྟཾ པ་ཋ་མཾ ཙེ་ཏ་སཱ པ་ཙྪཱ ཀཱ་ཡེ་ན པ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཏྟཾ ནཱ་མ. པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ ནོ་པ་ཏྟཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏཾ ནཱ་མ ཀེ་ཝ་ལཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཉྩ ནོ་པ་ཏྟ་ཉྩ མ་ན་སཱ ཨ་ནུ་ཝི་ཙ་རི་ཏ་བྦ་ཏོ མ་ན་སཱ་ནུ་ཝི་ཙ་རི་ཏཾ ནཱ་མ.

ཨ་ཡ་ཉྩ ཝི་ཀ་པྤོ ཨཱ་ཀུ་ལོ ཝི་ཡཱ་ཏི ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཏྟ་ཊྛེ་ནཱཏི པ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཏྟ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན. ཨ་པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ ནོ་པ་ཏྟཾ མ་ན་སཱ་ནུ་ཝི་ཙ་རི་ཏཾ ནཱ་མ པ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཡ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་བྦཾ ཝཱ ཨེ་ཏནྟི ‘‘པ་རི་ཡེ་སི་ཏྭཱ པ་ཏྟ་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི. ཨི་མི་ནཱཏི ‘‘ཡ་མྤི ཏཾ དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཡོ ཀ་ཐི་ཏཱ པཱ་རི་སེ་ས་ཉཱ་ཡེ་ན. ཨེ་ཝཾ པཱ་རི་སེ་ས་ཉཱ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ ཀིཾ པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡེ་སཾ ཝི་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ དེ་སེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་སྶ ས་རཱུ་པཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀི་ཙྩ-ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨ-ཕ་ལ་ཝི་སེ་སཱ་དི-པ་ཀཱ་ར་ནྟ་ར་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཧོ་ཏི, ཏེ་སཾ ཏ་པྤ་ཀཱ་ར་བྷེ་དེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི, ཡེ་སཾ པ་ན ཡེ་ན ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ པ་ཀཱ་རེ་ན ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ཝཱ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ ཀ་ཏེ པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཧོ་ཏི, ཏེ་སཾ ཏཾ ཝ་ཏྭཱ དྷ་མྨི་སྶ་ར་ཏྟཱ ཏ་ད་ཉྙཾ ནི་ར་ཝ་སེ་སཱ་ཀཱ་ར་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཉྩ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་སོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དི་ཊྛཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ད་སྶི་ཏ’’ནྟི.

དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནནྟི དི་ཊྛི ཨེ་ཝ དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཡཾ རཱུ་པཾ ཨེ་སཱ དི་ཊྛི ‘‘ལོ་ཀོ ཙ ཨ་ཏྟཱ ཙཱ’’ཏི ག་ཎྷཱ་ཏི. ཏཾ རཱུ་པཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘སོ ལོ་ཀོ སོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. སོ པེ་ཙྩ་བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱིཏི ཨུ་དྡྷ་མཱ་གྷཱ་ཏ་ནི་ཀ་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ནཱ་ཡཾ དི་ཊྛཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སོ ཨ་ཧཾ པ་ར་ལོ་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ནི་ཙྩོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. དྷུ་ཝོཏི ཐི་རོ. ས་སྶ་ཏོཏི ས་བྦ་དཱ་བྷཱ་ཝཱི. ཨ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨོཏི ཛ་རཱ་ཡ མ་ར་ཎེ་ན ཙ ཨ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝོ, ནི་བྦི་ཀཱ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་མྤི ད་སྶ་ནནྟི ཏ་མྤི ཏ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ དི་ཊྛི་ད་སྶ་ནཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧ་ཝི་སེ་སེ་ན ག་ཎྷཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. དི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎཱཏི དི་ཊྛི་ཝི་ས་ཡཱ. ཀ་ཐཾ པ་ན དི་ཊྛི དི་ཊྛི་ཝི་ས་ཡཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཊི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀཱ་ལེཏི ཡ་མ་ཀ་ཏོ ས་མྨ་ས་ནཱ་དི་ཀཱ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ་ནཾ ས་དྡེ ཝི་ཡ, ཝེ་ད་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱི་ནཾ ཝེ་ད་ས་ཏྠེ ཝི་ཡ ཙ དི་ཊྛི་ཡཾ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ་ནཾ དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧ་པྤ་ཝ་ཏྟི ད་ཊྛ་བྦཱ.

ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱིཏི པ་ད་སྶ ཙ ཏ་སྶོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་ན ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ནཱ་མ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཉཱ་ཎཾ ཏཱ་ཝ ས་མ་ཝི་ས་མཾ ས་མྨཱ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ. ཨི་ཏ་རཱ པ་ན སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ ཨ་ནུ པ་སྶ་ནྟཱི་ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏུ ཏཱ་ཝ དི་ཊྛི་ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཀ་ཐཾ ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ནཱ་ཏི? ཏ་ཎྷཱ་ཡ་པི ས་ཏྟཱ་ནཾ པཱ་པ་ཀ་ར་ཎེ ཨུ་པཱ་ཡ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཉྙཱ་པ་ཏི་རཱུ་པི་ཀཱ པ་ཝ་ཏྟི ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ, ཡཱ་ཡ ཝ་ཉྩ་ན་ནི་ཀ་ཏི་སཱ་ཙི་ཡོ་གཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི. མཱ་ནོ་པི སེ་ཡྻཱ་དི་ནཱ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱུ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ནཱ་ནཾ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཏི་རཱུ་པི་ཀཱ པ་ཝ་ཏྟི ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེཏི ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦེ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀེ ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ནེ ཝི་ན་ཊྛེ. ན པ་རི་ཏ་སྶ་ཏི བྷ་ཡ་པ་རི་ཏྟཱ་ས་ཏ་ཎྷཱ་པ་རི་ཏྟཱ་སཱ་ནཾ མ་གྒེ་ན ས་མུ་གྒྷཱ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ.

༢༤༢. ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱིཏི ‘‘ཨ་ས་ཏི ན པ་རི་ཏ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མྤི ཨི་ཏ་རེ་ཧི ཏཱི་ཧི ས་ཧ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱིཏི ཙ་ཏུ་ཀྐོ་ཊི་ཀ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཀ་ཐ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. བ་ཧི་དྡྷཱ ཨ་ས་ཏཱིཏི བཱ་ཧི་རེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ. སཱ པ་ན་སྶ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ ལ་དྡྷ་ཝི་ནཱ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ལ་དྡྷཱ་ལཱ་བྷེ་ན ཝཱ་ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ – ‘‘ཨ་ཧུ ཝ་ཏ མེ, ཏཾ ཝ་ཏ མེ ན་ཏྠི, སི་ཡཱ ཝ་ཏ མེ, ཏཾ ཝ་ཏཱ་ཧཾ ན ལ་བྷཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ པ་རི་ཏ་སྶ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བ་ཧི་དྡྷཱ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཝི་ནཱ་སེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡཱ་ནཾ ‘‘ར་ཐོ ཝ་ཡ྄ཧ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི. ཝཱ་ཧ་ནཾ ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶཱ་དི.

ཡེ་ཧི ཀི་ལེ་སེ་ཧཱིཏི ཡེ་ཧི ཨ་ས་ནྟ་པ་ཏྠ་ནཱ་དཱི་ཧི ཀི་ལེ་སེ་ཧི. ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱཏི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་ཧུ ཝ་ཏ མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙོ་ད་ནཱ་དི བྷ་ཝེ་ཡྻ. དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ནུ་ས་ཡཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་སུ དི་ཊྛཱི་སུ ཡཱ པ་ར་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣཱ དི་ཊྛི་ཡོ, ཏཱ་སཾ པུ་རི་མུ་པྤ་ནྣཱ དི་ཊྛི་ཡོ ཀཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི. ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན དི་ཊྛཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི, པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦཱ་པི དི་ཊྛི་པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི. ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ མོ་གྷ་མ་ཉྙ’’ནྟི (མ. ནི. ༢.༢༠༢, ༤༢༧; ༣.༢༧-༢༩; ཨུ་དཱ. ༥༥; མ་ཧཱ་ནི. ༢༠; ནེ་ཏྟི. ༥༩) པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ. ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ནྟཱ་ནེ ས་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནུ་ས་ཡཱཏི ཨེ་ཝཾ དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ཝི་བྷཱ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཎྷཱ་དཱི་ཧི ཀ་མྤ་ནི་ཡ་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རཱ་ཝ ཨི་ཉྫི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ཨི་ཉྫི་ཏཱ་ནི. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨུ་པ་དྷཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ནྟི ཨུ་པ་དྷི, ཁ་ནྡྷཱ་ཝ ཨུ་པ་དྷི ཁ་ནྡྷཱུ་པ་དྷི. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཏ་དེ་ཝ ཙ ཨཱ་ག་མྨ ཏ་ཎྷཱ ཁཱི་ཡ་ཏི ཝི་ར་ཛྫ་ཏི ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨུ་ཙྪི་ཛྫི་སྶཱ་མི ནཱ་མ་སྶཱུཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ, སཾ་ས་ཡེ ཝཱ. ཏཱ་སོཏི ཨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཙྩ ཏ་ཎྷཱ་པ་རི་ཏྟཱ་སོ ཙེ་ཝ བྷ་ཡ་པ་རི་ཏྟཱ་སོ ཙ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏཱ་སོ ཧེ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནོ ཙ་སྶཾ,ནོ ཙ མེ སི་ཡཱཏི ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི ཀི་ར ཀོ་ཙི ནོ ཙ་སྶཾ, ‘‘མེ’’ཏི ཙ ཀི་ཉྩི ནོ སི་ཡཱ་ཏི. ཏཱ་ས་པྤ་ཏཱི་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཉྷེ་ཏཾ.

༢༤༣. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ‘‘ཚ་ཡི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༤༡) ཝཱ. སཱ་པི ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཁ་ནྡྷ་ཝི་ནཱ་སེ པ་རི་ཏ་སྶ་ན་ཀཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨ་པ་རི་ཏ་སྶ་ན་ཀཾ ད་སྶེ་ནྟཱི པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཏ་སྶ་ན་ཀ་སྶ སུ་ཉྙ་ཏཱ་ད་སྶ་ནཾ ཨ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ཀ་མྤི སུ་ཉྙ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨི་མེ་སཾ ཝ་སེ་ན ‘‘ཙ་ཏུ་ཀྐོ་ཊི་ཀཱ སུ་ཉྙ་ཏཱ ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. བ་ཧི་དྡྷཱ པ་རི་ཀྑཱ་རནྟི བཱ་ཧི་རཾ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཾ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཉྩ ས་ཏྟོ་པ་ཀ་ར་ཎཾ. ཏ་ཉྷི ཛཱི་ཝི་ཏ་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཀ་ཊྛེ་ན ‘‘པ་རི་ཀྑཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་གྒ་ཧཾ ནཱ་མ ཀ་ཏྭཱཏི ‘‘མ་མ ཨི་ད’’ནྟི པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ ནཱ་མ ཀ་ཏྭཱ. ས་བྦོ་པི དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧོ ‘‘ཨ་ཏྟཱ ནི་ཙྩོ དྷུ་ཝོ ས་སྶ་ཏོ, ཨ་ཏྟཱ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི ཝི་ན་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྟ་དི་ཊྛི་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་པ་མུ་ཁཱ དྭཱ་ས་ཊྛི་དི་ཊྛི་ཡོ’’ཏི. ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་གྒཱ་ཧི་ནཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ན་པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དི་ཊྛི ཨེ་ཝ ནི་སྶ་ཡོ་ཏི དི་ཊྛི་ནི་སྶ་ཡོ. པ་རི་གྒ་ཎྷེ་ཡྻཱཏི ནི་ཙྩཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ཡུ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ པ་རི་གྒ་ཎྷེ་ཡྻ. ཀི་མེ་ཝཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ? ས་བྦ་ཏྠཱཏི ‘‘ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དུ་པཱ་དཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དི་ཡེ་ཐ, ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་ཊྛི་ནི་སྶ་ཡཾ ནི་སྶ་ཡེ་ཐཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་སུ་པི.

༢༤༤. ཨ་ཏྟ་ནི ཝཱ ས་ཏཱིཏི ཡ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྟ་ནི་ཡ་ནྟི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་ནི ས་ཏི, སོ ཨེ་ཝ པ་ན ཨ་ཏྟཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་ཀྐཱ ཧི ཝ་ཏྟུཾ བཱ་ཧི་ར་ཀ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ‘‘པ་ར་མ་ཏྠོ’’ཏི? སི་ཡཱ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ ཉེ་ཡྻ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ ཏཾ གྷ་ཊོ, ཡ་དི པ་ན ཏ་ད་ཉྙཾ ནཱ་མ ཀི་ཉྩི ཨ་བྷ་ཝི་སྶ, ན ཏཾ ནི་ཡ་མ་ཏོ ཝི་པ་རཱི་ཏཾ སི་ཡཱ་ཏི? ན ཙ སོ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཏྠི པ་མཱ་ཎེ་ཧི ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཏུ་ར་ངྒ་མ་ཝི་སཱ་ཎཾ ཝི་ཡཱ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནི་ཡེ ཝཱ པ་རི་ཀྑཱ་རེ ས་ཏཱིཏི ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ’’ནྟི ཏ་སྶ ཀི་ཉྩ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཙྪི་ཏེ ཀི་སྨི་ཉྩི ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ས་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨི་ད་ནྟི ཧི ཨ་ཏྟ་ནི་ཡ་ནྟི. ཨ་ཧ་ནྟི ས་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་ཧཾ ནཱ་མཱ་ཡ’’ནྟི ཨ་ཧཾ་ཀཱ་ར་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏེ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ནི་དྡྷཱ་རི་ཏ་ས་རཱུ་པེ ཀི་སྨི་ཉྩི ས་ཏི ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་མཱ་ཏི ཀི་ཉྩི ག་ཧེ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ. མ་མཱ་ཏི ས་ཏི ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་ཏི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནི་ཡཾ ཀི་ཉྩི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ན་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ན་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ན་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཾ, ཨ་ན་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་ན་ཏྟ་ཀ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. བྷཱུ་ཏ་ཏོཏི བྷཱུ་ཏ་ཏྠ་ཏོ. ཏ་ཐ་ཏོཏི ཏ་ཐ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཐི་ར་ཏོཏི ཋི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་བྦི་ཀཱ་ར་ཏོ.

ཡ་སྨཱ ཧུ་ཏྭཱ ན ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་སྨཱ པུ་བྦེ ཨ་ས་ནྟཾ པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ་ན ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ པུ་ན བྷ་ངྒུ་པ་ག་མེ་ན ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ན ནི་ཙྩ་ནྟི ཨ་ནི་ཙྩཾ, ཨ་དྷུ་ཝ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཡ་ཝ་ཏྟི་ཏོཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་ག་མོ ཨི་དྷ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མོ, ཁ་ཎི་ཀ་ཏཱ ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏཱ, ནི་ཙྩ་ས་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ནི་ཙྩ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ. ཨ་ནི་ཙྩ་དྷ་མྨཱ ཧི ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནི་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ནི་ཙྩ་ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟི ནཱ་མ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན ནི་ཙྩ་ནྟི ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི. ཨུ་པྤཱ་ད་ཛ་རཱ་བྷ་ངྒ་ཝ་སེ་ན རཱུ་པ་སྶ ནི་ར་ནྟ་ར་བཱ་དྷ་ཏཱ་ཏི པ་ཊི་པཱི་ལ༹་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན་སྶ དུ་ཀྑ་ཏཱ. ས་ནྟཱ་པོ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ནྟཱ་པ་ནཾ པ་རི་ད་ཧ་ནཾ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ་སྶ དུ་སྶ་ཧ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑ་མ་ཏཱ. ཏི་སྶ་ནྣཾ དུ་ཀྑ་ཏཱ་ནཾ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་སྶ ཙ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ. སུ་ཁ་ས་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ སུ་ཁ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ. ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨནྟི ཛ་རཱ་ཡ མ་ར་ཎེ་ན ཙ ཝི་པ་རི་ཎ་མ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ. ཡ་སྨཱ ཨི་དཾ རཱུ་པཾ པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ་ན ཨུ་པྤཱ་དཾ, ཨུ་པྤཱ་དཱ་ན་ནྟ་རཾ ཛ་རཾ པ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སྶ་མེ་ཝ བྷི་ཛྫ་ཏི, བྷི་ནྣ་ཉྩ བྷི་ནྣ་མེ་ཝ, ནཱ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ས་ངྐ་མོ་ཏི བྷ་ཝ་ནྟ་རཱ་ནུ་པ་ག་མ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་ངྐ་མཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨ་ཏཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘བྷ་ཝ་ས་ངྐ་ནྟི ཨུ་པ་ག་མ་ན་ས་བྷཱ་ཝ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཝི་ཛ་ཧ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་ག་མོ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་མེ་ཝ. ནྟི ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨཾ རཱུ་པཾ. ཨི་མི་ནཱཏི ‘‘ནོ ཧེ་ཏཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི རཱུ་པ་སྶ ཏ་ཎྷཱ་དི་གྒཱ་ཧཱ་ནཾ ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན. རཱུ་པ་ཉྷི ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཋི་ཏིཾ མཱ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏུ, ཋི་ཏི་པྤ་ཏྟཾ མཱ ཛཱི་ར་ཏུ, ཛ་ར་པྤ་ཏྟཾ མཱ བྷི་ཛྫ་ཏུ, ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡེ་ཧི མཱ ཀི་ལ་མི་ཡ་ཏཱུ་ཏི ན ཨེ་ཏྠ ཀ་སྶ་ཙི ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠི, སྭཱ་ཡ་མ་སྶ ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛོ ཨ་ན་ཏྟ་ཏཱ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན རཱུ་པཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟཱི’’ཏི. ནི་ཝཱ་སི་ཀཱ་ར་ཀ་ཝེ་ད་ཀ་ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ་ཀ་ཝི་ར་ཧེ་ན ཏ་ཏོ སུ་ཉྙ་ཏཱ སུ་ཉྙ་ཊྛོ, སཱ་མི་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་བྷཱ་ཝོ ཨ་སྶཱ་མི་ཀ་ཊྛོ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ནི་སྶ་ར་ཊྛོ, པ་ར་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་ཨ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཊྛོ.

ཡ་སྨཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཝི་ཡ དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ན ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ སུ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ཡཾ, ན ཀེ་ཝ་ལཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ནེ་ཏྠ ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཧཱི’’ཏིཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནི་ཙྩ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན. དུ་ཀྑ་ཝ་སེ་ནཱཏི དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན. ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏཱིཏི ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཀྑུ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དོ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དཱི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་ཙྩཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏི, ཙ་ཀྑུཾ པ་ན ཨ་ནི་ཙྩཾ, ཏ་སྨཱ ཙ་ཀྑུ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟཱ་པི ཨ་ནི་ཙྩོ ཨཱ་པ་ནྣོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྶ ཁོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཝེ་ཏཱིཏི ཝི་ག་ཙྪ་ཏི ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨི་ཏི ཙ་ཀྑུ ཨ་ན་ཏྟཱཏི ཙ་ཀྑུ་སྶ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དི་ནཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ཙ་ཀྑུ ཨ་ན་ཏྟཱ.

ཀཱ་མཾ ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་སུ་ཏྟེ (སཾ. ནི. ༣.༥༩; མ་ཧཱ་ཝ. ༢༠) – ‘‘ཡ་སྨཱ ཙ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱུ་པཾ ཨ་ན་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ རཱུ་པཾ ཨཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི རཱུ་པ་སྶ ཨ་ན་ཏྟ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑ་ཏཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ‘‘ཡ་སྨཱ རཱུ་པཾ ཨཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི པཱ་ཀ་ཊ་ཏཱ་ཡ སཱ་བཱ་དྷ་ཏཱ་ཡ རཱུ་པ་སྶ ཨ་ཏྟ་སཱ་རཱ་བྷཱ་ཝོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ ‘‘ན ལ་བྦྷ་ཏི རཱུ་པེ ཨེ་ཝཾ མེ རཱུ་པཾ ཧོ་ཏུ, ཨེ་ཝཾ མེ རཱུ་པཾ མཱ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི རཱུ་པེ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ནི་སྶ་ར་ཏཱ, ཏ་སྶ ཙ ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཀཱ་རོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་ཏྟ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་ད་ནི་ཙྩཾ ཏཾ དུ་ཀྑནྟི ཡཾ ཝ་ཏྠུ ཨ་ནི་ཙྩཾ, ཏཾ དུ་ཀྑཾ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་པ་ཊི་པཱི་ལི༹་ཏ་ཏྟཱ, ཡཾ པ་ན ནི་ཙྩཾ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏཾ སུ་ཁཾ ཡ་ཐཱ ཏཾ ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡཾ ཏནྟི ཀཱ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ་ཝཱ་ཡཾ, ཡ་སྨཱ རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ, ཏཾ ཏ་སྨཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡཾ དུ་ཀྑཾ ཏ་ད་ན་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ནི་ཙྩནྟི ཨི་མི་ནཱ གྷ་ཊཱ་དི ཝི་ཡ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ‘‘ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ལ་བྦྷ་མཱ་ནེ་པི ‘‘ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྟཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཨེ་ཝཾ དུ་ཀྑ་ནྟི ཝ་ད་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ‘‘ཨ་ཀྑི་སཱུ་ལཱ་དི་ཝི་ཀཱ་ར་པྤ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ཝི་ཡ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ དུ་ཀྑཾ རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ. དུ་དྡ་སཾ དུ་པྤ་ཉྙཱ་པ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ས་ར་བྷ་ངྒཱ་ད་ཡོ་པི ས་ཏྠཱ་རོ ནཱ་དྡ་སཾ་སུ, ཀུ་ཏོ པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ. ཏ་ཡི་དཾ ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ.

ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏི་ཡ་དྡྷ་ག་ཏ་རཱུ་པཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཨ་ཉྙ་དཱ་པཱི’’ཏི. ཏཾ པ་ན ཡཱ་དི་སཾ ཏཱ་དི་ས་མྤི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་དི་ཝི་སེ་སོ་པི ཝ་ཏྟ་བྦོ. པི-ས་དྡེ་ན ཝཱ ཏ་སྶཱ་པི ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.

༢༤༥. ཨུ་ཀྐ་ཎྛ་ཏཱིཏི ནཱ་བྷི་ར་མ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཏྠ ‘‘ནི་བྦི་དཱ’’ཏི བ་ལ་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, སཱ་ནུ་ལོ་མཱ པ་ན ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ ‘‘ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནཱི’’ཏི, སཱ ཨི་དྷ ཀ་ཐཾ ནི་བྦི་དཱ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་མི་ནཱ སི་ཁཱ་པ་ཏྟ་ནི་བྦེ་ད་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནཱི ཨི་དྷ ནི་བྦི་དཱ་ནཱ་མེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

‘‘སོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ས་ཉྙ་གྒཾ ཕུ་ས་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༤༡༤, ༤༡༥) ཝ་ཏྭཱ ‘‘ས་ཉྙཱ ཁོ པོ་ཊྛ་པཱ་ད པ་ཋ་མཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, པ་ཙྪཱ ཉཱ་ཎ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༡.༤༡༦) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་ཉྙ་གྒ་ནྟི ཝུ་ཏྟཱ ལོ་ཀི་ཡཱ་སུ པ་ཧཱ་ན་ས་ཉྙཱ་སུ སི་ཁཱ་པ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཱ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་སྶ མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཏ་ཏོ པ་ར་ཉྷི ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཉཱ་ཎཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘པུ་བྦེ ཁོ སུ་སི་མ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎཾ, པ་ཙྪཱ ནི་བྦཱ་ནེ ཉཱ་ཎ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༢.༧༠). པཱ་རི་སུ་དྡྷི་པ་དྷཱ་ནི་ཡ་ངྒ་ནྟི ཝུ་ཏྟཱ མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་སྶ པ་རི་པ་ནྠ་བྷཱུ་ཏ་ས་བྦ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་སུ་དྡྷི པ་དྷཱ་ནི་ཀ་སྶ ཡོ་གི་ནོ, པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝཱ ཛཱ་ཏཾ ཨ་ངྒ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ. པ་ཊི་པ་དཱ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཱ པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཏ་མྨ་ཡ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ཏ་མྨ་ཡ་ཏཱ ནཱ་མ ཏ་ཎྷཱ, ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་དཱི་སུ ཏཱ་ཡ ཏཱ་ཡ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་མྨ་ཡཾ ནཱ་མ ཏེ་བྷཱུ་མི་ཀ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཏ་སྶཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཨ་ཏ་མྨ་ཡ་ཏཱཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ནི་སྶཱ་ཡཱཏི ཏཾ ཨ་ཏ་མྨ་ཡ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨཱ་ག་མྨཱཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ནཱ་ན་ཏྟཱཏི ནཱ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝཱ བ་ཧཱུ ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རཱ. ནཱ་ན་ཏྟ་སི་ཏཱཏི ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ནི་སྶི་ཏཱ རཱུ་པཱ་དི་ཝི་ས་ཡཱ. ཨེ་ཀ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཱ. ཨེ་ཀ་ཏྟ་སི་ཏཱཏི ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ནི་སྶི་ཏཱ. ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡཱཏི ཏཾ ཨེ་ཀ་ཏྟ་སི་ཏཾ ཨུ་པེ་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨེ་ཏི་སྶཱཏི ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ. པ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་ཉྙཱ་ཎུ་པེ་ཀྑ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ས་བྦཾ ཨུ་པེ་ཀྑཾ པ་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶ ‘‘ཨ་ཏ་མྨ་ཡ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཙ པ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཱཏི. ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏ་སྶ མུ་ཉྩི་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་སྶ སི་ཁཱ་པ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནཱི མུ་ཉྩི་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟཱ. མུ་དུ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྟཾ, ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཏྠཱ མུ་ཉྩི་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ད་ཡོ, བྱ་ཉྫ་ན་མེ་ཝ ནཱ་ནཾ. དྭཱི་ཧི ནཱ་མེ་ཧཱིཏི གོ་ཏྲ་བྷུ, ཝོ་དཱ་ན་ནྟི ཨི་མེ་ཧི དྭཱི་ཧི ནཱ་མེ་ཧི.

ཝི་རཱ་གོ་ཏི མ་གྒོ, ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཝི་ར་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་རཱ་གོ, ཏེ་ན. མ་གྒེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན. ཝི་མུ་ཙྩ་ཏཱིཏི པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝི་མུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝི་མུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཕ་ལཾ ཀ་ཐི་ཏ’’ནྟི.

མ་ཧཱ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོཏི པ་སཾ་སཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ཡ་ཐཱ ‘‘མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ པ་སཾ་ས་ནྟོ ས་ཏྠཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཨུ་ཀྑི་ཏྟ་པ་ལི་གྷོ ཨི་ཏི་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ་ཏི. ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏེ་ཧཱིཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ བྷཱུ་ཏེ་ཧི. དུ་རུ་ཀྑི་པ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི པ་ཙུ་ར་ཛ་ནེ་ཧི ཨུ་ཀྑི་པི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ་ན. ནི་བྦཱ་ན་ན་ག་ར་པྤ་ཝེ་སེ ཝི་བ་ནྡྷ་ནེ་ན པ་ལི་གྷོ ཝི་ཡཱ་ཏི པ་ལི་གྷོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. མ་ཏྠ་ཀ་ཙྪི་ནྣོ ཏཱ་ལོ པ་ཏྟ་ཕ་ལཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ན་ངྒ་ཏོ ཏཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠུ ཨ་སི་ཝེ ‘‘སི་ཝཱ’’ཏི ས་མ་ཉྙཱ ཝི་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱི་ས་ཙྪི་ནྣ་ཏཱ་ལོ ཝི་ཡ ཀ་ཏཱ’’ཏི. པུ་ན་བྦྷ་ཝ་སྶ ཀ་ར་ཎ་སཱི་ལོ, པུ་ན་བྦྷ་ཝཾ ཝཱ ཕ་ལཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི པོ་ནོ་བྷ་ཝི་ཀོ. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ པ་ན པུ་ན་བྦྷ་ཝཾ དེ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ན་བྦྷ་ཝ་དཱ་ཡ་ཀོ’’ཏི. པུ་ན་བྦྷ་ཝ་ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོཏི ཨི་མི་ནཱ ཛཱ་ཏི་སཾ་སཱ་རོ་ཏི ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. པ་རི་ཀྑཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ས་ནྟཱ་ན་སྶ པ་རི་ཀྑི་པ་ན་ཏོ. སཾ་ཀི་ཎྞ་ཏྟཱཏི ས་བྦ་སོ ཀི་ཎྞ་ཏྟཱ ཝི་ནཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ག་བྦྷཱི་རཱ་ནུ་ག་ཏ་ཊྛེ་ནཱཏི ག་མྦྷཱི་རཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛ་ཊྛེ་ན. ལུ་ཉྩི་ཏྭཱཏི ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ. ཨེ་ཏཱ་ནཱིཏི ཀཱ་མ་རཱ་ག་ས་ཉྙོ་ཛ་ནཱ་དཱི་ནི. ཨ་གྒ་ལཱ༹་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན. ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན པ་ཏི་ཏོ མཱ་ན་དྡྷ་ཛོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པ་ཏི་ཏ་མཱ་ན་དྡྷ་ཛོ. ཨི་ཏ་ར་བྷཱ་རོ་རོ་པ་ན་སྶ པུ་རི་མ་པ་དེ་ཧི པ་ཀཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘མཱ་ན་བྷཱ་ར་སྶེ་ཝ ཨོ་རོ་པི་ཏ་ཏྟཱ པ་ནྣ་བྷཱ་རོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. མཱ་ན་སཾ་ཡོ་གེ་ནེ་ཝ ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པ་ཉྩ་པི ཁ་ནྡྷེ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་སྨཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ‘‘ཨ་སྨི་མཱ་ནོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘རཱུ་པེ ཨ་སྨཱི་ཏི མཱ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ན་ག་ར་དྭཱ་ར་སྶ པ་རི་སྶ་ཡ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ན་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ སོ་བྷ་ན་ཏྠ་ཉྩ ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ ཨེ་སི་ཀ་ཏྠ་མྦྷེ ནི་ཁ་ཎི་ཏྭཱ ཋ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན་ག་ར་དྭཱ་རེ ཨུ་སྶཱ་པི་ཏེ ཨེ་སི་ཀ་ཏྠ་མྦྷེ’’ཏི. པཱ་ཀཱ་ར་ཝི་དྡྷཾ་ས་ནེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཀྑཱ་ཡ བྷཱུ་མི་ས་མ་ཀ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་ཀཱ་རཾ བྷི་ནྡ་ནྟོ པ་རི་ཀྑཾ སཾ་ཀི་རི་ཏྭཱ’’ཏི. ཨེ་ཝནྟི་ཨཱ་དི ཨུ་པ་མཱ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ. ས་ནྟོ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ ཀཱ་ཡོ དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧོ་ཏི ས་ཀྐཱ་ཡོ, ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ. དྭ་ཏྟིཾ་ས ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཱ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷེ ཨཱ་ག་ཏཱ. ཨ་ཀྑི་རོ་ག་སཱི་ས་རོ་གཱ་ད་ཡོ ཨ་ཊྛ་ན་ཝུ་ཏི རོ་གཱ. རཱ་ཛ་བྷ་ཡཱ་དཱི་ནི པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི མ་ཧཱ་བྷ་ཡཱ་ནི.

༢༤༦. ཨ་ན་དྷི་ག་མ་ནཱི་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཏནྟི ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མ ནི་སྶཱ་ཡ ཨི་མི་ནཱ ནཱ་མ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཙི་ཏྟ་ཏཾ. ཨ་ནྭེ་སནྟི པ་ཙྩ་ཏྟེ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྭེ་ས་ནྟོ’’ཏི. ས་ཏྟོ་པི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༦༥) ཝི་ཡ. ས་ཏྟོ ཧི ཡ་ཐེ་ཀོ ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨི་ཏྠ་ཏྟཾ ཨཱ་ག་ཏོ, ཏ་ཐཱ ཨ་པ་རོ་པི ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་གྒ་ལོཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ་པཱིཏི ཡོ ཀོ་ཙི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ་པི ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. སོ་པི ཧི ཡ་ཐེ་ཀོ ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་སུ སཱུ་པ་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟོ ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨཱ་ག་ཏོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ, ཏ་ཐཱ ཨ་པ་རོ་པི ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོཏི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ནཱི་ཡོ. ཨ་ཝི་ནྡེ་ཡྻོཏི ན ཝི་ནྡི་ཏ་བྦོ, དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ས་ཏྟོ པུ་གྒ་ལོ་ཏི ན པ་ཉྙ་པེ་མི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ས་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀིཾ པ་ཉྙ་པེ་སྶཱ་མི པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ་པི དྷ་ར་མཱ་ན་ཀ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ཁེ་མཾ, ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི ཁེ་མ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ་ཡ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་ཀྑ་ནྡྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཨ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཨ་ཏྠཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙི་ཏྟཾ ཝཱ.

ཏུ་ཙྪཱཏི ཀ་ར་ཎེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏུ་ཙྪ་ཀེ་ནཱ’’ཏི. ཝི་ན་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝི་ན་ཡོ, སོ ཨེ་ཝ ཝེ་ན་ཡི་ཀོ. ཏ་ཐཱ མནྟི ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ མཾ. པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ཧི ས་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟོ ས་ཏྟ་ཝི་ནཱ་ས་པ་ཉྙཱ་པ་ཀོ ཙ ནཱ་མ སི་ཡཱ, ཨ་ཧཾ པ་ན པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཏཾ ‘‘ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་དཱ་མི. ཡ་ཐཱ ཙ ལོ་ཀོ ཝོ་ཧ་ར་ཏི, ཏ་ཐེ་ཝ ཏཾ ཝོ་ཧ་རཱ་མི, ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ མཾ ཡེ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ‘‘ཝེ་ན་ཡི་ཀོ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟཱ ཨ་ས་ཏཱ ཏུ་ཙྪཱ མུ་སཱ ཨ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་སྶ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ཙ་རི་མ་ཙི་ཏྟཾ ནི་རུ་པཱ་དཱ་ན་ཏོ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ནོ ཝི་ཡ ཛཱ་ཏ་ཝེ་དོ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏཾ ཨི་དཾ ནཱ་མ ནི་སྶི་ཏ་ནྟི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟོ ཀི་མེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དཱི བྷ་ཝེ་ཡྻ, ནཱ་ཧཾ ཀ་དཱ་ཙི་པི ཨ་ཏྠི, ནཱ་པི ཀོ་ཙི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཝ་དཱ་མི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཀིཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཏེ མོ་གྷ་པུ་རི་སཱ ས་ཏོ ས་ཏྟ་སྶ ནཱ་མ ཨུ་ཙྪེ་དཾ ཝི་ནཱ་སཾ ཝི་བྷ་ཝཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟཱ ཨ་ས་ཏཱ…པེ… ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

མ་ཧཱ་བོ་དྷི་མ་ཎྜ་མྷཱི་ཏི བོ་དྷི་མ་ཎྜགྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ཧ་མཱ་ཧ. ཏེ་ན དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ (སཾ. ནི. ༥.༡༠༨༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣; པ་ཊི. མ. ༢.༣༠) པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཾ ཏ་ནྟི་དེ་ས་ནཾ ཝ་ད་ཏི. ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་མེ་ཝ པ་ཉྙ་པེ་མཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་ཙྩ་ཝི་མུ་ཏྟཱ ས་ཏྠུ་དེ་ས་ནཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ – ‘‘པུ་བྦེ ཙེ་ཝ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཙ དུ་ཀྑ་ཉྩེ་ཝ པ་ཉྙ་པེ་མི དུ་ཀྑ་སྶ ཙ ནི་རོ་དྷ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ནཱ་ཧཾ ཀ་དཱ་ཙི་པི ‘‘ཨ་ཏྟཱ ཨུ་ཙྪི་ཛྫ་ཏི, ཝི་ན་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ, ‘‘ཨ་ཏྟཱ ནཱ་མ ཀོ་ཙི ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཝཱ ཝ་དཱ་མི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཀིཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཏེ མོ་གྷ་པུ་རི་སཱ ‘‘ས་ཏོ ས་ཏྟ་སྶ ཨུ་ཙྪེ་དཾ ཝི་ནཱ་སཾ ཝི་བྷ་ཝཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ས་ཏཱ ཏུ་ཙྪེ་ན ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པ་རེཏི ཨ་མཱ་མ་ཀཱ, མ་མ ཨོ་ཝཱ་ད་སྶ ཨ་བྷཱ་ཛ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙྩཱ་ནི…པེ… ཨ་ས་མ་ཏྠ་པུ་གྒ་ལཱ’’ཏི. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་མ་ཏྟཾ, རོ་ས་ན་ཝི་ཧེ་ས་ནཱ་ནི པ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཨཱ་ཀཱ་ས་སྶ ཝི་ལི་ཁ་ནཾ ཝི་ཡ ན ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨཱ་ཧ་ན་ཏི ཙི་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་གྷཱ་ཏོ. ཨ་པྤ་ཏཱི་ཏཱ ཧོ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡོ. ཙི་ཏྟཾ ན ཨ་བྷི་རཱ་དྷ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ན་བྷི་ར་དྡྷི. ཨ་ཏུ་ཊྛཱིཏི ཏུ་ཊྛི་པ་ཊི་པ་ཀྑོ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ, ཀོ་དྷོ ཨེ་ཝ ཝཱ.

པ་རེཏི ཨ་ཉྙེ ཨེ་ཀ་ཙྩེ. ཨཱ་ན་ནྡ་ནྟི པ་མོ་ད་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ན་ནྡོ, པཱི་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. སོ་བྷ་ན་མ་ན་ཏཱ སོ་མ་ན་སྶཾ, ཙེ་ཏ་སི་ཀ་སུ་ཁ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་པྤི་ལ་ཏི པུ་རི་མཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ བྷི་ཛྫ་ཏི ཝི་སེ་སཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པྤི་ལཾ, ཏ་དེ་ཝ ཨུ་པྤི་ལཱ་ཝི་ཏཾ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨུ་པྤི་ལཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཾ. ཡཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟཾ ཝཱ་ཏ་པཱུ་རི་ཏ་བྷ་ཏྟཱ ཝི་ཡ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཡ་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶཱ གེ་ཧ་སྶི་ཏཱ་ཡ ཨོ་ད་གྒི་ཡ་པཱི་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཱཏི དུ་ཀྑ་མེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཙ, ན ཨ་ཉྙོ ས་ཏྟོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ནི་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ ‘‘ཨ་ཏྟཱ ནཱ་མ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ་དི་ཊྛི་ནོ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཝི་པ་ལླཱ་སཱ. ཨུ་ཏྟ་མཾ པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་མྤི ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟི, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

༢༤༧. ཨ་ན་ཏྟ་ནི་ཡེ་པི ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀེ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནི་ཡ་ས་ཉྙཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་སྶ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ. ཨ་མྷཱ་ཀཾ ནེ་ཝ ཨ་ཏྟཱཏི ཡ་སྨཱ རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་གྒཱ་ཧ་ཝ་ཏྠུ ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ལོ་བྷ་ནེ་ཡྻ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཏཾ ཏི་ཎ་ཀ་ཊྛ་སཱ་ཁཱ་པ་ལཱ་སཾ ན ཨ་མྷཱ་ཀཾ རཱུ་པཾ, ན ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ནེ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་སྶ ཝ་ཏྠུ་ནོ ནེ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ཏི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ བཱ་ཧི་ར་ཝ་ཏྠུ ཨ་ཏྟ་ནི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་པ་རི་ཀྑཱ་རོ་པི ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ་ཡེ་ཝཱཏི བཱ་ཧི་ར་ཝ་ཏྠུཾ ནི་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ན ཏུ་མྷཱ་ཀ་ནྟི པ་ཛ་ཧཱ་པེ་ཏི. ན ཨུ་པྤཱ་ཊེ་ཏྭཱ ཀ་ནྡཾ ཝི་ཡ. ན ལུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཝཱ ཀེ་སེ ཝི་ཡཱ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ནཱ་མ་མུ་ཁེ་ན པ་ཧཱ་ནཾ ཨི་ཙྪ་ནྟི. ཨུ་ལླི་ངྒི་ཏ་མ་ཏྠཾ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཝི་ན་ཡེ་ན པ་ཛ་ཧཱ་པེ་ཏཱིཏི ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏི.

༢༤༨. ‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱུ་པཾ ནི་ཙྩཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི དེ་ས་ནཱ ཏི་པ་རི་ཝ་ཊྚཾ. ཡཱ་ཝ ཨི་མཾ ཋཱ་ནནྟི ‘‘ཨེ་ཝཾ སྭཱ་ཀྑཱ་ཏོ’’ཏི ཡཱ་ཝཱ་ཡཾ པཱ་ལི༹་པ་དེ་སོ. སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཀྑཱ་ཏ་ཏྟཱ་པི སྭཱ་ཀྑཱ་ཏོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཨུ་ཏྟཱ་ནོ ཝི་ཝ་ཊོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ’’ཏི. ཏི་རི་ཡཾ ཝི་དཱ་ར་ཎེ་ན ཚི་ནྣཾ, དཱི་གྷ་སོ ཕཱ་ལ་ནེ་ན བྷི་ནྣཾ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ སི་བྦི་ཏ་ག་ཎྛི་ཀ་ཏ་ཛི་ཎྞ་ཝ་ཏྠཾ པི་ལོ་ཏི་ཀཱ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཚི་ནྣ་པི་ལོ་ཏི་ཀོ, པི་ལོ་ཏི་ཀ་ར་ཧི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ-ས་ཎྛ་པ་ན་ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཛྷཱ་ན-ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནི ཚི་ནྣཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ སི་བྦ་ན་ག་ཎྛི་ཀ་ར་ཎ་ས་དི་སཱ་ནི, ཏཱ་དི་སཾ ཨི་དྷ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཧེ་ཏྠ…པེ… ཨ་ཏྠཱི’’ཏི. པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏཱིཏི པེ་ས་ལེ་ཧི ས་དྡྷིཾ སཾ་ཝཱ་ས་ཝ་སེ་ན་པི པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏུཾ ན ལ་བྷ་ཏི, ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་ཝ་སེ་ན པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི.

ཀཱ་ར་ཎྜ་ཝཾ ནི་དྡྷ་མ་ཐཱཏི ཝི་པ་ནྣ་སཱི་ལ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཙ་ཝ་ར་བྷཱུ་ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ ཀ་ཙ་ཝ་ར་མི་ཝ ནི་ར་པེ་ཀྑཱ ཨ་པ་ནེ་ཐ. ཀ་ས་མྦུ་ཉྩཱ་པ་ཀ་སྶ་ཐཱཏི ཀ་ས་ཊ་བྷཱུ་ཏ་ཉྩ ནཾ ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དཱི་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷ་ག་ཏཾ ས་མྦྷི་ནྣཾ པ་གྒྷ་རི་ཏ་ཀུ་ཊྛཾ ཙ་ཎྜཱ་ལཾ ཝི་ཡ ཨ་པ་ཀ་སྶ་ཐ ནི་ཀྐ་ཌྜྷ་ཐ. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཾ? ས་ངྒྷཱ་རཱ་མོ ནཱ་མ སཱི་ལ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཀ་ཏོ, ན དུ་སྶཱི་ལཱ་ནཾ, ཡ་ཏོ ཨེ་ཏ་དེ་ཝ. ཏ་ཏོ པ་ལཱ་པེ ཝཱ་ཧེ་ཐ, ཨ་སྶ་མ་ཎེ ས་མ་ཎ་མཱ་ནི་ནེཏི ཡ་ཐཱ པ་ལཱ་པཱ ཨ་ནྟོ་སཱ་ར་ར་ཧི་ཏཱ ཨ་ཏ་ཎྜུ་ལཱ བ་ཧི ཐུ་སེ་ན ཝཱི་ཧི ཝི་ཡ དི་སྶ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ པཱ་པ་བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ནྟོ་སཱི་ལ་ར་ཧི་ཏཱ་པི བ་ཧི ཀཱ་སཱ་ཝཱ་དི་པ་རི་ཀྑཱ་རེ་ན བྷི་ཀྑཱུ ཝི་ཡ དི་སྶ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་ལཱ་པཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏེ པ་ལཱ་པེ ཝཱ་ཧེ་ཐ ཨོ་དྷུ་ནཱ་ཐ ཝི་དྷ་མ་ཐ. པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་སྶ་མ་ཎེ ཝེ་ས་མ་ཏྟེ་ན ས་མ་ཎ་མཱ་ནི་ནེ ཨེ་ཝཾ ནི་དྡྷ་མི་ཏྭཱ་ན…པེ…པ་ཏི་སྶ་ཏཱཏི. ཏ་ཏྠ ཀ་པྤ་ཡ་ཝ྄ཧོཏི ཀ་པྤེ་ཐ, ཀ་རོ་ཐཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. པ་ཏི་སྶ་ཏཱཏི པ་ཏི པ་ཏི ས་ཏཱ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ནྟཱ སུ་ཊྛུ པ་ཛཱ་ན་ནྟཱ. པ་ཏི་སྶ་ཏཱ ཝཱ ས་པྤ་ཏི་སྶཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་གཱ་ར་ཝཱ. ཨ་ཐེ་ཝཾ སུ་དྡྷཱ སུ་དྡྷེ་ཧི སཾ་ཝཱ་སཾ ཀ་པྤེ་ནྟཱ དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ས་མ་གྒཱ. ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན པ་རི་པཱ་ཀ་ག་ཏ་པ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ནི་པ་ཀཱ. ས་བྦ་སྶེ་ཝི་མ་སྶ དུ་ཀྑ་ཝ་ཊྚ་སྶ ཨ་ནྟཾ ཀ་རི་སྶ་ཐ, པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཝ་ཊྚཾ ཏེ་སཾ ན་ཏྠི པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ་ཡ ས་བྦ་སོ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཝ་ཊྚ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ.

དྷ་མྨཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟི, དྷ་མྨ་སྶ ཝཱ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་སཱི་ལཱ་ཏི དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་རི་ནོ. ཨེ་ཝཾ ས་དྡྷཱ་ནུ་སཱ་རི་ནོཔི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶཱཏི པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ, སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་ཊྛོ་པི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨ་དྷི་མ་ཏྟནྟི བ་ལ་ཝཾ. པ་ཉྙཱ་ཝཱ་ཧཱིཏི པ་ཉྙཾ ཝཱ་ཧེ་ཏི, པ་ཉྙཱ ཝཱ ཨི་མཾ པུ་གྒ་ལཾ ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི པ་ཉྙཱ་ཝཱ་ཧཱི་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. པ་ཉྙཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མནྟི པ་ཉྙཾ པུ་རེ་ཙཱ་རི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨ་ཡཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ པུ་གྒ་ལོ པ་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན དྷ་མྨེ་ན ས་ར་ཏི ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་རཱི. ས་དྡྷཱ་ཝཱ་ཧཱིཏི ས་དྡྷཾ ཝཱ་ཧེ་ཏི, ས་དྡྷཱ ཝཱ ཨི་མཾ པུ་གྒ་ལཾ ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི ས་དྡྷཱ་ཝཱ་ཧཱི་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ས་དྡྷཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མནྟི ས་དྡྷཾ པུ་རེ་ཙཱ་རི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨ་ཡཾ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ པུ་གྒ་ལོ ས་དྡྷཱ་ཡ ས་ར་ཏི ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏཱི་ཏི ས་དྡྷཱ་ནུ་སཱ་རཱི. ས་དྡྷཱ་མ་ཏྟནྟི ‘‘ཨི་ཏི་པི སོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བུ་དྡྷ་སུ་བུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ས་དྡ་ཧ་ན་མ་ཏྟཾ. མ་ཏྟ-ས་དྡེ་ན ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་དཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. པེ་མ་མ་ཏྟནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་དྡྷཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཏུ་ཊྛི་མ་ཏྟཾ. སི་ནེ་ཧོ་ཏི ཀེ་ཙི. ཨེ་ཝཾ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣཱ་ན་ནྟི ཀ་ལཱ་པ་ས་མྨ་ས་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ. ཨེ་ཀཱ ས་དྡྷཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་དྷ་མྨ་ཏཱ སི་དྡྷཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨེ་ཀཱ སེ་ཊྛཱ ཨུ་ལཱ༹་རཱ ས་དྡྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཨེ་ཀཾ པེ་མནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་གྒེ ཋ་པི་ཏཱ ཝི་ཡ ཧོ་ནྟཱིཏི ཏེ་སཾ ས་དྡྷཱ་པེ་མཱ་ནཾ ས་གྒ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྱ་བྷི་ཙཱ་རཱི་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཙཱུ་ལ༹་སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ས་ཙྩཱ་ནུ་བོ་དྷེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

ཨ་ལ་ག་དྡཱུ་པ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༣. ཝ་མྨི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༤༩. པི་ཡ་ཝ་ཙ་ནནྟི པི་ཡ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རོ. ཝི་ཉྙུ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ ཧི པ་རཾ པི་ཡེ་ན ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟཱ ‘‘བྷ་ཝ’’ནྟི ཝཱ, ‘‘དེ་ཝཱ་ནཾ པི་ཡོ’’ཏི ཝཱ, ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨཱ’’ཏི ཝཱ ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟི, ཏ་སྨཱ ས་མྨུ་ཁཱ ས་མྦོ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི, ཏི་རོ་ཀྑཾ ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨཱ’’ཏི ཨ་ཡ་མྤི ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རོ. མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཨུ་རུ་ཝེ་ལ་ཀ་སྶ་པཱ་ད་ཡོ ཨ་ཉྙེ་པི ཀ་སྶ་པ་ནཱ་མ་ཀཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ‘‘ཀ་ཏ་ར་སྶ ཀ་སྶ་པ་སྶཱ’’ཏི པུ་ཙྪ་ནྟི. ར་ཉྙཱཏི ཀོ་ས་ལ་ར་ཉྙཱ. ‘‘ས་ཉྫཱ་ནིཾ་སཱུ’’ཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཨ་སྶཱཏི ཀུ་མཱ་ར་ཀ་སྶ་པ་སྶ, ‘‘ས་ཉྫཱ་ནིཾ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ས་ཉྫཱ་ན་ན་སྶ ཝཱ. པུ་ཉྙཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟོཏི ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ དེ་ཝེ་སུ ཙ མ་ནུ་སྶེ་སུ ཙ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ དཱ་ནཱ་དཱི་ནི པུ་ཉྙཱ་ནི བྷཱ་ཝེ་ནྟོ. ཨོ་ས་ཀྐ་ནྟེཏི པ་རི་ཧཱ་ཡ་མཱ་ནེ. པ་ཋ་མནྟི ཀུ་མཱ་རི་ཀཱ་ཀཱ་ལེ. ས་ཏྠཱ ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་པེ་སི ཏཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨེ་ནེ་ཝ་སྶཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཨ་རོ་ག་བྷཱ་ཝཾ.

པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ནྡྷ་ཝ་ན’’ནྟྭེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ. ཨོ་ལཱི་ཡ་ཏཱིཏི ས་ངྐུ་ཙ་ཏི ས་ཎི་ཀཾ ཝ་ཏྟ་ཏི. བྷཱ་ཎ་ཀོཏི ས་ར་བྷཱ་ཎ་ཀོ. ཡཾ ཨ་ཏྠི, ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ཨི་དཱ་ནི པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ ན་ཏྠི, ཡ་ཐཱ་ག་ཏཾ པ་ན ཡཾ ཨ་ཏྠི, ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ. བ་ལ་ཝ་གུ་ཎེཏི ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་གུ་ཎེ. ཀ་སྶ་པ་བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ནི་རུ་ལ༹ྷ་ས་མ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཙ་ན་ས་ནྟ་ཏི་ཡཱ ཨ་ཝི་ཙྪེ་དེ་ན ཙ ཨི་མ་སྨི་མྤི བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཏཾ ‘‘ཨ་ནྡྷ་ཝ་ན’’ནྟྭེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ, ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི་ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ནཱ་ཡ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨུ་པ་རི རུ་ཀྑ་ག་ཙྪཱ་དཱི་སུ ས་ཉྫཱ་ཡ་ནྟེ་སུ་པཱི་ཏི. སེ་ཀྑ་པ་ཊི་པ་དནྟི སེ་ཀྑ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧཾ ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ.

ཨ་ཉྙ་ཏ་ར-ས་དྡོ ཨ་པཱ་ཀ་ཊེ ཝི་ཡ པཱ་ཀ་ཊེ་པི ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཀ-ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝ་ད་སྶི་ཏ་མྤི ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རཾ ཨི་དྷ ད་སྶེ་ནྟོ ཨེ་ཝཾ ཧེ་ཊྛཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཀ་ཏཱ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ པ་ར་ཏོ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སེ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ན་ཡ་ད་སྶ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི. ཀ་ཉྩ་ན་ས་ནྣི་བྷ་ཏྟ་ཙ་ཏཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཚ་ཝི་ཡ’’ནྟི. ཚ་ཝི་ག་ཏཱ པ་ན ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏུ ཨེ་ཝ ‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཎྞ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་པ་རེ. ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏི ཀི་ཏྟཱི་ཡ་ཏི ཨུ་གྒྷོ་ས་ན་ནྟི ཝ་ཎྞོ, ཐུ་ཏི. ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏི ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠ་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཎྞོ, ཀུ་ལ་ཝ་གྒོ. ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏི ཕ་ལཾ ཨེ་ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཎྞོ, ཀཱ་ར་ཎཾ. ཝ་ཎྞ་ནཾ དཱི་གྷ་ར་སྶཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཎྛ་ཧ་ན་ནྟི ཝ་ཎྞོ, ས་ཎྛཱ་ནཾ. ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏི ཨ་ཎུ་མ་ཧ་ནྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་མཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཎྞོ, པ་མཱ་ཎཾ. ཝ་ཎྞེ་ཏི ཝི་ཀཱ་ར་མཱ་པ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཧ་ད་ཡ་ངྒ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཎྞོ, རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟེ་ན ཝ་ཎྞ-ས་དྡ་སྶ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ པ་ཝ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏྟཾ ས་ཀ་ལ་ཏཱ ཀེ་ཝ་ལ་ཏཱ. ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀེ་ཙི ཨཱི་སཾ ཨ་ས་མ་ཏྟཱ ཀེ་ཝ་ལཱ ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཀེ་ཝ་ལ-ས་དྡོ སི་ཡཱ. ཨ་ན་ཏྠ་ནྟ་རེ་ན པ་ན ཀ་པྤ-ས་དྡེ་ན པ་ད་ཝ་ཌྜྷ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཀེ་ཝ་ལཱ ཨེ་ཝ ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤཱ. ཏ་ཐཱ ཝཱ ཀ་པྤ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ པ་ཉྙ་པེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤཱ. ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཏཱ བ་ཧུ་ལ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་བྱཱ་མི་སྶ་ཏཱ ཝི་ཛཱ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ས་ངྐ་རོ སུ་དྡྷ་ཏཱ. ཨ་ན་ཏི་རེ་ཀ་ཏཱ ཏཾ་མ་ཏྟ་ཏཱ ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝོ. ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤནྟི ཀེ་ཝ་ལཾ ད་ལ༹ྷཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀེ་ཝ་ལཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ནི་བྦཱ་ནཾ ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏ་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་སཾ་ཡོ་གཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠོ’’ཏི. ཀེ་ཝ་ལཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ག་ཏཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཀེ་ཝ་ལཱི, ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་ནི་རོ་དྷོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ.

ཀ་པྤ-ས་དྡོ པ་ནཱ་ཡཾ ས་ཨུ་པ་ས་གྒོ ཨ་ནུ་པ་ས་གྒོ ཙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨོ་ཀ་པྤ་ནཱི་ཡ་པ་དེ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ཨོ་ཀ་པྤ་ས་དྡ་མ་ཏྟཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཀ་པྤ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རེ ཨོ་ཀ་པྤ་ནཱི་ཡ་པ་དཾ ཨ་ནི་ད་སྶ་ན་མེ་ཝ སི་ཡཱ. ས་མ་ཎ་ཀ་པྤེ་ཧཱིཏི ཝི་ན་ཡ་སི་དྡྷེ་ཧི ས་མ་ཎ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ཧི. ནི་ཙྩ་ཀ་པྤནྟི ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ. པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ནཱ་མཾ. ནཱ་མ་ཉྷེ་ཏཾ ཏ་སྶ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ, ཡ་དི་དཾ ཀ་པྤོ་ཏི. ཀ་པྤི་ཏ་ཀེ་ས་མ་སྶཱུཏི ཀ་ཏྟ་རི་ཀཱ་ཡ ཚེ་དི་ཏ་ཀེ་ས་མ་སྶུ. དྭ་ངྒུ་ལ་ཀ་པྤོཏི མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་ཝེ་ལཱ་ཡ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ་ཡ དྭ་ངྒུ་ལ་ཏཱ་ཝི་ཀ་པྤོ. ལེ་སོཏི ཨ་པ་དེ་སོ. ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ཕ་རི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་སྶ་པི ཨོ་བྷཱ་ས་སྶ ཀེ་ན་ཙི ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨེ་ཀ་དེ་ས་ཕ་ར་ཎ་མྤི སི་ཡཱ, ཨ་ཡཾ པ་ན ས་བྦ་སོ་ཝ ཕ་རཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ས་མ་ནྟ་ཏྠོ ཀ་པྤ-ས་དྡོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ས་མ་ནྟ་ཏོ’’ཏི.

ས་མ་ཎ་ས་ཉྙཱ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ཧཾ ས་མ་ཎོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་ཉྙཱ་ས་མུ་ཊྛི་ཏེ་ན ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རེ་ན, ཏ་ནྣི་མི་ཏྟེ་ན ཝཱ ཏ་བྦོ་ཧཱ་རེ་ན. པུ་བྦ་ཡོ་གེཏི པུ་བྦ་ཡོ་ག་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. པ་པ་ཉྩོ ཨེ་སཱཏི ཨེ་སོ ཏུ་མྷེ་སུ ཨཱ་ག་ཏེ་སུ ཡ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟོ པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རོ ཀ་ཐཱ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རོ ཙ ཨ་མྷཱ་ཀཾ པ་པ་ཉྩོ. ཨེ་ཏྟ་ཀ་མྤི ཨ་ཀ་ཏྭཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨ་མེ་ཝ ཀ་རོ་མཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཨ་རི་ཡ་བྷཱུ་མིཾ པ་ཏྟོཏི ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ ཨ་དྷི་ག་ཏོ. པ་ཀྐུ་སཱ་ཏི་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱཏི ཝི་བྷཱ་གཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏུ་རི་ཏཱ་ལ་པ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏུ་རི་ཏཾ ཨཱ་ལ་པ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏེ་ན དུ་ལླ་བྷོ ཨ་ཡཾ ས་མ་ཎོ, ཏ་སྨཱ སཱི་གྷ་མ་སྶ པ་ཉྷོ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦོ, ཨི་མི་ནཱ ཙ སཱི་གྷཾ ག་ནྟྭཱ ས་ཏྠཱ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ་ཏི ཏུ་རི་ཏཾ ཨཱ་ལ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཡ་ཐཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན ཝ་ཙ་ནཱ་ལ་ངྐཱ་ར་ཝ་སེ་ན དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱཏི ‘‘བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཨེ་ཝཾ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨ་ཝོ་ཙ.

ཝ་མྨི་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡཾ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟཱི དེ་ཝ་ཏཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཝ་མྨི་ཀོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏཱ་ཡ པ་ན བྷཱ་ཝ་ཏྠ་སྶ ཨ་བྷཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ ས་དྡ་ཏྠ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པུ་ར་ཏོ ཋི་ཏཾ…པེ… ཨ་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧཱ’’ཏི ཨ་ཝོ་ཙ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. མ་ཎྜཱུ་ཀནྟི ཐ་ལ་མ་ཎྜཱུ་ཀཾ. སོ ཧི ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཡི་ཀཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཨུ་ད་ཀ་མ་ཎྜཱུ་ཀོ. ཏ་སྶ ནི་ཝཱ་ས་ཏོ ཝཱ་ཏོ མཱ ཁོ བཱ་དྷ་ཡི་ཏྠཱ་ཏི ‘‘ཨུ་པ་རི་ཝཱ་ཏ་ཏོ ཨ་པ་ག་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཐཾ པ་ནཱ་ཡཾ དེ་ཝ་ཏཱ ཨི་མི་ནཱ ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ཨི་མེ པ་ཉྷེ ཐེ་ར་སྶ ཨཱ་ཙི་ཀྑཱི་ཏི? ཀེ་ཙི ཏཱ་ཝ ཨཱ་ཧུ – ཡ་ཐཱ་སུ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་བྷཱ་ནེ་ན ཨུ་པ་མེ་ཡྻ་ཏྠཾ མ་ན་སཱ ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ་ཝ ཨི་མ་སྶ ཨཱ་ཙི་ཀྑི་སྶ་ཏི. སཱ ཙ དེ་ས་ནཱ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨ་ཡཾ ཝ་མྨི་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་མཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ནྣ་ར་ས པ་ཉྷེ ཐེ་ར་སྶ ཨཱ་ཙི་ཀྑི. ཀ་སྶ་པ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ ཀི་ར བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ཨེ་ཀོ སེ་ཊྛི ཨ་ཌྜྷོ མ་ཧ་དྡྷ་ནོ མ་ཧ་ནྟཾ ནི་དྷཱ་ནཾ ནི་ད་ཧི་ཏྭཱ པ་ལི་གྷཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རཱ་ནི ཀཱ་ནི་ཙི་པི ལ་ངྒཱ་ནི ཏ་ཏྠ ཋ་པེ་སི. སོ མ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཧཱ་ཡ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི – ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ མ་ཡཱ ནི་དྷཱ་ནཾ ནི་ད་ཧི་ཏཾ, ཏཾ མ་མ པུ་ཏྟ་སྶ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟ་སྶ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི. བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ས་ཧཱ་ཡ་ཀ་པུ་ཏྟ་སྶ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ད་སྶེ་སི. སོ ནི་ཁ་ནི་ཏྭཱ ས་བྦ་པ་ཙྪཱ ནཱ་གཾ པ་སྶི, ནཱ་གོ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཏྟཾ དི་སྭཱ ‘‘སུ་ཁེ་ནེ་ཝ དྷ་ནཾ ག་ཎྷ་ཏཱུ’’ཏི ཨ་པ་ག་ཙྪི. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཏ་དཱ ལོ་ཀེ པཱ་ཀ་ཊོ ཛཱ་ཏོ. ཨ་ཡཾ པ་ན དེ་ཝ་ཏཱ ཏ་དཱ བཱ་རཱ་ཎ་སི་ཡཾ ག་ཧ་པ་ཏི་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ ས་ཏྠ་རི པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ ཨུ་རཾ ད་ཏྭཱ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏོ པ་ཉྩ་ཧི ས་ཧཱ་ཡ་ཀ་བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨ་མ་ཀཱ་སི. ཡེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཉྩ བྷི་ཀྑཱུ ནི་སྶེ་ཎིཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་ཐཱ་སུ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་བྷཱ་ནེ་ན ཨི་མེ པ་ཉྷེ ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ ཐེ་ར་སྶ ཨཱ་ཙི་ཀྑཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. དེ་ཝ་པུ་ཏྟེ ནི་སྶ་ཀྐཾ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་པ་ཉྷ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ.

༢༥༡. ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ནི་བྦ་ཏྟོ་ཏི ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏི་ཀོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་མ་ཡ་སྶཱ’’ཏི. ཝ་མ་ཏི ཨུ་གྒི་ར་ནྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ནྟ་ཀོཏི ཨུ་ཙྪ་ཌྜ་ཀོ. ཝ་ནྟུ་སྶ་ཡོཏི ཨུ་པ་ཙི་ཀཱ་ཧི ཝ་ནྟ་སྶ མ་ཏྟི་ཀཱ་པི་ཎྜ་སྶ ཨུ་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏོ. ཝ་ནྟ་སི་ནེ་ཧ་ས་མྦ་དྡྷོཏི ཝ་ནྟེ་ན ཁེ་ལ༹་སི་ནེ་ཧེ་ན ས་མྤི་ཎྜི་ཏོ. ཨ་སུ་ཙི་ཀ་ལི་མ་ལཾ ཝ་མ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ མུ་ཁཱ་དཱི་ཧི པཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ ནི་གྒ་མ་ན་ཏོ པཱ་ཎ་ཀེ ཝ་མ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ. ཨ་རི་ཡེ་ཧི ཝ་ནྟ་ཀོཏི ཀཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ཝཱ ས་བྦ་སྶ་པི ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏ་སྶ པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ས་བྦོ་པི ཀཱ་ཡོ ཨ་རི་ཡེ་ཧི ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཝ་ནྟོ ཨེ་ཝ. ཏཾ ས་བྦནྟི ཡེ་ཧི ཏཱི་ཧི ཨ་ཊྛི་ས་ཏེ་ཧི ཨུ་སྶི་ཏོ, ཡེ་ཧི ནྷཱ་རཱུ་ཧི ས་མྦ་དྡྷོ, ཡེ་ཧི མཾ་སེ་ཧི ཨ་ཝ་ལི་ཏྟོ, ཡེ་ན ཨ་ལླ་ཙ་མྨེ་ན པ་རི་ཡོ་ན་དྡྷོ, ཡཱ་ཡ ཚ་ཝི་ཡཱ ར་ཉྫི་ཏོ, ཏཾ ཨ་ཊྛི་ཨཱ་དི་ས་བྦཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཛི་གུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཝི་ར་ཏྟ་ཏཱ་ཡ་ཝ་ནྟ་མེ་ཝ. ‘‘ཡ་ཐཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ་པ་མ་ཏོ་པི ཝ་མྨི་ཀོ ཝི་ཡ ཝ་མྨི་ཀོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི.

ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི ས་མྦྷ་ཝོ, མཱ་ཏཱ་པེ་ཏྟི་ཀོ ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མཱ་ཏཱ་པེ་ཏྟི་ཀ་ས་མྦྷ་ཝོ. ཏ་སྶ. ཨུ་པ་ཙི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨུ་པ་ཙ་ཡོ’ ཨོ་ད་ན་ཀུ་མྨཱ་སཾ ཨུ་པ་ཙ་ཡོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨོ་ད་ན་ཀུ་མྨཱ་སཱུ་པ་ཙ་ཡོ. ཏ་སྶ. ཨ་དྷུ་ཝ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནི་ཙྩ་དྷ་མྨ་སྶ, སེ་ད་གཱུ་ཐ-པི་ཏྟ-སེ་མྷཱ་དི-དྷཱ་ཏུ་ཀྑོ་བྷ-ག་རུ་བྷཱ་ཝ་དུ་གྒ་ནྡྷཱ་ནཾ ཝི་ནོ་ད་ནཱ་ཡ ཨུ་ཙྪཱ་དེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་སྶ, པ་རི་ཏོ ས་མྦཱ་ཧ་ནེ་ན པ་རི་མ་དྡི་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་སྶ, ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ བྷི་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ བྷེ་ད་ན་དྷ་མྨ་སྶ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཝི་ཀི་ར་ཎ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་དྷ་མྨ་སྶཱཏི དྷ་མྨ-ས་དྡོ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཏ་ནུ་ཝི་ལེ་པ་ནེ་ནཱཏི ཀཱ་ཡཱ་ཝ་ལེ་པ་ནེ་ན ཨུ་ཙྪཱ་ད་ན་ཝི་ལེ་པ་ནེ་ན. ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་བཱ་དྷ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཏཱ་དི་ས་ས་མུ་ཊྛཱ་ན-ས་རཱི་ར་ཝི་ཀཱ་ར་ཝི་ག་མཱ་ཡ. ཡ་སྨཱ སུ་ཀྐ་སོ་ཎི་ཏཾ ཨཱ་ཧཱ་རོ, ཨུ་ཙྪཱ་ད་ནཾ པ་རི་མ་དྡ་ན་ཉྩ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨུ་པྤཱ་ད་སྶ, ཝུ་ཌྜྷི་ཡཱ ཙ པ་ཙྩ་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘མཱ་ཏཱ་པེ་ཏྟི་ཀ…པེ… ཀ་ཐི་ཏོ’’ཏི. ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙ་བྷཱ་ཝོཏི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ – ཨོ་ད་ན་ཀུ་མྨཱ་སཱུ་པ་ཙ་ཡ-ཨུ་ཙྪཱ་ད་ན་པ་རི་མ་དྡ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ཧི ཨུ་ཙྩ་བྷཱ་ཝོ, ཝ་ཌྜྷཱི. མཱ་ཏཱ་པེ་ཏྟི་ཀ་ས་མྦྷ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་མུ་ད་ཡོ. ཨི་ཏ་རེ་ཧི ཨ་ཝ་ཙ་བྷཱ་ཝོ, པ་རི་ཧཱ་ནི, ཨ་ཏྠ་ངྒ་མོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ. ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནཾ ས་ཎྛ་པ་ན་མྤི ཧི ཝ་ཊྚ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ ཝ་ཊྚ་ནྟི.

ཀོ་དྷོ དྷཱུ་མོ་ཏི ཨེ་ཏྠ དྷཱུ་མ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཀོ་དྷ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ དྷཱུ་མ-ས་དྡོ ཀོ་དྷེ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྷཱུ་མོ ཝི་ཡ དྷཱུ་མོ’’ཏི. བྷ་སྨ་ནཱིཏི བྷ་སྨཾ. མོ་ས་ཝ་ཛྫནྟི མུ་སཱ་ཝཱ་དོ. དྷཱུ་མོ ཨེ་ཝ དྷཱུ་མཱ་ཡི་ཏཾ. ཨི་ཙྪཱ དྷཱུ་མཱ་ཡི་ཏཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཨི་ཙྪཱ་དྷཱུ་མཱ་ཡི་ཏཱ, པ་ཛཱ. ཨི་ཙྪཱ་དྷཱུ་མཱ་ཡི་ཏ་ས་དྡ་སྶ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡོ ཨེ་ཝ. དྷཱུ་མཱ་ཡ་ནྟོཏི ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ནྟཱ་པེ་ན སཾ་ཏ་པྤེ་ནྟོ, ཝི་ཏ་ཀྐེ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ལི་པོཏི དུ་ཀྐ་ར་མ་ཧཱ་ཀ་དྡ་མཾ. ཏི་མཱུ་ལནྟི ཏཱི་ཧི མཱུ་ལེ་ཧི པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ཝི་ཡ ཨ་ཙ་ལཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ར་ཛོ ཙ དྷཱུ་མོ ཙ མ་ཡཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱཏི ར་ཛ་ས་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ‘‘ར་ཛོ’’ཏི ཙ དྷཱུ་མ་ས་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ‘‘དྷཱུ་མོ’’ཏི ཙ མ་ཡཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ. པ་ཀ་ཏི་དྷཱུ་མོ ཝི་ཡ ཨ་གྒི་སྶ ཀི་ལེ་ས་གྒི་ཛཱ་ལ་སྶ པ་ཉྙཱ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་དྷཱུ་མོ ཉཱ་ཎ་གྒི་ས་ནྡྷཱི་པ་ན་སྶ པུ་བྦ་ངྒ་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཡཾ ར་ཏྟིཾ དྷཱུ་མཱ་ཡ་ནཱཏི ཡཱ དི་ཝཱ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀ་མྨ་ནྟེ ཨུ་དྡི་སྶ ར་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ནུ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ནཱ, ཨ་ཡཾ ར་ཏྟིཾ དྷཱུ་མཱ་ཡ་ནཱ.

ས་ཏྟ་ནྣཾ དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཨི་དཾ སུ་ཏྟེ (ཙཱུ་ལ༹་ནི. མེ་ཏྟ་གཱུ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༢༨) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཏྟ་ཉྩ ཏ་ཐཱ ཨཱ་རཱ་དྷ་ན་ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན. ཏ་དེ་ཀ་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཏ་ད་ཉྙ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ. སུ་ནྡ་ར་པ་ཉྙོཏི ཉཱ་ཏ་ཏཱི་ར་ཎ་པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ སུ་ནྡ་ར་པ་ཉྙོ.

ཨེ་ཏནྟི ‘‘ས་ཏྠ’’ནྟི ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ས་ན་ཏོ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏོ. ནྟི ཝཱི་རི་ཡཾ. པ་ཉྙཱ་ག་ཏི་ཀ་མེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡ ཧི་ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ལོ་ཀི་ཡཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྦྷ་ཀཱ་ལེ ལོ་ཀི་ཡ་ཝཱི་རི་ཡཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཝཱི་རི་ཡཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཏྠ་དཱི་པ་ནཱཏི ཨུ་པ་མེ་ཡྻ་ཏྠ་དཱི་པ་ནཱི ཨུ་པ་མཱ.

གཱ་མ་ཏོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་གཱ་མ་ཏོ. མ་ནྟེཏི ཨཱ་ཐ་བྦ་ན་མ་ནྟེ. ཏེ ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཨ་ར་ཉྙེ ཨེ་ཝ ཝཱ་ཙེ་ནྟི ‘‘མཱ ཨ་ཉྙེ ཨ་སྶོ་སུ’’ནྟི. ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སཱིཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཨ་ཀཱ་སི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཝ་མྨི་ཀ་པ་ཉྷ་སྶེ་ཝ ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་མཱ ཨཱ་ག་ཏཱ, སེ་སཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ལ་ངྒ་ན་ཊྛེ་ན ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ལ་ངྒཱི, པ་ལི་གྷོ. ཉཱ་ཎ་མུ་ཁེཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཡཾ. པ་ཏ་ཏཱིཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཨུ་གྒ་ཧ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནེ་ན ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏ-ཨ་ཏྠ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ-པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཙ. ས་བྦ་སོ ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪཱ ཧི པ་རི་པུ་ཙྪཱ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཙ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ ས་བྦ་ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཧཱ་ན་མཱ་ཧ, ཨུ་པ་རི་ཀ་ཏྟ་བྦ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ན ཏཱ་ཝ མ་གྒ་ཝ་སེ་ན.

ཝ་ལླི་ཨ་ནྟ་རེ ཝཱཏི ཝཱ-ས་དྡོ པཾ་སུ་ཨ་ནྟ་རེ ཝཱ མ་ཏྟི་ཀ་ནྟ་རེ ཝཱ་ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠོ. ཙི་ཏྟཱ་ཝི་ལ་མ་ཏྟ་ཀོ་ཝཱཏི ཙི་ཏྟ་ཀྑོ་བྷ་མ་ཏྟ་ཀོ་ཝ. ཨ་ནི་གྒ་ཧི་ཏོཏི པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་བ་ལེ་ན ཨ་ནི་ཝཱ་རི་ཏོ. མུ་ཁ་ཝི་ཀུ་ལ་ནཾ མུ་ཁ་ས་ངྐོ་ཙོ. ཧ་ནུ་ས་ཉྩོ་པ་ནཾ པཱ་པེ་ཏི ཨ་ནྟོ་ཛ་པྤ་ནཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡཾ. དི་སཱ ཝི་ལོ་ཀ་ནཾ པཱ་པེ་ཏི ཡ་ཏྠ བཱ་དྷེ་ཏ་བྦོ ཋི་ཏོ, ཏཾ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ནི་ཝཱ་ར་ཀ་པ་རི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ. ད་ཎྜ་ས་ཏྠཱ་བྷི་ནི་པཱ་ཏནྟི ད་ཎྜ་ས་ཏྠཱ་ནཾ པ་ར་སྶ ཨུ་པ་རི ནི་པཱ་ཏ་ནཱ་ཝ་ཏྠཾ. ཡེ་ན ཀོ་དྷེ་ན ཨ་ནི་གྒ་ཧི་ཏེ་ན མཱ་ཏཱ་དི་ཀཾ ཨ་གྷཱ་ཏེ་ཏ་བྦཾ ཨུ་གྒྷཱ་ཏེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཝ་ཏ མ་ཡཱ ཀ་ཏ’’ནྟི ཨ་ཏྟཱ་ན་མྤི ཧ་ན་ཏི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ར་གྷཱ་ཏ་ན་མྤི ཨ་ཏྟ་གྷཱ་ཏ་ན་མྤི པཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི. ཡེ་ན ཝཱ པ་ར་སྶ ཧ་ཉྙ་མཱ་ན་སྶ ཝ་སེ་ན གྷཱ་ཏ་ཀོ་པི གྷཱ་ཏ་ནཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏཱ་དི་ས་སྶ ཝ་སེ་ནཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀོ་དྷ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཧེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་རཾ གྷཱ་ཏེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ གྷཱ་ཏེ་ཏཱི’’ཏི. པ་ར་མུ་སྶ་ད་ག་ཏོཏི པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏོ. ད་ལ༹ྷཾ པ་རི་སྶ་ཡ་མཱ་ཝ་ཧ་ཏཱ་ཡ ཀོ་དྷོ་ཝ ཀོ་དྷཱུ་པཱ་ཡཱ་སོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བ་ལ་ཝ་པྤ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི.

དྭེ་དྷཱ་པ་ཐ་ས་མཱ ཧོ་ཏི ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨོ ན ཏི་ཊྛ་ཏི ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་ཧི ནི་ཝཱ་རི་ཏ་པ་ར་མ་ཏྟཱ. ས་མ་ཐ་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཝི་པ་སྶ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ཡ་ཏོ པ་ཋ་མཾ ས་མ་ཐེ་ན ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཝི་པ་སྶ་ནཱ པ་ན ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཏཱ་ནི ནཱི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི.

‘‘ཀུ་མྨོ་ཝ ཨ་ངྒཱ་ནི ས་ཀེ ཀ་པཱ་ལེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༡༧) ཀུ་མྨ་སྶ ཨ་ངྒ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ པཱ་ད་སཱི་སཱ་ནི ཨེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ངྒཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི’’ཏི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙཱ་ར་སྶ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ ས་མྨ་ས་ནཱི་ཡཱ་ན་མེ་ཝ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨི་དྷ ག་ཧ་ཎ་ནྟི ‘‘ས་བྦེ་པི ས་ངྑ་ཏཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝི་སེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘པ་ཉྩ་ནྣེ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི.

སུ་ན་ནྟི ཀོ་ཊྚ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི སཱུ་ནཱ, ཨ་དྷི་ཀུ་ཊྚ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱུ་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་རཱི’’ཏི. ཨ་སི་ནཱཏི མཾ་ས་ཀ་ནྟ་ནེ་ན. གྷཱ་ཏི་ཡ་མཱ་ནཱཏི ཧ་ཉྙ་མཱ་ནཱ ཝི་བཱ་དྷི་ཡ་མཱ་ནཱ. ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི ཀ་ཏྭཱཏི ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སུ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏེ ཨ་ཙྩཱ་དྷཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ. ཀ་ནྟི་ཏཱཏི ཚི་ནྡི་ཏཱ. ཀོ་ཊྚི་ཏཱཏི བི་ལ་སོ ཝི་བྷ་ཛི་ཏཱ. ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནནྟི ཚ་ནྡ་རཱ་ག་སྶ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ.

ས་མྨ་ཏྟཱཏི མུ་ཙྪི་ཏཱ ས་མྨཱུ་ལ༹ྷཱ. ན་ནྡཱི་རཱ་གཾ ཨུ་པ་ག་མྨ ཝ་ཊྚཾ ཝ་ཌྜྷེ་ནྟཱིཏི ས་མྨཱུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ་ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟཱ ན་ནྡཱི་རཱ་ག་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཏཾ པ་རི་བྲཱུ་ཧེ་ནྟི. ན་ནྡཱི་རཱ་ག་བ་དྡྷཱཏི ན་ནྡཱི་རཱ་གེ ལ་གྒ་ཏྟཱ ཏེ་ན བ་དྡྷཱ. ཝ་ཊྚེ ལ་གྒ་ནྟཱིཏི ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀེ ཝ་ཊྚེ ས་ཛྫ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ས་ཛྫ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ དུ་ཀྑཾ པ་ཏྭཱ་པི ན ཨུ་ཀྐ་ཎྛ་ནྟི ན ནི་བྦི་ནྡ་ནྟི. ཨི་དྷ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་གྒེ་ན ན་ནྡཱི་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཀ་ཐི་ཏ’’ནྟི.

ཨ་ན་ངྒ་ཎ་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༦༣) པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཨེ་ཝ ‘‘ཚ་ནྡཱ་དཱི་ཧི ན ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ‘‘བུ་དྡྷོ སོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ‘‘ན་མོ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༤༩, ༢༥༡) ཝུ་ཏྟ་ན་མ་ཀྐཱ་ར་སྶ ཀ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. བོ་དྷཱ་ཡཱཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ས་མྦོ་དྷཱ་ཡ. ཏ་ཐཱ ད་མ་ཐ་ས་མ་ཐ་ཏ་ར་ཎ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ས་མ་ཐ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནི པ་ན ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཧོ་སཱིཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཧོ་སི. ཨེ་ཏ་སྶ པ་ཉྷ་སྶཱཏི ཨེ་ཏ་སྶ པ་ནྣ་ར་ས་མ་སྶ པ་ཉྷ་སྶ ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏ་རེ་སུ་པི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་གུ་ཎེ་ཧི མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ནྟོ ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱ་ཝ དེ་ས་ནཾ ནི་ཊྛ་པེ་སི, ན པུ་ཙྪི་ཏཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན་ནུ ཙ པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ནཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ར་དྡྷཱ་ཏི? ས་ཙྩཾ ཨཱ་ར་དྡྷཱ, ཨེ་ཝཾ པ་ན ‘‘པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ ནི་ཀྑེ་པོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ན ‘‘པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ནི་ཊྛ་པི་ཏཱ’’ཏི. ཨ་ནྟ་ར་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ར་མྦྷཱ་ནུ་རཱུ་པ་མེ་ཝ པ་ན དེ་ས་ནཱ ནི་ཊྛ་པི་ཏཱ.

ཝ་མྨི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༤. ར་ཐ་ཝི་ནཱི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༥༢. མ་ཧཱ་གོ་ཝི་ནྡེ་ན པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཀི་ཏྟ་ནཾ ཏ་དཱ མ་ག་དྷ་རཱ་ཛེ་ན པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཏ་སྶ ཧི སོ པུ་རོ་ཧི་ཏོ. མ་ཧཱ་གོ་ཝི་ནྡོཏི པུ་རཱ་ཏ་ནོ ཨེ་ཀོ མ་ག་དྷ་རཱ་ཛཱ་ཏི ཀེ་ཙི. ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ག་ཧོ, རཱ་ཛཱུ་ནཾ ག་ཧོ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ. ན་ག་ར-ས་དྡཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ. ཨ་ཉྙེ་པེ་ཏྠ པ་ཀཱ་རེཏི རཱ་ཛཱུ་ཧི དི་སྭཱ ས་མྨཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ ག་ཧཾ གེ་ཧ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི་པི རཱ་ཛ་ག་ཧཾ. ཨཱ་ར་ཀྑ་ས་མྤ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ན་ཏྠུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ པ་ཊི་རཱ་ཛཱུ་ནཾ ག་ཧཾ ག་ཧ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི་པི རཱ་ཛ་ག་ཧཾ, ཨཱ་རཱ་མ་རཱ་མ་ཎཱི་ཡ་ཀཱ་དཱི་ཧི རཱ་ཛ་ཏེ, ནི་ཝཱ་ས་སུ་ཁ་ཏཱ་དི་ནཱ ས་ཏྟེ་ཧི མ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ཏི, པ་རི་གྒ་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཝཱ རཱ་ཛ་ག་ཧནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀེ པ་ཀཱ་རེ. བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ ཙ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ ཙཱཏི ཨི་དཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཝེ་ལཱུ༹་ཧི པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ ཨ་ཧོ་སི, ན པ་ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཀ་ཊྛ་ཀ་པ་ཝ་ན་མེ་ཝ. ར་ཉྙོ ཨུ་ཡྻཱ་ན་ཀཱ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པི་ཏ་ཨ་ཊྚཱ་ལ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྚཱ་ལ་ཀ་ཡུ་ཏྟཾ.

ཛ་ན་ནཾ ཛཱ་ཏི, ཛཱ་ཏི་ཡཱ བྷཱུ་མི ཛཱ་ཏི་བྷཱུ་མཾ, ཛཱ་ཡི ཝཱ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཨེ་ཏྠཱ་བྷི ཛཱ་ཏི, སཱ ཨེ་ཝ བྷཱུ་མཱི་ཏི ཛཱ་ཏི་བྷཱུ་མཾ, སཱ ཨི་མེ་སཾ ནི་ཝཱ་སོ་ཏི ཛཱ་ཏི་བྷཱུ་མ་ཀཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ཏི་བྷཱུ་མ་ཀཱ་ཏི ཛཱ་ཏི་བྷཱུ་མི་ཝཱ་སི་ནོ’’ཏི. ཀ་སྶ པ་ནཱ་ཡཾ ཛཱ་ཏི་བྷཱུ་མཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ཁོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ན ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ སུ་པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ནེ་ན ཝི་ནཱ་པི ཝི་སི་ཊྛ་ཝི་ས་ཡོ་ཝ ཨི་དྷ ཛཱ་ཏི-ས་དྡོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ཉྙུ་བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ཛཱ་ཏ་ཊྛཱ་ན་སཱ་ཀི་ཡ་ཛ་ན་པ་དོ’’ཏི. ཏ་ཏྠ་པི ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠུ་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ པ་དེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་པི་ལ་ཝ་ཏྠཱ་ཧཱ་རོ’’ཏི.

ག་རུ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

སཱ་ཀི་ཡ་མ་ཎྜ་ལ་སྶཱཏི སཱ་ཀི་ཡ་རཱ་ཛ་ས་མཱུ་ཧ་སྶ. ད་ས་ནྣཾ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཀ་ཐཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཏྠུ ད་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ, ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་དི. ཏ་ཏྠ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཏ་སྶ ལཱ་བྷཱི ད་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་ལཱ་བྷཱི. ཏ་ཏྠཱཏི ད་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ.

ག་རུ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨོ ག་རུ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི དྷ་མྨ་ག་རུ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ དྷ་མྨ་ག་རུ་ཏཱ, ཏཱ་ཡ. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ནེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་གེ་ཧི་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘དྷ་མྨ་ག་རུ་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏི་ཡཱ་མ་ར་ཏྟིཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཀུ་མྦྷ་ཀཱ་ར་སྶ ནི་ཝེ་ས་ནེ ཏི་ཡཱ་མ་ར་ཏྟིཾ ཝ་ས་ནྟོ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཙ་ན་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠེ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ཏི་ཡཱ་མ་ར་ཏྟིཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ན ཙ ཏཾ ཨ་ཏྠི. ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི ‘‘བ་ཧུ་དེ་ཝ ར་ཏྟི་ནྟི དི་ཡ་ཌྜྷ་ཡཱ་མ་མ་ཏྟ’’ནྟི. ད་ས་བ་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཱ ཝི་ཡ དྷ་མྨ་གཱ་ར་ཝ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་པི ས་བྦ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ བྷི་ནྣ་སུ་ཝ་ཎྞཾ ཝི་ཡ ས་དི་སཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨི་མ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་གཱ་ར་ཝ་ཀི་ཏྟ་ནེ ‘‘ཀ་སྶ་པོ་པི བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀ་སྶ་པ་བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་གཱ་ར་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.

ཙཱ་རི་ཀཾ ནི་ཀྑ་མཱིཏི ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་རི་ཏུཾ ནི་ཀྑ་མི. ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཱ་ཡ ཨ་ཀཱ་ལེ ནི་ཀྑ་ནྟ་ཏྟཱ ཀོ་ས་ལ་རཱ་ཛཱ་ད་ཡོ ཝཱ་རེ་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷིཾ་སུ. པ་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཧི ཙ་ར་ཎཾ བུ་དྡྷཱ་ཙི་ཎྞཾ. པུ་ཎྞཱ་ཡ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཀིཾ མེ ཀ་རི་སྶ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ.

ཨ་ན་ཧཱ་ཏོ་ཝཱཏི དྷ་མྨ་ས་ཝ་ནུ་སྶུ་ཀྐེ་ན སཱ་ཡ་ནྷེ བུ་དྡྷཱ་ཙི་ཎྞཾ ནྷཱ་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ་ཝ. ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟཱི་སུ ཨེ་ཀི་སྶཱ དྭི་ནྣ་ཉྩ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་སི་དྡྷཱ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཏཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀ་ཏཱ ཨེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཊི་པ་ནྣ་ཀོ ཙ ནཱ་མ…པེ… ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. པ་ཊི་ཀྑེ་པ་པུ་བྦ་ཀོ་པི ཧི པ་ཊི་པ་ནྣོ ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏྠོ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཀཱ་མཾ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཏཱ་ཡ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་ས་ནཾ སོ་བྷ་ཏི, ན པ་ན སཱ་ས་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏི ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ན ཙ ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་བྦ་ཐཱ མ་ནོ་ར་ཐཾ པཱུ་རེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི བྷ་ག་ཝཱ པ་ཋ་མ་བོ་དྷི་ཡཾ ཨེ་ཀ་ས་ཊྛི་ཡཱ ཙ ཨ་ར་ཧ་ནྟེ་སུ ཛཱ་ཏེ་སུ – ‘‘ཙ་ར་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༢.༨༦-༨༨; མ་ཧཱ་ཝ. ༣༢) བྷི་ཀྑཱུ པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ནི་ཡོ་ཛེ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ བྷི་ཀྑུཾ བྷ་ག་ཝཱ ན པུ་ཙྪ་ཏི, ཀ་སྨཱ? ན མ་ཡ྄ཧཾ སཱ་ས་ན་སྶ ཝུ་ཌྜྷི་པ་ཀྑེ ཋི་ཏོ’’ཏི.

ས་མུ་དཱ་ཡོ ཨ་པྤ་ཀེ་ན ཨཱུ་ནོ་པི ཨ་ནཱུ་ནོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི བཱ་ཀུ་ལ་ཏྠེ་རཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་རཱ་སི་ཏོ བ་ཧི ཀ་ཏྭཱ་པི ‘‘ཨ་སཱི་ཏི་མ་ཧཱ་ཐེ་རཱ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་སཱི་ཏི་མ་ཧཱ་ཐེ་ར་ས་མ་ཉྙཱ ཝཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་པི ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སཱ་མ་ཉྙཱ ཝི་ཡ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨཱི་དི་སེ ཋཱ་ནེ བ་ཧཱུ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཐ་ནཾ མ་ཧ་ཏཱ ཀ་ཎྛེ་ན ཙ ཀ་ཐ་ནཾ ས་ཏྠུ ཙི་ཏྟཱ་རཱ་དྷ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ནྣ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏེ བྷི་ཀྑཱུ མེ་གྷ་ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. གུ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཱཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་གུ་ཎ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ཡ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་མྦྷཱ་ཝི་ཏོ, ན ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཀི་ཙྩ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་དི་ནཱ.

ག་རུ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཨ་པྤ-ས་དྡ་སྶ པ་རི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘བྱ་ཉྫ་ནཾ སཱ་ཝ་སེ་སཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཧི ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་པྤ-ས་དྡོ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པྤཱ་བཱ་དྷ་ཏ་ཉྩ ས་ཉྫཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༢༥; ༢.༡༣༤) ཝི་ཡ.

ཨ་ཏྲི་ཙྪ་ཏཱ ནཱ་མ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༦༣) ཨ་ཏྲ ཨ་ཏྲ ཨི་ཙྪཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ས་ནྟ་གུ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་ཏཱཏི ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ གུ་ཎཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཝི་ཡ པ་རེ་སཾ པ་ཀཱ་ས་ནཱ. ས་དྡྷོ་ཏི མཾ ཛ་ནོ ཛཱ་ནཱ་ཏཱུཏི ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཀ་ཝི་སེ་ས་ལཱ་བྷཱི་ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏུ ‘‘ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཨཱ་པཱ་ཐ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ. ས་ནྟ་གུ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱཏི ཨི་ཙྪཱ་ཙཱ་རེ ཋ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནི ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སཱི་ལ་དྷུ་ཏ་དྷ་མྨཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ. ཏཱ་དི་ས་སྶ ཧི པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ ཨ་མ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ་པི ཧོ་ཏི.

ག་ཎྷ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཨུ་མྨུ་ཛྫི ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནཾ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་པ་དྷཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཨི་ཙྪཱ་པ་བྷེ་དཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པུ་ན་པི པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཨི་ཙྪཱ་པ་བྷེ་དཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པ་རོ་པི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ཨ་པྤི་ཙྪོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཝ་སནྟི དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟ་ཝ་སཾ. དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ ཝ་སནྟི དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་པྤ་བ་ཧུ་བྷཱ་ཝཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཐཱ་མནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཡཱ་པ་ན་མ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ་མཾ.

ཨེ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་པི ན ཨ་ཉྙཱ་སི སོ་སཱ་ནི་ཀ་ཝ་ཏྟེ ས་མྨ་དེ་ཝ ཝུ་ཏྟི་ཏྟཱ. ཨ་བྦོ་ཀི་ཎྞནྟི ཨ་ཝི་ཙྪེ་དཾ. དུ་ཏི་ཡོ མཾ ན ཛཱ་ནེ་ཡྻཱཏི དུ་ཏི་ཡོ ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏོ་པི ཡ་ཐཱ མཾ ཛཱ་ནི་ཏུཾ ན ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ, ཏ་ཐཱ ས་ཊྛི ཝ་སྶཱ་ནི ནི་ར་ནྟ་རཾ སུ་སཱ་ནེ ཝ་སཱ་མི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཧཾ ཨ་ཧོ སོ་སཱ་ནི་ཀུ་ཏྟ་མོ.

དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཛ་ན་ཏཾ ཁོ་བྷེ་ཏྭཱཏི ལོ་མ་ཧཾ་ས་ན་སཱ་དྷུ་ཀཱ་ར་དཱ་ན་ཙེ་ལུ་ཀྑེ་པཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཾ ཨི་ཏ་ར་ཉྩ ‘‘ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ ཨ་ཡྻ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ་ཝ དྷ་མྨཾ སོ་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཀོ་ལཱ་ཧ་ལ་ཝ་སེ་ན མ་ཧཱ་ཛ་ནཾ ཁོ་བྷེ་ཏྭཱ. ག་ཏོཏི ‘‘ཨ་ཡཾ སོ, ཏེ་ན ར་ཏྟི་ཡཾ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ ཀ་ཏཱ’’ཏི ཛཱ་ན་ན་བྷ་ཡེ་ན པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཝེ་ཎཾ ག་ཏོ.

ཏ་ཡོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ཝི་ཡཱཏི པཱ་ཙཱི་ན་ཝཾ་ས་དཱ་ཡེ ས་མ་གྒ་ཝཱ་སཾ ཝུ་ཏྠཱ ཏ་ཡོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ཝི་ཡ. པ་ཧཱ་ཡཱཏི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཏ་ད་ངྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཙྪཱ ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ནེ་ཝ པ་ཛ་ཧི་ཏྭཱ.

ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

དྭཱ་ད་ས་ཝི་དྷ་ས་ནྟོ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

པ་ཀ་ཏི་དུ་བྦ་ལཱ་དཱི་ནཾ ག་རུ་ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནི ན་ཕཱ་སུ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧཱ་ནི ས་རཱི་ར་ཁེ་དཱ་ཝ་ཧཱ་ནི ཙ ཧོ་ནྟཱི་ཏི པ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ན་ཨ་ཏྲི་ཙྪ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏཱ་ནི པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ལ་ཧུ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་པ་རི་བྷོ་གོ ན ས་ནྟོ་ས་ཝི་རོ་དྷཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ལ་ཧུ་ཀེ་ན ཡཱ་པེ་ནྟོ་པི ས་ནྟུ་ཊྛོ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. མ་ཧ་གྒྷ་ཙཱི་ཝ་རཾ, བ་ཧཱུ་ནི ཝཱ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ལ་བྷི་ཏྭཱ་པི ཏཱ་ནི ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཉྙ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ཡ་ཐཱ་སཱ་རུ་པྤ་ན་ཡེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ན ས་ནྟོ་ས་ཝི་རོ་དྷཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་སཾ…པེ… དྷཱ་རེ་ནྟོ་པི ས་ནྟུ་ཊྛོ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡེ་སུ་པི ཡ་ཐཱ་བ་ལ་ཡ་ཐཱ་སཱ་རུ་པྤ་ས་ནྟོ་ས་ནི་དྡེ་སེ་སུ ཨ་པི་ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎེ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་ཐཱ་སཱ་རུ་པྤ་ས་ནྟོ་སོ་ཡེ་ཝ ཨ་གྒོ ཨ་ལོ་བྷ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་སྶ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ན་ཏོ.

དྭཱ་ད་ས་ཝི་དྷ་ས་ནྟོ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཏི་ཝི་དྷ་པ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཨེ་ཀོཏི ཨེ་ཀཱ་ཀཱི. ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཙུ་ཎྞི་ཀ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ར་ཏཱིཏི ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ བ་ཧི ས་ཉྩཱ་ར་ཝ་སེ་ན, ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན. ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀོཏི ཙ ནེ་ཀྑ་མྨཱ་དྷི་མུ་ཏྟ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཝི་ཝེ་ཀ་ཊྛ་ཀཱ་ཡ་ཏཱ, ན ཛྷཱ་ན་ཝི་ཝེ་ཀ་མ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནེ་ཀྑ་མྨཱ་བྷི་ར་ཏཱ་ན’’ནྟི. པ་རི་སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟཱ་ནནྟི ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དི་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏོ ཝི་སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ. པ་ར་མ་ཝོ་དཱ་ན་པྤ་ཏྟཱ་ནནྟི ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ཏཾ་ཏཾ་ཛྷཱ་ན་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་ག་མེ་ན པ་ར་མཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ ཝོ་དཱ་ནཾ པ་ཏྟཱ་ནཾ. ནི་རུ་པ་དྷཱི་ནནྟི ཀི་ལེ་སུ་པ་དྷི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ག་མེ་ན ནི་རུ་པ་དྷཱི་ནཾ.

ཏི་ཝི་དྷ་པ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་སཾ་ས་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

སཾ་སཱི་ད་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི སཾ་ས་གྒོ, རཱ་གོ. ས་ཝ་ན་ཧེ་ཏུ་ཀོ, ས་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ པ་ཝ་ཏྟོ སཾ་ས་གྒོ ས་ཝ་ན་སཾ་ས་གྒོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒོ པ་ན ཀཱ་ཡ་པ་རཱ་མཱ་སོ. ཨི་ཏྠཱི ཝཱཏི ཝ་དྷཱུ, ཡུ་ཝ་ཏཱི ཝཱ. ས་ནྡྷཱ་ནེ་ཏུནྟི པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ གྷ་ཊེ་ཏུཾ. སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨི་དཾ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཾ ས་ཝ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ པི་ཊྛི་ཝ་ཏྟ་ཀ་མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཛ་ཝ་ན་ཝཱི་ཐཱི་སུ ཨུ་པྤ་ནྣོ་པི རཱ་གོ ས་ཝ་ན་སཾ་ས་གྒོ་ཡེ་ཝ. ད་སྶ་ན་སཾ་ས་གྒེཔི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ནི་ཏྠི་ག་ནྡྷ་བོ་དྷི་ས་ཏྟོ པ་རེ་ཧི ཀ་ཐི་ཡ་མཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ས་ཝ་ན་སཾ་ས་གྒ་སྶ ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཏི་སྶ་ད་ཧ་རོ ཨ་ཏྟ་ནཱ སུ་ཡྻ་མཱ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མཾ ཛཱ་ཏ་ཀེ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨི་ཏ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ད་ཧ་རོ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀཱ་མ་རཱ་གེ་ན ཝི་དྡྷོཏི རཱ་ག་ས་ལླེ་ན ཧ་ད་ཡེ ཨ་པྤི་ཏོ ཨ་ནྟོ ཨ་ནུ་ཝི་དྡྷོ.

སོཏི ད་སྶ་ན་སཾ་ས་གྒོ. ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོཏི ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ཀི་ར གཱ་མེ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨི་ཏྠི་ཡོ ཨ་བྷི་རཱུ་པཱ ད་སྶ་ནཱི་ཡཱ པཱ་སཱ་དི་ཀཱ, ཏ་སྨཱ ཐེ་རོ ‘‘ས་ཙེ ཨ་ནྟོ་གཱ་མེ ན ཙ་རི་སྶ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ པ་ཝི་ཊྛ་ཏྟཱ ཡཱ་གུཾ ཨ་དཱ་སི, ཏ་སྨཱ ཡཱ་གུ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟཾ ‘‘ནི་ཝ་ཏྟ་ཐ, བྷ་ནྟེ, བྷི་ཀྑཾ ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཡཱ་ཙི་ཏྭཱཏི ‘‘ན མ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, བྷི་ཀྑཾ དཱ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ནི་ཝ་ཏྟེ་མ, ཨ་པི་ཙ ཨི་དཾ བྷ་ནྟེ ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ.

ཨཱ་དི་ཏོ ལ་པ་ནཾ ཨཱ་ལཱ་པོ, ཝ་ཙ་ན་པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ལཱ་པོ ས་ལླཱ་པོ. བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱཏི ཨི་དཾ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ. ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི་པི ཨི་ཏྠི་ཡཱ ས་ནྟ་ཀ་པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་རཱ་གོ་པི ས་མྦྷོ་ག་སཾ་ས་གྒོ་ཝ.

པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་སཾ་ས་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

གཱ་ཧ་གཱ་ཧ་ཀཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ

བྷི་ཀྑུ་ནོ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཀཱ་ཡ་པ་རཱ་མཱ་སོ ཀཱ་ཡ་ས་མྦཱ་ཧ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན. ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒནྟི ཀཱ་ཡ་པ་རཱ་མཱ་ས་སཾ་ས་གྒཾ. གཱ་ཧ་གཱ་ཧ་ཀོཏི ག་ཎྷ་ན་ཀཱ་ནཾ ག་ཎྷ་ན་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. གཱ་ཧ་མུ་ཏྟ་ཀོཏི ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨཱ་མི་སེ་ཧི ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཀེ་ཧི ས་ཡཾ མུ་ཙྩ་ན་ཀོ. མུ་ཏྟ་གཱ་ཧ་ཀོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་ངྒ་ཧ་ཏོ མུ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཀོ. མུ་ཏྟ་མུ་ཏྟ་ཀོཏི མུ་ཙྩ་ན་ཀེ་ཧི ས་ཡ་མྤི མུ་ཙྩ་ན་ཀོ. ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟི ཏ་ཏོ ཀི་ཉྩི ལོ་ཀཱ་མི་སཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟཱ, ན ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཝ་སེ་ན. བྷི་ཀྑུ་པ་ཀྑེ ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷཱ་ཡ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཨཱ་མི་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན.

ཋཱ་ནནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཋཱ་ནཱ་ཝ་ཏྠཾ. པཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ ན དེ་ཏི ཨུ་པྤ་ནྣ་མེ་ཝ ཏཾ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་བ་ལེ་ན ནཱི་ཧ་ར་ནྟོ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཐཱ ཛཱི་ཝི་ཏུ་ཀཱ་མོ པུ་རི་སོ ཀ་ཎྷ་ས་པྤེ་ན, ཨ་མི་ཏྟེ་ན ཝཱ ས་ཧ ན སཾ་ཝ་ས་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཁ་ཎ་མ་ཏྟ་མྤི ཀི་ལེ་སེ་ཧི ས་ཧ ན སཾ་ཝ་ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ ལོ་ཀི་ཡཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཉྩ. ཏ་ཐཱ ས་མཱ་དྷིཔི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པཱ་ད་ཀཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀཱཏི ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཡ་ཐཱ ལོ་ཀི་ཡ་ས་མཱ་དྷི ག་ཧི་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀཱཏི ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ ས་མཱ་དྷི ག་ཧི་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཧི ཙ་ཏྟཱ་རི རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟོ མ་གྒ་ས་མཱ་དྷི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀོ, ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟོ་པི. ས་མཱ་པ་ཏྟི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ པ་ན པུ་བྦ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ཊི་པ་ཀྑ་ས་མུ་ཙྪེ་ད་ནེ་ན ས་མྨཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ ཝཱ ཡ་ཐཱ ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒོ’’ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷཱི་ན་མྤི མི་སྶ་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ན པ་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཝ. ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་མུ་ཏྟི་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་ཉྷི ནི་པྥཱ་ད་ན་ཊྛེ་ན ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦཾ, ན ནི་བྦཱ་ན་ནྟི.

ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ལ་དྡྷ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་རི་ཏུ་སྶ་ཏི, ས་ནྟུ་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ལ་དྡྷཱ ཏེ ཨ་ག་དྷི་ཏོ ཨ་མུ་ཙྪི་ཏོ་ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶཱི ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་ཉྙོ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ལ་གྒ་མཱ་ན་ས་ཏཱ་ཡ པ་ཝི་ཝེ་ཀཾ པ་རི་བྲཱུ་ཧེ་ནྟོ ཀེ་ན་ཙི ཨ་སཾ་ས་ཊྛོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ག་ཧ་ཊྛེ་ན ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ན ཝཱ. སོ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ས་མྤ་ནྣོ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ར་བྷ་ཏི ཨ་པྤ་ཏྟ་སྶ པ་ཏྟི་ཡཱ, ཨ་ན་དྷི་ག་མ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡ. ཨཱ་ར་བྷ་ནྟོ ཙ ཡ་ཐཱ་ས་མཱ་དི་ནྣཾ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱི་ལཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏི, ཏ་སྶ སཱི་ལ་སྶ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རོ, ཨ་ཡ་མ་སྶ སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ. ཏ་སྶ ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་མཱུ་ལ་ཀེ་ཧི པཱ་མོ་ཛྫ་པཱི་ཏི་པ་སྶ་དྡྷི་སུ་ཁེ་ཧི ས་མྨཱ བྲཱུ་ཧི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏི, ཨ་ཡ་མ་སྶ ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་དཱ. ཏ་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཛཱ་ནཾ པ་སྶཾ ནི་བྦི་ནྡ་ཏི, ནི་བྦི་ནྡཾ ཝི་ར་ཛྫ་ཏི, ཝི་རཱ་གཱ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏི, ཨ་ཡ་མ་སྶ པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་དཱ. ཝི་མུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ པ་ན་སྶ ཝི་མུ་ཏྟི་ས་མྤ་དཱ, ཏ་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟི་ཏོ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནནྟི ཨེ་ཏེ་སཾ ད་ས་ནྣཾ ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦཱི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་སྶ ཡོ ད་ས་ཧི ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་མོ, ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི. ཡཱ ནེ་སཾ པ་རེ་སཾ སཾ་ཀི་ཏྟ་ནཾ, ཨ་ཡཾ པ་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི. ཏཱ་སུ པུ་རི་མཱ ཉཱ་ཎ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཙ, ཨི་ཏ་རཱ ཀ་རུ་ཎཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཙཱ་ཏི ས་བྦཾ ཉཱ་ཎ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཀ་ཎྜཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ.

ད་ས་ཧི ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨོ་ཝཱ་དཾ དེ་ཏི, ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནཱ ནཱ་མ ཨ་ཏྲི་ཙྪ་ཏཱ་དི་ཀེ དཱུ་ར་ཏོ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་པྤི་ཙྪེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏཾ ཏཾ ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་པ་དི་ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་དི་ས་ནྟོ ཧི ཏཱ་ནི ‘‘ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ ཨོ་ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨོ་ཝ་ད་ཏི་ཡེ་ཝ ས་རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟེ་ན. སུ་ཁུ་མཾ ཨ་ཏྠཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ ཧོ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤཱི་ཏི ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ཝུ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ སུ་ཁུ་མ་ནི་པུ་ཎཾ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཝི་སེ་སེ་ཧི ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏི. ཀཱ་ར་ཎནྟི ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏཾ པ་ན ‘‘མ་ཧི་ཙྪ་ཏཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཏེ དོ་སཱ, ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཡ་མཱ་ནི་སཾ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནི་སཾ་ས་ད་སྶ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་མྨཱ ཧེ་ཏུ་ནཱ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ས་ནྡ་སྶ་ཀོ. གཱ་ཧེ་ཏུནྟི ཡ་ཐཱ ག་ཎྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀཱ་ཏུཾ, ཏ་ཏྠ པ་ཊྛ་པེ་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ ཏཾ ས་མཱ་དཱ་ནཾ ནི་ཙྩ་ལཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨུ་སྶོ་ལ༹ྷི་ཡཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ ཨུ་ཏྟེ་ཛེ་ཏཱི་ཏི ས་མུ་ཏྟེ་ཛ་ཀོ. ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏེཏི ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ཛཱ་ཏུ་སྶཱ་ཧེ. ཝ་ཎྞཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨཱ་ཡ་ཏི་ཉྩ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་གུ་ཎཾ ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ས་མྤ་ཧཾ་སེ་ཏི ས་མྨ་དེ་ཝ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཏོ་སེ་ཏཱི་ཏི ས་མྤ་ཧཾ་ས་ཀོ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟུ་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ.

གཱ་ཧ་གཱ་ཧ་ཀཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

པ་ཉྩ་ལཱ་བྷ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༥༣. ས་ཏྠུ ས་མྨུ་ཁཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཎྞོ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོཏི. ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ ཝ་ཎྞ་སྶ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་གུ་ཎ་ས་མུ་ཊྛི་ཏ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. མ་ནྡ་མ་ནྡོ ཝི་ཡཱཏི ཨ་ཏི ཝི་ཡ ཨ་ཚེ་ཀོ ཝི་ཡ. ཨ་བ་ལ་བ་ལོ ཝི་ཡཱཏི ཨ་ཏི ཝི་ཡ ཨ་བ་ལོ ཝི་ཡ. བྷཱ་ཀུ་ཊི་ཀ་བྷཱ་ཀུ་ཊི་ཀོ ཝི་ཡཱཏི ཨ་ཏི ཝི་ཡ དུ་མྨུ་ཁོ ཝི་ཡ. ཨ་ནུ་མ་སྶཱཏི ཨ་ནུ་མ་སི་ཏྭཱ, ད་ས ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ས་རཱུ་པ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙ ཨ་ནུ་པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནཾ པ་ན ནེ་སཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ས་ནཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ’’ཏི. ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ཧི ཝ་ཎྞ་བྷཱ་ས་ནཾ ཨེ་ཀོ ལཱ་བྷོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི. པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ དྷ་མྨ་ག་རུ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

པ་ཉྩ་ལཱ་བྷ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཙཱ་རི་ཀཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༥༤. ཨ་བྷི་ར་མ་ནཾ ཨ་བྷི་ར་ཏཾ, ཏ་དེ་ཝ ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀ་ལོ་པཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་བྷི་ར་ནྟ’’ནྟི. བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ཉྩེ་ཏཾ. ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཨ་བྷི་ར་མི་ཏྭཱ ཙི་ར་ཝི་ཧཱ་རོ་པི ན་ཏྠི ས་མྨ་དེ་ཝ པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ. ས་བྦ་ས་ཧཱ ཧི བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ ཨ་ས་ཡ྄ཧ་ལཱ་བྷི་ནོ.

པུ་བྦེ དྷ་མྨ་ག་རུ་ཏཱ་ཀི་ཏྟ་ན་པ་ས་ངྒེ་ན ག་ཧི་ཏཾ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཉྩ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཱ་དིཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏྭཱ ཝ་ན་ཝཱ་སི་ཏི་སྶ་སཱ་མ་ཎེ་ར་སྶ ཝ་ཏྠུཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཨཱ་ཀཱ་ས་གཱ་མཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ ‘‘ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ངྒྷ་ཀ་མྨེ་ན སི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ་པི ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ས་ཏྠུ ཨཱ་ཎཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ‘‘བུ་དྡྷ་དཱ་ཡ་ཛྫཾ ཏེ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་པ་རེ ‘‘ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶ་སྶེ་ཝ ཏ་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ ས་ཏྠཱ ‘བུ་དྡྷ་དཱ་ཡ་ཛྫཾ ཏེ ད་སྶཱ་མཱི’ཏི ཨ་ཝོ་ཙཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱཏི དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནཱ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ.

ན་ཝ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏི་ཀཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་ས་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་མེ་ཝ, ཏ་ཏོ པ་རཾ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ད་ནྡྷ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ག་མ་ན་ཏོ. ས་མ་ནྟཱཏི ག་ཏ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཙ་ཏཱུ་སུ པ་སྶེ་སུ. ཨ་ཉྙེ་ན་པི ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཏ་རུ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན་པི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་མ་ཎྜ་ལེ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཉཱ་ཎ་པ་རི་པཱ་ཀཱ་དི་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ནི་ཀྑ་མ་ཏི, ཨ་ནྟོ་མ་ཎྜ་ལཾ ཨོ་ཏ་ར་ཏི. ས་ཏྟ་ཧི ཝཱཏི་ཨཱ་དི ‘‘ཨེ་ཀཾ མཱ་སཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

ས་རཱི་ར་ཕཱ་སུ་ཀ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ནེ ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་སེ་ན ཨུ་སྶ་ནྣ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་སྶ ས་རཱི་ར་སྶ ཝི་རེ་ཙ་ནེ་ན ཕཱ་སུ་བྷཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ. ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ལཱ་བྷི་ཀ་ངྑ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷཱུ་པ་མ་སུ་ཏྟ (ཨ. ནི. ༧.༧༢) མ་གྷ་དེ་ཝ་ཛཱ་ཏ་ཀཱ་དི་དེ་ས་ནཱ་ནཾ (ཛཱ. ༡.༡.༩) ཝི་ཡ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ལ་སྶ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ནེ་ན. སུ་རཱ་པཱ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙཱ་པ་ནེ (པཱ་ཙི. ༣༢༦) ཝི་ཡ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡ. བོ་དྷ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟེ ཨ་ངྒུ་ལི་མཱ་ལཱ་དི་ཀེ བོ་དྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་ས་ཉྩ པུ་གྒ་ལཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཙཱ་རི་ཀཱ ནི་བ་དྡྷ་ཙཱ་རི་ཀཱ.

༢༥༥. ཨ་པ་རི་གྒ་ཧ་བྷཱ་ཝཾ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ལ་གྒ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཱུ་ཐཾ པ་ཧཱ་ཡ…པེ… མ་ཏྟ་ཧ་ཏྠཱི ཝི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ས་ཧཱ་ཡ་ཀི་ཙྩོཏི ས་ཧཱ་ཡ་ཀི་ཙྩ་ར་ཧི་ཏོ སཱི་ཧོ ཝི་ཡ. ཏེ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རི་ཏཾ ཏེ་ཛ་ཝ་ནྟ་ཏ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་དཱ པ་ན ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀོ ན ས་ཀྐཱ ལ་དྡྷུནྟི ཨི་ད་མེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. བ་ཧཱུ་ཧཱིཏི་ཨཱ་དི པ་ན ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཐེ་ར་སྶ པ་རི་སཱ སུ་ཝི་ནཱི་ཏཱ ཙི་ཎྞ་ག་རུ་ཝཱ་སཱ ག་རུ་ནོ ཨི་ཙྪཱ་ནུ་རཱུ་པ་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་ཏི.

ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎ་ཡུ་ཏྟེ ཨ་དྡྷཱ་ན་ག་མ་ནེ ཙཱ་རི་ཀཱ་ནཾ ཝོ་ཧཱ་རོ སཱ་ས་ནེ ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀེ་ན་ཙི་དེ་ཝ ནི་མི་ཏྟེ་ན ཀི་སྨི་ཉྩི ཨ་ཏྠེ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་ར་ཧི་ཏེ་པི ཨ་ཉྙ་སྨིཾ པ་ཝ་ཏྟི རུ་ལ༹ྷཱི ནཱ་མ. ཝི་ཛི་ཏ་མཱ་ར་ཏྟཱ ས་ངྒཱ་མ་ཝི་ཛ་ཡ་མ་ཧཱ་ཡོ་དྷོ ཝི་ཡ. ཨ་ཉྙཾ སེ་ཝི་ཏྭཱཏི ‘‘མ་མ ཨཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ས་ཏྠུ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་རོ་ཙ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཉྙཾ བྷི་ཀྑུཾ སེ་ཝི་ཏྭཱ.

བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཏཾ་ཏཾ་པུ་གྒ་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཏ་ད་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་མེ་ཝ དྷ་མྨིཾ ཀ་ཐཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཙཱུ་ལ༹་གོ་སི་ངྒ་སུ་ཏྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སཱ་མ་གྒི་ར་སཱ་ནི་སཾ་སནྟི ‘‘ཀ་ཙྩི པ་ན ཝོ, ཨ་ནུ་རུ་དྡྷཱ, ས་མ་གྒཱ ས་མྨོ་ད་མཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༣༢༦) སཱ་མ་གྒི་ར་སཱ་ནི་སཾ་སཾ ཀ་ཐེ་སི. ཨཱ་ཝ་ས་ཐཱ་ནི་སཾ་སནྟི ‘‘སཱི་ཏཾ ཨུ་ཎྷཾ པ་ཊི་ཧ་ན་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༢༩༥, ༣༡༥) ཨཱ་ཝ་ས་ཐ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ. ས་ཏི་པ་ཊི་ལཱ་བྷི་ཀནྟི ཛོ་ཏི་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ ལཱ་མ་ཀཾ ཋཱ་ནཾ ཨོ་ཏི་ཎྞ་མ་ཏྟེ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་པ་ལླ་ངྐེ པ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ པ་ཏྠ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ནྟོ ཨཱ་ག་ཏོ. ཏཱ་དི་ས་སྶ ནཱ་མ པ་མཱ་ད་ཝི་ཧཱ་རོ ན ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཡ་ཐཱ ཀ་སྶ་པོ བྷ་ག་ཝཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ས་ཏིཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏུཾ དྷ་མྨིཾ ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་སི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་མེ་ཝ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཀ་ཐཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ གྷ་ཊི་ཀཱ་ར་སུ་ཏྟཾ (མ. ནི. ༢.༢༨༢) ཀ་ཐེ་སི. ཙ་ཏྟཱ་རོ དྷ་མྨུ་དྡེ་སེཏི – ‘‘ཨུ་པ་ནཱི་ཡ་ཏི ལོ་ཀོ ཨ་དྡྷུ་ཝོ, ཨ་ཏཱ་ཎོ ལོ་ཀོ ཨ་ན་བྷི་སྶ་རོ, ཨ་སྶ་ཀོ ལོ་ཀོ ས་བྦཾ པ་ཧཱ་ཡ ག་མ་ནཱི་ཡཾ, ཨཱུ་ནོ ལོ་ཀོ ཨ་ཏི་ཏྟོ ཏ་ཎྷཱ་དཱ་སོ ཙཱ’’ཏི (མ. ནི. ༢.༣༠༥) ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ དྷ་མྨུ་དྡེ་སེ ཀ་ཐེ་སི. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏེ དྷ་མྨུ་དྡེ་སཱ ར་ཊྛ་པཱ་ལ་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༢.༣༠༤) ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ར་ཊྛ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན ར་ཉྙོ ཀོ་ར་བྱ་སྶ ཀ་ཐི་ཏཱ, ཏེ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཐེ་རེ་ན ཏ་ཏྠ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ར་ཊྛ་པཱ་ལ་སུ་ཏྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ སུ་ཏྟེ – ‘‘ཨ་ཏྠི ཁོ, མ་ཧཱ་རཱ་ཛ, ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཛཱ་ན་ཏཱ པ་སྶ་ཏཱ ཨ་ར་ཧ་ཏཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ དྷ་མྨུ་དྡེ་སཱ ཨུ་དྡི་ཊྛཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༢.༣༠༥) པཱ་ན་ཀཱ་ནི་སཾ་ས་ཀ་ཐནྟི ‘‘ཨ་གྒི་ཧུ་ཏྟཾ མུ་ཁཾ ཡ་ཉྙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༢.༤༠༠; སུ. ནི. ༥༧༣) ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་སེ་ན པཱ་ན་ཀ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་སི. ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝེ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ཀ་ཐེ་སི, ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ བྷ་གུཾ དྷ་མྨི་ཡཱ ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྡ་སྶེ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༣.༢༣༨). ཨ་ན་ནྟ་ན་ཡནྟི ཨ་པ་རི་མཱ་ཎ་དེ་ས་ནཱ་ན་ཡཾ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་དི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ དྷ་མྨིཾ ཀ་ཐཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་ཎྞ, ཨ་ཡ་མྤི ཨ་པྤི་ཙྪ་ཀ་ཐཱ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི བ་ཧཱུ་ཧི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི ནཱ་ནཱ་ན་ཡཾ དེ་སེ་ཏི. ཀ་ཐཾ ཏ་ཐཱ དེ་སི་ཏཾ ཐེ་རོ ཨ་ཉྙཱ་སཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པ་ཏྟ་སྶ…པེ… ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི.

ཙཱ་རི་ཀཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ས་ཏྟ་ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཉྷ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༥༦. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི. ཡ་དཱ ཛཱ་ཏི་བྷཱུ་མ་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ ས་ཏྠུ ས་མྨུ་ཁཱ ཐེ་ར་སྶ ཝ་ཎྞཾ བྷཱ་སིཾ་སུ, ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. སཱི་སཱ་ནུ་ལོ་ཀཱི ཧུ་ཏྭཱ པི་ཊྛི་ཏོ པི་ཊྛི་ཏོ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནཾ ཐེ་རེ་ན ས་མཱ་ག་མེ ཨཱ་ད་ར་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ པཱ་ཋེ ‘‘ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི, ‘‘ཏ་ར་མཱ་ན་རཱུ་པོ’’ཏི ཙ. ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ནི་ལཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི, ཏཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ན ཧི དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི ཏ་སྶ ཐེ་ར་སྶ ནི་སི་ནྣ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཉཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ནི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ‘‘ཀ་ཙྩི ནུ ཁོ མཾ ཨ་དི་སྭཱ་ཝ ག་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཙི་ནྟཱ ཨཱ་ད་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཡུ་ཏྟཾ. ན ཧི ས་ཏྠཱ་རཾ ད་ཊྛུཾ ཨཱ་ག་ཏོ སཱ་ཝ་ཀོ ཨ་པི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀོ་ཎྜ་ཉྙོ ས་ཏྠུ་ཀ་པྤཾ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏིཾ ཏ་ཏྠ ཝ་ས་ནྟཾ ཨ་དི་སྭཱ་ཝ ག་ཙྪ་ན་ཀོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི. དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རནྟི ས་མྤ་དཱ་ནེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི.

༢༥༧. པུ་རི་མ་ཀ་ཐཱ་ཡཱཏི པ་ཋ་མཱ་ལཱ་པེ. ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ཡཱཏི ན་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ. པ་ཙྪི་མ་ཀ་ཐཱ ན ཛཱ་ཡ་ཏཱིཏི པ་ཙྪཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཝ་ས་རོ ན ཧོ་ཏི. ས་ཏྟ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡོ པུ་ཙྪི དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན. ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷི ནཱ་མ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ. ཡ་སྨཱ ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་མྤི པ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཏྠེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཱ་དཱི་སུ ཋི་ཏ་སྶ་པི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སོ མ་ཏྠ་ཀཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ས་སྶ མ་ཏྠ་ཀཾ ཨ་པྤ་ཏྟ་ཏྟཱ. ས་བྦཾ པ་ཊི་ཀྑི་པཱིཏི ས་ཏྟ་མ་མྤི པ་ཉྷཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི, ཨི་ཏ་རེ་སུ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི.

ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནནྟི ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་མཱ་ཧ. ཨི་དཱ་ནི པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན་པི ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དྭེ་དྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ག་ཧ་ཎཱུ་པཱ་དཱ་ནནྟི ད་ལ༹ྷ་གྒ་ཧ་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ནཱ་དི་ཀ’’ནྟི. པ་ཙྩ་ཡཱུ་པཱ་དཱ་ནནྟི ཡཾ ཀི་ཉྩི པ་ཙྩ་ཡ་མཱ་ཧ. སོ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལཾ ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཎྷ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ནནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྩ་ཡཱུ་པཱ་དཱ་ནཾ ནཱ་མ…པེ… པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི. ‘‘ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༨, ༣༠) ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ཀ་ཐེ་ནྟི. ན ཙ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟནྟི ཨུ་པཱ་དཱ་ནེ་ཧི ཨེ་ཏཾ ན ས་ཧི་ཏཾ ནཱ་པི ཨུ་པཱ་དཱ་ནེ་ཧི ས་ཧ པ་ཝ་ཏྟི ཧུ་ཏྭཱ. ན ཙ ཀ་ཉྩི དྷ་མྨཾ ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏཱིཏི ཀ་སྶ་ཙི དྷ་མྨ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ན ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏི. པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་ནྟེཏི ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦ་ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ནྟེ ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་མ་ཏ་དྷཱ་ཏུ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ ཀ་ཐེ་ནྟི, ཀ་ཐེ་ནྟཱ་ན་ཉྩ ཡ་ཐཱ ཏ་སྶ ཀོ་ཙི པ་ཙྩ་ཡོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་པི ཡ་ཐཱ ཀོ་ཙི པ་ཙྩ་ཡོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པུ་ན པུ་ཙྪཾ ཨཱ་ར་བྷི ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ.

༢༥༨. ས་བྦ་པ་རི་ཝ་ཏྟེ་སཱུཏི ས་བྦེ་སུ པ་ཉྷ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནེ་སུ, པ་ཉྷ་ཝཱ་རེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ག་ཧ་ཎ་དྷ་མྨ་མེ་ཝཱཏི ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ག་ཎྷ་ཏཱི་ཏི ག་ཧ་ཎཾ, ས་ཧ ག་ཧ་ཎེ་ནཱ་ཏི ས་ག་ཧ་ཎཾ, ཨུ་པཱ་དཱ་ནི་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཝ་ཊྚ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝ་ཊྚ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་ག་ཏོ་ཏི ཝ་ཊྚཱ་ནུ་ག་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལ་མ་ཏྟ་སྶ་པི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཡོ པ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷེ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ སཱི་ལེ ཋི་ཏོ, སོ་པི ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨི་མེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི.

ས་ཏྟ་ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཉྷ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ས་ཏྟ་ར་ཐ་ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༥༩. ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ ‘‘ཡཱ་ཝ ཧེ་ཊྛི་མ་སོ་པཱ་ན་ཀ་ལེ༹་ཝ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཨ་ཏྠོཏི པ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ཙི་ཏྟ་ཝི་སུ་དྡྷི ཧེ་ཏྠ སཱི་ལ་ཝི་སུ་དྡྷིཾ པ་ཡོ་ཛེ་ཏི ཏ་སྶ ཏ་ད་ཏྠ་ཏྟཱ. སཱི་ལ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཀི་ཙྩཾ ཀ་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི ས་མཱ་དྷི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ས་མཱ་དྷི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ ཧི སཱི་ལ་ཝི་སུ་དྡྷི ནཱ་མ. ས་བྦ་པ་དེ་སཱུཏི ‘‘ཙི་ཏྟ་ཝི་སུ་དྡྷི ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ དི་ཊྛི་ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་བྦ་པ་དེ་སུ, དི་ཊྛི་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཾ ཋི་ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་ཝི་སུ་དྡྷ་ཀི་ཙྩཾ ཀ་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

སཱ་ཝ་ཏྠི་ན་ག་རཾ ཝི་ཡ ས་ཀྐཱ་ཡ་ན་ག་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. སཱ་ཀེ་ཏ་ན་ག་རཾ ཝི་ཡ ནི་བྦཱ་ན་ན་ག་རཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཨ་ཙྩཱ་ཡི་ཀ་སྶ ཀི་ཙྩ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀཱ་ལོ ཝི་ཡ ན་ཝ་མེ་ནེ་ཝ ཁ་ཎེ་ན པ་ཏྟ་བྦ་སྶ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཨུ་པཱ་ད་ཀཱ་ལོ. ཡ་ཐཱ ར་ཉྙོ ས་ཏྟ་མེ་ན ར་ཐ་ཝི་ནཱི་ཏེ་ན སཱ་ཀེ་ཏེ ཨ་ནྟེ་པུ་ར་དྭཱ་རེ ཨོ་རུ་ལ༹ྷ་སྶ ན ཏཱ་ཝ ཀི་ཙྩཾ ནི་ཊྛི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, སཾ་ཝི་དྷཱ་ཏ་བྦ་སཾ་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཉཱ་ཏི་མི་ཏྟ་ག་ཎ་པ་རི་ཝུ་ཏ་སྶ སུ་ར་ས་བྷོ་ཛ་ན་པ་རི་བྷོ་གེ ནི་ཊྛི་ཏཾ ནཱ་མ སི་ཡཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཀི་ལེ་སེ ཁེ་པེ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་པ་ཧཱ་ན་སཱ་དྷ་ཀ་ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལ་ས་མ་ངྒི་ཀཱ་ལེ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཀི་ཙྩཾ ནི་ཊྛི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡོ་གི་ནོ…པེ… ཀཱ་ལོ ད་ཊྛ་བྦོ’’ཏི. ཏ་ཏྠ པ་རོ་པ་ཎྞཱ་ས ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ ནཱ་མ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ པ་རོ་པ་ཎྞཱ་ས ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨཱ. ནི་རོ་དྷ་ས་ཡ་ནེཏི ནི་བྦཱ་ན་ས་ཡ་ནེ.

‘‘ཝི་སུ་དྡྷི་ཡོ’’ཏི ཝཱ ‘‘ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཱི’’ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཾ, བྱ་ཉྫ་ན་མེ་ཝ ནཱ་ན་ནྟི ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ན་ཉྙ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཨཱ་ཡ་སྨཱ པུ་ཎྞོ ད་ས ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཝི་སྶ་ཛྫེ་སཱིཏི ས་ཏྟ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡོ ནཱ་མ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནྟོ་པི ད་ས ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རོ ས་ཏྟ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡོ པུ་ཙྪ་ནྟོ ད་ས ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི པུ་ཙྪཱི་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ནྟི པ་ཉྷཾ. ཀིཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པུ་ཙྪཱིཏི ཝི་སུ་དྡྷི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི པུ་ཙྪཱ་མཱི་ཏི ཀིཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པུ་ཙྪི. ད་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་ལཱ་བྷི་ནཾ ཐེ་རཾ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡོ པུ་ཙྪ་ནྟོ པུ་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ པུ་ཙྪ་ནེ་ན ཀིཾ ཏི་ཏྠ་ཀུ་ས་ལོ ཝཱ པ་ན ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ས་ཡ་སྨིཾ པུ་ཙྪི, ཨུ་དཱ་ཧུ པཱ་ནཱི་ཡ་ཏྠི་ཀ་མ་ཏི་ཏྠེ་ཧི ཚི་ནྣ་ཏ་ཊེ་ཧི པཱ་ཏེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཨ་ཏི་ཏྠ་ཀུ་ས་ལོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ཝི་ས་ཡ་སྨིཾ པུ་ཙྪཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་པ་ཀྑེ་པི ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡ་ད་ཏྠ་མ་སྶ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཨཱ་ར་དྡྷཱ, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ‘‘ཏི་ཏྠ་ཀུ་ས་ལོ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ ཝི་སུ་དྡྷི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟེ་པི ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ད་མི་ནཱཏི ཡཾ ‘‘སཾ་ཁི་ཏྟཾ, ཝི་ཏྠི་ཎྞ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨི་མི་ནཱ ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་ན ན་ཡེ་ན ཝི་དྷི་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.