༧. ཙཱུ་ལ༹་ཧ་ཏྠི་པ་དོ་པ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༨༨. སེ་ཏ་པ་རི་ཝཱ་རོཏི སེ་ཏ་པ་ཊི་ཙྪ་དོ, སེ་ཏ་ཝ་ཎྞཱ་ལ་ངྐཱ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་བྦེ པ་ན ‘‘སེ་ཏཱ་ལ་ངྐཱ་རཱ’’ཏི ཨ་སྶཱ་ལ་ངྐཱ་རོ ག་ཧི་ཏོ, ཨི་དྷ ཙ་ཀྐ་པ་ཉྫ་ར་ཀུ་བྦ་རཱ་དི་ར་ཐཱ་ཝ་ཡ་ཝེ་སུ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ལ་ངྐཱ་རོ. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་ནཱཏི ཨེ་ཝཾ ‘‘སེ་ཏཱ་ཡ སུ་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཀཱ་རེ་ན སཾ་ཡུ་ཏྟ་མ་ཧཱ་ཝ་གྒེ (སཾ. ནི. ༥.༤) ཝུ་ཏྟེ་ན. ནཱ་ཏི་མ་ཧཱ ཡུ་དྡྷ་མ་ཎྜ་ལེ ས་ཉྩཱ་ར་སུ་ཁ་ཏྠཾ. ཡོ་དྷོ སཱ་ར་ཐཱི་ཏི དྭི་ནྣཾ, པ་ཧ་ར་ཎ་དཱ་ཡ་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ ཏི་ཎྞཾ ཝཱ.
ན་ག་རཾ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ ཀ་རོ་ཏི ན་ག་ར་སོ་བྷ་ན་ཏྠཾ. ཨི་དཾ ཀི་ར ཏ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཛཱ་ཎུ་སྶོ་ཎི་ཊྛཱ་ན་ནྟ་རཾ ཛཱ་ཏི་སི་དྡྷཾ པ་ར་མྤ་རཱ་ག་ཏཾ ཙཱ་རི་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏོ ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ཧི དི་ཝ་སེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ན་ག་ར་ཝཱ་སི་ནོ་པི ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟི. པུ་ཉྙ་ཝཱ་དི་མ་ངྒ་ལ་ཀ་ཐ་ནེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ མཱ་ངྒ་ལི་ཀཱ. སུ་ཝ་ཏྠི་པ་ཏྟ་ནཱ་ཡ སོ་ཝ་ཏྠི་ཀཱ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཝ་ནྡཱི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ཡ་ས་སི་རི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱཏི ཡ་ས་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ སི་རི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ, པ་རི་ཝཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙེ་ཝ ཝི་བྷ་ཝ་སོ་བྷཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ན་ག་རཱ་བྷི་མུ་ཁོ པཱ་ཡཱ་སི ཨ་ཏྟ་ནོ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝེ་ལཱ་ཡ. པ་ཎྜི་ཏོ མ་ཉྙེཏི ཨེ་ཏྠ མ་ཉྙེཏི ཨི་དཾ ‘‘མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་ན་ཏྠཾ ནི་པཱ་ཏ་པ་དཾ. ཏ་སྶ ཨི་ཏི-ས་དྡཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཎྜི་ཏོ་ཏི མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ནུ་མ་ཏི་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དཱ་ཧུ ནོ’’ཏི. ‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ཏི བྷ་ཝཾ ཝ་ཙྪཱ་ཡ་ནོ ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡ’’ནྟི ཧི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པུ་ན ག་ཎྷ་ནྟོ ‘‘པ་ཎྜི་ཏོ མ་ཉྙེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷ་ཝཾ ཝ་ཙྪཱ་ཡ་ནོ, ས་མ་ཎཾ གོ་ཏ་མཾ པ་ཎྜི་ཏོ་ཏི མ་ཉྙ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ ནོ’’ཏི, ཡ་ཐཱ ཏེ ཁ་མེ་ཡྻ, ཏ་ཐཱ ནཾ ཀ་ཐེ་ཧཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨ་ཧཾ ཀོ ནཱ་མ, མ་མ ཨ་ཝི་ས་ཡོ ཨེ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀོ ཙཱཏི ཧེ་ཏུ་ནི་སྶ་ཀྐེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ཏོ ཙཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཛཱ་ནི་སྶཱ་མཱི’’ཏི, ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡཾ ཛཱ་ནེ་ཡྻཾ, ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ མ་ཡི ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བུ་དྡྷོ་ཡེ་ཝ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཨ་བུ་དྡྷ་སྶ ས་བྦ་ཐཱ བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ ཁོ པ་ནེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨོ་ར་མ་ཏྟ་ཀཾ སཱི་ལ་མ་ཏྟ་ཀཾ, ཡེ་ན པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཝ་ཎྞཾ ཝ་ད་མཱ་ནོ ཝ་དེ་ཡྻ (དཱི. ནི. ༡.༧), ཨ་ཏྠི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙེ་ཝ དྷ་མྨཱ ག་མྦྷཱི་རཱ དུ་དྡ་སཱ དུ་ར་ནུ་བོ་དྷཱ …པེ… ཡེ་ཧི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཙྩཾ ཝ་ཎྞཾ ས་མྨཱ ཝ་ད་མཱ་ནོ ཝ་དེ་ཡྻཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༢༨) ཙ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘སོ་པི ནཱུ་ན་སྶ ཏཱ་དི་སོ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་དེ. པ་ས་ཏྠ པ་ས་ཏྠོཏི པ་ས་ཏྠེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎེ་ཧེ་ཝ སོ པ་ས་ཏྠོ, ན ཏ་སྶ ཀི་ཏྟི་ནཱ, པ་སཾ་སཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ པཱ་སཾ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་གུ་ཎཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. མ་ཎི་ར་ཏ་ནནྟི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ མ་ཎི་ར་ཏ་ནཾ. ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ པཱ་སཾ་སཱ་ན་མྤི པཱ་སཾ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ས་ཏྠེ་ཧི ཝཱ’’ཏི དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤོ ག་ཧི་ཏོ.
ཨ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏོ ཨ་ཏྠོ, སོ ཨེ་ཝ ཝ་ས་ཏཱི་ཏི ཝ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཝ་སོ, ཏ་སྶ ཏ་སྶ པ་ཡོ་ག་སྶ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་བྷཱུ་ཏཾ ཕ་ལ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠ་ཝ་ས་ནྟི ཨ་ཏྠཱ་ནི་སཾ་ས’’ནྟི. ཨ་ཏྠོ ཝཱ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཝ་སོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཝ་སོ, ཀཱ་ར་ཎཾ. ནཱ་ག་ཝ་ན་ཝཱ་སི་ཀོཏི ཧ་ཏྠི་ནཱ་གཱ་ནཾ ཝི་ཙ་ར་ཎ་ཝ་ནེ ཏེ་སཾ ག་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ཝ་ས་ན་ཀོ. ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏ་སི་པྤོཏི ཨ་སི་ཀྑི་ཏ་ཧ་ཏྠི་སི་པྤོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ཝི་ཏྠ་ཏ་སྶ པ་ད་མ་ཏྟ་སྶ ད་སྶ་ནེ་ན ‘‘མ་ཧཱ ཝ་ཏ, བྷོ ནཱ་གོ’’ཏི ནི་ཊྛཱ་ག་མ་ན་ཏོ. པ་ར་ཏོ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ. ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་སི་པྤོ པུ་རི་སོ ནཱ་ག་ཝ་ནི་ཀོ་ཏི ཨཱ་ག་ཏོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ཝི་ཏྠ་ཏ་སྶ པ་ད་སྶ ཨུ་ཙྩ་སྶ ཙ ནི་སེ་ཝི་ཏ་སྶ བྱ་བྷི་ཙཱ་ར་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཏ་ཏྟ་ཀེ་ན ནི་ཊྛཾ ཨ་ག་ནྟྭཱ མ་ཧཱ་ཧ་ཏྠིཾ དི་སྭཱ་ཝ ནི་ཊྛཱ་ག་མ་ན་ཏོ. ཉཱ་ཎཾ པ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཉཱ་ཎ་པ་དཱ་ནི, ཁ་ཏྟི་ཡ་པ་ཎྜི་ཏཱ་དཱི་ནཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཝི་ནཱི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ན་ཡེ་ཧི ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནི. ཏཱ་ནི ཧི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་ག་ནྡྷ་ཧ་ཏྠི་ནོ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ཀྐ་ནྟ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི. ཙ་ཏྟཱ་རཱིཏི པ་ན ཝི་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཨི་དྷ ཁ་ཏྟི་ཡ་པ་ཎྜི་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ.
༢༨༩. པུ་གྒ་ལེ་སུ པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ ནི་པུ་ཎ་ཏཱ པ་ཎྜི་ཏ་ས་མ་ཉྙཱ ནི་པུ་ཎ་ཏྠ་སྶ ད་སྶ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཁུ་མ་ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ས་མ་ཏྠེ’’ཏི. ཀ་ཏ-ས་དྡོ ཨི་དྷ ནི་པྥ་ནྣ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. པ་རེ པ་ཝ་ད་ནྟི ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་ར་པྤ་ཝཱ་དོ, པ་ར་ས་མ་ཡོ. པ་རེ་ཧི པ་ཝ་ད་ནཾ པ་ར་པྤ་ཝཱ་དོ, ཝི་གྒཱ་ཧི་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་ར་ཝཱ་ད་མ་དྡ་ནཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཏ་པ་ར་པྤ་ཝཱ་དེ ཙེ་ཝ པ་རེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཀ་ཏ་ཝཱ་ད་པ་རི་ཙ་ཡེ ཙཱ’’ཏི, པ་ར་ས་མ་ཡེ་སུ པ་ར་ཝཱ་ད་མ་དྡ་ནེ་སུ ཙ ནི་པྥ་ནྣེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝཱ་ལ་ཝེ་དྷི་རཱུ་པེཏི ཝཱ་ལ་ཝེ་དྷི་པ་ཏི་རཱུ་པེ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝཱ་ལ་ཝེ་དྷི་དྷ་ནུ་གྒ་ཧ་ས་དི་སེ’’ཏི. ཝཱ་ལནྟི ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ བྷི་ནྣ་སྶ ཝཱ་ལ་སྶ ཨཾ་སུ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝཱ་ལཾ. བྷི་ནྡ་ནྟཱ ཝི་ཡཱཏི གྷ་ཊཱ་དིཾ ས་ཝི་གྒ་ཧཾ མུ་གྒ་རཱ་དི་ནཱ བྷི་ནྡ་ནྟཱ ཝི་ཡ, དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ནི ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ བྷི་ནྡ་ནྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨ་ཏྠཾ གུ་ཡ྄ཧཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ས་ངྑ་ཏཾ པ་ད་པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དུ་པ་ད་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ད་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ་དོ, དོ་སོ. པུ་ཙྪཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི པ་ཉྷོ, ཨ་ཏྠོ. པུ་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་ཉྷོ, ས་དྡོ. ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ པ་ཉྷེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི ཙ པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ སི་ཁཱ་ཝ་ག་མ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. སེ་ཡྻོཏི ཨུ་ཏྟ་མོ, པ་ར་མོ ལཱ་བྷོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་ད་ཝི་དྷ་མ་ན་བྷ་ཡེ་ན་པི པ་རེ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི་ཏུཾ ན ཝི་ས་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཝཱ་ད་ཝི་དྷ་མ་ནེ་ན ཝི་ནཱ་པི ན ཝི་ས་ཧ་ནྟི ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཙི་ཏྟཾ པ་སཱི་ད་ཏི པ་རེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་མྤི ཝི་སྶ་ཏྠཾ ནི་ཡྻཱ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མཱ ཧོ་ནྟི ཨོ་དྷི་ས་ཀ་མེ་ཏྟཱ་ཕ་ར་ཎ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཏ་སྶ མེ་ཏྟཱ་ཡ་ན་སྶ. ད་སྶ་ན་ས་མྤ་ནྣཱཏི ད་ཊྛ་བྦ་ཏཱ་ཡ ས་མྤ་ནྣཱ ད་སྶ་ནཱ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ད་སྶ་ནཱི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན སཱ་ཝ་ཀཱཏི ལོ་ཀི་ཡ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ན སཱ་ཝ་ཀཱ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ན པ་ན སཱ་ཝ་ཀ་ཏྟཾ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི, ཏ་ཉྩ པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨི་དྷ ག་ཧ་ཊྛ་ཝ་སེ་ན, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ན སཱ་ཝ་ཀ་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ ཧི པ་ར་ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝི་ནོ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ, ཨཱ་ཙཱ་ར་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ་པི ཏཱ་དི་སཱ བྷ་ཝ་ནྟི. ཐོ་ཀེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘མ་ནཾ ཨ་ན་སྶཱ་མཱ’’ཏི པ་ད་སྶ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི.
༢༩༠. ཨུ་དཱ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏི ཨུ་བྦེ་ག་པཱི་ཏི་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཝཱ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ཨུ་དཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དཱ་ཧཱ་རཾ ཨུ་དཱ་ཧ་རཱི’’ཏི. ཨ་སྶ དྷ་མྨ་སྶཱཏི ཨ་སྶ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་དྡྷ་མྨ་པུ་བྦ་ཀ་སྶ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་དྡྷ་མྨ་སྶ. སོཏི ཧ་ཏྠི་པ་དོ་པ་མོ ཧ་ཏྠི་པ་དོ་པ་མ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ དྷ་མྨོ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ་མ་གྒ་མ་ཏྟེ་ན. ཀཱ་མཾ ཏེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ་མ་གྒེ་ན་པི ཧ་ཏྠི་པ་དོ་པ་མ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ དྷ་མྨོ པ་རི་པུ་ཎྞོ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཝེ་དི་ཏ་ཏྟཱ, སོ ཙ ཁོ ས་ངྑེ་པ་ཏོ, ན ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན པ་རི་པཱུ་རོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་དི ཡ་ཐཱ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ཧ་ཏྠི་པ་དོ་པ་མོ པ་རི་པཱུ་རོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ར་དྡྷཱ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཀུ་ས་ལོ་ཏི ན ཝུ་ཏྟོཏི ཙོ་ད་ནཱ.
༢༩༡. ཨཱ་ཡཱ་མ་ཏོ་པཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན ཨུ་བྦེ་དྷེ་ན་པི ར་སྶཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ནཱི་ཙ་ཀཱ་ཡཱ ཧི ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཨུ་ཙྩཱཏི ཨུ་ཙྩ་ཀཱ. ནི་སེ་ཝ་ནཾ, ནི་སེ་ཝ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝཱ ནི་སེ་ཝི་ཏཾ. ནི་སེ་ཝ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཀ་ཎྜུ་ཡི་ཏ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཏྠཾ གྷཾ་ས་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཁ་ནྡྷ་པྤ་དེ་སེ གྷཾ་སི་ཏ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. ཨུ་ཙྩཱཏི ཨ་ནཱི་ཙཱ, ཨུ་བྦེ་དྷ་ཝ་ནྟི་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀཱ་ལཱ༹་རི་ཀཱཏི ཝི་ར་ལ༹་ད་ནྟཱ, ཝི་ས་ངྒ་ཏ་ད་ནྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ད་ནྟཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཀ་ལཱ༹་ར་ཏཱ་ཡཱཏི ཝི་ར་ལ༹་ཏཱ་ཡ. ཨཱ་ར་ཉྫི་ཏཱ་ནཱིཏི ར་ཉྫི་ཏཱ་ནི, ཝི་ལི་ཁི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཎེ་རུ་ཏཱ་ཡཱཏི ཀུ་ཊུ་མ་ལ་ས་ཎྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ. ཨ་ཡཾ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝཱ-ས་དྡོ སཾ་ས་ཡི་ཏ་ནི་ཙྪ་ཡ་ཏྠོ ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཨ་ཡཾ ཝཱ ཨི་མེ་སཾ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ས་བྦ་བཱ་ལོ ས་བྦ་མཱུ་ལ༹ྷོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༡༨༡).
ནཱ་ག་ཝ་ནཾ ཝི་ཡཱཏི མ་ཧཱ་ཧ་ཏྠི་ནོ ཝཱ་མ་ནི་ཀཱ་དཱི་ན་ཉྩ པ་ད་ད་སྶ་ན་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ནཱ་ག་ཝ་ནཾ ཝི་ཡ. ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ནཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ བཱ་ཧི་ར་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་དཱི་ན་ཉྩ པ་ད་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཙ ‘‘ཏཾ སུ་ཎཱ་ཧཱི’’ཏི པ་ད་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ཀུ་ས་ལོ ནཱ་ག་ཝ་ནི་ཀོ ཝི་ཡ ཡོ་གཱ་ཝ་ཙ་རོ པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་མཱ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ. མ་ཏྠ་ཀེ ཋ་ཏྭཱཏི ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱ. ཨི་མ་སྨི་མྤི ཋཱ་ནེཏི ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཁོ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་མེ་ཡྻ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨུ་པ་ཉྙཱ་ས་ན་ཊྛཱ་ནེ་པི.
སྭཱ་ཡནྟི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༡༩༠) ཨི་དྷ-ས་དྡ་མ་ཏྟཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ན ཡ་ཐཱ་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦཾ ཨི་དྷ-ས་དྡཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ལོ་ཀཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝུ་ཙྩ་ཏི ལོ་ཀ-ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ པ་ན ས་དྡ་ནྟ་ར་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཏཾ ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨོ་ཀཱ་སནྟི ཀ་ཉྩི པ་དེ་སཾ ཨི་ནྡ་སཱ་ལ་གུ་ཧཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨོ་ཀཱ་སཱ་པ་དི་ས་ན་སྶ་པི ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ.
ཏ་ཐཱ་ག་ཏ-ས་དྡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སོ མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ(མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༢) ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨི་དྷ པ་ན ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ཡ་སྨིཾ ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡེ, ཡ་སྨི་ཉྩ ཨོ་ཀཱ་སེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཏྟ་ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ་པི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹ཏི ཨི་མི་སྶཱ ཨེ་ཝ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ. ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོ, ཡཾ ཨེ་ཀི་སྶཱ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ དྭེ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨ་པུ་བྦཾ ཨ་ཙ་རི་མཾ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻུ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༣.༡༦༡; མ. ནི. ༣.༡༢༩; ཨ. ནི. ༡.༢༧༨; ནེ་ཏྟི. ༥༧; མི. པ. ༥.༡.༡) ཨེ་ཏྠ ཛཱ་ཏི་ཁེ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ ‘‘ཨེ་ཀི་སྶཱ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཨི་དྷ པ་ན ཨི་མཾ་ཡེ་ཝ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏི་སྶོ ཧི ས་ངྒཱི་ཏི་ཡོ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷེ ཏེ་པི་ཊ་ཀེ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནེ ཝི་ས་ཡ་ཁེ་ཏྟཾ ཨཱ་ཎཱ་ཁེ་ཏྟཾ ཛཱ་ཏི་ཁེ་ཏྟ་ནྟི ཏི་ཝི་དྷེ ཁེ་ཏྟེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨི་མཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹ཾ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹ བུ་དྡྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི སུ་ཏྟཾ ན་ཏྠི, ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི པ་ན ཨ་ཏྠི. ཀ་ཐཾ? ‘‘ན མེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨ་ཏྠི, ས་དི་སོ མེ ན ཝི་ཛྫ་ཏི (མ. ནི. ༡.༢༨༥; ༢.༣༤༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༡; ཀ་ཐཱ. ༤༠༥; མི. པ. ༤.༥.༡༡), ཨེ་ཀོ་མྷི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༨༥; ༢.༣༤༡; ཀ་ཐཱ. ༤༠༥; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༡) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི ཨི་མི་སྶཱ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཋ་ཏྭཱ ཝ་ད་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ – ‘‘ཀིཾ པ་ནཱ་ཝུ་སོ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ཨ་ཏྠེ་ཏ་ར་ཧི ཨ་ཉྙོ ས་མ་ཎོ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་མ་ས་མོ ས་མྦོ་དྷི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཝཾ པུ་ཊྛཱ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ནོ་ཏི ཝ་དེ་ཡྻ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོ, ཡཾ ཨེ་ཀི་སྶཱ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ དྭེ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ’’ཏི ཨི་མཾ སུ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནཱ ཙ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཨི་མཾ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
སུ་ཛཱ་ཏཱ་ཡཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཝི་ཀ་པྤེ་སུ པ་ཋ་མོ ཝི་ཀ་པྤོ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཨཱ་ས་ནྣ་ཏ་ར་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ཨཱ་ས་ནྣ་ཏ་རཱ་ཡ ཧི པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཋི་ཏོ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨུ་པྤཱ་ད་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཏྟཱ, པ་གེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ མ་ཏྠ་ཀེ ཋི་ཏོ. དུ་ཏི་ཡོ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧ་པ་བྦ་ཛྫ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨཱ་ས་ནྣ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན, ཏ་ཏི་ཡོ བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན. ན ཧི མ་ཧཱ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏུ་སི་ཏ་བྷ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་ར་ས་མྦྷ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི. ཙ་ཏུ་ཏྠོ བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨ་ས་མཱ་ར་མྦྷ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. བོ་དྷི་ཡཱ ནི་ཡ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཧི ཝི་ཉྙཱུ་ཧི ‘‘བུ་དྡྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ས་ཀྐཱ ཨུ་པྤཱ་ད་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཏྟཱ, ཡ་ཐཱ པ་ན ‘‘ཏི་ཊྛ་ནྟི པ་བྦ་ཏཱ, ས་ནྡ་ནྟི ན་དི་ཡོ’’ཏི ཏི་ཊྛ་ན་ས་ནྡ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་མུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་པ་ཡོ་གོ, ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་མུ་པཱ་དཱ་ཡ ཙ་ཏཱུ་སུ ཝི་ཀ་པྤེ་སུ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝནྟི ས་བྦེ་ཧི ཨུ་པ་རི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་ཧི ཝི་སེ་སེ་ཧི པ་ཋ་མཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཝི་སེ་སཾ.
སོ བྷ་ག་ཝཱཏི (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༣.༦༤) ཡོ ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨ་ར་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀི་ཏྟི་ཏ་གུ་ཎོ, སོ བྷ་ག་ཝཱ. ཨི་མཾ ལོ་ཀནྟི ན་ཡི་དཾ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ས་མྨུ་ཁཱ་མ་ཏྟཾ ལོ་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་དེ་ཝ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ནི་ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. པ་ཛཱ་ཏ་ཏྟཱཏི ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ. པ་ཉྩ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ པཱ་རི་སེ་ས་ཉཱ་ཡེ་ན ཨི་ཏ་རེ་སཾ པ་ད་ནྟ་རེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ས་དེ་ཝ་ཀནྟི ཙ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ན ཝི་གྒ་ཧོ ས་མུ་དཱ་ཡོ ས་མཱ་ས་ཏྠོ. ཚ་ཊྛ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་ཙྩཱ་ས་ཏྟི་ཉཱ་ཡེ་ན. ཏ་ཏྠ ཧི སོ ཛཱ་ཏོ ཏ་ནྣི་ཝཱ་སཱི ཙ. བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་དི་བྲ་ཧྨ་གྒ་ཧ་ཎནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ་པ་ཙྩཱ་མི་ཏྟ་ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎནྟི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ས་མི་ཏཱ་བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པཱ་ན་ཉྩ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཀཱ་མཾ ‘‘ས་དེ་ཝ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཡོ ལོ་ཀ-ས་དྡོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཏུ་ལྱ་ཡོ་ག་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ, ‘‘ས་ལོ་མ་ཀོ ས་པ་ཀྑ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ན ཨ་ཏུ་ལྱ་ཡོ་གེ་པི ཨ་ཡཾ ས་མཱ་སོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི བྱ་བྷི་ཙཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏོ པ་ཛཱ་ག་ཧ་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཛཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎ’’ནྟི.
ཨ་རཱུ་པི་ནོ ས་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཧ་ར་ནྟཱ ‘‘དི་བྦ་ནྟཱི་ཏི དེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མཾ ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་དེ་ཝ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་ལོ་ཀོ ག་ཧི་ཏོ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་སཱ་ན་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ནཱུ་པ་གཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ས་ཧ་བྱ་ཏ’’ནྟི (ཨ. ནི. ༣.༡༡༧). ས་མཱ་ར་ཀ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཚ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་ལོ་ཀོ ག་ཧི་ཏོ ཏ་སྶ ས་ཝི་སེ་སཾ མཱ་ར་སྶ ཝ་སེ ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. རཱུ་པཱི བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀོ ག་ཧི་ཏོ ཨ་རཱུ་པཱི་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་སྶ ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཙ་ཏུ་པ་རི་ས་ཝ་སེ་ནཱཏི ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དི་ཙ་ཏུ་པ་རི་ས་ཝ་སེ་ན. ཨི་ཏ་རཱ པ་ན ཙ་ཏ་སྶོ པ་རི་སཱ ས་མཱ་ར་ཀཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཨ་ཝ་སེ་ས་ས་བྦ་ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ ནཱ་ག་ག་རུ་ལཱ༹་དི་བྷེ་དོ.
ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ བྷཱ་ག་སོ ལོ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏེ་ན ཏེ་ན ཝི་སེ་སེ་ན ཨ་བྷཱ་ག་སོ་ཝ ལོ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོཏི ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་བྷི་ཝི་ཛཱ་ན་ནེ་ན. པ་ཉྩ་སུ ཧི ག་ཏཱི་སུ དེ་ཝ་ལོ་ཀོ་ཝ སེ་ཊྛོ. ཏ་ཏྠཱ་པི ཨ་རཱུ་པི་ནོ ‘‘དཱུ་ར་ས་མུ་སྶཱ་རི་ཏ་ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ, ས་ནྟ་པ་ཎཱི་ཏ་ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ, ཨ་ཏི་ཝི་ཡ དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི ཝི་སེ་སེ་ཧི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨི་ཏ་རེ་ཧི ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ. བྲ་ཧྨཱ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོཏི་ཨཱ་དིཾ ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ཡཾ མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨུ་ནོ ཝ་སེ་ན ཝ་ད་ཏི. ‘‘ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནུ་ཏྟ་རནྟི སེ་ཊྛཾ ན་ཝ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ. བྷཱ་ཝཱ་ནུ་ཀྐ་མོ བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན པ་རེ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ‘‘ས་དེ་ཝ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མོ. ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི དེ་ཝ་མཱ་ར་བྲ་ཧྨ་ས་ཧི་ཏ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཏཱི་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི. ཏཱི་སུ པ་དེ་སཱུཏི ‘‘ས་དེ་ཝ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཏཱི་སུ པ་དེ་སུ. ཏེ་ན ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ས་དེ་ཝ་ཀ་ཏྟཱ་དི་ནཱ ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན. ཏེ་དྷཱ་ཏུ་ཀ་མེ་ཝ པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣ་ནྟི པོ་རཱ་ཎཱ པ་ནཱ་ཧཱུ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཨ་བྷི་ཉྙཱཏི ཡ-ཀཱ་ར་ལོ་པེ་ནཱ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ, ཨ་བྷི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ, ཨ་དྷི་ཀེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཉ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་ནུ་མཱ་ནཱ་དི་པ་ཊི་ཀྑེ་པོཏི ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཨུ་པ་མཱ་ན་ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི་ཨཱ་དི་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཨེ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏྟཱ. ས་བྦ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎཱ་ཙཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཧི ས་བྦ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ. ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ཝི་ཝེ་ཀ་སུ་ཁནྟི ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁཾ. ཏེ་ན ཝཱི་ཏི་མི་སྶཱ་པི ཀ་དཱ་ཙི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧི་ཏྭཱ་པཱི’’ཏི. བྷ་ག་ཝཱ ཧི དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ ཡ་སྨིཾ ཁ་ཎེ པ་རི་སཱ སཱ་དྷུ་ཀཱ་རཾ ཝཱ དེ་ཏི, ཡ་ཐཱ་སུ་ཏཾ ཝཱ དྷ་མྨཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏི, ཏཾ ཁ་ཎཾ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཉྩ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི.
དེ་ས་ཀཱ་ཡ་ཏྟེ་ན ཨཱ་ཎཱ་དི་ཝི་དྷི་ནཱ ཨ་ཏི་ས་ཛྫ་ནཾ པ་བོ་དྷ་ནཾ དེ་ས་ནཱཏི སཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དེ་ས་ནཱ་ཡ ཏཱ་ཝ ཙ་ཏུ་པྤ་དི་ཀཱ་ཡ་པི གཱ་ཐཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱ་སི་ཏ་བྦ་པུ་གྒ་ལ་ག་ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་པ་རཱ་དྷཱ་དི་སཱ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཾ ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ན་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་ན་ཡ་ནཾ སཱ་ས་ནནྟི ཏཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀུ་ས་ལཱ་ནནྟི མ་གྒ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ, ཀུ་ས་ལཱ་ནནྟི ཝཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ་ནཾ. ཏེ་ན ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏི. ཨཱ་དིབྷཱ་ཝོ སཱི་ལ་དི་ཊྛཱི་ནཾ ཏ་མྨཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཀ་ཐཱ་ཝ་དྷི་ས་དྡ་པྤ་བ་ནྡྷོ གཱ་ཐཱ་ཝ་སེ་ན སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཙ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏོ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨོ, ཡོ ཨི་དྷེ་ཝ ‘‘དེ་ས་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཏ་སྶ པ་ན ཨ་ཏྠོ ཝི་སེ་སེ་ན སཱི་ལཱ་དི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཧི དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ…པེ… ནི་བྦཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ སཱི་ལཾ ད་སྶེ་ཏྭཱཏི སཱི་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་ས་མྦྷཱ་རཾ སཱི་ལཾ ག་ཧི་ཏཾ. ཏ་ཐཱ མ་གྒ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་ས་མྦྷཱ་རོ མ་གྒོ་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཨ་ཏྠཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡ་ཏི. ཏེ་ནཱཏི སཱི་ལཱ་དི་ད་སྶ་ནེ་ན. ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཧི ཨི་དྷ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཀ་ཐི་ཀ་ས་ཎྛི་ཏཱིཏི ཀ་ཐི་ཀ་སྶ ས་ཎྛཱ་ནཾ ཀ་ཐ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མ་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ.
ན སོ སཱ་ཏྠཾ དེ་སེ་ཏི ནི་ཡྻཱ་ན་ཏྠ་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ཏ་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ. ཨེ་ཀ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་དི་ཡུ་ཏྟཱ ཝཱཏི སི་ཐི་ལཱ་དི་བྷེ་དེ་སུ བྱ་ཉྫ་ནེ་སུ ཨེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ, དྭི་པྤ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ ཝཱ བྱ་ཉྫ་ནེ་ན ཡུ་ཏྟཱ ཝཱ ད་མི་ལ༹་བྷཱ་སཱ ཝི་ཡ. ས་བྦ་ཏྠ ནི་རོ་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་ནི་རོ་ཊྛ་བྱ་ཉྫ་ནཱ ཝཱ ཀི་རཱ་ཏ་བྷཱ་སཱ ཝི་ཡ. ས་བྦ་ཏྠེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་ཝི་སྶ་ཊྛ་བྱ་ཉྫ་ནཱ ཝཱ ཡ་ཝ་ན་བྷཱ་སཱ ཝི་ཡ. ས་བྦ་ཏྠེ་ཝ སཱ་ནུ་སཱ་ར་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་ནི་གྒ་ཧི་ཏ་བྱ་ཉྫ་ནཱ ཝཱ པཱ་ར་སི་ཀཱ་དི་མི་ལ་ཀྑ་བྷཱ་སཱ ཝི་ཡ. ས་བྦཱ་པེ་སཱ ཨེ་ཀ་དེ་ས་བྱ་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་བྱ་ཉྫ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་མ་ཀྑེ་ཏྭཱཏི ཨ་པ་ལི་ཙྪེ་ཏྭཱ ཨ་ཝི་ནཱ་སེ་ཏྭཱ, ཨ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ.
བྷ་ག་ཝཱ ཡ་མ་ཏྠཾ ཉཱ་པེ་ཏུཾ ཨེ་ཀ་གཱ་ཐ་མྤི ཨེ་ཀ་ཝཱ་ཀྱ་མྤི དེ་སེ་ཏི, ཏ་མ་ཏྠཾ ཏཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་བྦ་སོ པ་རི་པུ་ཎྞ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ དེ་སེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་དེ་ས་ནཱ་པི ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི. ཨུ་ལླུ་མྤ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ས་ཎྛི་ཏེ་ནཱཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑ་ཏོ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ ཙ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཊྛི་ཏེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ སི་ཀྑཱ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧཾ ས་ཀ་ལཾ སཱ་ས་ནཾ ཨི་དྷ ‘‘བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ས་བྦ་པ་དཱ་ནི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི…པེ… པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
དཱུ་ར་ས་མུ་སྶཱ་རི་ཏ་མཱ་ན་སྶེ་ཝ སཱ་ས་ནེ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ན མཱ་ན ཛཱ་ཏི་ཀ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཧ་ཏ་མཱ་ན་ཏྟཱ’’ཏི. ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏྟཱཏི བ་ཧུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. བྷོ་གཱ་རོ་གྱཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ མ་དཱ སུ་པྤ་ཧེ་ཡྻཱ ཧོ་ནྟི ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ’ ན ཏ་ཐཱ ཀུ་ལ་ཝི་ཛྫཱ་མ་དཱ་ཏི ཁ་ཏྟི་ཡ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལཱི་ནཱ་ནཾ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ན་མྤི ཛཱ་ཏི་ཝི་ཛྫཱ ནི་སྶཱ་ཡ མཱ་ན་ཛ་པྤ་ནཾ དུ་པྤ་ཛ་ཧ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཧི…པེ… མཱ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི. ཝི་ཛཱ་ཏི་ཏཱ་ཡཱཏི ནི་ཧཱི་ན་ཛཱ་ཏི་ཏཱ་ཡ. པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟཱིཏི སུ་ཝི་སུ་དྡྷིཾ ཀ་ཏྭཱ སཱི་ལཾ ར་ཀྑི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི. སཱི་ལ་ཝ་སེ་ན ཧི སཱ་ས་ནེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི. པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏུནྟི ཝཱ ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ཡ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏུཾ. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཧི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣཱ སུ་ཛཱ་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ན དུ་ཛྫཱ་ཏཱ.
པ་རི་སུ་དྡྷནྟི རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ པ་ཧཱ་ན་དཱི་པ་ན་ཏོ ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་སོ ཝི་སུ་དྡྷཾ. ས་དྡྷཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱིཏི པོ་ཐུ་ཛྫ་ནི་ཀ་ས་དྡྷཱ་ཝ་སེ་ན ས་དྡ་ཧ་ཏི. ཝི་ཉྙུ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ན་ཉྷི དྷ་མྨ་ས་མྤ་ཏྟི་ག་ཧ་ཎ་པུ་བྦི་ཀཱ ས་དྡྷཱ་སི་དྡྷི དྷ་མྨ་པ་མཱ་ཎ་དྷ་མྨ་པྤ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཛཱ་ཡ་མྤ་ཏི་ཀཱ ཝ་ས་ནྟཱིཏི ཀཱ་མཾ ‘‘ཛཱ་ཡ་མྤ་ཏི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ གྷ་ར་སཱ་མི་ཀ་གྷ་ར་སཱ་མི་ནི་ཝ་སེ་ན དྭི་ནྣཾ་ཡེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཡ་སྶ པ་ན པུ་རི་ས་སྶ ཨ་ནེ་ཀཱ པ་ཛཱ་པ་ཏི་ཡོ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཀིཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ? ཨེ་ཀཱ་ཡ་པི ཏཱ་ཡ ཝཱ་སོ ས་མྦཱ་དྷོ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘དྭེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. རཱ་གཱ་དི་ནཱ ས་ཀི་ཉྩ་ན་ཊྛེ་ན, ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་དི་ནཱ ས་པ་ལི་བོ་དྷ་ཊྛེ་ན. རཱ་ག་ར་ཛཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ག་མ་ན་པ་ཐ་ཏཱ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི དྭེ་པི ཝ་ཎྞ་ནཱ ཨེ་ཀ་ཏྠཱ, བྱ་ཉྫ་ན་མེ་ཝ ནཱ་ནཾ. ཨ་ལ་གྒ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་ས་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན ཨ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀུ་ས་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ནཾ ཋཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན གྷ་རཱ་ཝཱ་ས་པ་བྦ་ཛྫཱ་ནཾ ས་མྦཱ་དྷ་བྦྷོ་ཀཱ་ས་ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཀུ་ས་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཨ་ཊྛཱ་ན་ཋཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཏེ་སཾ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ས་ངྑེ་པ་ཀ་ཐཱཏི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ པ་དུ་དྡྷཱ་རཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ. ཨེ་ཀ་མྤི དི་ཝ་སནྟི ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མ་ཏྟ་མྤི. ཨ་ཁ་ཎྜཾ ཀ་ཏྭཱཏི དུ་ཀྐ་ཊ་མ་ཏྟ་སྶ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན ཨ་ཁ་ཎྜི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. ཀི་ལེ་ས་མ་ལེ་ན ཨ་མ་ལཱི་ནནྟི ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཾ ཀ་ཏྭཱ. པ་རི་ད་ཧི་ཏྭཱཏི ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ ཙེ་ཝ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ཙ. ཨ་གཱ་ར་ཝཱ་སོ ཨ་གཱ་རཾ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན, ཏ་སྶ ཝ་ཌྜྷི་ཨཱ་ཝ་ཧཾ ཨ་གཱ་ར་སྶ ཧི་ཏཾ. བྷོ་ག་ཀྑ་ནྡྷོཏི བྷོ་ག་རཱ་སི བྷོ་ག་ས་མུ་དཱ་ཡོ. ཨཱ་བ་ནྡྷ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ‘‘པུ་ཏྟོ ན་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པེ་མ་ཝ་སེ་ན ས་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ས་མྦ་ནྡྷ་ན་ཊྛེ་ན. ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀ་མེ་ཏེ’’ཏི ཉཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཉཱ་ཏཱི. པི་ཏཱ་མ་ཧ་པི་ཏུ་པུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན པ་རི་ཝ་ཊྚོ.
༢༩༢. སཱ་མ་ཉྙ་ཝཱ་ཙཱི་པི སི་ཀྑཱ-ས་དྡོ སཱ་ཛཱི་ཝ-ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ ཨུ་པ་རི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཝི་སེ་སཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཙ ཝི་སེ་ས་ནི་ཝི་ཊྛོ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཱ སི་ཀྑཱ’’ཏི. སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན སི་ཀྑཱ. ས་ཧ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི སཱ་ཛཱི་ཝོ. སི་ཀྑ་ན་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི སི་ཀྑཱ་ཡ སཱ་ཛཱི་ཝེ ཙ སི་ཀྑ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན. སི་ཀྑཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོཏི སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟོ. སཱ་ཛཱི་ཝ་ཉྩ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོཏི – ‘‘ནཱ་མ་ཀཱ་ཡོ པ་ད་ཀཱ་ཡོ ནི་རུ་ཏྟི་ཀཱ་ཡོ བྱ་ཉྫ་ན་ཀཱ་ཡོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༣༩) ཝུ་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ད་མེ་ཝ ཙ དྭ་ཡཾ ‘‘སི་ཀྑ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ སཱ་ཛཱི་ཝཱ་ན་ཏི་ཀྐ་མོ སི་ཀྑཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡོ. ཏ་ཏོ ཧི ཡཱ་ཝ མ་གྒཱ སི་ཀྑཱ་པཱ་རི་པཱུ་རཱི ཧོ་ཏཱི་ཏི.
པ་ཛ་ཧི་ཏྭཱཏི ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ. པ་ཧཱི་ན་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ…པེ… ཝི་ར་ཏོ་ཝཱཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ཧཱ་ན་སྶ ཝི་ར་ཏི་ཡཱ ཙ ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘པ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི ཀ་ཐཾ པུ་རི་མ་ཀཱ་ལ་ནི་དྡེ་སོ་ཏི? ཏ་ཐཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ. དྷ་མྨཱ་ན་ཉྷི པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏེ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ན་མྤི པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧ་ཎཾ པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ག་ཧ་ཎ་པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་སུ པ་ཧཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པུ་རི་མ་ཀཱ་ལ་ཝོ་ཧཱ་རོ, པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཱ་སུ ཙ ཝི་ར་ཏཱི་སུ ཝི་ར་མ་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་པ་ར་ཀཱ་ལ་ཝོ་ཧཱ་རོ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘པ་ཧཱ་ཡ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཧཱ་ཡཱཏི ཝཱ ས་མཱ་དཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, པ་ཙྪཱ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུ་ས་མཱ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོཏི. པ་ཧཱ་ཡཱཏི ཝཱ –
‘‘ནི་ཧ་ནྟྭཱ་ན ཏ་མོ་ཁ་ནྡྷཾ, ཨུ་དི་ཏོ་ཡཾ དི་ཝཱ་ཀ་རོ;
ཝ་ཎྞ་པ་བྷཱ་ཡ བྷཱ་སེ་ཏི, ཨོ་བྷཱ་སེ་ཏྭཱ ས་མུ་གྒ་ཏོ’’ཏི ཙ. (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༢.༥༧༨) –
ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཐ ཝཱ པཱ་ཎོ ཨ་ཏི་པཱ་ཏཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ, པཱ་ཎ་གྷཱ་ཏ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཧི་རི་ཀཱ་ནོ་ཏྟ་པྤ་དོ་ས་མོ་ཧ་ཝི་ཧིཾ སཱ་དི་ཀོ ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་དྷཱ་ནོ སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨོ, ཏཾ ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱ་ཡ. ཏ་ཏོ…པེ… ཝི་ར་ཏོ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཏ་སྶཱ ཝི་ར་ཏི་ཡཱ ཀཱ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་རི་ཡ་ནྟ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཧི ཨ་ཉྙེ ས་མཱ་དི་ནྣ་ཝི་ར་ཏི་ཀཱ་པི ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ལཱ་བྷ་ཛཱི་ཝི་ཀཱ་དི་ཧེ་ཏུ ས་མཱ་དཱ་ནཾ བྷི་ནྡ་ནྟེ་ཝ, ན ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན པ་ཧཱི་ན་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨོ་ར་ཏོ ཝི་ར་ཏོ་ཏི. ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ཡཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ད་ཎྜ་ནཾ ད་ཎྜ་ནི་པཱ་ཏ་ནཾ ད་ཎྜོ. མུ་གྒ་རཱ་དི་པ་ཧ་ར་ཎ་ཝི་སེ་སོ་པི ཨི་དྷ པ་ཧ་ར་ཎ་ཝི་སེ་སོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ ད་ཎྜཾ ས་བྦ་མྤི ཨ་ཝ་སེ་སཾ ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི. ད་ཎྜ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ པ་ར་ཝི་ཧེ་ཋ་ན་སྶ པ་རི་ཝ་ཛྫི་ཏ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ད་ཎྜ་ས་ཏྠཱ་ནཾ ནི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རཱུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་ཧིཾ་ས་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཝི་བཱ་དྷ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ལ་ཛྫཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཛྫཱ་ཡ ཨོ་ཏྟ་པྤ་མྤི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ན ཧི པཱ་པ་ཛི་གུ་ཙྪ་ན་པཱ་པུ་ཏྟཱ་ས་ར་ཧི་ཏཾ, པཱ་པ་བྷ་ཡཾ ཝཱ ཨ་ལ་ཛྫ་ནཾ ཨ་ཏྠི. ཡ་སྶ ཝཱ དྷ་མྨ་ག་རུ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨ་སྶ ཙ ཨ་ཏྟཱ་དྷཱི་ན་ཏྟཱ ཨ་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱུ་ཏཱ ལ་ཛྫཱ་ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རཱི, ཏ་སྶ ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱུ་ཏཾ ཨོ་ཏྟ་པྤཾ ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ‘‘ལ་ཛྫཱི’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ད་ཡཾ མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཾ ཨཱ་པ་ནྣོཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ད་ཡཱ-ས་དྡོ ‘‘ཨ་ད་ཡཱ་པ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཨ་ཡཾ པ་ན ད་ཡཱ-ས་དྡོ ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠཾ ཨ་ནྟོ་ནཱི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ མེ་ཏྟཱ་ཡ ཙ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨི་དྷ མེ་ཏྟཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཝུ་ཏྟོ. མི་ཛྫ་ཏི སི་ནི་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི མེ་ཏྟཱ, སཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མེ་ཏྟཾ, མེ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ, མེ་ཏྟཱ་ཨི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཏྠོ.
ས་བྦ་པཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་ཧི་ཏཱ་ནུ་ཀ་མྤཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཏ་སྶཱ ཝི་ར་ཏི་ཡཱ ས་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་རི་ཡ་ནྟ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. པཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏེཏི པཱ་ཎ་ཛཱ་ཏེ. ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀོཏི ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ་ན་ཀོ. ཡ་སྨཱ པ་ན མེ་ཏྟཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ད་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཡེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ ཝི་ར་ཏི ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ཏེ་ཧི ལ་ཛྫཱ་མེ་ཏྟཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ, ས་དྡྷིཾ པི་ཊྛི་ཝ་ཊྚ་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཀ་སྨཱ ‘‘པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཾ པ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ, ན་ནུ ནི་ར་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ པཱ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ཏི་པཱ་ཏ་ཏོ ཝི་ར་ཏི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ? ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་བྦ་པཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་ཧི་ཏཱ་ནུ་ཀ་མྤཱི ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ས་བྦེ པཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ ཧི་ཏེ་ན ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀོ’’ཏི པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, པཱ་ཎ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན པ་ནེ་ཏྠ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་དི་ཏོ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ, ས་བྦ་ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ་ན པུ་ཐུ་ཏྟཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ནི་དྡེ་སཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ བྷེ་ད་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ – སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ སཾ་ཝ་ར་ས་མཱ་དཱ་ནཾ, ཏ་བྦི་སེ་ས་ཏོ སཾ་ཝ་ར་བྷེ་དོ་ཏི ཨི་མ་སྶ ཝི་སེ་ས་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དོ ཀ་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རོ ཧུ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ཉྙེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཧ་ར་ཏི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་རི་ཡ་ཏི པཱ་ལེ་ཏཱི’’ཏི.
ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཨཱ་དཱ་ན་མེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ཀ་ངྑ་པི་སྶ པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་ཝི་ས་ཡཱ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙི་ཏྟེ་ན་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཐེ་ནེ་ཏི ཐེ་ཡྻཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཐེ་ནོ, ཙོ་རོ. སུ་ཙི་བྷཱུ་ཏེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ སུ་ཙི་བྷཱ་ཝོ ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ ས་དྡ་ནྟ་ར་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ ཙ ཐེ་ཡྻ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་ར་མ་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཐེ་ན་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ སུ་ཙི་བྷཱུ་ཏེ་ནཱ’’ཏི. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ‘‘ལ་ཛྫཱི ད་ཡཱ་པ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དི ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ ཧི ལ་ཛྫཱ་ད་ཡོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་པ་ཧཱ་ན་སྶ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་པ་ཧཱ་ན་སྶ་པཱི་ཏི, ཏ་སྨཱ སཱ་པི པཱ་ལི༹ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི. ཨ་ཐ ཝཱ སུ་ཙི་བྷཱུ་ཏེ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཧི་རོ་ཏྟ་པྤཱ་དཱི་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་མོ, ཨ་ཧི་རི་ཀཱ་དཱི་ན་ཉྩ པ་ཧཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ལ་ཛྫཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨ་སེ་ཊྛ་ཙ་རི་ཡ་ནྟི ཨ་སེ་ཊྛཱ་ནཾ ཙ་རི་ཡཾ, ཨ་སེ་ཊྛཾ ཝཱ ཙ་རི་ཡཾ. མི་ཐུ་ནཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་དི་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཡ་ནྟི མི་ཐུ་ནོ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ དུ་རཱ་ཙཱ་རོ. ཨཱ་རཱ་ཙཱ་རཱི མེ་ཐུ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ན – ‘‘ཨི་དྷ བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ…པེ… ན ཧེ་ཝ ཁོ མཱ་ཏུ་གཱ་མེ་ན ས་དྡྷིཾ དྭ་ཡཾ་དྭ་ཡ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨ་པི་ཙ ཁོ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཨུ་ཙྪཱ་ད་ན་པ་རི་མ་དྡ་ན་ནྷཱ་པ་ན་ས་མྦཱ་ཧ་ནཾ སཱ་དི་ཡ་ཏི, སོ ཏ་ད་སྶཱ་དེ་ཏི, ཏཾ ནི་ཀཱ་མེ་ཏི, ཏེ་ན ཙ ཝི་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༧.༥༠) ཝུ་ཏྟཱ ས་ཏྟ་ཝི་དྷ་མེ་ཐུ་ན་སཾ་ཡོ་གཱ་པི པ་ཊི་ཝི་ར་ཏི ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ས་ཙྩེ་ན ས་ཙྩནྟི པུ་རི་མེ་ན ཝ་ཙཱི་ས་ཙྩེ་ན པ་ཙྪི་མཾ ཝ་ཙཱི་ས་ཙྩཾ ས་ནྡ་ཧ་ཏི ཨ་ས་ཙྩེ་ན ཨ་ན་ནྟ་རི་ཀ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧ་ལི་དྡི་རཱ་གོ ཝི་ཡ ན ཐི་ར་ཀ་ཏོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཧ་ལི་དྡི་རཱ་ག་ས་དི་ས་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ན པུ་གྒ་ལ་སྶ. པཱ་སཱ་ཎ་ལེ་ཁཱ ཝི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་དྡྷཱ ཨ་ཡ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་དྡྷཱ་ཡོ, ས་དྡྷཱ་ཡོ ཨེ་ཝ ས་དྡྷཱ་ཡི་ཀོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཝེ་ན་ཡི་ཀོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༤༦; ཨ. ནི. ༨.༡༡; པཱ་རཱ. ༨), ས་དྡྷཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ཡི་ཏ་བྦོ ས་དྡྷཱ་ཡི་ཀོ, ས་དྡྷེ་ཡྻོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏིཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨ་ནུ་པྤ་དཱ་ཏཱཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༩; ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༤.༡༩༨) ཨ་ནུ་བ་ལ་པྤ་དཱ་ཏཱ, ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ པ་དཱ་ཏཱ. ཀ་སྶ པ་ན ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནཾ པ་དཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི? ‘‘ས་ཧི་ཏཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་ནྡྷཱ་ན་སྶཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ནྡྷཱ་ནཱ་ནུ་པྤ་དཱ་ཏཱ’’ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ནྡྷཱ་ན་སྶ པ་དཱ་ནཾ ཨཱ་དྷཱ་ནཾ, ར་ཀྑ་ཎཾ ཝཱ ད་ལ༹ྷཱི་ཀ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྭེ ཛ་ནེ ས་མ་གྒེ དི་སྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་ར་མ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨཱ་རཱ་མོ, ར་མི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨཱ-ཀཱ་རེ་ན ཝི་ནཱ་པི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མ་གྒ་རཱ་མོ་ཏི་པི པཱ་ལི༹, ཨ་ཡ་མེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ’’ཏི.
ཨེ་ཏྠཱཏི –
‘‘ནེ་ལ་ངྒོ སེ་ཏ་པ་ཙྪཱ་དོ, ཨེ་ཀཱ་རོ ཝ་ཏྟ་ཏཱི ར་ཐོ;
ཨ་ནཱི་གྷཾ པ་སྶ ཨཱ་ཡ་ནྟཾ, ཚི་ནྣ་སོ་ཏཾ ཨ་བ་ནྡྷ་ན’’ནྟི. (སཾ. ནི. ༤.༣༤༧; ཨུ་དཱ. ༦༥; པེ་ཊ་ཀོ. ༢༥;དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༩) –
ཨི་མི་སྶཱ གཱ་ཐཱ་ཡ. སཱི་ལ་ཉྷེ་ཏྠ ‘‘ནེ་ལ་ངྒ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ཙི་ཏྟོ ག་ཧ་པ་ཏི, ‘‘ནེ་ལ་ངྒ་ནྟི ཁོ, བྷ་ནྟེ, སཱི་ལཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི (སཾ. ནི. ༤.༣༤༧; དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༩). སུ་ཀུ་མཱ་རཱཏི ཨ་ཕ་རུ་ས་ཏཱ་ཡ མུ་དུ་ཀཱ. པུ་ར་སྶ ཨེ་སཱཏི ཨེ་ཏྠ པུ་ར-ས་དྡོ ཏ་ནྣི་ཝཱ་སཱི་ཝཱ་ཙ་ཀོ ད་ཊྛ་བྦོ ‘‘གཱ་མོ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༩) ཝི་ཡ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ན་ག་ར་ཝཱ་སཱི་ན’’ནྟི. མ་ནཾ ཨ་པྤཱ་ཡ་ཏི ཝ་ཌྜྷེ་ཏཱི་ཏི མ་ནཱ་པཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙི་ཏྟ་ཝུ་དྡྷི་ཀ་རཱ’’ཏི.
ཀཱ་ལ་ཝཱ་དཱིཏི་ཨཱ་དི ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པཱ་པ་ཊི་ཝི་ར་ཏ་སྶ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏཱ་པི ཧི ཝཱ་ཙཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་པ་ཡོ་གེ་ན ཨ་ཏྠཱ་ཝ་ཧཱ ན སི་ཡཱ་ཏི ཨ་ན་ཏྠ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཝཱ་ཙཾ ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པཾ པ་ཛ་ཧ་ནྟེ་ན ཨ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་དི་ཏཱ པ་རི་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་ལ་ཝཱ་དཱི’’ཏི. ཀཱ་ལེ ཝ་ད་ནྟེ་ན་པི ཨུ་བྷ་ཡཱ་ན་ཏྠ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ ཨ་བྷཱུ་ཏཾ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷཱུ་ཏ་ཝཱ་དཱི’’ཏི. བྷཱུ་ཏ་ཉྩ ཝ་ད་ནྟེ་ན ཡཾ ཨི་དྷ་ལོ་ཀ-པ་ར་ལོ་ཀ-ཧི་ཏ་ས་མྤཱ་ད་ཀཾ, ཏ་དེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཏྠ་ཝཱ་དཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟེ་ན་པི ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཙ ཨ་ཏྠོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་ས་ནྣི་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏཾ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཝི་ན་ཡ་ཝཱ་དཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཉྩ་ནྣ་ཉྷི སཾ་ཝ་ར་ཝི་ན་ཡཱ་ནཾ, པ་ཉྩ་ནྣ་ཉྩ པ་ཧཱ་ན་ཝི་ན་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྠོ ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་ས་ནྣི་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཡུ་ཏྟོ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ དེ་ས་ནཱ་ཀོ་ས་ལླེ ས་ཏི སོ་བྷ་ཏི, ཀི་ཙྩ་ཀ་རོ ཙ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནི་དྷཱ་ན་ཝ་ཏིཾ ཝཱ་ཙཾ བྷཱ་སི་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ དེ་ས་ནཱ་ཀོ་ས་ལླཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཀཱ་ལེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པུ་ཙྪཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཧི ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཝཱ་ཙཱ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨེ་ཀཾ་སཱ་དི་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ཝི་བྷཱ་གཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཋ་པ་ནཱ་ཧེ་ཏུ་ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ སཾ་ས་ནྡ་ནཱ་དིཾ ཏཾ་ཏཾ་ཀཱ་ལཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟི་ཡཱ པ་རི་མི་ཏ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་རཱུ་པཱ་ཡ ཝི་པུ་ལ་ཏ་ར-ག་མྦྷཱི་རོ་དཱ་ར-པ་ར་མ་ཏྠ-ཝི་ཏྠཱ་ར་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ ཉཱ་ཎ་བ་ལཱ་ནུ་རཱུ་པཾ པ་རེ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ནྟོ ‘‘དེ་ས་ནཱ་ཀུ་ས་ལོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
༢༩༣. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་ཏྟ མཱུ་ལ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ས་ཏི་པི ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དི་པ་ཧཱ་ན་ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཛཱ་ག་རི་ཡཱ་ནུ་ཡོ་གཱ་དི་ཀེ ཨུ་ཏྟ་ར་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ཏཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་ཙཱ་ར་སཱི་ལ་སྶེ་ཝ ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན པཱ་ལི༹ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘བཱི་ཛ་གཱ་མ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ས་མཱ་ར་མྦྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ བཱི་ཛཱ་ནཾ གཱ་མོ ས་མཱུ་ཧོ བཱི་ཛ་གཱ་མོ. བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཛཱ་ཏཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནཾ རུ་ཀྑ་ག་ཙྪ་ལ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ས་མཱུ་ཧོ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ. ན་ནུ ཙ རུ་ཀྑཱ་ད་ཡོ ཙི་ཏྟ་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ན ཛཱི་ཝཱ, ཙི་ཏྟ་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ ཙ པ་རི་པྥ་ནྡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཚི་ནྣེ ཝི་རུ་ཧ་ན་ཏོ ཝི་ས་དི་ས་ཛཱ་ཏི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ་ཏུ་ཡོ་ནི་ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཝུ་ཌྜྷི པ་ན པ་ཝཱ་ལ༹་སི་ལཱ་ལ་ཝ་ཎཱ་ན་མྤི ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ན ཏེ་སཾ ཛཱི་ཝ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཝི་ས་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ ནེ་སཾ པ་རི་ཀ་པྤ་ནཱ་མ་ཏྟཾ སུ་པ་ནཾ ཝི་ཡ ཙི་ཉྩཱ་དེ་ནཾ, ཏ་ཐཱ དོ་ཧ་ལཱ༹་ད་ཡོ, ཏ་ཏྠ ཀ་སྨཱ བཱི་ཛ་གཱ་མ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ས་མཱ་ར་མྦྷཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏི ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ཏི? ས་མ་ཎ་སཱ་རུ་པྤ་ཏོ ཏ་ནྣི་ཝཱ་སི་ས་ཏྟཱ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཙ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཛཱི་ཝ་ས་ཉྙི་ནོ ཧི མོ་གྷ་པུ་རི་ས མ་ནུ་སྶཱ རུ་ཀྑ་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི (པཱ་ཙི. ༨༩).
མཱུ་ལ་མེ་ཝ བཱི་ཛཾ མཱུ་ལ་བཱི་ཛཾ, མཱུ་ལ་བཱི་ཛཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི་པི མཱུ་ལ་བཱི་ཛཾ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཕ་ལུ༹་བཱི་ཛནྟི པ་བྦ་བཱི་ཛཾ. པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ས་དི་ས་ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་རུ་ཧ་ཎ་ས་མ་ཏྠེ སཱ་ར་ཕ་ལེ ནི་རུ་ལ༹ྷོ བཱི་ཛ་ས་དྡོ ཏ་ད་ཏྠ་སཾ་སི་དྡྷི་ཡཱ མཱུ་ལཱ་དཱི་སུ་པི ཀེ་སུ་ཙི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི མཱུ་ལཱ་དི་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཀེ་ན བཱི་ཛ-ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བཱི་ཛ་བཱི་ཛ’’ནྟི ‘‘རཱུ་པ་རཱུ་པཾ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༤༤༩), དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༤.༣༢༧; ༥.༡༦༥; ནེ་ཏྟི. ༡༡) ཙ ཡ་ཐཱ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ བཱི་ཛ་གཱ་མ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ བཱི་ཛ་གཱ་མོ ཨེ་ཝ ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི? ན ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ན་ནུ ཨ་ཝོ་ཙུ་མྷ – ‘‘མཱུ་ལ་མེ་ཝ བཱི་ཛཾ མཱུ་ལ་བཱི་ཛཾ, མཱུ་ལ་བཱི་ཛཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི་པི མཱུ་ལ་བཱི་ཛ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ པུ་རི་མེ་ན བཱི་ཛ་གཱ་མོ ནི་དྡི་ཊྛོ, དུ་ཏི་ཡེ་ན བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ, དུ་ཝི་དྷོ་པེ་ས མཱུ་ལ་བཱི་ཛ་ཉྩ མཱུ་ལ་བཱི་ཛ་ཉྩ མཱུ་ལ་བཱི་ཛནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ནི་དྡེ་སེ་ན, ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ཝཱ ཨུ་དྡི་ཊྛོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནཱི་ལ་ཏི་ཎ་རུ་ཀྑཱ་དི་ཀ་སྶཱཏི ཨ་ལླ་ཏི་ཎ་སྶ ཙེ་ཝ ཨ་ལླ་རུ་ཀྑཱ་དི་ཀ་སྶ ཙ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨོ་ས་དྷི་ག་ཙྪ་ལ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ.
ཨེ་ཀཾ བྷ་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཀ་བྷ་ཏྟི་ཀོ. སོ པ་ན ར་ཏྟི་བྷོ་ཛ་ནེ་ན་པི སི་ཡཱ་ཏི ཏ་ནྣི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ཧ ‘‘ར་ཏྟཱུ་པ་ར་ཏོ’’ཏི. ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་པ་ར་ཎྷ་བྷོ་ཛཱི་པི སི་ཡཱ ཨེ་ཀ་བྷ་ཏྟི་ཀོ་ཏི ཏ་ནྣི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཝི་ར་ཏོ ཝི་ཀཱ་ལ་བྷོ་ཛ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ན་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀཱ ཨ་ཡཾ བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཎྞ་ས་མཱ་ཙི་ཎྞོ བྷོ་ཛ་ན་སྶ ཀཱ་ལོ ནཱ་མ, ཏ་ད་ཉྙོ ཝི་ཀཱ་ལོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ན ར་ཏྟི་བྷོ་ཛ་ན་སྶ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀེ ཡཱ་ཝ སཱུ་རི་ཡ་ཏྠ་ངྒ་མ་ནཱ བྷོ་ཛ་ནཾ ཝི་ཀཱ་ལ་བྷོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
‘‘ས་བྦ་པཱ་པ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ (དཱི. ནི. ༢.༩༠; དྷ. པ. ༡༨༣; ནེ་ཏྟི. ༣༠, ༥༠, ༡༡༦, ༡༢༤) བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་རཱ་གུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ན་ཙྩཱ་དི་ད་སྶ་ནཾ ན ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་ས་ན་སྶ ཨ་ན་ནུ་ལོ་མ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཡོ་ཛི་ཡ་མཱ་ནཾ, པ་རེ་ཧི པ་ཡོ་ཛཱ་པི་ཡ་མཱ་ན་ཉྩ ན་ཙྩཾ ན་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ ན་ཙྩ-ས་དྡེ་ན ག་ཧི་ཏཾ, ཏ་ཐཱ གཱི་ཏ་ཝཱ་དི་ཏ-ས་དྡེ་ན ཙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན་ཙྩ་ན་ན་ཙྩཱ་པ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན གཱ་ཡ་ན་གཱ་ཡཱ་པ་ན་ཝཱ་ད་ན་ཝཱ་དཱ་པ་ནཱ་ནི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི. ད་སྶ་ནེ་ན ཙེ་ཏྠ ས་ཝ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ ཝི་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན. ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཝི་ས་ཡ་སྶ ཨཱ་ལོ་ཙ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཝཱ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ་པི ད་སྶ་ན་ས་ངྑེ་པ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ད་སྶ་ནཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྩ་ཧི ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ཧི ན ཀ་ཉྩི དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨ་བྷི་ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨ་ཝི་སཱུ་ཀ་བྷཱུ་ཏ་སྶ གཱི་ཏ་སྶ ས་ཝ་ནཾ ཀ་དཱ་ཙི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་སཱུ་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ ད་སྶ་ནཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཛོ་ཏི་ཀཱ་ཡཾ ཁུ་དྡ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཁུ. པཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.པ་ཙྪི་མ་པ་ཉྩ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘དྷ་མྨཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ གཱི་ཏཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, གཱི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏོ དྷ་མྨོ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ཡཾ ཀི་ཉྩཱིཏི ག་ནྠི་ཏཾ ཝཱ ཨ་ག་ནྠི་ཏཾ ཝཱ ཡཾ ཀི་ཉྩི པུ་པྥཾ. ག་ནྡྷ་ཛཱ་ཏནྟི ག་ནྡྷ་ཛཱ་ཏི་ཀཾ. ཏ་སྶ་པི ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ པི་སི་ཏ་སྶ ཨ་པི་སི་ཏ་སྶ་པི ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཝི་ལེ་པ་ནཱ་དི ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨུ་ཙྩཱཏི ཨུ་ཙྩ-ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཀཾ ས་དྡ་ནྟ་རཾ. སེ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་ཡ་ནཾ. ཨུ་ཙྩཱ་ས་ཡ་ནཾ མ་ཧཱ་ས་ཡ་ན་ཉྩ ས་མ་ཎ་སཱ་རུ་པྤ་ར་ཧི་ཏཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཏྠ་ར་ཎ’’ནྟི. ཨཱ་ས་ན་ཉྩེ་ཏྠ ས་ཡ་ནེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨཱ་དྷཱ་རེ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟེ ཏ་དཱ་དྷཱ་རཱ ཀི་རི་ཡཱ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨུ་ཙྩཱ་ས་ཡ་ན་མ་ཧཱ་ས་ཡ་ནཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཏ་དུ་པ་བྷོ་ག་བྷཱུ་ཏ་ནི་ས་ཛྫཱ་ནི་པ་ཛྫ་ནེ་ཧི ཝི་ར་ཏི ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨུ་ཙྩཱ་ས་ཡ་ན་མ་ཧཱ་ས་ཡ་ན་ཉྩ ཨུ་ཙྩཱ་ས་ཡ་ན་མ་ཧཱ་ས་ཡ་ན་ཉྩ ཨུ་ཙྩཱ་ས་ཡ་ན་མ་ཧཱ་ས་ཡ་ནནྟི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨེ་ཀ་སེ་སེ་ན ཨ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི (མ. ནི. ༣.༡༢༦; སཾ. ནི. ༢.༡; ཨུ་དཱ. ༡), ཨཱ་ས་ན་ཀི་རི་ཡཱ་པུ་བྦ་ཀ་ཏྟཱ ཝཱ ས་ཡ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་ཡ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨཱ་ས་ན་མྤི ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
དཱ་རུ་མཱ་ས་ཀོ་ཏི ཡེ ཝོ་ཧཱ་རཾ ག་ཙྪ་ནྟཱིཏི ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རེ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཉྙེ་ཧི གཱ་ཧཱ་པ་ནེ ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་སཱ་དི་ཡ་ནེ ཙ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནེ་ཝ ནཾ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, ན ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་པེ་ཏི, ན ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་ཏྟཾ སཱ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཏི་ཝི་དྷཾ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཡ མ་ན་སཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡེ་ན པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནཾ, ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨུ་གྒ་ཧཱ་པ་ནཾ, མ་ན་སཱ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ སཱ་དི་ཡ་ནནྟི ཏི་ཝི་དྷ་མྤི པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ནེ་ཝ ནཾ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨཱ་མ་ཀ་དྷ་ཉྙ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི. ནཱི་ཝཱ་རཱ་དི་ཨུ་པ་དྷ་ཉྙ་སྶ སཱ་ལི་ཨཱ་དི་མཱུ་ལ་དྷ་ཉྙ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཏྟ་ཝི་དྷ་སྶཱ’’ཏི. ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩ ཝ་སཱ་ནི བྷེ་ས་ཛྫཱ་ནི ཨ་ཙྪ་ཝ་སཾ མ་ཙྪ་ཝ་སཾ སུ་སུ་ཀཱ་ཝ་སཾ སུ་ཀ་ར་ཝ་སཾ ག་དྲ་བྷ་ཝ་ས’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༦༢) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་དཾ ཨོ་དི་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ ནཱ་མ, ཏ་སྶ པ་ན ‘‘ཀཱ་ལེ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༦༢) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ཏི པ་ཙྩ་ཡེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཨོ་དི་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ’’ཏི.
ས་རཱུ་པེ་ན ཝ་ཉྩ་ནཾ རཱུ་པ་ཀཱུ་ཊཾ, པ་ཏི་རཱུ་པེ་ན ཝ་ཉྩ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ངྒེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝེ་ན ཝ་ཉྩ་ནཾ ཨ་ངྒ་ཀཱུ་ཊཾ. ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཉྩ་ནཾ ག་ཧ་ཎ་ཀཱུ་ཊཾ. པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཉྩ་ནཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཀཱུ་ཊཾ. ཨ་ཀྐ་མ་ཏཱིཏི ནི་པྤཱི་ལེ༹་ཏི, པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨ་ཀྐ་མ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཧ་ད་ཡནྟི ནཱ་ལི༹་ཨཱ་དཱི་ནཾ མཱ་ན་བྷཱ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ. ཏི་ལཱ་དཱི་ནཾ ནཱ་ལི༹་ཨཱ་དཱི་ཧི མི་ན་ན་ཀཱ་ལེ ཨུ་སྶཱ་པི་ཏ་སི་ཁཱ་ཡེ་ཝ སི་ཁཱ. སི་ཁཱ་བྷེ་དོ ཏ་སྶཱ་ཧཱ་པ་ནཾ.
ཀེ་ཙཱིཏི སཱ་ར་ས་མཱ་སཱ་ཙ་རི་ཡཱ, ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སི་ནོ ཙ. ཝ་དྷོཏི མུ་ཊྛི་པ་ཧཱ་ར་ཀ་སཱ་ཏཱ་ལ༹་ནཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཧེ་ས་ནཾ, ཝི་བཱ་དྷ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཧེ་ཋ་ན་ཏྠོ་པི ཧི ཝ་དྷ-ས་དྡོ དི་སྶ་ཏི ‘‘ཨ་ཏྟཱ་ནཾ་ཝ་དྷི་ཏྭཱ ཝ་དྷི་ཏྭཱ རོ་ད་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་ཙི. ༨༧༩, ༨༨༡). ཡ་ཐཱ ཧི ཨ་པ་རི་གྒ་ཧ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ ས་ཏི་པི པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ཧི ཨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུ་ཝི་བྷཱ་ག་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨི་ཏྠི་ཀུ་མཱ་རི་དཱ་སི་དཱ་སཱ་ད་ཡོ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝཾ པ་ར་སྶ ཧ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ ས་ཏི་པི ཏུ་ལཱ་ཀཱུ་ཊཱ་ད་ཡོ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ན ཨེ་ཝཾ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སྶ ཝ་དྷ་སྶ པུ་ན ག་ཧ་ཎེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཏྠ ས་ཡཾ་ཀཱ་རོ, ཨི་དྷ པ་རཾ་ཀཱ་རོ་ཏི ཙ ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ‘‘ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་ག་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ཚ་པྤ་ཡོ་གཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཏྟོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཝ་དྷོ་ཏི མཱ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་མྤི པོ་ཐ་ན་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཏི ཙ ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ མཱ་ར་ཎ-ས་དྡ་སྶ་པི ཝི་ཧིཾ་ས་ནེ དི་སྶ་ན་ཏོ.
༢༩༤. ཙཱི་ཝ་ར་པི་ཎྜ་པཱ་ཏཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཀཱ་ཡ་ཀུ་ཙྪི་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་ཛོ་ཏ་ནཱ་ཡཾ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ ཏ་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཏཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏེ ས་བྦེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏེ་པཱིཏི ན་ཝ་པ་རི་ཀྑཱ་རི་ཀཱ་ད་ཡོ་པི ཨ་པྤི་ཙྪཱ་ཝ ས་ནྟུ་ཊྛཱ་ཝ. ན ཧི ཏ་ཏྠ་ཀེ་ན མ་ཧི་ཙྪ་ཏཱ, ཨ་ས་ནྟུ་ཊྛི་ཏཱ ཝཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ཙ་ཏཱུ་སུ དི་སཱ་སུ སུ་ཁཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཙ་ཏ་སྶོ དི་སཱ ཨ་སྶ ས་ནྟཱི་ཏི ཝཱ ཙཱ་ཏུ་དྡི་སོ. ཏ་ཏྠ ཙཱ་ཡཾ ས་ཏྟེ ཝཱ ས་ངྑཱ་རེ ཝཱ བྷ་ཡེ་ན ན པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ཏཱི་ཏི ཨ་པྤ་ཊི་གྷོ. དྭཱ་ད་ས་ཝི་དྷ་སྶ ས་ནྟོ་ས་སྶ ཝ་སེ་ན ས་ནྟུ་སྶ་ན་ཀོ ས་ནྟུ་སྶ་མཱ་ནོ. ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་རེ་ནཱཏི ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙེ་ན. པ་རི་སྶ་ཡཱ་ནཾ བཱ་ཧི་རཱ་ནཾ སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷཱ་དཱི་ནཾ, ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཱ་ན་ཉྩ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟུ་པ་དྡ་ཝཱ་ནཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཏོ པ་རི་སྶ་ཡཱ་ནཾ ས་ཧི་ཏཱ. ཐ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་བྷ་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཙྪ་མྦྷཱི. ཨེ་ཀོ ཨ་ས་ཧཱ་ཡོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཁ་གྒ་མི་ག་སི་ངྒ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་ཀ་པྤོ ཙ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཚི་ནྣ་པ་ཀྑོ, ཨ་ས་ཉྫཱ་ཏ་པ་ཀྑོ ཝཱ ས་ཀུ་ཎོ ག་ནྟུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི ‘‘པ་ཀྑཱི ས་ཀུ་ཎོ’’ཏི པ་ཀྑི-ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ས་ཀུ་ཎོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཀྑ་ཡུ་ཏྟོ ས་ཀུ་ཎོ’’ཏི. ཡ་སྶ ས་ནྣི་དྷི་ཀཱ་ར་པ་རི་བྷོ་གོ ཀི་ཉྩི ཋ་པེ་ཏ་བྦཾ སཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཋ་པ་ན་ཉྩ ན་ཏྠི, ཏཱ་དི་སོ ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་རི་ཡ་ནྟི ཨ་པེ་ནྟི ཏ་ཏོ དོ་སཱ, ཏེ་ཧི ཝཱ ཨཱ་ར་ཀཱ་ཏི ཨ་རི་ཡོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་རི་ཡེ་ནཱ་ཏི ནི་དྡོ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟནྟི ཨ་ཏྟ་ནི. ནི་དྡོ་ས་སུ་ཁནྟི ནི་རཱ་མི་ས་སུ་ཁཾ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཛྫ་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ.
༢༩༥. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་སྶེ་ཝ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ ཏ་ད་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏོ, ཏ་སྶ ཙ པ་རི་པཱ་ལ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སོ ཨི་མི་ནཱ ཨ་རི་ཡེ་ན སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི. སེ་ས་པ་དེ་སཱུཏི ‘‘ན ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧཱི ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་དེ་སུ. ཡ་སྨཱ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༥) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་སི་ནི་ཡཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༡.༡༥) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ནི་མི་ཏྟཱ་དི་གྒཱ་ཧ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སྶ ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨ་ན་ཝ་སི་ཏྟ་སུ་ཁ་ཏཱ ཨ་ཝི་ཀི་ཎྞ་སུ་ཁ་ཏཱ ཙ་སྶ ཝུ་ཏྟཱ.
༢༩༦. པ་ཙྩ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིནྟི པ་ཙྩ་ཡ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ. ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོཏི སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ ས་ནྟོ་སོ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ནྟི ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་ས་སྶ ས་མྦྷཱ་རཱ. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏེ་ཧི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཨི་སི་སི་ངྒ་སྶ པི་ཏུ་ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ. ཝ་ན་ཙ་ར་ཀེ་ཧཱིཏི ཝ་ན་ཙ་ར་ཀ་མཱ་ཏུ་གཱ་མེ་ཧི. བྷེ་ར་ཝ་ས་དྡཾ སཱ་ཝེ་ནྟི, ཏཱ་ཝ་ཏཱ ཨ་པ་ལཱ་ཡ་ནྟཱ་ནཾ ཧ་ཏྠེ་ཧི སཱི་སཾ…པེ… ཀ་རོ་ནྟི. པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀཱ་ལ༹་ཀཾ ཝཱ. མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཏི་ལ་ཀཾ ཝཱ. ཏནྟི པཱི་ཏིཾ ཝི་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཁ་ཡ་ཏོ ས་མྨ་ས་ནྟོ.
ཝི་ཝི་ཏྟནྟི ཛ་ན་ཝི་ཝི་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་ཉྙ’’ནྟི. སཱ ཙ ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཱ ནི་སྶ་དྡ་བྷཱ་ཝེ་ན ལ་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་ས་དྡཾ ཨ་པྤ་ནི་གྒྷོ་ས’’ནྟི. ཨཱ་ཝ་ས་ཐ་བྷཱུ་ཏཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཝི་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན ཝི་ཧཱ་ར་སེ་ནཱ་ས་ནཾ. མ་སཱ་ར་ཀཱ་དི མ་ཉྩ་པཱི་ཋཾ ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་རི་ཏ་བྦཾ བྷི་སི་ཨུ་པ་དྷཱ་ན་ཉྩ མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་ས་མྦ་ནྡྷི་ཏོ མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ. ཙི་མི་ལི་ཀཱ་དི བྷཱུ་མི་ཡཾ ས་ནྠ་རི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ས་ནྠ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ. རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཱ་དི པ་ཊི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ ཙ་ངྐ་མ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨོ་ཀཱ་ས་སེ་ནཱ་ས་ནཾ.
‘‘ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ད་སྶེ་ནྟོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཙྪ་ནྣནྟི ཨི་ཊྛ་ཀ་ཚ་ད་ནཱ་དི་ནཱ ཨ་ནྟ་མ་སོ རུ་ཀྑ་སཱ་ཁཱ་ཧི་པི ན ཚ་ནྣཾ.
བྷ་ཏྟ་སྶ པ་ཙྪ་ཏོཏི བྷ་ཏྟ་བྷུ་ཉྫ་ན་སྶ པ་ཙྪ་ཏོ. ཨཱུ་རུ་བ་དྡྷཱ་ས་ནནྟི ཨཱུ་རཱུ་ནཾ ཨ་དྷོ་བ་ནྡྷ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་ས་ཛྫཾ. ཧེ་ཊྛི་མ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་ཛུ་ཀ་ཊྛ་པ་ནཾ ནི་ས་ཛྫཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ བོ་དྷི་ཏ་ནྟི. ཨུ་ཛུཾ ཀཱ་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ཡ-ས་དྡོ ཨུ་པ་རི་མ་ཀཱ་ཡ་ཝི་ས་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་རི་མཾ ས་རཱི་རཾ ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཏཾ པ་ན ཨུ་ཛུ་ཀ་ཊྛ་པ་ནཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ པ་ཡོ་ཛ་ན་ཏོ ཙ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ར་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ན པ་ཎ་མ་ནྟཱིཏི ན ཨོ་ཎ་མ་ནྟི. ན པ་རི་པ་ཏ་ཏཱིཏི ན ཝི་ག་ཙྪ་ཏི, ཝཱི་ཐིཾ ན ཝི་ལ་ངྒྷེ་ཏི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ཝི་སེ་ས་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་དྡྷིཾ ཕཱ་ཏིཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི. མུ་ཁ་ས་མཱི་པེཏི མུ་ཁ་སྶ ས་མཱི་པེ ནཱ་སི་ཀ་གྒེ ཝཱ ཨུ་ཏྟ་རོ་ཊྛེ ཝཱ. ཨི་དྷ པ་རི-ས་དྡོ ཨ་བྷི-ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་མུ་ཁ’’ནྟི, བ་ཧི་དྡྷཱ པུ་ཐུ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ནི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ པུ་ར་ཀྑ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རཱི་ཏི པ་རི་གྒ་ཧ་ཊྛོ ‘‘པ་རི་ཎཱ་ཡི་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༡༦) ཝི་ཡ. ནི་ཡྻཱ་ན་ཊྛོ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ནི་གྒ་མ་ན་ཊྛོ, ཏ་སྨཱ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ནི་ཡྻཱ་ན་ས་ཏིནྟི ས་བྦ་ཐཱ ག་ཧི་ཏཱ་ས་མྨོ་སཾ པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་ས་མྨོ་སཾ ས་ཏིཾ ཀ་ཏྭཱ, པ་ར་མཾ ས་ཏི་ནེ་པ་ཀྐཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ན པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ན སུ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏཱ. པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱཏི ཙ པ་ཧཱི་ན་ས་དི་ས་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ཛྷཱ་ན་སྶ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་ཏཱ. ཏ་ཐཱ་པི ན་ཡི་དཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་ཡ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ག་ཏཱ་བྷི་ཛ྄ཛྷཾ, ཨ་ཐ ཁོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་དི་སེ་ནཱ’’ཏི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཡ་ཐཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ག་ཏཱ་བྷི་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་བྱཱ་པ་ནྣ་ཉྩ, ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཱ, ན ཨེ་ཝ་མི་དཾ. ཨི་དཾ པ་ན ཙི་ཏྟཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་རི་སོ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་བྱཱ་པ་ནྣཾ ཝི་ག་ཏ་ཐི་ན་མི་དྡྷཾ ཨ་ནུ་དྡྷ་ཏཾ ནི་བྦི་ཙི་ཀི་ཙྪ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཨུ་བྷ་ཡནྟི ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་མཱ་ཧ.
༢༩༧. ཨུ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ པཱ་ཏེ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་ཙྪི་ནྡ་ནཾ པཱ་ཏ་ན་ཉྩ ཏཱ་སཾ པ་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ན་མེ་ཝ. ཨི་ཏི མ་ཧ་གྒ་ཏཱ་ནུ་ཏྟ་ར་པ་ཉྙཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ཡ ཙ པ་རི་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ དྷ་མྨཱ ཨི་ཏ་རཱ་ཡ ཙ ས་མ་ཏྠ་ཏཾ ཝི་ཧ་ན་ནྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི པ་ཉྙཱ་ཡ དུ་བྦ་ལཱི་ཀ་ར་ཎཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨི་ད་མྤི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ནེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པི་ཡ་མཱ་ནཾ ཉཱ་ཎཾ པ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཉཱ་ཎ་པ་དཾ. ཉཱ་ཎཾ ཝ་ལ༹་ཉྫེ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཉཱ་ཎ་ཝ་ལ༹་ཉྫཾ.
༢༩༩. ན ཏཱ་ཝ ནི་ཊྛཾ ག་ཏོ བཱ་ཧི་ར་ཀཱ་ནཾ ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ཀྐ་ནྟ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི་པི སི་ཡུ་ནྟི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་པ་དེ ཀ་ཐཾ ན ནི་ཊྛ་ངྒ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏཱི་སུ ར་ཏ་ནེ་སུ ནི་ཊྛཾ ག་ཏོ ཧོ་ཏཱིཏི བུ་དྡྷ་སུ་བུ་དྡྷ་ཏཾ དྷ་མྨ་སུ་དྷ་མྨ་ཏཾ ས་ངྒྷ་སུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཏ་ཉྩ ཨཱ་ར་བྦྷ ཉཱ་ཎེ་ན ནི་ཊྛཾ ནི་ཙྪ་ཡཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ ཧོ་ཏི. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ པ་ཋ་མ་མ་གྒེ་ནེ་ཝ ས་བྦ་སོ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ས་བྦ་སྶ་པི ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཀ་ངྑཱ ཝཱ ཝི་མ་ཏི ཝཱ ན་ཏྠི, ཏ་ཏྠ པ་ན ཡ་ཐཱ པ་ཉྙཱ་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་ཝི་ས་ཡེ ཉཱ་ཎཾ ས་ཝི་སེ་སཾ ཨོ་གཱ་ཧ་ཏི, ན ཏ་ཐཱ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཨཱ་དཱི་ན་ནྟི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཉཱ་ཎ་ནི་ཙྪ་ཡ་ག་མ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཏྠ་ནི་ཊྛཱ་ག་མ་ནཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝཱ་ཏི.
ཙཱུ་ལ༹་ཧ་ཏྠི་པ་དོ་པ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.