༦. པཱ་ས་རཱ་སི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༧༢. སཱ་དྷུ་མ་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ སཱ་དྷུ-ས་དྡོ ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ན་ཏྠོ, ན ‘‘སཱ་དྷཱ་ཝུ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༢༤༦; སུ. ནི. ༡༨༢) ཝི་ཡ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ནྟཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ལ་བྷེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ན ས་ཀྐོ་ནྟི, ཀ་སྨཱ? བུ་དྡྷཱ ཧི ག་རཱུ ཧོ་ནྟི, པ་ར་མ་ག་རཱུ ཨུ་ཏྟ་མཾ གཱ་ར་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ, ན ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཱི་ཡཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙཱ་རི་ཀོ སཱི་ཧོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
‘‘པཱ་ཀ་ཊ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི ས་ངྑེ་པེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཡཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཀི་མེ་ཝ་མ་ཀཱ་སཱི་ཏི? ན ས་བྦ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ་མ་ཀཱ་སི. ཡ་དཱ པ་ན ཨ་ཀཱ་སི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ པ་ཋ་མ་བོ་དྷི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེཏི ཨི་མི་ནཱ པུ་རི་ས་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་ལླི་ངྒེ་ཏི. དྷ་ན་པ་རི་ཙྩཱ་གོ ཀ་ཏོ ནཱ་མ ན་ཏྠི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་ར་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
མཱ་ལཱ་ཀ་ཙ་ཝ་རནྟི མི་ལཱ་ཏ་མཱ་ལཱ་ཀ་ཙ་ཝ་རཾ. ར་ཛོ་ཛ་ལླཾ ན ཨུ་པ་ལི་མྤ་ཏི ཨ་ཙྪ་ཏ་ར་ཚ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘སུ་ཁུ་མ་ཏྟཱ ཚ་ཝི་ཡཱ ཀཱ་ཡེ ར་ཛོ་ཛ་ལླཾ ན ལི་མྤ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ན་ཧཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཏུ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠ’’ནྟི.
ཝི་ཧཱ་རོཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ན་ཝི་ཧཱ་རོ. ཝཱི་ས་ཏི་ཨུ་ས་བྷཾ གཱ་ཝུ་ཏ་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠོ བྷཱ་གོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཀ་དཱ་ཙཱིཏི ཀ་སྨི་ཉྩི བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ. ཨ་ཙ་ལ་མེ་ཝཱཏི ཨ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ན་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, མ་ཉྩཱ་ནཾ པ་ན ཨ་པྤ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཧི པཱ་དཱ་ནཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཧཱ་ནི་ཝ་ཌྜྷི་ཡོ ཧོ་ནྟི་ཡེ་ཝ.
ཡ་ནྟ་ནཱ་ལི༹་ཀཱ་ཧི པ་རི་པུ་ཎྞ་སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ས་དྷཱ་རཱ་ཧི. ནྷཱ་ན་ཝ་ཏྟནྟི ‘‘པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ན ནཱ་མ ཨེ་ཝཾ ནྷཱ་ཡི་ཏ་བྦ’’ནྟི ན་ཧཱ་ན་ཙཱ་རི་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ. ཡ་སྨཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་རཱི་རཾ སུ་དྷ་ནྟ་ཙཱ་མཱི་ཀ་ར་ས་མཱ་ན་ཝ་ཎྞཾ སུ་པ་རི་སོ་དྷི་ཏ་པ་ཝཱ་ལ༹་རུ་ཙི་ར་ཀ་ར་ཙ་ར་ཎཱ་ཝ་རཾ སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་ནཱི་ལ་ར་ཏ་ནཱ་ཝ་ལི༹་ས་དི་ས་ཀེ་ས་ཏ་ནུ་རུ་ཧཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཧཾ ཏ་ཧཾ ཝི་ནི་སྶ་ཏ་ཛཱ་ཏི་ཧི་ངྒུ་ལ་ཀ་ར་སཱུ་པ་སོ་བྷི་ཏཾ ཨུ་པ་རི མ་ཧ་གྒྷ་ར་ཏ་ནཱ་ཝ་ལི༹་ས་ཉྪཱ་དི་ཏཾ ཛ་ངྒ་མ་མི་ཝ ཀ་ན་ཀ་གི་རི་སི་ཁ་རཾ ཝི་རོ་ཙི་ཏྠ. ཏ་སྨི་ཉྩ ས་མ་ཡེ ད་ས་བ་ལ་སྶ ས་རཱི་ར་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཚ་བྦ་ཎྞ་ར་སྨི་ཡོ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨ་སཱི་ཏི་ཧ་ཏྠ་པྤ་མཱ་ཎེ པ་དེ་སེ ཨཱ་དྷཱ་ཝ་ནྟཱི ཝི་དྷཱ་ཝ་ནྟཱི ར་ཏ་ནཱ་ཝ་ལི༹་ར་ཏ་ན་དཱ་མ-ར་ཏ་ན་ཙུ་ཎྞ-ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞཾ ཝི་ཡ, པ་སཱ་རི་ཏ་ར་ཏ་ན་ཙི་ཏྟ་ཀ་ཉྩ་ན་པ་ཊྚ་མི་ཝ, ཨཱ་སི་ཉྩ་མཱ་ན་ལཱ་ཁཱ་ར་ས་དྷཱ་རཱ-ཙི་ཏ་མི་ཝ, ཨུ་ཀྐཱ་ས་ཏ་ནི་པཱ་ཏ་ས་མཱ་ཀུ་ལ་མི་ཝ, ནི་ར་ནྟ་རཾ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞ-ཀ་ཎི་ཀཱ་ར-ཀི་ངྐི་ཎི་ཀ-པུ་པྥ་མི་ཝ, ཝཱ་ཡུ་ཝེ་ག་ས་མུ་དྡྷ་ཏ-ཙི་ན་པི་ཊྛ་ཙུ་ཎྞ-ར་ཉྫི་ཏ་མི་ཝ, ཨི་ནྡ་དྷ་ནུ-ཝི་ཛྫུ་ལ་ཏཱ-ཝི་ཏཱ་ན་ས་ནྠ་ཏ་མི་ཝ, ག་ག་ན་ཏ་ལཾ ཏཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཝ་ན་ཉྩ ས་མྨཱ ཕ་ར་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝ་ཎྞ་བྷཱུ་མི ནཱ་མེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཏྠནྟི ཨུ་པ་མེ་ཡྻ་ཏྠཾ. ཨུ་པ་མཱ་ཡོཏི ‘‘ཨཱི་དི་སོ ཙ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཏ་ད་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ ཨུ་པ་མཱ. ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཱིཏི ཨུ་པ་མུ་པ་མེ་ཡྻ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནི ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི. པཱུ་རེ་ཏྭཱཏི ཝ་ཎྞ་ནཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ. ཐཱ་མོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ‘‘ཨ་ཏི་ཏྠེ པ་ཀྑ་ནྡོ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ.
༢༧༣. ཀ་ཎྞི་ཀཱཏི ས་རཱི་ར་ག་ཏ་བི་ནྡུ་ཀ་ཏཱ་ནི མ་ཎྜ་ལཱ་ནི. པ་རི་ཀྑཱ་ར་བྷ་ཎྜནྟི ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཉྩ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཀིཾ པ་ནཱ་ཡཾ ན་ཡོ བུ་དྡྷཱ་ན་མྤི ས་རཱི་རེ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ན ཧོ་ཏི, ཝ་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ པ་ནེ་ཏཾ ཀ་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡ་སྶཱ་བྷི་ནཱི་ཧ་ར་ཎཾ ག་མ་ནཱ་བྷི་ཧཱ་རོ. ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཀོ་པ་ནཾ.
ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ་ཡ པཱ་ར་མི་ཡཱཏི ནེ་ཀྑ་མྨ་པཱ་ར་མི་ཡཱ. ཝཱི་རི་ཡ་པཱ་ར་མི་ཡཱ་ཏི ཨ་པ་རེ. མ་ཧཱ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ན་སྶཱཏི མ་ཧ་ནྟ་སྶ ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ན་སྶ. ཏ་ཉྷི མ་ཧ་ནྟཾ བྷོ་ག་ཀྑ་ནྡྷཾ མ་ཧ་ནྟ་ཉྩ ཉཱ་ཏི་པ་རི་ཝ་ཊྚཾ མ་ཧ་ནྟ་ཉྩ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སི་རིཾ པ་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ས་མཱ་ར་ཀ་སྶ ཙ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻཱ་པ་རི་མེ་ཡྻ་བྷེ་ད་སྶ མ་ཧ་ཏོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ མ་ཧ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཙ མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
པུ་རི་མོཏི ‘‘ཀ་ཏ་མཱ་ཡ ནུ ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ བྷ་ཝ་ཐཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠོ. ཀཱ ཙ པ་ན ཝོཏི ཨེ་ཏྠ ཙ-ས་དྡོ བྱ་ཏི་རེ་ཀེ. ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་པུ་ཙྪི་ཏཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཾ ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཛོ་ཏེ་ཏི. པ་ན-ས་དྡོ ཝ་ཙ་ནཱ་ལ་ངྐཱ་རེ. ཡཱ་ཡ ཧི ཀ་ཐཱ་ཡ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ, སཱ ཨེ་ཝ ཨ་ནྟ་རཱ་ཀ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ ཝི་པྤ་ཀ་ཏཱ ཝི་སེ་སེ་ན པུ་ན པུ་ཙྪཱི་ཡ་ཏི. ཨ་ཉྙཱཏི ཨ་ནྟ་རཱ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠ་མཱ་ཧ. ཨ་ཉྙ་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ ཨ་ནྟ་རཱ-ས་དྡོ ‘‘བྷཱུ་མ་ནྟ་རཾ (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ) ས་མ་ཡ་ནྟ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ, ཨ་ནྟ་རཱཏི ཝཱ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ད་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་ནི་སྶི་ཏཱཏི ‘‘ཀིཾ སཱི་ལཾ ནཱ་མ, ཀ་ཐ་ཉྩ པཱུ་རེ་ཏ་བྦཾ, ཀཱ་ནི ཙ་སྶ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝོ་དཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་པྤི་ཙྪཱ་དི་ནི་སྶི་ཏཱ སཱི་ལཱ་དི་ནི་སྶི་ཏཱ ཙ ཀ་ཐཱ. ཨ་རི་ཡོཏི ནི་དྡོ་སོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཏྠ་ཀཱ་མེ་ཧི ཨ་ར་ཎཱི་ཡོ་ཏི ཨ་རི་ཡོ, ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཡ་ནྟི ཝཱ ཨ་རི་ཡོཏི. བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཏུ་ཎྷཱི བྷ་ཝ་ནྟི, ན ཨེ་ཀ་ཙྩ་བཱ་ཧི་ར་ཀ་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཝི་ཡ མཱུ་ག་བྦ་ཏ་ས་མཱ་དཱ་ནེ་ན. དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མྤི ཨ་རི་ཡོ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་ར་པ་ཧཱ་ན་ཏོ. མཱུ་ལ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནནྟི པཱ་རི་ཧཱ་རི་ཡ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མྤི. ཛྷཱ་ནནྟི དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ.
༢༧༤. ‘‘ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ནཾ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྭ་ཡ’’ནྟི (མ. ནི. ༡.༢༧༣; ཨུ་དཱ. ༡༢, ༢༨, ༢༩) ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཏ་སྶཱ ཨུ་པ་རི་དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མྦ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དྭེ་མཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཏི ཀོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱི’’ཏི ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱཏི ཡཱ མ་ཧཱ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ན་པ་ཊི་བ་དྡྷཱ དྷ་མྨཱི ཀ་ཐཱ, སཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ དྷ་མྨ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ དྷ་མྨ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཨ་རི་ཡ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ ནཱ་མ. ཨ་པཱ་ཡ་མ་གྒནྟི ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧཾ མ་གྒཾ. ཨུ་དྡེ་སཱ་ནུ་ཀྐ་མཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱཏི ཨུ་དྡེ་སཱ་ནུ་པུ་བྦིཾ ལ་ངྒྷི་ཏྭཱ. དྷ་མྨ-ས་དྡོ ‘‘ཨ་མོ་ས་དྷ་མྨཾ ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ པ་ཀ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. ཛཱ་ཡ་ན་ས་བྷཱ་ཝོཏི ཛཱ་ཡ་ན་པ་ཀ་ཏི་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ས་བྦ་ཏྠཱཏི ཡ་ཐཱ ‘‘པུ་ཏྟ་བྷ་རི་ཡ’’ནྟི དྭ་ནྡ་ས་མཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཏྟཾ, ཨེ་ས ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠ ‘‘དཱ་སི་དཱ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་བྦ་པ་དེ་སུ. པ་ར་ཏོ ཝི་ཀཱ་རཾ ཨ་ནཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ས་བྦ་དཱ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ, སུ་ཝ་ཎྞཾ. དྷ་ཝ་ལ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ར་ཉྫཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ར་ཛ་ཏཾ, རཱུ་པི་ཡཾ. ཨི་དྷ པ་ན སུ་ཝ་ཎྞཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨུ་པ་བྷོ་ག་པ་རི་བྷོ་གཱ་ར་ཧཾ ར་ཛ་ཏཾ་ཏེ་ཝ ག་ཧི་ཏཾ. ཨུ་པ་དྷཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ནྟི ཨུ་པ་དྷ་ཡོ. ཙུ་ཏཱི་ས་ངྑཱ་ཏཾ མ་ར་ཎནྟི ཨེ་ཀ་བྷ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ཁ་ནྡྷ་ནི་རོ་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏཾ མ་ར་ཎ་མཱ་ཧ. ཁ་ཎི་ཀ་ནི་རོ་དྷོ པ་ན ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི. སཾ་ཀི་ལི་སྶ་ཏཱིཏི དཱུ་ས་ཝི་སེ་ན ཝི་ཡ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ དཱུ་སི་སྶ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘པ་ཉྩི་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་སྶ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ ཨ་ཡོ ལོ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༥.༢༣). མ་ལཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ཡེ་ཧི ས་ཧ་ཡོ་ག་ཏོ མ་ལི་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏེ་སཾ མ་ལི་ན་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན མ་ལཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཛཱི་ར་ཎ་ཏོ ཛ་རཱ་དྷ་མྨ་ཝཱ་རེ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡེ པ་ན ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨ་ཝཱ་རེ་པི ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ ན པ་ཋ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཝི་ཡ ཛཱི་ར་ཎ་དྷ་མྨ་ཝཱ་རེ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་མྤི ཨུ་པ་དྷི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. པ་རི་གྒ་ཧེ ཋི་ཏཱ་ནཾ པ་ན ཝ་སེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཨ་པཱ་ཀ་ཊཱ་ན་མྤི ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ. ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་སཱི་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ས་བྦ་སྶ་པི ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, པུ་ཏྟ་བྷ་རི་ཡཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝི་ཡ མི་ཏྟཱ་མ་ཙྩཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎཾ.
༢༧༥. ཨ་རི་ཡེ་ཧི པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ, ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཏི ཝཱ ཨ་རི་ཡ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱཏི ས་མཱ་ས་དྭ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨ་ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ.
༢༧༦. མཱུ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཡཾ མ་ཧཱ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ན་སྶ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་སུ་ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནཾ, ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ཡ་སྨཱ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ཏ་ཏྠ མ་ཧཱ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ནྣི་སི་ནྣཱ, སཱ ཙ ནེ་སཾ ཨ་ནྟ་རཱ་ཀ་ཐཱ ཝི་པྤ་ཀ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་སཾ མཱུ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མ་ཧཱ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷི. ཨ་ཧ་མྤི པུ་བྦེཏི ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་པ་རི་པ་ཀྐ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཡཾ ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ ཏཱི་སུ པཱ་སཱ་དེ་སུ ཏི་ཝི་དྷ་ནཱ་ཊ་ཀ་པ་རི་ཝཱ་ར་སྶ དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ས་དི་སཱ་ཡ མ་ཧཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཾ, ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ པ་དྷཱ་ན་པ་ད་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཉྩ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨ་ན་རི་ཡ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ པ་རི་ཡེ་སིནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པ་ཉྩ་ཝ་གྒི་ཡཱ་པཱིཏི ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ གི་ཧི་བྷོ་གཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ ཏཾ པ་ཧཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་གེ ཋི་ཏཱ ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་དེ་ས་ནཱ་ཡ (སཾ. ནི. ༥.༡༠༨༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣; པ་ཊི. མ. ༢.༣༠) ཏ་མྤི པ་ཧཱ་ཡ ཨ་རི་ཡ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ པ་རི་ཡེ་སིཾ་སཱུ་ཏི.
༢༧༧. ཀཱ་མཾ ད་ཧ་ར-ས་དྡོ ‘‘ད་ཧ་རཾ ཀུ་མཱ་རཾ མ་ནྡཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་སེ་ཡྻ་ཀ’’ནྟི (མ. ནི. ༡.༤༩༦) ཨེ་ཏྠ བཱ་ལ་དཱ་ར་ཀེ ཨཱ་ག་ཏོ, ‘‘བྷ་དྲེ་ན ཡོ་བྦ་ནེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི པ་ན ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཡུ་ཝཱ་ཝ་ཏྠཱ ཨི་དྷ ད་ཧ་ར-ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་རུ་ཎོ་ཝ ས་མཱ་ནོ’’ཏི. པ་ཋ་མ་ཝ་ཡེ་ན ཨེ་ཀཱུ་ན་ཏིཾ་ས་ཝ་ཡ་ཏྟཱ. ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཧི ཡཱ་ཝ ཏེ་ཏྟིཾ་ས་ཝ་ཡཱ པ་ཋ་མ་ཝ་ཡོ. ཨ་ནཱ་ད་ར་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ ཡ་ཐཱ ‘‘དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶ རུ་ད་ནྟ་སྶ པ་བྦ་ཛཱི’’ཏི. ཀཱ་མཾ ཨ་སྶུ་མུ་ཙྩ་ནཾ རོ་ད་ནཾ, ཏཾ ཨ་སྶུ་མུ་ཁཱ་ནནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ, ཏཾ པ་ན ཝ་ཏྭཱ ‘‘རུ་ད་ནྟཱ་ན’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ བ་ལ་ཝ་སོ་ཀ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་རོ་ད་ན་ཝ་ཏྠུཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ནྡི་ཏྭཱ རོ་ད་མཱ་ནཱ་ན’’ནྟི. ཀིཾ ཀུ་ས་ལ་ནྟི ག་ཝེ་ས་མཱ་ནོཏི ཀི་ནྟི ས་བྦ་སོ ཨ་ཝ་ཛྫ་ར་ཧི་ཏཾ ཨེ་ཀ་ནྟ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཾ པ་རི་ཡེ་ས་མཱ་ནོ. ཝ་ར་པ་དནྟི ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཝ་ར་ཎཱི་ཡ་ཊྛེ་ན ཝ་རཾ, པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན པ་དཾ. ཏུ་ངྒ་ས་རཱི་ར་ཏཱ་ཡ དཱི་གྷོ, པི་ངྒ་ལ་ཙ་ཀྑུ་ཏཱ་ཡ པི་ངྒ་ལོ་ཏི དཱི་གྷ་པི་ངྒ་ལོ. དྷ་མྨོཏི ཝི་ན་ཡོ, ས་མ་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཏྭཱ་ཝ ཨུ་གྒ་ཎྷིནྟི ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་སྶ ས་ཝ་ན་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཨུ་གྒ་ཎྷིཾ ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏཾ ཨ་ཀཱ་སིཾ.
པ་ཊི་ལ་པ་ན་མ་ཏྟ་ཀེ་ནཱཏི པུ་ན ལ་པ་ན་མ་ཏྟ་ཀེ་ན. ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཉཱ་ཎོ, ཉཱ་ཎོ་ཏི ཝཱ་དོ ཉཱ་ཎ་ཝཱ་དོ, ཏཾ ཉཱ་ཎ་ཝཱ་དཾ. ‘‘ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཉྙེ་པི བ་ཧཱུཏི ཨ་ཉྙེ་པི བ་ཧཱུ མ་མ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ན་ནྟཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨི་མཾ དྷ་མྨཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི, ‘‘ཨ་ཀ་མྤ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཐི་རོ’’ཏི ཝཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟི. ལཱ་བྷཱི་ཏི ཨ་ཉྙཱ་སཱིཏི དྷ་མྨ་སྶ ཨུ་དྡི་ས་ནེ་ན མ་ཧཱ་པ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ག་ཏ་མ་གྒཾ པ་ཝེ་དེ་ཏི, ན ཨ་ནུ་སྶུ་ཏི་ཀོ’’ཏི ཨ་ཉྙཱ་སི. ཨ་སྶཱཏི བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ. ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སཱིཏི ཨེ་ཏཾ ‘‘ན ཁོ ཨཱ་ལཱ༹་རོ ཀཱ་ལཱ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དི མ་ན་སི ཨ་ཧོ་སི, ཙི་ནྟེ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཧེ་ཊྛི་མ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཝི་ནཱ ཨུ་པ་རི་མ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ས་མྤཱ་ད་ན་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ‘‘ས་ཏྟ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ མཾ ཛཱ་ནཱ་པེ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. པ་ཡོ་གཾ ཀ་རེ་ཡྻནྟི བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫེ་ཡྻ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱཏི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་ཧཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ས་ཏྟ་ནྣཾ ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཨ་དྷི་ག་མཾ པ་ཙྩ་ཉྙཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ནུ་སཱུ་ཡ་ཀོཏི ཨ་ནི་སྶུ་ཀཱི. ཏེ་ན མ་ཧཱ་པུ་རི་སེ པ་སཱ་དཾ པ་ཝེ་དེ་སི. བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ཏཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་སྶ པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏི་པ་རི་ཙ་ཡེ་ན ཉཱ་ཎ་སྶ ཙ མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཏཱ་སཾ ག་ཏི ཙ ཨ་བྷི་ས་མྤ་རཱ་ཡོ ཙ ཨུ་པ་ཊྛཱ་སི. ཏེ་ན ‘‘ཝ་ཊྚ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཨེ་ཝེ་ཏཱ’’ཏི ནི་ཙྪ་ཡོ ཨུ་ད་པཱ་དི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ ནི་བྦི་དཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཝི་རཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ་ཝ་ཧོ་པི ནེ་ཝ ཏེ་ས་མྤི ཨ་ཙྩ་ནྟཱ་ཡ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ་ཝ་ཧོ, ས་ཡ་ཉྩ ཝ་ཊྚ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོ་ཡེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ནེ་ཝ ཝ་ཊྚེ ནི་བྦི་ནྡ་ན་ཏྠཱ་ཡ, ཡ་ད་གྒེ་ན ན ནི་བྦི་དཱ་ཡ, ཏ་ད་གྒེ་ན ན ཝི་ར་ཛྫ་ན་ཏྠཱ་ཡ, རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ, ན ཨུ་པ་ས་མ་ཏྠཱ་ཡ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ ན ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ན་ཏྠཱ་ཡ…པེ… སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱཏི ས་ཏྟ་སུ ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་སུ ཨུ་ཀྐ་ཊྛཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི. ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཙུ་ཏི་དྷ་མྨཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་ཉྩ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨ་མེ་ཝཱ་ཏི མ་ཧཱ་ས་ཏྟོ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཉྩ ཋཱ་ནཾ པཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཡ་དཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་དྷ་མྨ་སྶ ག་ཏི་ཉྩ ཨ་བྷི་ས་མྤ་རཱ་ཡ་ཉྩ ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི, ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. མ་ཀྑི་ཀཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི བྷོ་ཛ་ན་སྶ མ་ཀྑི་ཀཱ་མི་སྶ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན. མ་ནཾ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི བྷུ་ཉྫི་ཏུ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. མ་ཧ་ནྟེ་ན ཨུ་སྶཱ་ཧེ་ནཱཏི ཨི་དཾ ཀ་ཏི་པཱ་ཧཾ ཏ་ཏྠ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་མ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝི་ཡ ཀ་སི་ཎ་པ་རི་ཀ་མྨཱ་དི་ཀ་ར་ཎཾ. ན ཧི ཨ་ནྟི་མ་བྷ་ཝི་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ནི་བྦ་ཏྟ་ནེ བྷཱ་རི་ཡཾ ནཱ་མ. ཨ་ན་ལ་ངྐ་རི་ཏྭཱཏི ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཨ་ལཾ་ཀ་ཏྭཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ན ཀི་ཉྩི པ་ཡོ་ཛ་ན’’ནྟི ཀ་ཏྭཱ.
༢༧༨. ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་མ་ཏྟོ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༢༧༩. མ་ཧཱ་ཝེ་ལཱ ཝི་ཡ མ་ཧཱ་ཝེ་ལཱ, ཝི་པུ་ལ་ཝཱ་ལི་ཀ་པུ་ཉྫ་ཏཱ་ཡ མ་ཧ་ནྟོ ཝེ་ལཱ་ཏ་ཊོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ཧཱ་ཝཱ་ལི་ཀ་རཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨུ་རུ མ་རུ སི་ཀ་ཏཱ ཝཱ་ལུ་ཀཱ ཝ་ཎྞུ ཝཱ་ལི་ཀཱ་ཏི ཨི་མེ ས་དྡཱ ས་མཱ་ན་ཏྠཱ, བྱ་ཉྫ་ན་མེ་ཝ ནཱ་ནཾ.
སེ་ནཱ ནི་ག་ཙྪི ནི་ཝི་སི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི སེ་ནཱ་ནི་ག་མོ, སེ་ནཱ་ཡ ནི་ཝི་ཊྛ་ཊྛཱ་ནཾ. སེ་ནཱ་ནི་གཱ་མོཏི པ་ན ཨ་ཡཾ ས་མ་ཉྙཱ ཨ་པ་ར་ཀཱ་ལི་ཀཱ. གོ་ཙ་ར་གཱ་མ་ནི་ད་སྶ་ན་ཉྩེ་ཏཾ. ཨུ་པ་རི་སུ་ཏྟ་སྨིནྟི མ་ཧཱ་ས་ཙྩ་ཀ་སུ་ཏྟེ. ཨི་དྷ པ་ན བོ་དྷི་པ་ལླ་ངྐོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ ཨ་རི་ཡ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཡ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ.
༢༨༠. ‘‘ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན’’ནྟི ཙ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧི་ཏ་པ་ད་དྭ་ཡ་ཝི་ས་ཡ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཨ་ནཱ་མ་ཊྛ་ཏྟཱ ‘‘མེ’’ཏི ཙ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཉེ་ཡྻཱ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ས་མ་ཏྠ་མེ་ཝ ཉཱ་ཎ་ཝི་སེ་སཾ བོ་དྷེ་ཏི, ན ཉཱ་ཎ་མ་ཏྟཾ, ན ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨ་ད་སྶ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཉྩ མེ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཨུ་ད་པཱ་དཱི’’ཏི. ཨ་ཀུ་པྤ་ཏཱ་ཡཱཏི ཝི་མོ་ཀྑ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་སོ པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ས་ངྑོ་བྷ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘རཱ་གཱ་དཱི་ཧི ན ཀུ་པྤ་ཏཱི’’ཏི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ནྟ་ཏཱ་ཡ་པི ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི ཝི་སེ་སོ ཡ་ཐཱ ཏཾ ‘‘ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ཝི་ཧཱ་རེ’’ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཀུ་པྤཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཙཱ’’ཏི. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་མྤཱིཏི ན ཀེ་ཝ་ལཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏེ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་དྡྷ་མྨེ ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་མྤི.
༢༨༡. པ་ཊི་ཝི་དྡྷོ་ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༢.༦༤; སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༡༧༢; སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. མ་ཧཱ་ཝ་གྒ ༣.༧) ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎེ་ན ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་མུ་ཁཾ ནི་བྦི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཏྟོ, ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཝ་བུ་དྡྷོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ག་མྦྷཱི་རོཏི མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡོ ཝི་ཡ མ་ཀ་ས་ཏུ་ཎྜ་སཱུ་ཙི་ཡཱ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ས་མུ་པ་ཙི་ཏ་པ་རི་པ་ཀྐ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་རེ་ཧི ཨ་ཉྙེ་སཾ ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻ་པ་ཏི་ཊྛོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཏྟཱ་ན་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏ’’ནྟི. ཡོ ཨ་ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻ་པ་ཏི་ཊྛོ, སོ ཨོ་གཱ་ཧི་ཏུ་མ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཙ པ་སྶི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་མྦྷཱི་ར་ཏྟཱ་ཝ དུ་དྡ་སོ’’ཏི. དུ་ཀྑེ་ན ད་ཊྛ་བྦོཏི ཀི་ཙྪེ་ན ཀེ་ན་ཙི་དེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ. ཡཾ པ་ན ད་ཊྛུ་མེ་ཝ ན ས་ཀྐཱ, ཏ་སྶ ཨོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ ཨ་ནུ བུ་ཛ྄ཛྷ་ནེ ཀ་ཐཱ ཨེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་དྡ་ས་ཏྟཱ་ཝ དུ་ར་ནུ་བོ་དྷོ’’ཏི. དུ་ཀྑེ་ན ཨ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦོ ཨ་ཝ་བོ་དྷ་སྶ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ – ‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་ཏ་མཾ ནུ ཁོ དུ་ཀྐ་ར་ཏ་རཾ ཝཱ དུ་ར་བྷི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏ་རཾ ཝཱ’’ཏི སུ་ཏྟ་པ་དཾ (སཾ. ནི. ༥.༡༡༡༥) ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ས་ནྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ས་ནྟོ. ནི་བྦུ་ཏ་ས་བྦ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཏཱ་ཡ ནི་བྦུ་ཏོ. པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ནཱི་ཏོ་ཏི ཝཱ པ་ཎཱི་ཏོ. ཨ་ཏི་ཏྟི་ཀ་ར་ཊྛེ་ན ཨ་ཏ་པྤ་ཀོ སཱ་དུ་ར་ས་བྷོ་ཛ་ནཾ ཝི་ཡ. ཨེ་ཏྠ ཙ ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩཾ ས་ནྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ནྟི ས་ནྟཱ་ར་མྨ་ཎཾ, མ་གྒ་ས་ཙྩཾ ས་ནྟཾ ས་ནྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཉྩཱ་ཏི ས་ནྟཱ་ར་མྨ་ཎཾ. ཨ་ནུ་པ་ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ན་ཉྩ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་བྦུ་ཏ་ས་བྦ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཏཱ་ཡ ས་ནྟ་པ་ཎཱི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཙ ཨ་སེ་ཙ་ན་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏ་པྤ་ཀ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ དྭ་ཡཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨུ་ཏྟ་མ་ཉཱ་ཎ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ན ཏ་ཀྐེ་ན ཨ་ཝ་ཙ་རི་ཏ་བྦོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ནི་པུ་ཎ་ཉཱ་ཎ་གོ་ཙ་ར་ཏཱ་ཡ ཙ ས་ཎྷོ. སུ་ཁུ་མ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཙ ནི་པུ་ཎོ, བཱ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ཨེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི པ་ཎྜི་ཏ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡོ. ཨཱ་ལཱི་ཡ་ནྟི ཨ་བྷི་ར་མི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན སེ་ཝཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ལ་ཡཱ, པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ. ཨཱ་ལ་ཡ་ནྟི ཨ་ལླཱི་ཡ་ནྟཱི ཨ་བྷི་ར་མ་ཎ་ཝ་སེ་ན སེ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ལ་ཡཱ, ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏཱ་ནི. ར་མ་ནྟཱིཏི ར་ཏིཾ ཝི་ནྡ་ནྟི ཀཱི་ལ༹་ནྟི ལ་ལ༹་ནྟི. ཨཱ་ལ་ཡ་ར་ཏཱཏི ཨཱ་ལ་ཡ་ནི་ར་ཏཱ.
ཋཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི ཋཱ་ན-ས་དྡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཋཱ་ནནྟི ཙ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ཨེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏི་ཊྛ་ཏི ཕ་ལཾ ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཋཱ་ནཾ, ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ. ཨི་མེ་སཾ ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཏི ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ་ཝ. ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཨེ་ཝ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ ཡ་ཐཱ ‘‘དེ་ཝོ ཨེ་ཝ དེ་ཝ་ཏཱ’’ཏི, ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལཾ པ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ. ཏེ་ན ས་མ་ཏྠ་པ་ཙྩ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. པ་ཊི་ཙྩ ས་མུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཕ་ལཾ ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ. པ་ད་དྭ་ཡེ་ན་པི དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛོ ཨེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ངྑཱ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༢.༥༧༢-༥༧༣) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ཐོ་ཏི་ཨཱ་དི ས་བྦནྟི ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ཐཱ་དི་ས་དྡཱ་བྷི་དྷེ་ཡྻཾ ས་བྦཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྨཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ནྟི ནི་བྦཱ་ནཾ. ཨཱ་ག་མྨཱཏི པ་ཊི་ཙྩ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ. ས་མྨ་ནྟཱིཏི ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱུ་པ་ས་མ་ཝ་སེ་ན ས་མྨ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ས་ནྟཱ ས་ཝི་སེ་སཾ ཨུ་པ་ས་ནྟཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ནྟཱི’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ ས་མྨ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ཐོ, ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏ་ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟེ ཙ ནི་བྦཱ་ནེ ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ཝཱུ་པ་ས་མ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པ་ཊི་ནི་སྶ་ཊྛཱཏི ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཙྩ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི. ས་བྦཱ ཏ་ཎྷཱཏི ཨ་ཊྛ་ས་ཏ་པྤ་བྷེ་དཱ ས་བྦཱ་པི ཏ་ཎྷཱ. ས་བྦེ ཀི་ལེ་ས་རཱ་གཱཏི ཀཱ་མ་རཱ་ག་རཱུ་པ་རཱ་གཱ་དི་བྷེ་དཱ ས་བྦེ་པི ཀི་ལེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ རཱ་གཱ, ས་བྦེ་པི ཝཱ ཀི་ལེ་སཱ ཨི་དྷ ‘‘ཀི་ལེ་ས་རཱ་གཱ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ན ལོ་བྷ་ཝི་སེ་སཱ ཨེ་ཝ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝི་པ་རི་ཎ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ན་ཏོ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ར་ཏྟ་མྤི ཙི་ཏྟཾ ཝི་པ་རི་ཎ་ཏཾ, དུ་ཊྛ་མྤི ཙི་ཏྟཾ ཝི་པ་རི་ཎ་ཏཾ, མཱུ་ལ༹ྷ་མྤི ཙི་ཏྟཾ ཝི་པ་རི་ཎ་ཏ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༢༧༡). ཝི་ར་ཛྫ་ནྟཱིཏི པ་ལུ་ཛྫ་ནྟི.
ཙི་ར་ནི་ས་ཛྫཱ་ཙི་ར་བྷཱ་ས་ནེ་ཧི པི་ཊྛི་ཨཱ་གི་ལཱ་ཡ་ན་ཏཱ་ལུ་ག་ལ་སོ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡ་ཀི་ལ་མ་ཐོ ཙེ་ཝ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཧེ་སཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སཱ ཙ ཁོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནཾ པ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་པ་རི་སྶ་མོ་པི ས་ཏྠུ ཨ་པ་རི་སྶ་མོ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ན ཙ མཾ དྷ་མྨཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཧེ་སེ་སཱི’’ཏི (ཨུ་དཱ. ༡༠). ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཡཱ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ ནཱ་མ, སོ མ་མ ཀི་ལ་མ་ཐོ ཨ་སྶཱ’’ཏི. ཨུ་བྷ་ཡནྟི ཙི་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐོ ཙེ་ཝ ཙི་ཏྟ་ཝི་ཧེ་སཱ ཙཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་མྤེ་ཏཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ན་ཏྠི བོ་དྷི་མཱུ་ལེ་ཡེ་ཝ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ.
ཨ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ནཾ ས་མྤི་ཎྜ་ནཾ. སོཏི ‘‘ཨ་པི་སྶཱུ’’ཏི ནི་པཱ་ཏོ. མནྟི པ་ཊི-ས་དྡ་ཡོ་གེ་ན སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་མཱ’’ཏི. ཝུ་དྡྷི་པྤ་ཏྟཱ ཝཱ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཱ ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡཱ. ཝུ་དྡྷི་ཨ་ཏྠོ་པི ཧི ཨ-ཀཱ་རོ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་སེ་ཀྑཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༡.ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ). ཀ་པྤཱ་ནཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ དྷ་མྨ་སཾ་ཝི་བྷཱ་ག་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ་མེ་ཝ པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་དྷི་ག་ཏ་དྷ་མྨ་ར་ཛྫ་སྶ ཏ་ཏྠ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐ་ཏཱ་པ་ཏྟི་དཱི་པ་ན་ཏཱ, གཱ་ཐཱ་ཏྠ་སྶ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ཏཱ, ཏ་སྶ ཝུ་དྡྷི་པྤ་ཏྟི ཙཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཏྠ་དྭཱ་རེ་ན ཧི གཱ་ཐཱ་ནཾ ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡ་ཏཱ. གོ་ཙ་རཱ ཨ་ཧེ་སུནྟི ཨུ་པ་ཊྛ་ཧེ་སུཾ. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཡི་ཏ་བྦ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ’’ཏི.
ཡ་དི སུ་ཁཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཝ, ཀ་ཐཾ ཀི་ཙྪ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་ར་མཱི་པཱུ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི དུ་པྤ་རི་ཙྩ་ཛཱ་ནི དེ་ནྟ་སྶ. ཧ-ཨི་ཏི ཝཱ ‘‘བྱ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཨེ་ཀཾ་ས་ཏྠེ་ཏི ཀེ་ཙི. ཧ བྱ་ཏྟཾ, ཨེ་ཀཾ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ལཾ ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨེ་ཝཾ ཀི་ཙྪེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ དེ་སི་ཏ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཧ་ལནྟི ཝཱ ‘‘ཨ་ལ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་ན་ཏྠཾ པ་དཾ ‘‘ཧ་ལ་ནྟི ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༢.༦༥; སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༡༧༢) ཝི་ཡ. རཱ་ག་དོ་ས་པ་རི་ཕུ་ཊྛེ་ཧཱིཏི ཕུ་ཊྛ་ཝི་སེ་ན ཝི་ཡ ས་པྤེ་ན རཱ་གེ་ན དོ་སེ་ན ཙ ས་མྥུ་ཊྛེ་ཧི ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏེ་ཧི. རཱ་ག་དོ་སཱ་ནུ་ག་ཏེ་ཧཱིཏི རཱ་གེ་ན ཙ དོ་སེ་ན ཙ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷེ་ཧི.
ཀཱ་མ་རཱ་ག་ར་ཏྟཱ བྷ་ཝ་རཱ་ག་ར་ཏྟཱ ཙ ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་ཧི ནི་ཝུ་ཏ་ཏཱ་ཡ, དི་ཊྛི་རཱ་ག་ར་ཏྟཱ ཝི་པ་རཱི་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སེ་ན. ན ད་ཀྑ་ནྟཱིཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨཾ ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏུནྟི ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨཾ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏུཾ. རཱ་ག་དོ་ས་པ་རེ་ཏ་ཏཱ་པི ནེ་སཾ ས་མྨཱུ་ལ༹ྷ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་མོ་ཁ་ནྡྷེ་ན ཨཱ་ཝུ་ཊཱ’’ཏི.
༢༨༢. དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ཙོ་ད་ནཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཝེ་སེ་ནཱཏི ཨི་མ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ཨ་ཉྙཱ་ཏ་རཱུ་པེ་ན. ཏཱ་པ་ས་ཝེ་སེ་ནཱ་ཏི ཀེ་ཙི. སོ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ་དྷི་ག་མེ་ནེ་ཝ ཝི་ག་ཙྪེ་ཡྻ. ཏི་ཝི་དྷཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝོ, དྷ་མྨ་སྶ ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ, ཏ་ཏྠ ཙ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ གཱ་ར་ཝ་ནྟི, ཏ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. (ཏ་ཏྠ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ནཱ་མ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཀི་ལེ་སཱ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་ར་ཏྟཱ. ཏེ་སཾ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙི་ར་པ་རི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ དུ་བྦི་སོ་དྷི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཏེ ས་ཏྟེ མ་ཏྟ་ཧ་ཏྠི་ནོ ཝི་ཡ དུ་བྦ་ལ་པུ་རི་སཾ ཨ་དྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ནྟཱ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡཱ་མ་ཝི་ཏྠཱ་རཾ སུ་ནི་ཙི་ཏཾ གྷ་ན་ས་ནྣི་ཝེ་སཾ ཀ་ཎྚ་ཀ་དུ་གྒ་མྤི ཨ་དྷི་སེ་ནྟི. དཱུ་ར་པྤ་བྷེ་ད་དུ་ཙྪེ་ཛྫ་ཏཱ་ཧི དུ་བྦི་སོ་དྷི་ཡ་ཏཾ པ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཐ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཙ ཨ་ནྟོ ཨ་མ་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཉྫི་ཡ་པུ་ཎྞཱ ལཱ་བུ. ཙི་ར་པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཀྐ་བྷ་རི་ཏཱ ཙཱ་ཊི. སྣེ་ཧ་ཏི་ནྟ་དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་སཱ་པཱི་ཏ་པི་ལོ་ཏི་ཀཱ. ཏེ་ལ་མི་སྶི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཉྫ་ན་མ་ཀྑི་ཏ་ཧ་ཏྠོ དུ་བྦི་སོ་དྷ་ནཱི་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཧཱི་ནཱུ་པ་མཱ ཙེ་ཏཱ རཱུ་པ་པ་བ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཙི་ར་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏྟཱ ཙ མ་ལཱི་ན་ཏཱ་ཡ, ཀི་ལེ་ས་སཾ་ཀི་ལེ་སོ ཨེ་ཝ པ་ན དུ་བྦི་སོ་དྷ་ནཱི་ཡ་ཏ་རོ ཨ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་ས་ཡི་ཏ་ཏྟཱ ཙ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ དུ་བྦི་སོ་དྷ་ནཱི་ཡ་ཏ་ར་ཏཱ་ཡ, ཨེ་ཝཾ ག་མྦྷཱི་ར་དུ་དྡ་ས་དུ་ར་ནུ་བོ་དྷཱ་ན་མྤི ཝུ་ཏྟ་ཨུ་པ་མཱ ཧཱི་ནཱུ་པ་མཱ་ཝ).
པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་ག་མ་ནེ་ན ག་མྦྷཱི་རོ་པི དྷ་མྨོ སུ་པཱ་ཀ་ཊོ བྷ་ཝེ་ཡྻ. པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་ག་མ་ནཾ པ་ན ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་པ་ཊི་བ་དྡྷཾ, སཱ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་དྷཱི་ནཱ. ཏཾ ས་ཏྠ་རི དྷ་མྨེ ཙ པ་སཱ་དཱ་ཡ་ཏྟཾ, སོ ག་རུ་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ན་ཧེ་ཏུ་ཀོ་ཏི པ་ནཱ་ལི༹་ཀཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ས་མྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ བྲ་ཧྨ་ཡཱ་ཙ་ནཱ་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་པྤཾ རཱ་གཱ་དི་ར་ཛཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་པྤ་ར་ཛཾ, ཨ་པྤ་ར་ཛཾ ཨ་ཀྑི པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ ཡེ་སཾ ཏེ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑ་ཛཱ་ཏི་ཀཱཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ ‘‘པ་ཉྙཱ་མ་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨ་པྤཾ རཱ་གཱ་དི་ར་ཛཾ ཡེ་སཾ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑ་ཛཱ་ཏི་ཀཱཏི ཨེ་ཝ་མྤི ས་དྡ་ཏྠོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. དཱ་ནཱ་དི་ད་ས་པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་པ་ར་ཧི་ཏ་པ་རི་ཎཱ་མ་ནེ་ཧི ས་དྡྷིཾ (དྭཱ་ད་ས ཧོ་ནྟཱི་ཏི) ‘‘དྭཱ་ད་ས་པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
རཱ་གཱ་དི་མ་ལེ་ན ས་མ་ལེ་ཧི པཱུ་ར་ཎཱ་དཱི་ཧི ཚ་ཧི ས་ཏྠཱ་རེ་ཧི ས་ཏྠུ་པ་ཊི་ཉྙེ་ཧི ཀ་བྦ་ར་ཙ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙི་ནྟཱ་ཀ་ཝི་ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝེ ཋ་ཏྭཱ ཏ་ཀྐ་པ་རི་ཡཱ་ཧ་ཏཾ ཝཱི་མཾ་སཱ་ནུ་ཙ་རི་ཏཾ ས་ཡཾ་པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ ཙི་ནྟི་ཏོ. ཏེ ཀི་ར བུ་དྡྷ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཱ་ནུ་སྶ་ཝེ་ན ས་ཉྫཱ་ཏ་ཀུ་ཏཱུ་ཧ་ལཾ ལོ་ཀཾ ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ ཀོ་ཧ་ཉྙེ ཋ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་དྷ་མྨཾ་ཡེ་ཝ དྷ་མྨོ་ཏི དཱི་པེ་སུཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ ཧི པུ་རེ་ཏ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་པཱ་པུ་རེ་ཏནྟི ཨེ་ཏཾ ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ན་ནྟ་ར་དྷཱ་ན་ཏོ པ་བྷུ་ཏི པི་ཧི་ཏཾ ནི་བྦཱ་ན་ན་ག་ར་སྶ མ་ཧཱ་དྭཱ་རཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ ས་དྡྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཧ་ཏྠེ་ན ཨ་པཱ་པུ་ར ཝི་ཝ་ར.
སེ་ལ་པ་བྦ་ཏོ ཨུ་ཙྩོ ཧོ་ཏི ཐི་རོ ཙ, ན པཾ་སུ་པ་བྦ་ཏོ མི་སྶ་ཀ་པ་བྦ་ཏོ ཙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སེ་ལེ ཡ་ཐཱ པ་བྦ་ཏ་མུ་དྡྷ་ནཱི’’ཏི. དྷ་མྨ་མ་ཡཾ པཱ་སཱ་དནྟི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་མཱ་ཧ. སོ ཧི ས་བྦ་སོ པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧོ, ས་བྦ་དྷ་མྨེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏ་ཊྛེ་ན པཱ་སཱ་ད་ས་དི་སོ ཙ. པ་ཉྙཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝཱ ཨི་དྷ དྷ་མྨ-ས་དྡོ. སཱ ཧི ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏ་ཊྛེ་ན ‘‘པཱ་སཱ་དོ’’ཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༡༦) ནི་དྡི་ཊྛཱ. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ –
‘‘པ་ཉྙཱ་པཱ་སཱ་ད་མཱ་རུ་ཡ྄ཧ, ཨ་སོ་ཀོ སོ་ཀི་ནིཾ པ་ཛཾ;
པ་བྦ་ཏ་ཊྛོ་ཝ བྷཱུ་མ་ཊྛེ, དྷཱི་རོ བཱ་ལེ ཨ་ཝེ་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི. (དྷ. པ. ༢༨);
ཨུ་ཊྛེ་ཧཱིཏི ཝཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་ས་ངྐོ་ཙཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཀི་ལཱ་སུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་ཊྛ་ཧ.
༢༨༣. ག་རུ་ཊྛཱ་ནི་ཡཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏྭཱ ག་རུ་ཏ་རཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཨ་བྷི་པ་ཏྠ་ནཱ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ནཱ, སཱ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཡཱ་ཙ་ནཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ན་ནྟི ཡཱ་ཙ་ན’’ནྟི. པ་དེ་ས་ཝི་ས་ཡཾ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ཨ་ཧུ་ཏྭཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་དཾ ཉཱ་ཎ་དྭ་ཡཾ ‘‘བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑཱུ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མེ་ས་ཉྷི དྭི་ནྣཾ ཉཱ་ཎཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑཱུ་ཏི ནཱ་མ’’ནྟི. ཏི་ཎྞཾ མ་གྒ་ཉཱ་ཎཱ་ནནྟི ཧེ་ཊྛི་མཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ མ་གྒ་ཉཱ་ཎཱ་ནཾ ‘‘དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑཱུ’’ཏི ནཱ་མཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨ་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཏོ ཏཱ་ནི ཉཱ་ཎཱ་ནི ཝི་ཛྫཱུ་པ་མ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ པ་ན ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་སྶ སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ན ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑཱུ’’ཏི ན ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཏོ ཏཾ ཝ་ཛི་རཱུ་པ་མ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ཡ་སྨཱ མ་ནྡ་ཀི་ལེ་སཱ ‘‘ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ བ་ཧ་ལ་ཀི་ལེ་སཱ ‘‘མ་ཧཱ་ར་ཛ་ཀྑཱ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་དྷ་མ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཏི་ཀྑཱ་ནི སཱུ་རཱ་ནི ཝི་ས་དཱ་ནི, ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན མུ་དཱུ་ནི. ས་དྡྷཱ་ད་ཡོ ཨཱ་ཀཱ་རཱཏི ས་དྡ་ཧ་ནཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ ཝ་ད་ཏི. སུ་ནྡ་རཱཏི ཀ་ལྱཱ་ཎཱ. ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༨༡༤) པ་ན ‘‘ཡེ་སཾ ཨཱ་ས་ཡཱ་ད་ཡོ ཀོ་ཊྛཱ་སཱ སུ་ནྡ་རཱ, ཏེ སྭཱ་ཀཱ་རཱ, ཝི་པ་རཱི་ཏཱ དྭཱ་ཀཱ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨི་མཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ སཾ་ས་ནྡ་ཏི ས་མེ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ, ས་ཙྩཱ་ནི ཝཱ.
ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ པཱ་ལཱི༹ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑཱ་དི་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ ཨ་ཡཾ ཏ་སྶ་ཏྠ་སྶ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱི པཱ་ལི༹. ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝོ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑཱ་ནཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏེ་ས་ཉྩ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝོ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ན་ཏྠི་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑ་མ་ཧཱ་ར་ཛ་ཀྑ་ཏཱ་ད་ཡོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏཱ. ཁ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ ལུ་ཛྫ་ན་པ་ལུ་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན ལོ་ཀོ. ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝ་བྷཱུ་ཏོ ལོ་ཀོ ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ལོ་ཀོ, སུ་ག་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝོ. ས་མྤ་ཏྟི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མྤ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝ་ལོ་ཀོ. སུ་ག་ཏི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡོ ཀ་མྨ་བྷ་ཝོ. དུ་གྒ་ཏི ས་ངྑཱ་ཏ་ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་དུ་གྒ་ཏི སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཀ་མྨ་བྷ་ཝཱ ཝི་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ལོ་ཀ་ཝི་པ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝ་ལོ་ཀཱ.
པུ་ན ཨེ་ཀ་ཀ་དུ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ལོ་ཀཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཀོ ལོ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཧཱ་རཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཧི ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ ས་ངྑཱ་རཱ ལུ་ཛྫ་ན་པ་ལུ་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན ལོ་ཀོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀོ ལོ་ཀོ ས་བྦེ ས་ཏྟཱ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱཏི ཡཱ་ཡཾ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི, ཏཱ་ཡ ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ ཨེ་ཀོ་ཝ ལོ་ཀོ ཨེ་ཀ་ཝི་དྷོ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. དྭེ ལོ་ཀཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ནཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཏ་སྶ ཨ་ལོ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ན་ནུ ཙ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ན་མྤི ལོ་ཀ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི པ་རི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ནཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨི་དྷ ‘‘ལོ་ཀོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ན ལུ་ཛྫ་ཏི ན པ་ལུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཡོ ག་ཧི་ཏོ ཏ་ཐཱ ན ཧོ་ཏི, སོ ལོ་ཀོ་ཏི ཏཾ-ག་ཧ་ཎ་ར་ཧི་ཏཱ་ནཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ནཾ ན་ཏྠི ལོ་ཀ་ཏཱ. ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཁ་ནྡྷཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ. ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱིཏི ད་ས རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཝི་ཝ་ཊྚ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཙ ས་བྦཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཀ་མྨཾ ག་ར་ཧི་ཏ་བྦཾ ཝ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཉྩ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་བྦེ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ ཝ་ཛྫཾ, ས་བྦེ བྷ་ཝ་གཱ་མི་ཀ་མྨཱ ཝ་ཛྫ’’ནྟི. ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑ་མ་ཧཱ་ར་ཛ་ཀྑཱ་དཱི་སུ པ་ཉྩ་སུ དུ་ཀེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ད་ས ད་ས ཀ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཉྙཱ་སཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨི་མཱ་ནི པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཙ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ པ་རོ་པ་རི་ཡ་ཏྟཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑཱ་དི་བྷ་བྦཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏེ ས་ཏྟཱ པུ་ཉྫ་པུ་ཉྫཱ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི, ན ཨེ་ཀེ་ཀཱ.
ཨུ་པྤ་ལཱ་ནི ཨེ་ཏྠ ས་ནྟཱི་ཏི ཨུ་པྤ་ལི་ནཱི, ག་ཙྪོ་པི ཛ་ལཱ་ས་ཡོ་པི, ཨི་དྷ པ་ན ཛ་ལཱ་ས་ཡོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པྤ་ལ་ཝ་ནེ’’ཏི. ཡཱ་ནི ཨུ་ད་ཀ་སྶ ཨ་ནྟོ ནི་མུ་གྒཱ་ནེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ པུ་ས་ནྟི ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཏཱ་ནི ཨ་ནྟོ་ནི་མུ་གྒ་པོ་སཱི་ནི. དཱི་པི་ཏཱ་ནཱིཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ནི, ཨི་དྷེ་ཝ ཝཱ ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ནི་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷཱ་སི་ཏཱ་ནི.
ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུཏི ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏཾ ནཱ་མ ཉཱ་ཎུ་གྒྷ་ཊ་ནཾ, ཉཱ་ཎེ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་མ་ཏྟེ ཨེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་པ་ཉྩི་ཏཾ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙཱུ. ཨུ་དྡེ་སཱ་དཱི་ཧི ནེ་ཏ་བྦོ་ཏི ནེ་ཡྻོ. ས་ཧ ཨུ་དཱ་ཧ་ཊ་ཝེ་ལཱ་ཡཱཏི ཨུ་དཱ་ཧཱ་རེ ཨུ་དཱ་ཧ་ཊ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ. དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨ་སྶ ཉཱ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨ་ཡཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཋ་པི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཉཱ་ཎཾ པེ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ག་ཎྷི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ པུ་གྒ་ལོ ‘‘ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨ་ཡཾ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན མཱ་ཏི་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠེ ཝི་བྷ་ཛི་ཡ་མཱ་ནེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ པུ་གྒ་ལོ ‘‘ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙཱུ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨུ་དྡེ་ས་ཏོཏི ཨུ་དྡེ་ས་ཧེ་ཏུ, ཨུ་དྡི་ས་ནྟ་སྶ, ཨུ་དྡི་སཱ་པེ་ནྟ་སྶ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་པུ་ཙྪ་ཏོཏི ཨ་ཏྠཾ པ་རི་པུ་ཙྪ་ནྟ་སྶ. ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི ཧོ་ཏི. ན ཏཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཧོ་ཏཱིཏི ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་གྒཾ ཝཱ ཕ་ལཾ ཝཱ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཛྷཱ་ནཾ ཝཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝཱ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པུ་གྒ་ལོ པ་ད་པ་ར་མོཏི ཨ་ཡཾ པུ་གྒ་ལོ བྱ་ཉྫ་ན་པ་ད་མེ་ཝ པ་ར་མཾ ཨ་སྶཱ་ཏི པ་ད་པ་ར་མོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཀ་མྨཱ་ཝ་ར་ཎེ་ནཱཏི (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༨༢༦) པ་ཉྩ་ཝི་དྷེ་ན ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀ་མྨེ་ན. ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན དུ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ན་མྤི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ དུ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པི ‘‘ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཀི་ལེ་སཱ་ཝ་ར་ཎེ་ནཱཏི ནི་ཡ་ཏ་མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ. ཨ་སྶ་དྡྷཱཏི བུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ ས་དྡྷཱ་ར་ཧི་ཏཱ. ཨ་ཙྪ་ནྡི་ཀཱཏི ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙྪ་ནྡ་ར་ཧི་ཏཱ. ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུ་ཀཱ མ་ནུ་སྶཱ ཨ་ཙྪ་ནྡི་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཝི་ཊྛཱ. དུ་པྤ་ཉྙཱཏི བྷ་ཝ་ངྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ པ་རི་ཧཱི་ནཱ. བྷ་ཝ་ངྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ན པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་པི ཡ་སྶ བྷ་ཝ་ངྒཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ན ཧོ་ཏི, སོ་པི དུ་པྤ་ཉྙོ ཨེ་ཝ ནཱ་མ. ཨ་བྷ་བྦཱ ནི་ཡཱ་མཾ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏུཾ ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ས་མྨ་ཏྟནྟི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏཾ མ་གྒཾ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏུཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟུཾ ཨ་བྷ་བྦཱ. ན ཀ་མྨཱ་ཝ་ར་ཎེ་ནཱཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི.
ནི་བྦཱ་ན་སྶ དྭཱ་རཾ པ་ཝི་ས་ན་མ་གྒོ. ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏོ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ. ས་དྡྷཾ པ་མུ་ཉྩ་ནྟཱུཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་དྡྷཾ པ་ཝེ་སེ་ནྟུ, ས་དྡ་ཧ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ནྟཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཁེ་ན ཨ་ཀི་ཙྪེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ སུ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ. ན བྷཱ་སིཾ ན བྷཱ་སི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཙི་ནྟེ་སིཾ.
༢༨༤. དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སྶཱ་མཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ ས་ཏྟ་མ་ས་ཏྟཱ་ཧ་ཏོ པ་རཾ ཨ་ཊྛ་མ་ས་ཏྟཱ་ཧེ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཊྛ་མེ ས་ཏྟཱ་ཧེ’’ཏི. ན ཨི་ཏ་ར་ས་ཏྟཱ་ཧཱ་ནི ཝི་ཡ པ་ཊི་ནི་ཡ་ཏ་ཀི་ཙྩ་ལ་ཀྑི་ཏ་སྶ ཨ་ཊྛ་མ་ས་ཏྟཱ་ཧ་སྶ ནཱ་མ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་སྶ ས་བྦྷཱ་ཝཱ.
ཝི་ཝ་ཊནྟི དེ་ཝ་ཏཱ་ཝི་གྒ་ཧེ་ན ཝི་ཝ་ཊ་ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་ནི་དྡཱ་ཡ ཛ་ནཱ་ནཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཝི་པྤ་ཀཱ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘བུ་དྡྷ་ཏྟཾ ཨ་ན་དྷི་ག་ནྟྭཱ ན པ་ཙྩཱ་ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ཏི་ས་ཡ་ཧེ་ཏུ་ཀེ་ན པ་ཐ་ཝཱི་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཙེ་ཏི་ཡཾ ནཱ་མ ད་སྶེ་ཏྭཱ. སཱ་ཀི་ཡ་ཀོ་ལི་ཡ་མ་ལླ་ར་ཛྫ་ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི ར་ཛྫཱ་ནི. རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེཏི ནི་གྲོ་དྷ་མཱུ་ལེ. ཝ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི, པ་ཀྐ་མ་ནྟི་ཡཱ ཙ་སྶཱ མ་ཧཱ་ས་ཏྟོ ཨཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་སི སུ་ཝ་ཎྞ་ཐཱ་ལ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ཡ, སཱ ‘‘ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཏཾ པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི པ་ཀྐཱ་མི.
དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱཏི ནཱ་ནཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཾ ཝི་ཧ་རི་ཏྭཱ. ‘‘ཀཱ་མཾ ཏ་ཙོ ཙ ནྷཱ་རུ ཙ, ཨ་ཊྛི ཙ ཨ་ཝ་སི་སྶ་ཏུ, ཨུ་པ་སུ་སྶ་ཏུ ས་རཱི་རེ མཾ་ས་ལོ་ཧི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༢.༡༨༤; སཾ. ནི. ༢.༢༣༧; ཨ. ནི. ༢.༥; ༨.༡༣; མ་ཧཱ་ནི. ༡༧, ༡༩༦) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ཝཱི་རི་ཡཾ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ.
ན་ཝ་ཡོ་ཛ་ནནྟི ཨུ་བྦེ་དྷ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ, པུ་ཐུ་ལ་ཏོ དྭཱ་ད་ས་ཡོ་ཛ་ནཱ, དཱི་གྷ་ཏོ ཡཱ་ཝ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལཱ༹ ཨཱ་ཡ་ཏཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ར་ནྟོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ – ‘‘ཨུ་ཊྛེ་ཧི སོ, སི་དྡྷ་ཏྠ, ཨ་ཧཾ ཨི་མ་སྶ པ་ལླ་ངྐ་སྶ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ས་ཀྑིཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་སཾ ནི་དྡི་སི. ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ – ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀོ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀོ’’ཏི ཀོ་ལཱ་ཧ་ལ་མ་ཀཱ་སི, ཏཾ སུ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ས་ཏྟོ…པེ… ཧ་ཏྠཾ པ་སཱ་རེ་ཏི. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘ཨ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡཾ པ་ཐ་ཝཱི, ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཡ སུ་ཁཾ དུ་ཁཾ;
སཱ་པི དཱ་ན་བ་ལཱ མ་ཡ྄ཧཾ, ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ཀ་མྤ་ཐཱ’’ཏི. (ཙ་རི་ཡཱ. ༡.༡༢༤);
པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎཾ ཝི་སོ་དྷེ་ཏྭཱ་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ སཱི་ཧཱ་ཝ་ལོ་ཀ་ན་ཉཱ་ཡེ་ན. ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚཾ ས་མྨ་སི་ཏྭཱཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨི་མ་སྶ པ་ལླ་ངྐ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ཡཱཏི པ་ལླ་ངྐ་སཱི་སེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཧི སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟ་ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ནྟོ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཙ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ངྒཾ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟོ ཨེ་ཀ་པ་ལླ་ངྐེ་ན ནི་སཱི་དི. ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནནྟི ཡཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་མ་གྒཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་ནི་རོ་དྷཱ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཙ བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ ཛཱ་ན་ནྟི, ཏཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཉྙེ་སཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ. ཨ་ཉྙེ་པི བུ་དྡྷ་ཏྟ་ཀ་རཱཏི ཝི་སཱ་ཁཱ་པུ་ཎྞ་མ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཾ ཨེ་ཝཾ ནི་ཙྩ་ས་མཱ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི ཨ་ཉྙེ་པི བུ་དྡྷ་ཏྟ་སཱ་དྷ་ཀཱ, ‘‘ཨ་ཡཾ བུ་དྡྷོ’’ཏི བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་རེ་སཾ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ དྷ་མྨཱ ཀིཾ ནུ ཁོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཨ་ནི་མི་སེ་ཧཱིཏི དྷ་མྨ་པཱི་ཏི་ཝི་པྥཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་སཱ་ད་ཝི་ཀ་སི་ཏ་ནི་ཙྩ་ལ་ཏཱ་ཡ ནི་མེ་ས་ར་ཧི་ཏེ་ཧི. ར་ཏ་ན་ཙ་ངྐ་མེཏི དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི མཱ་པི་ཏེ ར་ཏ་ན་མ་ཡ་ཙ་ངྐ་མེ. ར་ཏ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ས་ཏྟ་ནྣཾ པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཙ ཨ་ན་ནྟ་ན་ཡ་སྶ དྷ་མྨ་ར་ཏ་ན་སྶ ས་མྨ་ས་ནེ་ན ཏཾ ཋཱ་ནཾ ར་ཏ་ན་གྷ་ར་ཙེ་ཏི་ཡཾ ནཱ་མ ཛཱ་ཏནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཝ་ནྟི ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཚ་བྦ་ཎྞཱ་ནཾ ར་སྨཱི་ནཾ ད་ནྟེ་ཧི ནི་ཀྑ་མ་ན་ཏོ ཚ་དྡ་ནྟ་ནཱ་ག་ཀུ་ལཾ ཝི་ཡཱཏི ནི་ད་སྶ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ.
ཧེ་ཊྛཱ ལོ་ཧ་པཱ་སཱ་ད་པྤ་མཱ་ཎོཏི ན་ཝ་བྷཱུ་མ་ཀ་སྶ ས་བྦ་པ་ཋ་མ་སྶ ལོ་ཧ་པཱ་སཱ་ད་སྶ ཧེ་ཊྛཱ ལོ་ཧ་པཱ་སཱ་ད་པྤ་མཱ་ཎོ. ཁ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༥) པ་ན ཏ་ཏྠ ‘‘བྷ་ཎྜཱ་གཱ་ར་ག་བྦྷ་པྤ་མཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
པ་ཙྩ་གྒྷེཏི ཨ་བྷི་ན་ཝེ. པ་ཙྩེ་ཀཾ མ་ཧ་གྒྷ་ཏཱ་ཡ པ་ཙྩ་གྒྷེཏི ཀེ་ཙི, ཏཾ ན སུ་ནྡ་རཾ. ན ཧི བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ མ་ཧ་གྒྷཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནྟི པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟི ཝཱ. པི་ཎྜ་པཱ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ མ་ནྠ་ཉྩ མ་དྷུ་པི་ཎྜི་ཀ་ཉྩ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝི་ཏ་ཀྐོཏི – ‘‘ཀ་སྶ ནུ ཁོ ཨ་ཧཾ པ་ཋ་མཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཡྻ’’ནྟི ཨ་ཡཾ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ.
པ་ཎྜི་ཙྩེ་ནཱཏི ས་མཱ་པ་ཏྟི་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སཾ་སི་དྡྷེ་ན ཨ་དྷི་ག་མ་བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན པ་ཎྜི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡེ་ནཱཏི ས་མཱ་པ་ཏྟི་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པཱ་རི་ཧཱ་རི་ཡ་པ་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན བྱ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན. མེ་དྷཱ་ཝཱིཏི ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པ་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཏཾ་ཏཾ་ཨི་ཏི་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་པ་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཙ མེ་དྷཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. མ་ཧཱ་ཛཱ་ནི་ཡོཏི མ་ཧཱ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཀོ. ཨཱ་ག་མ་ན་པཱ་དཱ་པི ན་ཏྠཱིཏི ཨི་དཾ པ་ཋ་མཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨ་ཐཱ་ཧཾ ཏ་ཏྠ ག་ཙྪེ་ཡྻཾ, ག་ནྟྭཱ དེ་སི་ཡ་མཱ་ནཾ དྷ་མྨ་མྤི་སྶ སོ་ཏུཾ སོ་ཏ་པ་སཱ་དོ་པི ན་ཏྠཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀིཾ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏེ དྷ་མྨཾ ཉཱ་པེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི? ཨཱ་མ, ན ས་ཀྐཱ. ན ཧི པ་ར་ཏོ གྷོ་སཾ ཨ་ནྟ་རེ་ན སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨི་ཏ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ར་ཧི་ཏ་སྶ་པི དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ན ཙ ཏཾ ཨ་ཏྠི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘དྭེ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཙྩ་ཡཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡ པ་ར་ཏོ ཙ གྷོ་སོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཉྩ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༢.༡༢༧). པཱ་ལི༹་ཡཾ རཱ་མ་སྶེ་ཝ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷི་ཏཱ ཨཱ་ག་ཏཱ, ན ཨུ་ད་ཀ་སྶ, ཏཾ ཏ་སྶ བོ་དྷི་ས་ཏྟེ་ན ས་མཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. སོ ཧི པུ་བྦེ་པི ཏ་ཏྠ ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ མ་ཧཱ་པུ་རི་སེ་ན ཁི་པྤ་ཉྙེ་ཝ ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ སུ་ཏྭཱ སཾ་ཝེ་ག་ཛཱ་ཏོ མ་ཧཱ་ས་ཏྟེ ཏ་ཏོ ནི་བྦི་ཛྫ པ་ཀྐ་ནྟེ གྷ་ཊེ་ནྟོ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ཊྛ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ནི་བྦ་ཏྟེ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟོ་ཏི ཨ་དྡ་སཱ’’ཏི. ཨེ་ཏེ ཨ་ཊྛ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཚ་ལ༹་ངྒ་ཝཱཏི ཚ་ལ༹་ངྒ་ཝི་དུ་ནོ. མ་ནྟནྟི མ་ནྟ་པ་དཾ. ‘‘ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏྭཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ, མ་ནྟེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཡཱ་ཀ་རིཾ་སཱུཏི ཀ་ཐེ་སུཾ.
ཡ་ཐཱ་མ་ནྟ་པ་དནྟི ལ་ཀྑ་ཎ་མ་ནྟ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཝེ་ད་ཝ་ཙ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པཾ. ག་ཏཱཏི པ་ཊི་པ་ནྣཱ. ‘‘དྭེ་ཝ ག་ཏི་ཡོ བྷ་ཝ་ནྟི ཨ་ན་ཉྙཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༣༣; ༣.༡༩༩-༢༠༠; མ. ནི. ༢.༣༨༤, ༣༩༨) ཝུ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མེ་ན ནི་ཙྪི་ནི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫིཾ་སུ, ན མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་སྶ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟིཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་སིཾ་སུ. ཨི་མེ པ་ན ཀོ་ཎྜ་ཉྙཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩ ‘‘ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ བུ་དྡྷོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ཏ་ནི་ཙྪ་ཡ་ཏྟཱ མ་ནྟ་པ་དཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ. པུ་ཎྞ་པ་ཏྟནྟི ཏུ་ཊྛི་དཱ་ནཾ. ནི་བྦི་ཏ་ཀྐཱཏི ནི་བྦི་ཀ་པྤཱ, ན དྭེ་དྷཱ ཏ་ཀྐཱ.
ཝ་པྤ་ཀཱ་ལེཏི ཝ་པ་ན་ཀཱ་ལེ. ཝ་པ་ན་ཏྠཾ བཱི་ཛཱ་ནི ནཱི་ཧ་ར་ཎ་ནྟེ་ན ཏ་ཏྠ ཨ་གྒཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ དཱ་ནཾ བཱི་ཛ་གྒ་དཱ་ནཾ ནཱ་མ. ལཱ་ཡ་ན་གྒཱདཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. དྷ་ཉྙ་ཕ་ལ་སྶ ནཱ་ཏི་པ་རི་ཎ་ཏ་ཀཱ་ལེ པུ་ཐུ་ཀ་ཀཱ་ལེ. ལཱ་ཡ་ནེཏི ས་སྶ་ལཱ་ཡ་ནེ. ཡ་ཐཱ ལཱུ་ནཾ ཧ་ཏྠ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝེ་ཎི་ཝ་སེ་ན བ་ནྡྷ་ནཾ ཝེ་ཎི་ཀ་ར་ཎཾ. ཝེ་ཎི་ཡོ པ་ན པུ་རི་ས་བྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན བ་ནྡྷ་ནཾ ཀ་ལཱ་པོ. ཁ་ལེ ཀ་ལཱ་པཱ་ནཾ ཋ་པ་ན་དི་ཝ་སེ ཨ་གྒཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ དཱ་ནཾ ཁ་ལ་གྒཾ. མ་དྡི་ཏྭཱ ཝཱི་ཧཱི་ནཾ རཱ་སི་ཀ་ར་ཎ་དི་ཝ་སེ ཨ་གྒཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ དཱ་ནཾ བྷ་ཎྜ་གྒཾ. ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་རེ དྷ་ཉྙ་སྶ པ་ཀྑི་པ་ན་དི་ཝ་སེ དཱ་ནཾ ཀོ་ཊྛ་གྒཾ. ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱཏི ཁ་ལ་ཏོ དྷ་ཉྙ་སྶ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ. ན་ཝ་ནྣཾ ཨ་གྒ་དཱ་ནཱ་ནཾ དི་ནྣ་ཏྟཱཏི ཨི་དཾ ཏ་སྶ ར་ཏྟ་ཉྙཱུ་ནཾ ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ཀ་ཏཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་ནུ་རཱུ་པཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཡཱ ཙི་ཎྞ་ནྟེ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏི་ཎྞ་མྤི ཧི བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏཾ་ཏཾ་པཱ་ར་མི་ཡཱ སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ པུ་ཉྙཾ ཨ་པུ་ཉྙཾ ཝཱ ག་རུ་ཏ་ར་ཝི་པཱ་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, དྷ་མྨ་སྶ ཙ ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝི་ནཱ ཀ་ཐཾ ར་ཏྟ་ཉྙཱུ་ནཾ ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷཱི་ཏི. བ་ཧུ་ཀཱ་རཱ ཁོ ཨི་མེ པ་ཉྩ་ཝ་གྒི་ཡཱཏི ཨི་དཾ པ་ན ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ པ་རི་ཙ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ལཱ༹་རུ་ད་ཀཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ.
༢༨༥. ཝི་ཝ་རེཏི མ་ཛ྄ཛྷེ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏི་གཱ་ཝུ་ཏ་ནྟ་རེ ཋཱ་ནེ’’ཏི. ཨ་ཡོ་ཛི་ཡ་མཱ་ནེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་སྶ པ་ས་ངྒེ ཨ་ནྟ་རཱ-ས་དྡ་ཡོ་གེ་ན ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ་ས་དྡེ་ན པ་ན ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏ’’ནྟི.
ས་བྦཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ. ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ཉེ་ཡྻཾ ས་བྦ་སོ ཉེ་ཡྻཱ་ཝ་ར་ཎ་སྶ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཨ་ཝེ་དིཾ. ར་ཛྫ་ན་དུ་སྶ་ན་མུ་ཡ྄ཧ་ནཱ་དི་ནཱ ཀི་ལེ་སེ་ན. ཨ་པྤ་ཧཱ་ཏ་བྦ་མྤི ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཀི་ལེ་ས་མ་ཐ་ནེ་ན པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཾ ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ’’ཏི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན.
ཀི་ཉྩཱ་པི ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཡཱ་དི་སོ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མོ, ན ཏཱ་དི་སོ ཨ་དྷི་ག་མོ པ་རཱུ་པ་དེ་སོ ཨ་ཏྠི, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ པ་ན་སྶ ལེ་སོ་པི ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ མ་ཡ྄ཧཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི. པ་ཊི་བྷཱ་ག་པུ་གྒ་ལོཏི སཱི་ལཱ་དཱི་ཧི གུ་ཎེ་ཧི པ་ཊི་ནི་དྷི་བྷཱུ་ཏོ པུ་གྒ་ལོ. ས་ཧེ་ཏུ་ནཱཏི ས་ཧ་དྷ་མྨེ་ན ས་པཱ་ཊི་ཧཱི་ར་ཀ་ཏཱ་ཡ. ན་ཡེ་ནཱཏི ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ན་ཏཱ་དི་ཝི་དྷི་ནཱ. ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནཱིཏི ཨི་དཾ ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཉེ་ཡྻ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཡཾ བུ་དྡྷོཏི ས་ཡ་མེ་ཝ ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎེ་ན བུ་དྡྷོ. ཝི་ག་ཏ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཏཱ་ཡ སཱི་ཏི་བྷཱུ་ཏོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ནི་བྦུ་ཏོ. ཨཱ་ཧ་ཉྪ་ནྟི ཨཱ་ཧ་ནི་སྶཱ་མི. ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཨ་མ་ཏཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨུ་གྒྷོ་ས་ནཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་མ་ཏ་དུ་ནྡུ་བྷཱིཏི ཝུ་ཏྟཱ.
ཨ་ན་ནྟ་ཉཱ་ཎོ ཛི་ཏ་ཀི་ལེ་སོ་ཏི ཨ་ན་ནྟ་ཛི་ནོ. ཨེ་ཝ་མྤི ནཱ་མ བྷ་ཝེ་ཡྻཱཏི ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷེ ནཱ་མ རཱུ་པ་ར་ཏ་ནེ ཨཱི་དི་སེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཡཾ ཧི་སྶ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡོ ཛཱ་ཏོ, ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཙེ་ས. ཏ་ཐཱ ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ན ས་མཱ་ག་མ་ཏྠཾ པ་ད་སཱ་ཝ ཏཾ མ་གྒཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི.
ཀོ་ཊྛཱ་ས་ས་མྤ་ནྣཱཏི ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ས་མྤ་ནྣཱ. ཨ་ཊྚཱི་ཡ་ཏཱིཏི ཨ་ཊྚོ ཧོ་ཏི, དོ་མ་ན་སྶཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ཝི་ཧཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ་སེཏི ཨ་ཝི་ཧེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟཱ. ཝི་མུ་ཏྟཱཏི ཨ་གྒ་ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་མུ་ཏྟཱ. ཏེ ཧི་ཏྭཱ མཱ་ནུ་སཾ དེ་ཧཾ, དི་བྦ་ཡོ་གཾ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷ་གུནྟི ཏེ ཨུ་པ་ཀཱ ད་ཡོ མཱ་ནུ་སཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཨ་ཝི་ཧེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟ་མ་ཏྟཱ་ཝ ཨ་གྒ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ན དི་བྦ་ཡོ་གཾ ཨུ་དྡྷ་མྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མིཾ་སུ.
༢༨༦. ས་ཎྛ་པེ་སུནྟི ‘‘ནེ་ཝ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏ་བྦོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༢) ས་ཎྛཾ ཀི་རི་ཡཱ་ཀཱ་རཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཏི་ཀཾ ཨ་ཀཾ་སཱུ’’ཏི. པ་དྷཱ་ན་ཏོཏི པུ་བྦེ ཨ་ནུ་ཊྛི་ཏ་དུ་ཀྐ་ར་ཙ་ར་ཎ་ཏོ. པ་བྷཱ་ཝི་ཏནྟི ཝཱ་ཙཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཝ་ཙཱི་ནི་ཙྪཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ཡཾ ན ཀི་ཉྩི ཝི་སེ་སཾ ཨ་དྷི་ག་མི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ནུ་ཀྐ་ཎྛ་ན་ཏྠཾ. ‘‘མ་ཡཾ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ག་མི་སྶཱ་མཱ’’ཏི མཱ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཡི་ཏྠ. ཨོ་བྷཱ་སོཏི ཝི་པ་སྶ་ནོ་བྷཱ་སོ. ནི་མི་ཏྟནྟི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ནི་མི་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་པ་དེ་ནེ་ཝཱཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ. ‘‘ཨ་ནེ་ན པུ་བྦེ་པི ན ཀི་ཉྩི མི་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟ་པུ་བྦ’’ནྟི ས་ཏིཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ. ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཝཱ་དཱི་ཏི ཨུ་པྤ་ནྣ་གཱ་ར་ཝཱ.
ཨ་ནྟོ་ཝི་ཧཱ་རེ་ཡེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི ད་ཧ་ར་ཀུ་མཱ་རོ ཝི་ཡ ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི པ་རི་ཧ་རི་ཏོ. མ་ལེཏི སཾ་ཀི་ལེ་སེ. གཱ་མ་ཏོ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ནཱི་ཧ་ཊཾ ཨུ་པ་ནཱི་ཏཾ བྷ་ཏྟཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ནཱི་ཧ་ཊ་བྷ་ཏྟོ, ཏེ་ན ནཱི་ཧ་ཊ་བྷ་ཏྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ. ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀ་ཐཱ་མ་གྒནྟི – ‘‘དྭེ་མཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཡཱ་ཝ – ‘‘ན་ཏྠི དཱ་ནི པུ་ན་བྦྷ་ཝོ’’ཏི པ་དཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ དེ་ས་ནཱ་མ་གྒཾ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ – ‘‘ཏུ་མྷེ་པི མ་མ་ཉྩེ་ཝ པ་ཉྩ་ཝ་གྒི་ཡཱ་ན་ཉྩ མ་གྒཾ ཨཱ་རཱུ་ལ༹ྷཱ, ཨ་རི་ཡ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ན པ་ན – ‘‘སོ ཁོ ཨ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཏྟ་ནཱ ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨོ ས་མཱ་ནོ…པེ… ཨ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ཡོ་ག་ཀྑེ་མཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ག་མ་ནྟི, ཨ་ཐ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩ་ཝ་གྒི་ཡཱ བྷི་ཀྑཱུ མ་ཡཱ ཨེ་ཝཾ ཨོ་ཝ་དི་ཡ་མཱ་ནཱ…པེ… ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ཡོ་ག་ཀྑེ་མཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ག་མཾ་སུ…པེ… ན་ཏྠི དཱ་ནི པུ་ན་བྦྷ་ཝོ’’ཏི ཨི་མ་སྶེ་ཝ སུ་ཏྟ་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཡཾ པུ་བྦེ ཨ་ཝ་ཙ ཏུ་མྷེ་པི མ་མ་ཉྩེ་ཝ པ་ཉྩ་ཝ་གྒི་ཡཱ་ན་ཉྩ མ་གྒཾ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷཱ, ཨ་རི་ཡ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཏི. ཨི་མཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ་རཱི’’ཏི.
༢༨༧. ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཱ་ན་མྤཱིཏི པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ན་མྤི. པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་རི་ཡ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ ཧོ་ཏི ག་དྷི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ན་ཏོ. མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་ཝ་སེ་ན་པི ཨ་ན་རི་ཡ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ‘‘པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ས་ཙྪ་ནྡ་རཱ་ག་པ་རི་བྷོ་ག་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཨི་དཱ་ནི ཙ་ཏཱུ་སུ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་བྷོ་ག་ར་སོཏི པ་རི་བྷོ་ག་པ་ཙྩ་ཡ་པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན ར་ས་ས་མཱ་ན་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ག་ཧ་ཎཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ར་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ན ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧ་ཎཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶཾ དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎཾ སི་ཡཱ, ན ར་སཱ་ར་མྨ་ཎཾ. ཨ་པྤ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་པ་རི་བྷོ་གོཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ར་ཧི་ཏོ པ་རི་བྷོ་གོ, ཨི་ད་མ་ཏྠི་ཏཾ ཨ་ནི་སྶཱ་ཡ ག་དྷི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་བྷོ་གོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ག་དྷི་ཏཱཏི ཏ་ཎྷཱ་ཡ བ་དྡྷཱ. མུ་ཙྪི་ཏཱཏི མུ་ཙྪཾ མོ་ཧཾ པ་མཱ་དཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ལ༹ྷཱཏི ཨ་དྷི་ཨོ་གཱ་ལ༹ྷཱ, ཏཾ ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ. ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟཱཏི ས་ཙྪ་ནྡ་རཱ་ག་པ་རི་བྷོ་གེ དོ་སཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ. ཨ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་པ་རི་བྷོ་ག་ཧེ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ནི་སྶ་ར་ཏི ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ནི་སྶ་ར་ཎཾ, པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ.
པཱ་ས་རཱ་སིནྟི པཱ་ས་ས་མུ་དཱ་ཡཾ. ལུ་དྡ་ཀོ ཧི པཱ་སཾ ཨོ་ཌྜེ་ནྟོ ན ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ, ན ཙ ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ནེ ཨོ་ཌྜེ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཏཾ་ཏཾ་མི་གཱ་ནཾ ཨཱ་ག་མ་ན་མ་གྒཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨོ་ཌྜེ་ནྟོ བ་ཧཱུ་ཡེ་ཝ ཨོ་ཌྜེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏེ ཙི་ཏྟེ་ན ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘པཱ་ས་རཱ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝཱ་གུ་ར་སྶ ཝཱ པཱ་ས་པ་དེ་སཱ་ནཾ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘པཱ་ས་རཱ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
པཱ་ས་རཱ་སི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.