༥. ཨ་ནུ་མཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༡. ཝུ་ཏྟཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནཱཏི ‘‘ཀུ་རཱུ་སུ, ས་ཀྐེ་སཱུ’’ཏི ཙ ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན, ‘‘བྷ་གྒཱ ནཱ་མ ཛཱ་ན་པ་དི་ནོ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཏྠུ་པ་རི་གྒ་ཧ་དི་ཝ་སེཏི ན་ག་ར་མཱ་པ་ན་ཏྠཾ ཝ་ཏྠུ་ཝི་ཛྫཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ན་ག་ར་ཊྛཱ་ན་སྶ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ན་དི་ཝ་སེ. ཨ་ཐཱཏི པ་ཙྪཱ. ན་ག་རེ ནི་མྨི་ཏེཏི ཏ་ཏྠ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན ན་ག་རེ མཱ་པི་ཏེ. ཏ་མེ་ཝ སུ་སུ་མཱ་ར་གི་ར་ཎཾ སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘སུ་སུ་མཱ་ར་གི་རི’’ཏྭེ་ཝ་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. སུ་སུ་མཱ་ར་ས་ཎྛཱ་ན་ཏྟཱ སུ་སུ་མཱ་རོ ནཱ་མ ཨེ་ཀོ གི་རི, སོ ཏ་སྶ ན་ག་ར་སྶ ས་མཱི་པེ, ཏ་སྨཱ ཏཾ སུ་སུ་མཱ་ར་གི་རི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ‘‘སུ་སུ་མཱ་ར་གི་རཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཀེ་ཙི. བྷེ་ས་ཀ་ལཱ༹ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི གྷ་མྨ་ཎྜ་ག་ཙྪཾ, ཀེ་ཙི ‘‘སེ་ཏ་རུ་ཀྑ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏེ་སཾ བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཏཾ ཝ་ནཾ བྷེ་ས་ཀ་ལཱ༹་ཝ་ན་ནྟེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ. བྷེ་སོ ནཱ་མ ཨེ་ཀོ ཡ་ཀྑོ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་རཱི, ཏ་སྶ ཏ་ཏོ ག་ལི༹་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཏཾ ཝ་ནཾ བྷེ་ས་ག་ལཱ༹་ཝ་ནཾ ནཱ་མ ཛཱ་ཏ་ནྟི ཀེ་ཙི. ཨ་བྷ་ཡ་དི་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ ཛཱ་ཏཾ ཝི་རཱུ་ལ༹ྷཾ, སཾ་ཝ་དྡྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཨི་ཙྪཱ་པེ་ཏཱིཏི ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྟ་ནི ག་ར་ཧི་ཏ་བྦཾ ཝ་ཏྟུཾ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ ཨི་ཙྪཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཋ་མཾ དི་ནྣོ ཧི་ཏཱུ་པ་དེ་སོ ཨོ་ཝཱ་དོ, ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ དི་ནྣོ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི. པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ཏཱི་ཏ་ཝི་ས་ཡོ ཝཱ ཨོ་ཝཱ་དོ, ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝི་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི. ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཝ་ཏྠུ་ཀོ ཨོ་ཝཱ་དོ, ཨི་ཏ་རོ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི. སོ ཙཱཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝཱ་རེ་ཏཱ སོ བྷི་ཀྑུ. དུ་ཀྑཾ ཝ་ཙོ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝི་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལ་གྒཱ་ཧེ ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་སཱ་ཏེ ཨ་ནཱ་ད་རེ པུ་གྒ་ལེ་ཏི དུ་བྦ་ཙོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དུ་ཀྑེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦོ’’ཏི. ཨུ་པ་རི ཨཱ་ག་ཏེ་ཧཱིཏི ‘‘པཱ་པི་ཙྪོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༡༨༡) ཨཱ་ག་ཏེ་ཧི སོ་ལ༹་ས་ཧི པཱ་པ་དྷ་མྨེ་ཧི. པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨཱ་ཝ་ཧཾ པ་ད་ཀྑི་ཎཾ, ཏ་ཏོ པ་ད་ཀྑི་ཎ་ཏོ ག་ཧ་ཎ་སཱི་ལོ པ་ད་ཀྑི་ཎ་གྒཱ་ཧཱི, ན པ་ད་ཀྑི་ཎ་གྒཱ་ཧཱི ཨ་པྤ་ད་ཀྑི་ཎ་གྒཱ་ཧཱི. ཝཱ་མ་ཏོཏི ཨ་པ་ས་བྱ་ཏོ, ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨ་ས་ནྟ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་པ་ཏྠ་ནཱ་ནནྟི ཨ་ས་ནྟེ་ཧི ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་སྶ པ་ཏྠ་ནཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ. པ་ཊི-ས་དྡོ པ་ཙྩ་ཏྟི་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཕ་ར་ཎཾ ཝཱ་ཡ་མ་ནཾ ཨི་དྷ ཏ་ཐཱ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་པྥ་ར་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་ཝི་རུ་དྡྷོ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་པ་སཱ་དེ་ཏཱིཏི ཁི་པེ་ཏི ཏ་ཛྫེ་ཏི. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙ པ་རཾ གྷ་ཊྚེ་ནྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘གྷ་ཊྚེ་ཏཱི’’ཏི. པ་ཊི་ཨཱ་རོ་པེ་ཏཱིཏི ཡཱ་དི་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྶ པ་ཊི་བྷཱ་ག་བྷཱུ་ཏཾ དོ་སཾ ཙོ་ད་ཀ་སྶ ཨུ་པ་རི ཨཱ་རོ་པེ་ཏི.
པ་ཊི་ཙ་ར་ཏཱིཏི (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༣.༦༨) པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཙ་ར་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཝཱ ཙ་ར་ཏི-ས་དྡོ ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏཱུ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཉྙེ་ན་ཉྙནྟི པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱཏི ཡཾ ཙོ་ད་ཀེ་ན ཙུ་དི་ཏ་ཀ་སྶ དོ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན, ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝཱ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏི. ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་མཱུ་ལི་ཀ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནི་ཡཱ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ. ཝ་ཙ་ནེ་ནཱཏི ཏ་ད་ཏྠ་བོ་དྷ་ནེ་ན. ཀོ ཨཱ་པ་ནྣོཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙོ་ད་ནཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཝི་ཀྑེ་པཱ་པ་ཛྫ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་ན་ཉྙཾ པ་ཊི་ཙ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི, བ་ཧི་དྡྷཱ ཀ་ཐཱ་ཨ་པ་ནཱ་མ་ནཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ’’ནྟི་ཨཱ་དི.
ཨ་པ་དཱི་ཡ་ནྟི དོ་སཱ ཨེ་ཏེ་ན ར་ཀྑཱི་ཡ་ནྟི, ལཱུ་ཡ་ནྟི, ཚི་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ ཨ་པ་དཱ་ནཾ, (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༣.༢) ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་མྨཱ, མི་ཙྪཱ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟ་པ་ཡོ་གོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ་རི་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི.
༡༨༣. ཨ་ནུ་མི་ནི་ཏ་བྦནྟི ཨ་ནུ ཨ་ནུ མི་ནི་ཏ་བྦོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་མི་ནི་ཏ་བྦནྟི ཙ ཨི་དཾ པ་ཙྩ་ཏྟེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་མི་ནི་ཏ་བྦོ ཏུ་ལེ་ཏ་བྦོ ཏཱི་རེ་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་མི་ནི་ཏ་བྦནྟི ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ན་ཡོ – ཨ་པྤི་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧཱ མ་ཡི པ་ཝ་ཏྟཱ པཱ་པི་ཙྪ་ཏཱ པཱ་པི་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ར་སྨིཾ པ་ཝ་ཏྟ་པཱ་པི་ཙྪ་ཏཱ ཝི་ཡ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་ས་དྷ་མྨེ་སུ་པི. ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ པི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཨི་ཙྪ་ནྟེ་ན པཱ་པི་ཙྪ་ཏཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ སཱི་ལ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྟུ་ཀྐཾ་ས་ནཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཝི་ཡ. སེ་ས་དྷ་མྨེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
༡༨༤. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦོཏི ‘‘ན པཱ་པི་ཙྪོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི, ན པཱ་པི་ཀཱ་ནཾ ཨི་ཙྪཱ་ནཾ ཝ་སཾ ག་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཏི པ་ཏི དི་ཝ་ས་སྶ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝཱ ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦཾ, ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པཱ་པི་ཙྪ་ཏཱ་དཱི་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ པ་ཏི ཨ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠོ ཏ་བྦ-ས་དྡ་སྶ བྷཱ་ཝ་ཏྠ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཀ་མྨ་ཏྠ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི པ་ཙྩ་ཏྟེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. སི་ཀྑ་ནྟེ་ནཱཏི ཏི་སྶོ་པི སི་ཀྑཱ སི་ཀྑ་ནྟེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི.
ཏི་ལ་ཀནྟི ཀཱ་ལ༹་ཏི་ལ་སེ་ཏ་ཏི་ལཱ་དི་ཏི་ལ་ཀཾ. ས་བྦ་པྤ་ཧཱ་ནནྟི ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་ར་པྤ་ཧཱ་ནཾ. ཕ་ལེ ཨཱ་ག་ཏེཏི ཕ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣེ. ནི་བྦཱ་ནེ ཨཱ་ག་ཏེཏི ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ. བྷི་ཀྑུ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑནྟི ‘‘སོ ས་མ་ཎོ, ས བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ, ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ན པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་སྨཱ ཙི་དཾ བྷི་ཀྑུ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་དཾ དི་ཝ་ས་སྶ ཏི་ཀྑ་ཏྟུ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི ཨ་ཏྟ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཨ་ནུ་མཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.