༢. སཱི་ཧ་ནཱ་ད་ཝ་གྒོ

༡. ཙཱུ་ལ༹་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༣༩. སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཝ་ཏྠུ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི, སཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོཏི ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱཏི ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་ནི་མི་ཏྟཾ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ཨུ་པྤ་ནྣ་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་ཧེ་ཏུ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རུ་པྤཱ་ད་ན་ཧེ་ཏུ. ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་རི་དེ་ཝི་ཏེཏི ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ‘‘ཀིཾ བྷོ ས་མ་ཎོ་ཡེ་ཝ གོ་ཏ་མོ ས་མ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་པྤ་ལ་པ་ནི་མི་ཏྟཾ. ‘‘མ་ཧཱ་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རོ ཨུ་པྤ་ཛྫཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀ་ཏྠཾ ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཙ་ཏུ་པྤ་མཱ་ཎི་ཀོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཙ་ཏྟཱ་རི པ་མཱ་ཎཱ་ནི ཙ་ཏུ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནི, ཙ་ཏུ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཙ་ཏུ་པྤ་མཱ་ཎི་ཀོ. ལོ་ཀོ་ཡེ་ཝ ས་ངྒ་མྨ ས་མཱ་ག་མྨ ཝ་ས་ན་ཊྛེ་ན ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སོ, ས་ཏྟ་ཀཱ་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་མི་ནཱ་ཏི ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏཱ་དི་ཝི་སེ་སཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་མཱ་ཎཾ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༤.༦༥) རཱུ་པཾ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ པ་མཱ་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི རཱུ་པ་པྤ་མཱ་ཎོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ རཱུ་པེ པ་ས་ནྣོ་ཏི རཱུ་པ་པྤ་ས་ནྣོ. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. གྷོ་སོཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཐུ་ཏི་གྷོ་སོ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༤.༦༥). ལཱུ་ཁནྟི པ་ཙྩ་ཡ་ལཱུ་ཁ་ཏཱ. དྷ་མྨོཏི སཱི་ལཱ་ད་ཡོ གུ་ཎ་དྷ་མྨཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ.

ཏེ་སཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ. ཨཱ་རོ་ཧནྟི ཨུ་ཙྩ་ཏཾ. སཱ ཙ ཁོ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. པ་རི་ཎཱ་ཧནྟི ནཱ་ཏི་ཀི་ས་ནཱ་ཏི་ཐཱུ་ལ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན མི་ཏ་པ་རི་ཎཱ་ཧཾ. ས་ཎྛཱ་ནནྟི ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནཾ སུ་ས་ཎྛི་ཏ་ཏཾ. པཱ་རི་པཱུ་རིནྟི ས་བྦེ་སཾ ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏཾ ཨ་ཝེ་ཀ་ལླ་ཏཾ. ཏ་ཏྠ པ་མཱ་ཎཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ཏ་སྨིཾ རཱུ་པེ རཱུ་པ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཾ པ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ. པ་སཱ་དཾ ཛ་ནེ་ཏཱིཏི ཨ་དྷི་མོ་ཀྑཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི.

པ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཱཏི ‘‘ཨ་མུ་ཀོ ཨེ་དི་སོ ཙ ཨེ་དི་སོ ཙཱ’’ཏི ཡ་ས་གུ་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན. པ་ར་ཐོ་མ་ནཱ་ཡཱཏི ས་མྨུ་ཁཱ་ཝ པ་ར་སྶ སི་ལཱ་གྷུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝ་ནེ་ན. པ་ར་པ་སཾ་ས་ནཱ་ཡཱཏི པ་ར་མྨུ་ཁཱ པ་ར་སྶ གུ་ཎ་སཾ་ཀི་ཏྟ་ནེ་ན. པ་ར་ཝ་ཎྞ་ཧཱ་རི་ཀཱ་ཡཱཏི པ་ར་མྤ་ར་ཝ་ཎྞ་ཧཱ་རི་ཀཱ་ཡ པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ པ་ར་སྶ ཀི་ཏྟི་ས་དྡཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་རེ་ན. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཐུ་ཏི་གྷོ་སེ.

ཙཱི་ཝ་ར་ལཱུ་ཁནྟི ཐཱུ་ལ་ཛི་ཎྞ་བ་ཧུ་ཏུ་ནྣ་ཀ་ཏཱ་དིཾ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ལཱུ་ཁ་བྷཱ་ཝཾ. པ་ཏྟ་ལཱུ་ཁནྟི ཨ་ནེ་ཀ་ག་ནྠི་ཀཱ་ཧ་ཏཱ་དིཾ པ་ཏྟ་སྶ ལཱུ་ཁ་བྷཱ་ཝཾ. ཝི་ཝི་དྷཾ ཝཱ དུ་ཀྐ་ར་ཀཱ་རི་ཀནྟི དྷུ་ཏ་ངྒ་སེ་ཝ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཾ དུ་ཀྐ་ར་ཙ་རི་ཡཾ.

སཱི་ལཾ ཝཱ པ་སྶི་ཏྭཱཏི སཱི་ལ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཝ་སེ་ན ཝི་སུ་དྡྷཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་སྶི་ཏྭཱ. ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཨ་དྷི་ག་མ་སི་དྡྷཾ ས་མཱ་དྷིཾ ཝཱ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཉྙཾ ཝཱ.

བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་རཱི་རཾ དི་སྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. རཱུ་པ་པྤ་མཱ་ཎོ་པི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ཡེ་ཝ པ་སཱི་ད་ཏི ཨ་པ་རི་མི་ཏ་ཀཱ་ལ་ས་མུ་པ་ཙི་ཏ་པུ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ནི་པྥ་ནྣཱ་ཡ ས་བྦ་སོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ་ཡ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ཡ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀ་ཏྟཱ, ཡ་སྶཱ རུ་ཙི་ར་བྷཱ་ཝོ ཝི་སུ་དྡྷེ ཝི་ག་ཏ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀེ དེ་ཝེ པུ་ཎྞ་མཱ་སི་ཡཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཀ་ལཱ་བྷཱ་ག་མ་ཎྜ་ལཾ ཙ་ནྡ་མ་ཎྜ་ལཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨ་ཏི་རོ་ཙ་ཏི, པ་བྷ་སྶ་ར་བྷཱ་ཝོ ས་ར་ད་ས་མ་ཡཾ སཾ་ཝ་དྡྷི་ཏ་དི་གུ་ཎ་ཏེ་ཛ་ཀི་ར་ཎ་ཛཱ་ལ་ས་མུ་ཛྫ་ལཾ སཱུ་རི་ཡ་མ་ཎྜ་ལཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏི, སོ་མྨ་ཀི་ར་ཎ་ར་ས་ས་མུ་ཛྫ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ཧི ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ཧི ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ ཝི་ཛྫོ་ཏ་ན་ས་མ་ཏྠཾ མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨུ་ནོ པ་བྷཱ་ས་མུ་ད་ཡཾ ཨ་བྷི་ཝི་ཧ་ཙྩ བྷཱ་ས་ཏེ ཏ་པ་ཏེ ཝི་རོ་ཙ་ཏི ཙ.

ས་ཏི་པི ཨ་ངྒ་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ་དཱི་ནཾ དཱ་ན་པཱ་ར་མི་བྷཱ་ཝེ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ སུ་དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ ཨ་ངྒ་པ་རི་ཙྩཱ་གཱདི་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཏ་ཏྠཱ་པི ཙ ཨ་ངྒ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཏོ ཝི་སུཾ ན་ཡ་ན་པ་རི་ཙྩཱ་གགྒ་ཧ་ཎཾ, པ་རི་ཙྩཱ་ག་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་པི ར་ཛྫ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཏོ པུ་ཏྟ་དཱ་ར་པ་རི་ཙྩཱ་གགྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ ཀ་ཏཾ. ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པུ་བྦ་ཡོ་ག་པུ་བྦ་ཙ་རི་ཡཱ་དི་ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, ‘‘ཨི་ཏི་པི སོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༡༥༧, ༢༥༥) ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཕ་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, ‘‘སོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༢༥༥) ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ས་ཏྟུ་པ་ཀཱ་ར་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ཡེ་ཝ པ་སཱི་ད་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

‘‘ཙཱི་ཝ་ར་ལཱུ་ཁཾ དི་སྭཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཙེ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སཱ་ཎ་པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་རེ་ནཱཏི མ་ཏ་ཀ་ལེ༹་ཝ་རཾ པ་ལི་ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ ཚ་ཌྜི་ཏེ་ན ཏུ་མྦ་མ་ཏྟེ ཀི་མཱི པ་པྥོ་ཊེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏེ་ན སཱ་ཎ་པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་རེ་ན. བྷཱ་རི་ཡནྟི ག་རུ་ཀཾ, དུ་ཀྐ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝ་དྷུ་ཡུ་ཝ་ཏཱི་མ་ཛ྄ཛྷི་མི་ཏྠི་ཝ་སེ་ན, བཱ་ལ་ཡོ་བྦ་ན་པུ་རཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཏི་ཝི་དྷ་ནཱ་ཊ་ཀ་ཏཱ. ཧ་རེ་ཎུ་ཡཱུ་སཾ མ་ཎྜ་ལ་ཀ་ལཱ་ཡ་ར་སོ. ‘‘ཡཱ་པེ་སྶ་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི ནཱ་མ-ས་དྡཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ནཱ་མ-ས་དྡ་ཡོ་གེ་ན ཧི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་སྶ ཝི་ཡ པ་ཡོ་གོ, ཡཱ་པེ་ཏི ཨི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཏྠོ. ཨ་པྤཱ་ཎ་ཀནྟི ནི་ར་སྶཱ་སཾ ནི་རོ་དྷི་ཏ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཾ.

ས་མཱ་དྷི་གུ་ཎནྟི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི ཛྷཱ་ནཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན. མཱ་ན་ད་བྦ་ནི་མྨ་ད་ནེ་ན ནི་བྦི་སེ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ན་མྤི ད་མ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པཱ་ཐི་ཀ་པུ་ཏྟ་ད་མ་ནཱ་དཱི་ནཱི’’ཏི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་ཙྩ་ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཀ་བ་ཀ་ད་མ་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. བཱ་ཝེ་རུནྟི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀཾ ཝི་ས་ཡཾ. ས་ར་ས་མྤ་ནྣོཏི ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ན ས་རེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཏེ་ན བྲ་ཧྨ་སྶ་ར་ཏཱ་ཀ་ར་ཝཱི་ཀ་བྷཱ་ཎི་ཏཱ་ད་སྶ་ནེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་ན་ཡེ་ན ཨ་ཝ་སེ་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ཝི་ཡ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བུ་དྡྷཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་ཉྩ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི.

ཧ་ཏ་པྤ་བྷཱཏི བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ག་ཏ་ཏེ་ཛཱ. ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑཱུ་པ་མེཏི ས་ཏྟཱ་ནཾ བྱཱ་མོ་ཧ་ནྡྷ་ཀཱ་རཱ་བྷི་བྷ་ཝེ་ན ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑ་ར་ཏྟཱུ་པ་མེ. སཱུ་རི་ཡེཏི སཱུ་རི་ཡེ ཨུ་ད་ཡི་ཏྭཱ ཨོ་བྷཱ་སེ་ནྟེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀེཏི ཏི་ཀོ་ཎ་ར་ཙྪཱ་ཡཾ. ཙ་ཏུ་ཀྐེཏི ས་ནྡྷི་ཡཾ. པ་རི་དེ་ཝ་ནྟཱིཏི ཨ་ནུ་ཏྠུ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་པྤ་ལ་པ་ནྟི. སོ་ཀཱ་དྷི་ཀ་ཀ་ཏོ ཧི ཝ་ཙཱི་པ་ལཱ་པོ པ་རི་དེ་ཝོ. ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ དི་ཊྛི་ཝཱ་ད་སྶ པུ་རཱ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ནྟི.

སེ་ས་པ་དེ་སུ་པཱིཏི ‘‘ཨི་དྷ དུ་ཏི་ཡོ ས་མ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ སེ་ས་ཝཱ་རེ་སུ་པི (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༤.༢༤༡-༢༤༢) ཡ་ཐཱ ཧི ‘‘ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༡; དཱི. ནི. ༡.༢༢༦; སཾ. ནི. ༢.༡༥༢; ཨ. ནི. ༤.༡༢༣) ཨེ་ཏྠ ཀ་ཏོ ནི་ཡ་མོ ‘‘ཝི་ཝི་ཙྩ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༡; དཱི. ནི. ༡.༢༢༦; སཾ. ནི. ༢.༡༥༢; ཨ. ནི. ༤.༡༢༣) ཨེ་ཏྠཱ་པི ཀ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི སཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དུ་ཏི་ཡཱ་ད་ཡོ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མ་ཝ་སེ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་མ་ཎཱ དེ་སི་ཏཱ་ཏི ཏ་མ་ཏྠཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་རེ་ན ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མེ་ན ཙ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཨཱ་དཱི་ནཾ དུ་ཏི་ཡཱ་དི་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ པ་ཋ་མ་ཏཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷཱ་ཏི ན ཙོ་དི་ཏཱ. ཕ་ལ་ཊྛ་ཀ་ས་མ་ཎཱ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ས་མ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ མ་ཧཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ ཝི་ཡ མ་གྒ་ཊྛཱ ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣཱ ཙ ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི? ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཧི མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པི ཨི་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ ན་ཏྠི, ཀུ་ཏོ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཉཱ་ཡ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ པ་དེ་ས་ཝ་ཏྟཱི, ཨི་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ ས་མ་ཎོ་པི ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ པ་ན ནི་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཏྟ་མེ་ཝ ཏཾ་ཏཾ་ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཎྷ་ནྟེ་ན ཕ་ལ་ཊྛ་ཀ་ས་མ་ཎཱ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ ‘‘མ་གྒ་ཊྛ་ཏོ ཕ་ལ་ཊྛོ ས་ཝི་སེ་སཾ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ’’ཏི. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ དྭཱི་སུ སུ་ཏྟེ་སུ དེ་ས་ནཱ་བྷེ་དེ་ནེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི.

རི་ཏྟཱཏི ཝི་ཝི་ཏྟཱ. ཏུ་ཙྪཱཏི ནི་སྶཱ་རཱ པ་ཊི་པ་ནྣ་ཀ་སཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཝ་ད་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི པ་ཝཱ་དཱ, དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་དི་ཊྛི་དཱི་པ་ཀཱ ས་མ་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. ཏེཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་མ་ཎཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘པ་ར་པྤ་ཝཱ་དཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ བཱ་ཧི་ར་ཀ་ས་མ་ཡེ.

ཡནྟི ཡ་སྨིཾ. བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཧི ཨི་དཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཉཱ་ཡོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ས་ཧ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ. ཏེ་ན ཧི ནི་བྦཱ་ནཾ ཉཱ་ཡ་ཏི ག་མྨ་ཏི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི. སོ ཨེ་ཝ ནི་བྦཱ་ན་ས་མྤཱ་པ་ཀ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཉཱ་ཡ་སྶ དྷ་མྨ་སྶཱ’’ཏི.

ཏེ་སཾ པ་ར་པྤ་ཝཱ་ད་སཱ་ས་ནཱ་ནཾ ཨ་ཁེ་ཏྟ་ཏཱ ཁེ་ཏྟ་ཏཱ ཙ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་བྷཱ་ཝཱ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་སྶ སཱི་ལ་སྶ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཡ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཏོ ཙ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཉྩ དུ་ར་ཀྑཱ་ཏ་སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ, སོ ཙ ཨ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་པ་ཝེ་དི་ཏ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི པ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ཡ ས་ཏྠུ ཝི་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ སཱ་ས་ན་སྶ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ན་བྷཱ་ཝོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཙ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཙ ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ལི༹ཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་མཱ་པ་དེ་སེ་ན ཏ་ཏྠ སུ་ཏྟཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཡ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ སཱི་ཧཱ་ནཾ པུ་རི་མཾ པཱ་ད་དྭ་ཡཾ ཧ་ཏྠ་ཀི་ཙྩ་མྤི ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ར་ཏྟ་ཧ་ཏྠ་པཱ་དོ’’ཏི. སཱི་ཧ་སྶ ཀེ་སཱ ནཱ་མ ཀེ་ས་རཱ་ཡ་ཏ་ནཱ ཁ་ནྡྷ་ལོ་མཱ. གོ་ཙ་རི་ཡ་ཧ་ཏྠི་ཀུ་ལཾ ནཱ་མ པ་ཀ་ཏི་ཧ་ཏྠི་ཀུ་ལཾ, ཡཾ ‘‘ཀཱ་ལཱ་ཝ་ཀ’’ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. གྷོ་ཊ་ཀོ ནཱ་མ ཨ་སྶ་ཁ་ལུ༹་ངྐོ. སི་ནེ་རུ་པ་རི་བྷ་ཎྜེ སི་མྦ་ལི་རུ་ཀྑེ་ཧི ས་ཉྪཱ་དི་ཏོ པ་ཉྙཱ་ས་ཡོ་ཛ་ནོ ད་ཧོ སི་མྦ་ལི་ད་ཧོ, ཏཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ མ་ཧ་ནྟཾ སི་མྦ་ལི་ཝ་ནཾ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘སི་མྦ་ལི་ད་ཧ་ཝ་ནེ’’ཏི. ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠཱ་ཝཱ་ས་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཨི་མེ་སུ ས་མ་ཎེ་སུ ཨེ་ཀ་ཙྩོ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨཱི་དི་སོ པ་ནེ་ཏྠ ཝི་ཀ་པྤོ ན་ཏྠི, ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཀ་ས་མ་ཎོ་པཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་པ་རི་ཀྑ་ཏེཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏེ, ཡ་དཱ སཱ་ས་ནི་ཀཱ་ནཾ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ དི་བྦ་ཏི, ཏ་དཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ས་མྨཱཏི སུ་ཊྛུ. སུ་ཊྛུ ན་ད་ནཾ ནཱ་མ ཧེ་ཏུ་ཡུ་ཏྟཾ སུ་ཊྛུ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧེ་ཏུ་ནཱ’’ཏི. སོ ཙ ཧེ་ཏུ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ ཨེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི, ཉཱ་ཡེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ ཙ སོ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠཾ ཀ་རོ་ཏི སཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི. ཡ་དི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་སཱི་ཧ་སྶ ནཱ་དོ ས་བྦ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཨེ་ཀ་ཙྩ་མ་ནུ་སྶཱ་མ་ནུ་སྶ་ནཱ་ད་ཏོ སེ་ཊྛ་ཏྟཱ སེ་ཊྛ་ནཱ་དོ, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སཱི་ཧ་ནཱ་དོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱི་ཧ་ནཱ་ད་ནྟི སེ་ཊྛ་ནཱ་ད’’ནྟི. ཡ་དི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སྶ སེ་ཊྛ་ནཱ་ད་ཏཱ ནི་བྦྷ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཊི་ས་ཏྟུ་ཏཱ་ཡ ཨི་ཙྪི་ཏཱ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སྶེ་ཝ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ སཱ་ཏི་ས་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷཱི་ཏ་ནཱ་དཾ ཨ་པྤ་ཊི་ནཱ་ད’’ནྟི. ཨི་དཱ་ནི་སྶ སེ་ཊྛ་ནཱ་ད་བྷཱ་ཝཾ ཀཱ་ར་ཎེ་ན པ་ཊི་པཱ་དེ་ནྟོ ‘‘ཨི་མེ་ས་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་ན ‘‘ས་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡཱཏི ཨི་མི་ནཱ སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སྶ ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. བྷཱུ་ཏ་ཊྛོ ཧི ཨུ་ཏྟ་མ་ཊྛོ. ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ བྷཱུ་ཏ་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷཱི་ཏ་ནཱ་ད་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་མེ ས་མ་ཎཱ…པེ… ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཉྷི ཝ་ད་ཏོ ཀུ་ཏོ་ཙི བྷ་ཡཾ ཝཱ ཨཱ་ས་ངྐཱ ཝཱ སི་ཡཱ་ཏི ‘‘ཨི་དྷེ་ཝཱ’’ཏི ནི་ཡ་མ་སྶ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀ་མྤི…པེ… ཨ་པྤ་ཊི་ནཱ་དོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡ་ཉྷི ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ཨ་ཏྠི, ཏཾ ཨི་དྷེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་རེ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟ་ནྟི.

༡༤༠. ཁོཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ. ཏེ་ན ཝི་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ནྟི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི. ཏི་ཏྠཾ ནཱ་མ དྭཱ་ས་ཊྛི དི་ཊྛི་ཡོ ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི དི་ཊྛི་ཝི་པྥ་ནྡི་ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པཱ་ར་ག་མ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཏ་ར་ཎཾ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ་ནཾ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༣.༦༢) ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ན་ནི་མུ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན པི་ལ་ཝ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ར་ནྟི ཨུ་པྤ་ལ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི. ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱཏི པཱུ་ར་ཎཱ་དི་ཀོ. ཏི་ཏྠེ ཛཱ་ཏཱ་ཏི ཏི་ཏྠི་ཡཱ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཝཱ དི་ཊྛི་ག་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཏི་ཏྠཾ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏི་ཏྠི་ཀཱ, ཏི་ཏྠི་ཀཱ ཨེ་ཝ ཏི་ཏྠི་ཡཱ. ཨ་སྶ་ས་ནྟི ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ ཨ་སྶཱ་སོ, ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ.

པ་ཀ་ཏ་ཏྠ་ནི་དྡེ་སོ ཡཾ-ཏཾ-ས་དྡོ་ཏི ཏ་སྶ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶ ཡེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན བྷ་ག་ཝཱ པ་ཀ་ཏོ ས་ཏྠུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏོ སུ་པཱ་ཀ་ཊོ ཙ, ཏཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ག་མ་ན་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡོ སོ…པེ… ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཏི་པི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ས་དྡཱ་ནཾ ཨི་དྷ པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཝ་ཙ་ན་བྷཱ་ཝེ ཏེ་ན ཏེ་ན ཝི་སེ་སེ་ན ནེ་སཾ ས་ཝི་ས་ཡེ ཝི་སེ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པ་རི་ཝཱ་ར ༣.༡) ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ཏྟ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཛྫཱ་བྷི་ཉྙཱ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ ཏེ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏེ་སཾ ཏེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡཾ ཛཱ་ན་ཏཱ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ན, ས་བྦཾ ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ པ་སྶ་ཏཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎེ་ཧི. པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་དཱི་ཧཱིཏི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ཧི. ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པུ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ནི་བྦ་ཏྟོ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ཉཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མ་ལ་དྡྷ་པུ་རཱ་ཝ་ཏྟ་ཀོ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨེ་ཝ དེ་ཝཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ…པེ… པ་སྶ་ཏཱ’’ཏི. པ་ཊི་ཝེ་དྷ་པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ. ཏཱ་ཡ ཧི ས་བྦ་སོ ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ་སུ ས་མྨོ་ཧ་སྶ ཝི་དྷ་མི་ཏ་ཏྟཱ པ་ཙྪཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཛཱ་ན་ནཾ ཏ་སྶ ཛཱ་ན་ནཾ ཝི་ཡ ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ཨ་རཱི་ནནྟི ཀི་ལེ་སཱ་རཱི་ནཾ, པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་མཱ་རཱ་ནཾ ཝཱ སཱ་ས་ན་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ, ཏེ་སཾ ཧ་ན་ནཾ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ་ཧི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནཾ ཨ་པྤ་ཊི་བྷཱ་ན་ཏཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནཾ ཝཱ. ཀེ་སི་ཝི་ན་ཡ་སུ་ཏྟཉྩེ་ཏྠ (ཨ. ནི. ༤.༡༡༡) ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཙ ཋཱ་ནཱ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཝཱ ཛཱ་ན་ཏཱ, ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨུ་པ་གེ ས་ཏྟེ པ་སྶ་ཏཱ, ས་ཝཱ་ས་ནཱ་ན་མཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁཱི་ཎ་ཏྟཱ ཨ་ར་ཧ་ཏཱ, ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དི་བྷེ་དེ དྷ་མྨེ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དི་ཏོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཱ་ཝ་བོ་དྷེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཛཱ་ན་ཏཱ, ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན ནི་ས་མྨ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ པ་སྶ་ཏཱ, ར་ཝཱ་དཱི་ན་མྤི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པ་རི་ཝཱ་ར ༣.༡) ཨ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷི་ཀཱ་ཡ པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏཱ, ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཧཱ་ནི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཀྑ་ཡ་པ་ཊི་བྷཱ་ན་སཱ་དྷི་ཀཱ་ཡ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན. ཨེ་ཝཾ ད་ས་བ་ལ་ཨ་ཊྛཱ་ར་སཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན་པི ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡེཏི ཙ་ཏུ་རོ དྷ་མྨེ. ཨ་ཏྟ་ནཱིཏི ཨ་མྷེ་སུ. ན རཱ་ཛ་རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷཾ ས་མྤ་སྶ་མཱ་ནཱ, ན ཀཱ་ཡ་བ་ལཾ ས་མྤ་སྶ་མཱ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

ཨུ་པྤ་ནྣ་པ་སཱ་དོཏི ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་དཾ ཝ་ད་ཏི. ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ ཨ་ངྒཱ་ནི ཀ་ཐི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༤༠). ཀཱ་མཾ ཨ་སེ་ཀྑཱ་པི ཨ་སེ་ཀྑཱ་ཡ ས་མ་སི་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀཱ ཨེ་ཝ, ཙི་ཎྞ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཏཱ་ཡ པ་ན ས་ཧ་དྷ་མྨཾ ཙ་ར་ནྟཱི་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ཨ་སེ་ཀྑ་ཝཱ་རོ ན ག་ཧི་ཏོ. ས་བྦེ་པེ་ཏེཏི ཨེ་ཏེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑུ་ཨཱ་ད་ཡོ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་ད་ཡོ ཙ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཨ་རི་ཡཱ ཙཱ་ཏི ས་བྦེ་པི ཨེ་ཏེ ཏཾ་ཏཾ་སི་ཀྑཱ་ཧི ས་མཱ་ན་དྷ་མྨ་ཏྟཱ ས་ཧ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ ‘‘ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨི་དཱ་ནི ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. མ་གྒ་ད་སྶ་ན་མྷཱིཏི པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན ‘‘ན་ཝ མ་གྒ་ངྒཱ་ནི, ཨ་ཊྛ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཝཱ་དོ ན་ཏྠི. ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་ཙཱ་རི་ཏཱ་ཡཱཏི ས་མཱ་ན་དྷ་མྨ་ཙཱ་རི་ཏཱ་ཡ. ན ཧི པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ས་ཙྩཱ་ནཾ ‘‘མ་ཡཱ དྷ་མྨོ སུ་དི་ཊྛོ, ཏ་ཡཱ དུ་དྡི་ཊྛོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཝཱ་དོ ཨ་ཏྠི. དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ས་ངྒྷཱ་ཏཱ ཧི ཏེ ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་སཱ. ཨི་མི་ནཱཏི ‘‘ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀཱ ཁོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཏ་ཏྠ པི་ཡ་མ་ནཱ་པགྒ་ཧ་ཎེ་ན སཱི་ལེ་སུ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རི་ཏཱ་པ་དེ་སེ་ན ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ག་ཧི་ཏཾ ས་ངྒྷ་སུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི. ཡེ ཧི ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་ད་སྶ་ནཱ, ཏེ ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ པི་ཡཱ མ་ནཱ་པཱ་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ‘‘ཨ་ཏྠི ཁོ ནོ ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ན ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་སཱ་ད་ཛོ་ཏ་ནེ་ན ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ ཏེ་སུ ཏེ་སུ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སེ་སུ.

༡༤༡. ས་ཏྠ་རི པ་སཱ་དོཏི པ་སཱ་དགྒ་ཧ་ཎེ་ན ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝཱ པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡཱ དྷ་མྨཱ ག་ཧི་ཏཱ. ཏེ་ན བུ་དྡྷ་སུ་བུ་དྡྷ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ‘‘དྷ་མྨེ པ་སཱ་དོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ དྷ་མྨ་སུ་དྷ་མྨ་ཏཾ, ཨི་ཏ་རེ་ན ས་ངྒྷ་སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་ཏཾ. ཡེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ནེ་ན སཱ་ས་ནེ་ཡེ་ཝ ས་མ་ཎོ ཨི་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ, ས་མྨ་དེ་ཝ, པ་ཏི་ཊྛཱ་པི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཡོ་ཛ་ནཱ – ཡ་སྨཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ས་ཏྠཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྠི ཁོ ནོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ས་ཏྠ་རི པ་སཱ་དོ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཙ་སྶ སྭཱ་ཁཱ་ཏོ དྷ་མྨོ་ཏི ཨ་ཏྠི དྷ་མྨེ པ་སཱ་དོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ ཨ་ཏྠི སཱི་ལེ་སུ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཏི ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀཱ…པེ… པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ས་ཏྠ་རི པ་སཱ་དེ་ན དྷ་མྨེ པ་སཱ་དོ, ཏེ་ན ས་ངྒྷ་སུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་ཉྩ ན་ཡོ ལེ་སེ་ན་པི པ་ར་པྤ་ཝཱ་དེ་སུ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨི་དྷེ་ཝ ས་མ་ཎོ…པེ… ས་མ་ཎེ་ཧི ཨ་ཉྙེ་ཧཱི་ཏི.

པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ས་ཙྩཱ་ནཾ པ་ཧཱི་ནཱ་ནུ་རོ་དྷཱ་ནཾ གེ་ཧ་སྶི་ཏ་པེ་མ་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཨི་དཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་མྷི པུ་ཏྟ་པེ་མཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏ་བྦཾ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ༦༥) ཀ་ཐ་ནྟི? ན་ཡི་དཾ གེ་ཧ་སྶི་ཏ་པེ་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ་ས་དི་ས་ཏྟཱ པ་ན པེ་མ་མུ་ཁེ་ན ཝུ་ཏྟོ མེ་ཏྟཱ་སྣེ་ཧོ. ན ཧི བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ སཾ་ཀི་ལེ་སེ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ པེ་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧ་གུ་ཎཱ་ཝ་ཧ་ཏོ པཱུ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ བྷ་ཏྟི པ་སཱ་དོ ན ཧོ་ཏི, པ་སཱ་ད་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀཱ པ་ན ལོ་བྷ་པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཐེ་རོཏི མ་ཧཱ་ས་ངྒྷ་ར་ཀྑི་ཏ་ཏྠེ་རོ. ཡེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ པོ་ཏྠ་ཀཾ ཨཱ་རོ་པི་ཏཱ. ཨེ་ཀོ་ཝ ས་ཏྠཱ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་གུ་ཎ་ཏྟཱ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡ་ཏྟཱ ས་ཏྠུ་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ ན པ་རི་པཱུ་རེ་ཡྻ. ཝི་སུཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ. ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ས་ཏྠཱ’’ཏི བྱཱ་ཝ་ད་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ ས་ཏྠཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་པ་ནྣ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཙ པ་དེ་ས་ཝ་ཏྟི་ནིཾ ཏ་སྶ ས་ཏྠུ་ཏཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟཱ པ་རི་པུ་ཎྞ་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་ཏྠུ་ཏཾ ཨི་ཙྪ་ནྟཱ་ན་མྤི ཏ་ཏོ ཝི་རུ་དྡྷཱ ས་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡེ་ས་ནེ་ན པ་རཱ་ཛི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨེཏི ཨ་དྷི་ཀ་བྲ་ཧྨ་གུ་ཎ་སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དི་པྤ་བྷེ་ད་ས་མ་ཡེ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཛ་སཱི་ལ…པེ… ཀུ་ཀྐུ་ར་སཱི་ལཱ་དཱི་སཱུཏི ཨི་དཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཏཱ་དི་སཾ ཝ་ཏ་ས་མཱ་དཱ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ, ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཡ་མ་ནི་ཡ་མ་ཙཱ་ཏུ་ཡཱ་མ་སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ་ཏི. ཨ་དྷི་པྤ་ཡཱ་སོཏི ཨ་དྷི་ཀཾ པ་ཡ་ས་ཏི པ་ཡུ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤ་ཡཱ་སོ, ས་ཝི་སེ་སཾ ཨ་དྷི་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་རི་ཡཱ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༣.༡༡༧). ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་པྤ་ཡོ་གོ’’ཏི.

ཏ་སྶ པ་སཱ་ད་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱཏི ཏ་སྶ ས་ཏྠ་རི དྷ་མྨེ ཙ པ་སཱ་ད་སྶ ནི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ. ནི་ཊྛཱཏི མོ་ཀྑོ. ས་མ་ཡ་ཝཱ་དཱི་ན་ཉྷི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཏ་དུ་པ་དེ་ས་ཀེ ཙ པ་སཱ་དོ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ མོ་ཀྑཱ་དྷི་ག་མ་ན་ཊྛོ. དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ལ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན ནི་ཊྛཾ པ་རི་ཀ་པྤེ་ནྟི ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཊྛཾ ཨ་པ་ཉྙ་པེ་ནྟོ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནནྟི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝཱ་དཱི་ནཾ. ཏེ་སཾ ཨེ་ཀ་ཙྩེ བྲ་ཧྨུ་ནཱ ས་ལོ་ཀ་ཏཱ ནི་ཊྛཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཏ་སྶ ས་མཱི་པ་ཏཱ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཏེ་ན སཾ་ཡོ་གོ ནི་ཊྛཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཡེ ས་ལོ་ཀ་ཏཱ་ཝཱ་དི་ནོ ས་མཱི་པ་ཏཱ་ཝཱ་དི་ནོ ཙ, ཏེ དྭེ་དྷཱ་ཝཱ་དི་ནོ, ཨི་ཏ་རེ ཨ་དྭེ་དྷཱ་ཝཱ་དི་ནོ. ས་བྦེ་པི ཏེ ཨ་ཏྠ་ཏོ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ནི་ཊྛཱ་ས་ཉྙི་ནོ. ཏ་ཏྠ ཧི ནེ་སཾ ནི་ཙྩཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཡ་ཐཱ ཏཾ བ་ཀ་སྶ བྲ་ཧྨུ་ནོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀོ ནི་ཊྛཱ’’ཏི. བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀོཏི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མི. མ་ཧཱ་ཏཱ་པ་སཱ་ནནྟི ཝེ་ཁ་ན་སཱ་དི་ཏཱ་པ་སཱ་ནཾ. མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ ཝི་ཡ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཨཱ་བྷ་སྶ་རེ་སུ ཨེ་ཀོ ས་བྦ་སེ་ཊྛོ ན་ཏྠཱི་ཏི ‘‘ཨཱ་བྷ་སྶ་རཱ’’ཏི པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་ནནྟི ས་ཉྩ་ཡཱ་དི་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་ནཾ. ཨ་ནྟོ ཙ མ་ནོ ཙ ཨེ་ཏ་སྶ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ན་ནྟ་མཱ་ན་སོ. ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀཱ་ན་ཉྷི ས་བྦ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ན་ནྟོ, སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱ་དི་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ ཨ་མཱ་ན་སོ. ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཊྛ་ཧི ལོ་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛ་ཙི་ཏྟ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི.

པ་པ་ཉྩེ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཡོ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ མ་མ་ངྐཱ་ར་ཨ་ཧ་ངྐཱ་ར་ཝི་ག་མ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ པ་ཉྩ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨེ་ཀོ་ཝ ཀི་ལེ་སོ ལོ་བྷོ ཨཱ་ག་ཏོ, ཨེ་ཝཾ དྭཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཏ་ཡོ ཀི་ལེ་སཱ ཨཱ་ག་ཏཱ ‘‘དོ་སོ མོ་ཧོ དི་ཊྛཱི’’ཏི. ‘‘ས་དོ་ས་སྶཱ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ པ་ཊི་གྷཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཾ ག་ཧི་ཏཾ, ‘‘པ་ཊི་ཝི་རུ་དྡྷ་སྶཱ’’ཏི ཝི་རོ་དྷོ, ‘‘ས་མོ་ཧ་སྶཱ’’ཏི མོ་ཧོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཾ, ‘‘ཨ་ཝི་དྡ་སུ་ནོ’’ཏི མ་ལྱཾ, ཨ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ཝཱ, ‘‘ས་ཨུ་པཱ་དཱ་ན་སྶཱ’’ཏི ‘‘ན་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ག་ཧ་ཎཾ, ‘‘པ་པ་ཉྩཱ་རཱ་མ་སྶཱ’’ཏི པ་པ་ཉྩུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན.

ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏོཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏོ. པ་ད་ནྟ་རེ་ན རཱ་ག་ཝི་སེ་ས་སྶ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ་ཨཱ་དི་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ས་རཱ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ རཱ་ག་ཝི་ས་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎི་ཀ་རཱ་ག་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ད་ལ༹ྷ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན. ‘‘ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་པ་ཊི་ཝི་རུ་དྡྷ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཀ་པ་ད་ཝ་སེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ པ་དུ་དྡྷཱ་རོ ཀ་ཏོ. ཏ་ཏྠ པ་ན ‘‘ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་སྶཱ’’ཏི སུ་བྷ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝ་ཏྟ་བྦོ. ན ཧི པ་ཊི་ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ སུ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏི. པ་པ་ཉྩུ་པྤ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀི་ལེ་ས་ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ནཾ ཨ་པ་རཱ་པ་རུ་པྤ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ སཾ་སཱ་ར་སྶ པ་པ་ཉྩ་ནཾ པ་པ་ཉྩོ, ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཎྷཱ ཧི བྷ་ཝུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ. ཏ་ཎྷཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་ཎྷཱ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན, ཡ་ད་ཝ་ཏྠཱ ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ, ཏ་ད་ཝ་ཏྠཱ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན. ཕ་ལེ་ན ཧི ཧེ་ཏུ་ཝི་སེ་ས་ཀི་ཏྟ་ན་མེ་ཏ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཐཱཏི ཀཱ་མ་རཱ་ག་བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ལོ་བྷཾ ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝི་པྤ་ཀི་རེ་ཐ. ཏ་ཎྷཱ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ན་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན སུ་བྷཱ་ཀཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན. སུ་བྷ་ནྟི ཧི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟོ རཱ་གོ ‘‘སུ་བྷ’’ནྟི ཝུ་ཏྟོ.

༡༤༢. ཝ་ད་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ་དོ, དི་ཊྛི་ཝཱ་དོ. དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཧི ‘‘ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙ, ཨ་ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙཱ’’ཏི ཙ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ པ་ཉྙ་པེ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྭེ་མཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་ཊྛི་ཡོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༤༢). ཏ་ཎྷཱ་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་ལླཱི་ནཱཏི ནི་སྶི་ཏཱ. ཨུ་པ་ག་ཏཱཏི ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀི་བྷཱ་ཝ་མི་ཝ ག་ཏཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སི་ཏཱཏི ཏཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ གི་ལི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་ཊྛཱ་པི་ཏཱ ཝི་ཡ ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ག་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ ཀཱ་མ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ནཾ ཝི་ཝཱ་ད་མཱུ་ལཾ, ཨེ་ཝཾ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ དི་ཊྛ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་བྷ་ཝ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཏེ པ་ཊི་ཝི་རུ་དྡྷཱ’’ཏི. དི་ཊྛི་ཝི་རོ་དྷེ་ན ཧི དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་ཝི་རོ་དྷོ.

ཁ་ཎི་ཀ་ས་མུ་ད་ཡོ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དི་ཊྛཱི་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟཱི’’ཏི. དི་ཊྛི་ནི་བྦ་ཏྟི་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ དི་ཊྛཱི་ནཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ དི་ཊྛི་ཝ་ཏྠུ་ནོ་པཱི་ཏི ཨུ་བྷ་ཡེ་ས་མྤི ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ དུ་ཀྑ་ཏཱ ཨ་ན་ཏྟ་ཏཱ ཙ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡཱ་ནི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ན་ཡེ་ན (པ་ཊི. མ. ༡.༡༢༢) ‘‘པ་ཙྩ་ཡ་ས་མུ་ད་ཡོ ཨ་ཊྛ ཋཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཏཱ་ནི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཁ་ནྡྷཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཁ་ནྡྷཱ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཊྛེ་ན ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (སཾ. ནི. ༣.༨༡; ༤.༣༤༥). ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶཱ་ཝཱི ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཀོ་ཝི་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༢, ༤༦༡; སཾ. ནི. ༣.༡, ༧). ཕ་སྶོ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ཏ་ད་པི ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ (དཱི. ནི. ༡.༡༡༨-༡༣༠), ཕུ་སྶ ཕུ་སྶ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༡༤༤) ཙ. ས་ཉྙཱ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ས་ཉྙཱ་ནི་དཱ་ནཱ ཧི པ་པ་ཉྩ་ས་ངྑཱ་ཏི (སུ. ནི. ༨༨༠), པ་ཐ་ཝིཾ པ་ཐ་ཝི་ཏོ ས་ཉྙ་ཏྭཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢) ཙ ཨཱ་དི. ཝི་ཏ་ཀྐོ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ‘‘ཏ་ཀྐ་ཉྩ དི་ཊྛཱི་སུ པ་ཀ་པྤ་ཡི་ཏྭཱ, ས་ཙྩཾ མུ་སཱ་ཏི དྭ་ཡ་དྷ་མྨ་མཱ་ཧཱུ’’ཏི (སུ. ནི. ༨༩༢; མ་ཧཱ་ནི. ༡༢༡) ‘‘ཏ་ཀྐཱི ཧོ་ཏི ཝཱི་མཾ་སཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༣༤) ཙ ཨཱ་དི. ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ཚ་ནྣཾ དི་ཊྛཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ དི་ཊྛི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཏྠི མེ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་སྶ ས་ཙྩ་ཏོ ཐེ་ཏ་ཏོ དི་ཊྛི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༡༩). ས་མུ་ཊྛཱ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཊྛོ, ཏེ་ན. ཁ་ཎི་ཀ་ཏྠ་ངྒ་མོ ཁ་ཎི་ཀ་ནི་རོ་དྷོ. པ་ཙྩ་ཡ་ཏྠ་ངྒ་མོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ནི་རོ་དྷོ. སོ པ་ན ཡེ་ན ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཙ་ཏྟཱ་རོ ཧི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏ་སྶ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ནི་རོ་དྷ་ཧེ་ཏུ, ཁ་ཎི་ཀ་ནི་རོ་དྷོ པ་ན ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀོ.

ཨཱ་ནི་སཾ་སནྟི ཨུ་ད་ཡཾ. སོ པ་ན དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷོ. ཏ་ཏྠ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོ དུ་གྒ་ཏི་པ་རི་ཀི་ལེ་ས་ཏཱ་ཡ་ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་པ་ཀྑི་ཀོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨི་ཏ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་མྤི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘དི་ཊྛི་གྒ་ཧ་ཎ་མཱུ་ལ་ཀཾ ཨུ་པ་དྡ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སོཏི་ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ. ཨཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ན་གྒི་ཡཱ་ན་ས་ན་ས་ངྐ་ཊི་ཝ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ནི་སྶ་ར་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ནི་སྶ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ད་སྶ་ན་མ་གྒོ ཨེ་ཝ དི་ཊྛཱི་ནཾ ནི་སྶ་ར་ཎཾ སི་ཡཱ, ཏ་སྶ པ་ན ཨ་ཏྠ་ངྒ་མ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏ་ནི་སྶ་ཊཾ ནི་བྦཱ་ནཾ དི་ཊྛཱི་ཧི་པི ནི་སྶ་ཊ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དི་ཊྛཱི་ནཾ ནི་སྶ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི. ཨི་མི་ནཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

༡༤༣. དི་ཊྛི་ཙྪེ་ད་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོཏི ས་བྦུ་པཱ་དཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་བྦ་སོ དི་ཊྛཱི་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ. ཝུ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝཱཏི –

‘‘ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི, ཏཱ་ནི ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ;

དྷ་མྨ་ས་ངྑེ་པ་ཝི་ཏྠཱ་རཱ, ཀ་མ་ཏོ ཙ ཝི་བྷཱ་ཝ་ཡེ’’ཏི. (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༦༤༥) –

གཱ་ཐཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་གཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ. ཀཱ་མཾ ཨི་ཏོ བཱ་ཧི་ར་ཀཱ་ནཾ ‘‘ཨི་མཱ་ནི ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནི ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི, ན ཨི་ཏོ བྷི་ཡྻོ’’ཏི ཨཱི་དི་སཾ ཉཱ་ཎཾ ན་ཏྠི, ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ན ཀེ་ཙི ‘‘ཀཱ་མཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཀེ་ཙི ‘‘ན་ཏྠི པ་རོ ལོ་ཀོ་ཏི ཙ, མི་ཙྪཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཨ་པ་རེ ‘‘སཱི་ལ་བྦ་ཏེ་ན སུ་དྡྷཱི་ཏི ཙ, མི་ཙྪཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཨ་ཏྟ་དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ན མི་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝཾ ས་བྦ་སོ ན ཛཱ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ. ཡ་ཏྟ་ཀཾ པ་ན ཛཱ་ན་ནྟི, ཏ་སྶ་པི ཨ་ཙྩ་ནྟ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ན ཛཱ་ན་ནྟི, ཏ་ཐཱ་པི ས་བྦ་སྶ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་སྶ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻཾ པ་ཉྙ་པེ་མ་ཨི་ཙྩེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ པ་ན ནེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཡཱ་དི་སཱི པ་ཊི་པ་ཏྟི, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ས་ཏྠཱ ‘‘ས་ནྟི, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་ནྟཱིཏི སཾ་ཝི་ཛྫ་ནྟི. ཏེ་ན ཏེ་སཾ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཀེཏི ཨེ་ཀ་ཙྩེ. ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱཏི པ་བྦ་ཛྫུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ས་མ་ཎཱ, ཛཱ་ཏི་མ་ཏྟེ་ན ཙ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ. ས་བྦེ་སནྟི ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཾ པ་ཧཱ་ནཾ. ས་མྨཱ ན པ་ཉྙ་པེ་ནྟཱིཏི ཡེ་སཾ པ་ཉྙ་པེ་ནྟི, ཏེ་ས་མྤི ས་མྨཱ པ་རི་ཉྙཾ ན པ་ཉྙ་པེ་ནྟི. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀེ་ཙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཧོ་ཏི་ཀ-ཀུ་ཊཱི་ཙ་ཀ-བ་ཧཱུ་ད་ཀ-ཧཾ་ས-པ་ར་མ་ཧཾ་ས-ཀཱ་ཛ་ཀ-ཏི་ད་ཎྜ-མོ་ན་ཝ་ཏ-སེ་ཝ-པཱ་རུ་པ་ཀ-པ་ཉྩ་མ་ར་ཏྟི་ཀ- སོ་མ་ཀཱ་ར་ཀ-མུ་ག་བྦ་ཏ-ཙ་ར་བཱ་ཀ-ཏཱ་པ་ས-ནི་ག་ནྠཱ-ཛཱི་ཝ་ཀ-ཨི་སི-པཱ་རཱ་ཡ་ནི་ཀ-པ་ཉྩཱ་ཏ་པི་ཀ-ཀཱ་པི་ལ- ཀཱ་ཎཱ་ད-སཾ་སཱ་ར་མོ་ཙ་ཀ-ཨ་གྒི་བྷ་ཏྟི་ཀ-མ་ག་ཝ་ཏི་ཀ-གོ་ཝ་ཏི་ཀ-ཀུ་ཀྐུ་ར་ཝ་ཏི་ཀ-ཀཱ་མ་ཎྜ་ལུ་ཀ- ཝ་གྒུ་ལི་ཝ་ཏི་ཀ-ཨེ་ཀ་སཱ་ཊ་ཀ-ཨོ་ད་ཀ་སུ་དྡྷི་ཀ-ས་རཱི་ར་ས་ནྟཱ་པ་ཀ-སཱི་ལ་སུ་དྡྷི་ཀ-ཛྷཱ་ན་སུ་དྡྷི་ཀ-ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ- ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ་ད་ཡོ ཚ་ནྣ་ཝུ་ཏི ཏ་ཎྷཱ་པཱ་སེ་ན ཌཾ་ས་ན་ཏོ, ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ཝཱ ཝི་བཱ་དྷ་ན་ཏོ པཱ་ས་ཎྜཱ. ཝ་ཏྠུ་པ་ཊི་སེ་ཝ་ནཾ ཀཱ་མནྟི བྱཱ་པཱ་ར་སྶ ཝ་ཏྠུ་ནོ པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀཱ་མཾ. ཐེ་ཡྻེ་ན སེ་ཝ་ནྟཱིཏི པ་ཊི་ཧ་ཏྠ་ཨཱ་དི་ས་མ་ཉྙཱ་ཡ ལོ་ཀ་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན སེ་ཝ་ནྟི. ཏཱི་ཎི ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཱིཏི ‘‘ན་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ནི དི་ཊྛི་ཝི་སེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཝ་ཊྚ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི.

ཨ་ཏྠ་ས་ལླཱ་པི་ཀཱཏི ཨ་ཏྠ་སྶ ས་ལླཱ་པི་ཀཱ, དྭི་ནྣཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་ས་ལླཱ་པ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ནཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. དྭི་ནྣ་ཉྷི ཝ་ཙ་ནཾ ས་ལླཱ་པོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཐ་ཝཱི ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཡོ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཏྠ་རི དྷ་མྨེ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ་སུ ཙ པ་སཱ་དོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་སཱ་ད་ཀ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ པ་སཱ་ད་པ་ཙྪེ་དོ. ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟོ ཝཱ་དོ པ་སཱ་ད་པ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དོ ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པེཏི ཨཱི་དི་སེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ས་མ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀེ. དྷ་མྨེཏི དྷ་མྨ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀེ. ཝི་ན་ཡེཏི ཝི་ན་ཡ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀེ. ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཧི ཀོ་ཧ་ཉྙེ ཋ་ཏྭཱ ལོ་ཀཾ ཝ་ཉྩེ་ནྟཱ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་མཱ་ཏི ‘‘ས་ཏྟི་མེ ཀཱ་ཡཱ ཨ་ཀ་ཊཱ ཨ་ཀ་ཊ་ཝི་དྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༡༧༤) ཡཾ ཀི་ཉྩི ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ‘‘ཝི་ན་ཡཾ པ་ཉྙ་པེ་མཱ’’ཏི གོ་སཱི་ལ་ཝ་གྒུ་ལི་ཝ་ཏཱ་དཱི་ནི པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ ཏཱ་དི་སཾ སཱ་ཝ་ཀེ སི་ཀྑཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ’’ཏི ཀ་ཐེ་ནྟི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཾ སཱ་ས་ནཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. པ་རི་ཏྟ་མྤི ནཱ་མ པུ་ཉྙཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མཾ མ་ཙྪེ་ར་མ་ལཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ནི་ཝཱ་རེ་ནྟ་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཏ་སྶ ཀ་རོ་ཏོ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ཝི་ཉྙཱུ་ཧི ག་ར་ཧི་ཏ་བྦ་ཏཱ ས་མྤ་རཱ་ཡེ ཙ དུ་གྒ་ཏི པཱ་ཊི་ཀ་ངྑཱ, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན ས་ཀ་ལ་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ར་ཎཱ་ཝ་ཧེ ཛི་ན་ཙ་ཀྐེ པ་ཧཱ་ར་དཱ་ཡི་ནོ ཏི་ཏྠ་ཀ་ར་སྶ ཏ་དོ་ཝཱ་ད་ཀ་ར་སྶ ཙཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་སཱ་ས་ན་མྷི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡ་ཐཱ སོ པ་སཱ་དོ ས་མྤ་རཱ་ཡེ ན ས་མྨ་གྒ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀ་ཉྩི ཀཱ་ལཾ ག་ནྟྭཱ་པི པ་ཙྪཱ ཝི་ན་སྶ་ཏི ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ, ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་དོ ཝི་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟི་ཀོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ས་མྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝི་དྷི་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནིཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏི. ཀ་མྨ་ས་རི་ཀྑ་ཀེ་ན ཧི ཝི་པཱ་ཀེ་ནེ་ཝ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ས་བྦ་མྤི ཀཱ་ར་ཎ་བྷེ་དནྟི ས་བྦ་མྤི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཏི་ཏྠ་ཀ་རཱ་ནཾ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑཱ་ཝ་ཧཾ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཝི་སེ་སཾ. སོ པ་ནེ་ས པ་སཱ་དོ ན ནི་ཡྻཱ་ཏི མི་ཙྪ་ཏྟ་པ་ཀྑི་ཀ་ཏྟཱ སུ་རཱ་པཱི་ཏ་སི་ངྒཱ་ལེ པ་སཱ་དོ ཝི་ཡ. སུ་རཾ པ་རི་སྶཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཚ་ཌྜི་ཏ་ཀ་ས་ཊཾ སུ་རཱ་ཛ་ལླི་ཀཾ. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ནཱ་མ དྷ་ན་ལུ་དྡྷཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མཾ ཝ་ཉྩེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཀཾ་ས་ས་ཏཱཏི ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་ཏཱ.

༡༤༤. ཏ་སྶཱཏི པ་སཱ་ད་སྶ. ས་བྦོ་པི ལོ་བྷོ ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་ནྟེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙ’’ནྟི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པེཏི ཨཱི་དི་སེ ས་བྦ་སོ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀེ. ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ཨ་པ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན དྷཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན དྷ་མྨེ. ས་བྦ་སོ ཝི་ན་ཡ་ན་ཊྛེ་ན ཝི་ན་ཡེ. ཏ་ཏྠ བྷ་ཝ་དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ར་ཎཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནེ.

ན་མ་སྶ་མཱ་ནོ ཨ་ཊྛཱ་སི དྭེ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་པཱ་ར་མཱི་ནཾ པཱུ་ར་ཎེ་ན ཏ་ཏྠ བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ པ་རི་ཙ་ཡེ་ན ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏི པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙ. ‘‘ཨུ་ལཱུ་ཀཱ’’ཏྱཱ་དི་གཱ་ཐཱ རུ་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ བྷཱ་སི་ཏཱ. ཀཱ་ལུ་ཊྛི་ཏནྟི སཱ་ཡ་ནྷ་ཀཱ་ལེ དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ ཨུ་ཊྛི་ཏཾ. དུ་གྒ་ཏེ་སོ ན ག་ཙྪ་ཏཱིཏི དུ་གྒ་ཏིཾ ཨེ་སོ ན ག་མི་སྶ་ཏི. མོ་ར་ཛི་ཀོ མུ་ར་ཛ་ཝཱ་ད་ཀོ. མ་ཧཱ་བྷེ་རི་ཝཱ་ད་ཀ་ཝ་ཏྠུཨཱ་དཱི་ནི་པི སི་ཏ་པཱ་ཏུ་ཀ་ར་ཎཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ནི.

པ་ར་མ་ཏྠེཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ. ཀིཾ པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦནྟི དྷ་མྨེ་པི པ་ར་མ་ཏྠེ ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ སུ་ཎ་ནྟཱ་ནཾ. སཱ་མ་ཎེ་ར་ཝ་ཏྠཱུཏི པ་བྦ་ཛི་ཏ་དི་ཝ་སེ་ཡེ་ཝ ས་པྤེ་ན ད་ཊྛོ ཧུ་ཏྭཱ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀཾ ཨུ་པ་པ་ནྣ་སཱ་མ་ཎེ་ར་ཝ་ཏྠུ.

ཁཱི་རོ་ད་ནནྟི ཁཱི་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མྨི་སྶཾ ཨོ་ད་ནཾ. ཏི་མྦ་རུ་ས་ཀནྟི ཏི་ནྡུ་ཀ་ཕ་ལཾ. ཏི་པུ་ས་ས་དི་སཱ ཨེ་ཀཱ ཝ་ལླི་ཛཱ་ཏི ཏི་མྦ་རུ་སཾ, ཏ་སྶ ཕ་ལཾ ཏི་མྦ་རུ་ས་ཀ་ནྟི ཙ ཝ་ད་ནྟི. ཀ་ཀྐཱ་རི་ཀནྟི ཁུ་དྡ་ཀ་ཨེ་ལཱ་ལུ༹་ཀཾ. མ་ཧཱ་ཏི་པུ་ས་ནྟི ཙ ཝ་ད་ནྟི. ཝ་ལླི་པ་ཀྐནྟི ཁུ་དྡ་ཀ་ཏི་པུ་ས་ཝ་ལླི་ཡཱ ཕ་ལཾ. ཧ་ཏྠ་པ་ཏཱ་པ་ཀནྟི མ་ནྡཱ་མུ་ཁི. ཨ་མྦ་ཀ་ཉྫི་ཀནྟི ཨ་མྦི་ལ་ཀ་ཉྫི་ཀཾ. ཁ་ལ༹་ཡཱ་གུ་ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. དོ་ཎི་ནི་མྨ་ཛྫ་ནིནྟི ས་ཏེ་ལཾ ཏི་ལ་པི་ཉྙཱ་ཀཾ. ཝི་དྷུ་པ་ནནྟི ཙ་ཏུ་ར་སྶ་བཱི་ཛ་ནིཾ. ཏཱ་ལ་ཝ་ཎྚནྟི ཏཱ་ལ་པ་ཏྟེ་ཧི ཀ་ཏ་མ་ཎྜ་ལ་བཱི་ཛ་ནིཾ. མོ་ར་ཧ་ཏྠནྟི མོ་ར་པི་ཉྪེ་ཧི ཀ་ཏཾ མ་ཀ་ས་བཱི་ཛ་ནིཾ.

ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནེ་ཝཱཏི ཡ་སྨཱ ཨི་དྷཱ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ས་བྦ་མྤི ཀཱ་ར་ཎ་བྷེ་དཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ས་ཏྠཱ ‘‘ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏཱུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་སཱ་ས་ནེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

༡༤༥. པ་རི་ཉྙནྟི པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཾ. ཏེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུནྟི ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙཱ ནཱ་མ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ. ཏེ་སཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ནི་རོ་དྷོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, སོ ཙ པ་ཙྩ་ཡ་ནི་རོ་དྷེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡཾ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ. ཨ་ཡནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨི་མེ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ཋེ ‘‘ཀིཾ ནི་དཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ས་མཱ་ས་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ. ས་བྦ་པ་དེ་སཱུཏི ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ས་མུ་ད་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་བྦེ་སུ པ་དེ་སུ. ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཝ ཙ ས་བྦ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ‘‘ཕ་སྶ་ནི་དཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ན་མྤི པ་དཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨི་མེ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ན་མྤི ས་མུ་ད་ཡཾ ན ཛཱ་ན་ནྟི, ཀུ་ཏོ ནི་རོ་དྷཾ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་ན ཏེ་སཾ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ན་མྤི ས་མུ་ད་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠ་ངྒ་མ་ཉྩ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ – ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཎོ…པེ… སུ་ཉྙཱ པ་ར་པྤ་ཝཱ་དཱ ས་མ་ཎེ་བྷི ཨ་ཉྙེ་ཧཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༣༩) ཡ་ཐཱ་ར་དྡྷ་སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་མེ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༡༤༥) ན་ཡེ་ན དེ་ས་ནཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་མུ་ཁེ་ན ཨོ་ཏཱ་རེ་ནྟོ ཝ་ཊྚཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ཡ་ཏོ ཙ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཝ་ཊྚཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀཱུ་ཊཾ ག་ཎྷི, ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

ཙཱུ་ལ༹་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༢. མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཝེ་སཱ་ལཱི་ན་ག་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༤༦. ཨ་པ་རཱ་པ་རནྟི པུ་ན་པྤུ་ནཾ. ཝི་སཱ་ལཱི་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡཱཏི གཱ་ཝུ་ཏ་ནྟ་རཾ གཱ་ཝུ་ཏ་ནྟ་རཾ པུ་ཐུ་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྶཾ ཝི་སཱ་ལཱི་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡཾ. ཚ་ཌྜི་ཏ་མ་ཏྟེཏི ཝི་སྶ་ཊྛ་མ་ཏྟེ. ཨཱུ་མི་བྷ་ཡཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱུ་མི་ཀུ་མྦྷཱི་ལ་ཨཱ་ཝ་ཊྚ་སཾ་སུ་ཀཱ་བྷ་ཡེ་ཧི. ཨུ་ད་ཀ་པྤ་ཝཱ་ཧེ་ནཱ་ག་ཏ་སྶ་པི ཙ ཨུ་སྨཱ ན ཝི་ག་ཙྪ་ཏི, ཨུ་སྨཱ ཙ ནཱ་མ ཨཱི་དི་ས་སྶ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཏཱ་ཡ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ‘‘སི་ཡཱ ག་བྦྷོ’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི. ཏ་ཐཱ ཧཱི་ཏི་ཨཱ་དི ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་ཙི་ནྟཱ. པུ་ཉྙ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ དུ་གྒ་ནྡྷཾ ནཱ་ཧོ་སི, ས་ཨུ་སུ་མ་ཏཱ་ཡ པཱུ་ཏི་ཀ་བྷཱ་ཝོ. དཱ་ར་ཀཱ་ནཾ པུ་ཉྙཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏོ ཨ་ངྒུ་ཊྛ་ཀ་ཏོ ཙ་སྶ ཁཱི་རཾ ནི་བྦ་ཏྟི, ཁཱི་ར་བྷ་ཏྟ་ཉྩ ལ་བྷི. ཙ་རི་མ་ཀ་བྷ་ཝེ བོ་དྷི་ས་ཏྟེ ཀུ་ཙྪི་ག་ཏེ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་མཱ་ཏུ ཝི་ཡ ཨུ་ད་ར་ཙྪ་ཝི་ཡཱ ཨ་ཙྪ་ཝི་པྤ་ས་ནྣ་ཏཱ་ཡ ནི་ཙྪ་ཝི ཝི་ཡཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཙྪ་ཝཱི ཨ་ཧེ་སུ’’ནྟི. ཏེ་སནྟི དྭི་ནྣཾ དཱ་ར་ཀཱ་ནཾ. མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོཏི པོ་ས་ཀ་མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ. ཨ་བྷི་སི་ཉྩི་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨ་ཀཾ་སུ ར་ཛྫ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ, ཨ་ས་མྦྷི་ནྣེ ཨེ་ཝ རཱ་ཛ་ཀུ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཙ. ཀུ་མཱ་ར་སྶ པུ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་ཉྩོ་དི་ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱ་དྷི་གྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ཀེ་ཙི.

པུ་ར་སྶ ཨ་པ་རེཏི པུ་ར་སྶ ཨ་པ་ར་དི་སཱ་ཡ གཱ་ཝུ་ཏ་མ་ཏྟེ ཋཱ་ནེ ཛཱི་ཝ་ཀ་མྦ་ཝ་ནཾ ཝི་ཡ ས་པཱ་ཀཱ་ར་མ་ནྡི་ར་ཀེ. ཨ་ཙི་ར་པ་ཀྐ་ནྟོཏི ཨེ་ཏྠ ན དེ་ས་ནྟ་ར་པ་ཀྐ་མ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཁོ སཱ་ས་ན་ཏོ ཨ་པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝི་བྦྷ་མི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨི་མ་སྨཱ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཱ’’ཏི. པ་རི་ས་ཏཱིཏི པ་རི་སཱ་ཡཾ, ཛ་ན་ས་མཱུ་ཧེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཛ་ན་ས་མཱུ་ཧ་ག་ཏོ པ་ན ‘‘པ་རི་ས་མ་ཛ྄ཛྷེ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ནཱ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་ཝ མ་ནུ་སྶེ་ཧི ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏ་བྦོ དྷ་མྨོ་ཏི མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨོ, མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧོ ཝཱ དྷ་མྨོ མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨོ, ཨ་ནུ་ལཱ༹་རཾ པ་རི་ཏྟ་ཀུ་ས་ལཾ. ཡཾ ཨ་ས་ཏི་པི བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཝ་ཏྟ་ཏི, ཡ་ཉྩ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཧཱི་ནེ་ན བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ན, ཁ་ཏྟི་ཡེ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ བུ་དྡྷོ’’ཏི བུ་དྡྷེ མ་མ་ཏྟ་ཀཱ་རི་ནོ བུ་དྡྷ་མཱ་མ་ཀཱ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཨ་ལཾ ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ལ་མ་རི་ཡོ, རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་ཡ པ་སྶ་ཏི ཙཱ་ཏི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ, དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ. ས་མྨ་ས་ནུ་པ་གེ ཙ པ་ན དྷ་མྨེ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡ་ཉྩ ཏ་ཐཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི པ་སྶ་ཏི ཙཱ་ཏི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ. ནི་བྦཱ་ནཾ, ཙ་ཏྟཱ་རི ཝཱ ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་ས་མྨོ་ཧ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཏོ ཛཱ་ནཱ་ཏི པ་སྶ་ཏི ཙཱ་ཏི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ, མ་གྒོ. ཕ་ལཾ པ་ན ནི་བྦཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ མ་གྒཱ་དྷི་ག་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཛཱ་ན་ན་ཊྛེ་ན ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑུ་ཏཱ་ཡ ཙ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཏ་སྨི་ཉྷི པ་ཊི་སི་དྡྷེ ས་བྦེ་ས་མྤི བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཉྷི སོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏཱི’’ཏི.

སུ་ཁུ་མཾ དྷ་མྨ་ནྟ་རཾ ནཱ་མ ཛྷཱ་ན་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧེ་ན ག་ཧི་ཏཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཏ་ཀྐ་པ་རི་ཡཱ་ཧ་ཏནྟི ‘‘ཨི་ཏི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཏཾ་ཏཾ་ད་སྶེ་ཏ་བྦ་མ་ཏྠ་ཏ་ཀྐ་ནེ་ན ཝི་ཏ་ཀྐ་ན་མ་ཏྟེ་ན པ་རི་ཏོ ཨཱ་ཧ་ཏཾ པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཀྐེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ལོ་ཀི་ཡ་པ་ཉྙཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨུ་པ་ནི་སི་ནྣ་པ་རི་སཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལ་དྷ་མྨ་ཀ་ཐ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཊི་བྷཱ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ, ‘‘ཨི་ཏི ཝ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ་པ་ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཐ་ན་ཙི་ཏྟཾ, ཏ་ཏོ པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཏོ ཛཱ་ན་ནཾ པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ, ཨཱ་ག་མཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ས་ཡཾ་པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ་སྶ དྷ་མྨེ་སུ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏཱི’’ཏི. སུ་ཕུ་སི་ཏནྟི ནི་བྦི་ཝ་རཾ. ཨ་ཕུ་སི་ཏ་ཏྟེ ཧི སུ་ཁེ་ན ཝ་ཙཱི་གྷོ་སོ ན ནི་ཙྪ་ར་ཏི. ད་ནྟཱ་ཝ་ར་ཎནྟི ཨོ་ཊྛ་དྭ་ཡཾ. ཛི་ཝ྄ཧཱ་པི ཐ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ སུ་ཁེ་ན ཝ་ཙཱི་གྷོ་སོ ན ནི་ཙྪ་ར་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མུ་དུ་ཀཱ ཛི་ཝ྄ཧཱ’’ཏི. ཀ་ར་ཝཱི་ཀ་རུ་ཏ་མ་ཉྫུ་ཏཱ་ཡ མ་དྷུ་རོ ས་རོ. ཨེ་ལཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི དོ་སོ, ཨེ་ལཾ ག་ལ༹་ཏཱི་ཏི ཨེ་ལ་ག་ལཱ༹, ན ཨེ་ལ་ག་ལཱ༹ ཨ་ནེ་ལ་ག་ལཱ༹, ནི་དྡོ་སཱ, ན རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦ་མེ་ཏཾ ར་ཉྫ་ན་སྶེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཝ་ད་ཏི.

པ་ཉྩ དྷ་མྨཱཏི ག་མྦྷཱི་ར་ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་གྒ་ཧ་ཎ-ས་ཝ་ན-དྷཱ་ར་ཎ-པ་རི་ཙ་ཡ-ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏ་ཀྐ་ར་སྶ ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་མྨཱ-ས་དྡོ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ ‘‘ས་མྨཱ ཏ་ཀྐ་ར་སྶ ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི. ཡོ ཧི ས་མྨཱ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝ ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཡོ པ་ན ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཏ་ཀྐ་རོ, ཏ་སྶ ནི་ཡྻཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ དྷ་མྨ་སྶེ་ཝ ནི་ཡྻཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སོ དྷ་མྨོ…པེ… ནི་ཡྻཱ་ཏི ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི.

༡༤༧. ཀོ་དྷ་ནོཏི ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་སཱི་ལོ. ཡ་སྨཱ པ་ན སུ་ན་ཀྑ་ཏྟོ ཀོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཀུ་རཱུ་རོ ཕ་རུ་ས་ཝ་ཙ་ནོ ཙ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀོ་དྷ་ནོ་ཏི ཙ་ཎྜོ ཕ་རུ་སོ ཙཱ’’ཏི. ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ན་ཏྠཱིཏི ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧཱ་ནཾ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ན་ཏྠི. ཏཾ བུ་དྡྷཱ ‘‘མོ་གྷ་པུ་རི་སོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི ཡ་ཐཱ ཏཾ སུ་དི་ནྣ་ལཱ་ལུ༹་དཱ་ཡི་ཨཱ་དི་ཀེ. ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ ས་ཏི་པི ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ མ་གྒེ ཝཱ ཕ་ལེ ཝཱ ཨ་ས་ཏི ‘‘མོ་གྷ་པུ་རི་སོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི ཡ་ཐཱ ཏཾ དྷ་ནི་ཡཱུ་པ་སེ་ན་ཏྠེ་རཱ་དི་ཀེ. ས་མུ་ཙྪི་ནྣོ་པ་ནི་སྶ་ཡེ པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཡ་ཐཱ ‘‘མ་ཀྑ་ལི མོ་གྷ་པུ་རི་སོ མ་ནུ་སྶ་ཁི་པྤཾ མ་ཉྙེ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༣༡༡) ཏ་ཐཱ སུ་ན་ཀྑ་ཏྟོ་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མ་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་སྶཱཏི ཨེ་ཏེ་ན. ཀ་ཏྟ་རི ཧི་དཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀོ་དྷེ་ནཱཏི ཀོ་དྷ་ཧེ་ཏུ་ནཱ.

བྷ་ག་ཝ་ཏོཏི ས་མྤ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ ཀུ་དྡྷ་པ་དཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ. པུ་བྦེཏི བྷི་ཀྑུ་ཀཱ་ལེ. ས་དྡཾ སོ་ཏུ་ཀཱ་མོཏི སོ ཀི་ར དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནེ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ རཱུ་པཾ པ་སྶ་ནྟོ ཨོ་ཊྛ་ཙ་ལ་ནཾ པ་སྶ་ཏི, ན པ་ན ས་དྡཾ སུ་ཎཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཱ་སཾ ས་དྡཾ སོ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་དྡཾ སོ་ཏུ་ཀཱ་མོ…པེ… པུ་ཙྪཱི’’ཏི. སོ ཙ ཨ་ཏཱི་ཏེ ཨེ་ཀཾ སཱི་ལ་ཝ་ནྟཾ བྷི་ཀྑུཾ ཀ་ཎྞ་ས་ཀྑ་ལི་ཡཾ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ བ་དྷི་ར་མ་ཀཱ་སི, ཏ་སྨཱ པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ་པི ཨ་བྷ་བྦོ་ཝ དི་བྦ་སོ་ཏཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཉ་ཏྭཱ པ་རི་ཀ་མྨཾ ན ཀ་ཐེ་སཱི’’ཏི. ཙི་ནྟེ་སཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ མི་ཙྪཱ་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐི་ཏེ་ན ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནྟོ ཙི་ནྟེ་སི.

ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏྟཱ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ཏོ ཨ་བྷེ་དོ་པ་ཙཱ་རེ་ན ‘‘དེ་ས་ནཱ་དྷ་མྨོ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ནི་ཡྻཱ་ནོ ཝཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ བོ་དྷེ་ཏ་བྦོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀོ དེ་ས་ནཱ་དྷ་མྨོ. ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ཏྠི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི་ད་སྶ་ནེ་ན ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པཱ་ཀ་ཊཱི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ, ན པ་ཊི་ཉྙཱ་མ་ཏྟེ་ན. ཏ་ཐཱ ཧི ཡ་ཐཱ་པ་རཱ་དྷཾ ཏཾ་ཏཾ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཉྩ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཡ་ཐཱ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་པ་ཉྷཱ་ནཾ ཏ་ད་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ ཋཱ་ན་སོ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཙཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ པཱ་ཀ་ཊཾ, ཏ་ཐཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཡ་མ་ཀ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ཀ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ནཱིཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ཡ྄ཧ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ནྭེ་ཏི ཡ་ཐཱ་ག་ཧི་ཏ་ས་ངྐེ་ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནྭ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ས་ངྐེ་ཏཱ་ནུ་ག་མ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ‘‘ཡ་ཐཱ་པ་རཱ་དྷཾ ཏཾ་ཏཾ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱཏི ཡ་ཐཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ ཀ་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་མྤི ནཱ་མ མ་ཡ྄ཧཾ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༤༨. ཡ་དི་པི ཨཱ་དི་ཏོ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏྟ་ཡ་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་ན་ནྟ་རཾ ཨུ་པ་རི ཏི་སྶོ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ སི་ཡུ་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཝི་ཛྫཱ་ཏྟ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏྟ་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ སི་ཡུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ‘‘ཏཱ་སུ ཝུ་ཏྟཱ་སུ ཨུ་པ་རི ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎཾ ན པ་རི་པཱུ་ར་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཨི་མཱ་ནི ཉཱ་ཎཱ་ནི སེ་སཱ་བྷི་ཉྙཱ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡ་སྶ ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ན་ཊྛཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་སུ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ནི, ཨ་ཀ་མྤི་ཡ་ཊྛཾ པ་ན ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ན་ཊྛ་ཉྩ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ བ་ལ་ཉཱ་ཎེ་སུ ཡ་ཐཱ ས་མྨཱ་ས་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་ལ་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་མ་གྒ་ངྒེ་སཱུ་ཏི? ན་ཡི་ད་མེ་ཝཾ. ཏ་ཏྠ ཧི དྷ་མྨཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཀི་ཙྩ་ཝི་སེ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་པ་རཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དྷ པ་ན ས་ཏྠུ གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་པ་རཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཏ་ཐཱ ཝ་ཏྟུཾ ན ས་ཀྐཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟཱ, ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ ‘‘ཀི་མི་དཾ བྷ་ག་ཝཱ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་གུ་ཎེ པུ་ན་པི ག་ཎྷ་ནྟོ གུ་ཎཱ་དྷི་ཀ་ད་སྶ་ནཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་སྨཱ སུ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ ‘‘ཨུ་པ་རི ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎཾ ན པ་རི་པཱུ་ར་ཏཱི’’ཏི.

ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནཱིཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༡༠.༢༡), ན་ནུ ཙེ་ཏཱ་ནི སཱ་ཝ་ཀཱ་ན་མྤི ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི? ཀཱ་མཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཡཱ་དི་སཱ་ནི པ་ན བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཋཱ་ནཱ་ཊྛཱ་ན་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ནི, ན ཏཱ་དི་སཱ་ནི ཏ་ད་ཉྙེ་སཾ ཀ་དཱ་ཙི་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶེ་ཝ བ་ལཱ་ནཱི’’ཏི. ཨི་མ་མེ་ཝ ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ལེ་སཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཝ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་གུ་ཎ་ས་མ་ཉྙཱ ནི་རུ་ལ༹ྷཱ. ཀཱ་མཾ ཉཱ་ཎ་བ་ལཱ་ནཾ ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་རོ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ, པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་རོ་པི པ་ན ནེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡོ ཨེ་ཝ, ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ར་སྶ་པི ཝཱ པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘པུ་ཉྙུ་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

པ་ཀ་ཏི་ཧ་ཏྠི་ཀུ་ལནྟི (སཾ. ནི. ༢.༢༢) གི་རི་ཙ་ར་ན་དཱི་ཙ་ར་ཝ་ན་ཙ་རཱ་དི་པྤ་བྷེ་དཱ གོ་ཙ་རི་ཡ་ཀཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་ནཱ་མཱ ས་བྦཱ་པི བ་ལེ་ན པཱ་ཀ་ཏི་ཀཱ ཧ་ཏྠི་ཛཱ་ཏི. ད་ས་ནྣཾ པུ་རི་སཱ་ནནྟི ཐཱ་མ་མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ནཾ ད་ས་ནྣཾ པུ་རི་སཱ་ནཾ. ཨེ་ཀ་སྶ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཀཱ་ཡ་བ་ལ་ནྟི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཀ་སྶཱཏི ཙ ཏ་ཐཱ ཧེ་ཊྛཱ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ དེ་ས་ནཱ་སོ་ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ནཱ་རཱ་ཡ་ན་ས་ངྒྷཱ་ཏ་བ་ལནྟི ཨེ་ཏྠ ནཱ་རཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི ར་སྨི་ཡོ, ཏཱ བ་ཧཱུ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ ཨི་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ནཱ་རཱ་ཡ་ནཾ, ཝ་ཛི་རཾ, ཏ་སྨཱ ནཱ་རཱ་ཡ་ན་ས་ངྒྷཱ་ཏ་བ་ལ་ནྟི ཝ་ཛི་ར་ས་ངྒྷཱ་ཏ་བ་ལ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཉཱ་ཎ་བ་ལཾ པ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ, ན ཀཱ་ཡ་བ་ལཾ ཝི་ཡ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་རུ་ལ༹ྷ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཀེ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི ཏེ་ས་ཏྟ་ཏི ཉཱ་ཎཱ་ནི ས་ཏྟ་ས་ཏྟ་ཏི ཉཱ་ཎཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ (ཝི་བྷ. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༧༦༠), ཏ་ཏྠ པ་ན ནི་དཱ་ན་ཝ་གྒེ ས་ཏྟ་ས་ཏྟ་ཏི ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས་ཉྩ, ཏེ་ས་ཏྟ་ཏི པ་ན པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒེ (པ་ཊི. མ. ༡.༧༣ མཱ་ཏི་ཀཱ) སུ་ཏ་མ་ཡཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི དི་སྶ་ནྟི, ན སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཀེ. ཨ་ཉྙཱ་ནི་པཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠུ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཨེ་ཀ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཙ ‘‘པུ་བྦ་ནྟེ ཉཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༠༧༦) བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༣༦) ཙ ‘‘ཏ་ཡི་དཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨི་མཱ་ནི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཨེ་ཝཾ ག་ཧི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ཉཱ་ཎ་པྤ་བྷེ་དཱ་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཡཱ་ཐཱ་ཝ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཏོ ས་ཡ་ཉྩ ཨ་ཀ་མྤི་ཡཾ པུ་གྒ་ལ་ཉྩ ཏཾ་ས་མ་ངྒིཾ ནེ་ཡྻེ་སུ ཨ་དྷི་བ་ལཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཀ་མྤི་ཡ་ཊྛེ་ན ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ན་ཊྛེ་ན ཙཱ’’ཏི.

ཨུ་ས་བྷ་སྶ ཨི་ད་ནྟི ཨཱ་ས་བྷཾ, (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༤.༨) སེ་ཊྛཾ ཋཱ་ནཾ. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨ་ཊྛ ཝཱ པ་རི་སཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ས་བྷཱ, པུ་བྦ་བུ་དྡྷཱ. ཨི་དཾ པ་ནཱཏི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཋཱ་ནཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. ཏི་ཊྛ་མཱ་ནོ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་ད་ནྟོ་པི (སཾ. ནི. ཊཱི. ༢.༢.༢༢) ཏི་ཊྛ་མཱ་ནོ་ཝ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི.

ཨ་ཊྛ་སུ པ་རི་སཱ་སཱུཏི ‘‘ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏཾ ཁ་ཏྟི་ཡ་པ་རི་སཾ…པེ… ཏ་ཏྲ ཝ་ཏ མཾ བྷ་ཡཾ ཝཱ སཱ་ར་ཛྫཾ ཝཱ ཨོ་ཀྐ་མི་སྶ་ཏཱི་ཏི ནི་མི་ཏྟ་མེ་ཏཾ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ན ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༥༡) ཝུ་ཏྟཱ་སུ ཨ་ཊྛ་སུ པ་རི་སཱ་སུ. ཨ་བྷཱི་ཏ་ནཱ་དཾ ན་ད་ཏཱིཏི པ་ར་ཏོ ད་སྶི་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཡོ་གེ་ན ད་ས་བ་ལོ་ཧ་ནྟི ཨ་བྷཱི་ཏ་ནཱ་དཾ ན་ད་ཏི. སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟེ་ན ཁ་ནྡྷ་ཝ་གྒེ (སཾ. ནི. ༣.༧༨) ཨཱ་ག་ཏེ་ན.

‘‘དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ཙ་ཀྐཾ ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༣༡) སུ་ཏྟ་སེ་སེ་ན ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་སྶ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཕ་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཝ་ཏྟི, པུ་རི་མ་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་སྶ་ཡཱ་དིཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཙྪི་མ་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་སྶ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཝ་ཏྟི ཝཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཏ་ཏྠ ཙ ཙ་ཀྐ-ས་དྡ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝི་ཙ་ཀྐ་ས་ཎྛཱ་ནཱ ཨ་ས་ནི ཨེ་ཝ ཨ་ས་ནི་ཝི་ཙ་ཀྐཾ. ཨུ་ར་ཙ་ཀྐཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨཱ་ཎཱ་ས་མཱུ་ཧཱ་དཱི་སུ་པི ཙ་ཀྐ-ས་དྡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ‘‘ས་ངྒྷ་བྷེ་དཾ ཀ་རི་སྶཱ་མ ཙ་ཀྐ་བྷེ་ད’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༤༠༩; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༤༣) ཧི ཨཱ་ཎཱ ‘‘ཙ་ཀྐ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ, ‘‘དེ་ཝ་ཙ་ཀྐཾ ཨ་སུ་ར་ཙ་ཀྐ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༤.༨) ས་མཱུ་ཧོ་ཏི. པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ནི་ཊྛ་ཏྟཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷོ་ཏི ‘‘ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན པ་ཊི་ལ་དྡྷ་སྶ་པི དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཀི་ཙྩ་ནི་པྥ་ཏྟི པ་ར་སྶ བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀོ་ཎྜ་ཉྙ་སྶ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི…པེ… ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ན ཡཱ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཱ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཏ་སྶེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་སྶ ཋཱ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཙ་ཀྐ་སྶ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ན་སྶ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཡ.

‘‘ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཀིཾ བྷཱུ་མི་ཡཾ པུ་རི་སོ ཝི་ཡ? ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི. ཋཱ་ནནྟི ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ལཱ་བྷོ དྷ་ར་མཱ་ན་ཏཱ ཙ, ན ག་ཏི་ནི་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཙཱ’’ཏི. ཡ་ཏྠ པ་ནེ་ཏཾ ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎཾ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

ས་མཱ་དི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ས་མཱ་དཱ་ནཱ་ནི, ཏཱ་ནི པ་ན ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ་ན’’ནྟི. ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཝཱ ཀ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ནནྟི ཨེ་ཏེ་ན ས་མཱ་དཱ་ན་ས་དྡ་སྶ ཨ་པུ་བྦ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི མུ་ཏྟ་ག་ཏ་ས་དྡེ ག་ཏ་ས་དྡ་སྶ ཝི་ཡ. ག་ཏཱིཏི ནི་ར་ཡཱ་དི་ག་ཏི་ཡོ. ཨུ་པ་དྷཱིཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. ཀཱ་ལོཏི ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པ་ཙྩ་ནཱ་ར་ཧ་ཀཱ་ལོ. པ་ཡོ་གོཏི ཝི་པཱ་ཀུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཀི་རི་ཡཱ.

ཨ་ག་ཏི་གཱ་མི་ནིནྟི ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་ནིཾ. ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི ‘‘ནི་བྦཱ་ན་ཉྩཱ་ཧཾ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, པ་ཛཱ་ནཱ་མི ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་ཉྩ མ་གྒཾ ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཉྩ པ་ཊི་པ་ད’’ནྟི (མ. ནི. ༡.༡༥༣). བ་ཧཱུ་སུ་པི མ་ནུ་སྶེ་སུ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ པཱ་ཎཾ གྷཱ་ཏེ་ནྟེ་སུ ཀཱ་མཾ ས་བྦེ་སཾ ཙེ་ཏ་ནཱ ཏ་སྶེ་ཝེ་ཀ་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་ར་མྨ་ཎཱ, ཏཾ པ་ན ཀ་མྨཾ ཏེ་སཾ ནཱ་ནཱ་ཀཱ་རཾ. ཏེ་སུ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༨༡༡) ཧི ཨེ་ཀོ ཨཱ་ད་རེ་ན ཚ་ནྡ་ཛཱ་ཏོ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཀོ ‘‘ཨེ་ཧི ཏྭ་མྤི ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི པ་རེ་ཧི ནི་པྤཱི་ལི༹་ཏོ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཀོ ས་མཱ་ན་ཙྪ་ནྡོ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་པྤ་ཊི་བཱ་ཧ་མཱ་ནོ ཝི་ཙ་ར་ཏི. ཏེ་སུ ཨེ་ཀོ ཏེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨེ་ན ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཀོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི་ཡཾ, ཨེ་ཀོ པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡེ. ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ – ‘‘ཨི་མི་ནཱ ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ས ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟི་སྶ་ཏི, ཨེ་ས ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི་ཡཾ, ཨེ་ས པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡེ’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི. ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་མཱ་ན་མྤི – ‘‘ཨེ་ས མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟི་སྶ་ཏི, ཨེ་ས ཨུ་སྶ་ད་ནི་ར་ཡེ’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟ་མཱ་ན་མྤི – ‘‘ཨེ་ས ཨ་པཱ་ད་ཀོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨེ་ས དྭི་པཱ་ད་ཀོ, ཨེ་ས ཙ་ཏུ་པྤ་དོ, ཨེ་ས བ་ཧུ་པྤ་དོ’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི. པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་མཱ་ན་མྤི – ‘‘ཨེ་ས ནི་ཛ྄ཛྷཱ་མ་ཏ་ཎྷི་ཀོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨེ་ས ཁུ་པྤི་པཱ་སི་ཀོ, ཨེ་ས པ་ར་ད་ཏྟཱུ་པ་ཛཱི་ཝཱི’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏེ་སུ ཙ ཀ་མྨེ་སུ – ‘‘ཨི་དཾ ཀ་མྨཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་མཱ་ཀ་ཌྜྷི་སྶ་ཏི, ཨི་དཾ ཨ་ཉྙེ་ན དི་ནྣཱ་ཡ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ ཨུ་པ་དྷི་ཝེ་པ་ཀྐཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི.

ཏ་ཐཱ ས་ཀ་ལ་གཱ་མ་ཝཱ་སི་ཀེ་སུ ཨེ་ཀ་ཏོ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ད་ད་མཱ་ནེ་སུ ཀཱ་མཾ ས་བྦེ་ས་མྤི ཙེ་ཏ་ནཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཝ, ཏཾ པ་ན ཀ་མྨཾ ཏེ་སཾ ནཱ་ནཱ་ཀཱ་རཾ. ཏེ་སུ ཧི ཨེ་ཀོ ཨཱ་ད་རེ་ན ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི སེ་སཾ པུ་རི་མ་ས་དི་སཾ, ཏ་སྨཱ ཏེ་སུ ཀེ་ཙི དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི, ཀེ་ཙི མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ, ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི – ‘‘ཨི་མི་ནཱ ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ས མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟི་སྶ་ཏི, ཨེ་ས དེ་ཝ་ལོ་ཀེ, ཏ་ཏྠཱ་པི ཨེ་ས ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀུ་ལེ, ཨེ་ས བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ, ཨེ་ས ཝེ་སྶ་ཀུ་ལེ, ཨེ་ས སུ་དྡ་ཀུ་ལེ, ཨེ་ས པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱི་སུ, ཨེ་ས ནི་མྨཱ་ན་ར་ཏཱི་སུ, ཨེ་ས ཏུ་སི་ཏེ་སུ, ཨེ་ས ཡཱ་མེ་སུ, ཨེ་ས ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སེ་སུ, ཨེ་ས ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་སུ, ཨེ་ས བྷུ་མྨ་དེ་ཝེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏ་སུ་ཝ་ཎྞ་དུ་བྦ་ཎྞ་ཨ་པྤ་པ་རི་ཝཱ་ར་མ་ཧཱ་པ་རི་ཝཱ་ར་ཏཱ་དི་བྷེ་དཾ ཏཾ ཏཾ ཝི་སེ་སཾ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི.

ཏ་ཐཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ནྟེ་སུ་ཡེ་ཝ – ‘‘ཨི་མི་ནཱ ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ཨེ་ས ཀི་ཉྩི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶ་ཏི, ཨེ་ས མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་སྶ་ཏི, ཨེ་ས རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧེ་ཡེ་ཝ ཋ་སྶ་ཏི, ཨེ་ས ཨ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧེ་ཡེ་ཝ, ཨེ་ས ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧེ་ཡེ་ཝ, ཨེ་ས པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ ཨེ་ཝ, ཨེ་ས ལ་ཀྑ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎི་ཀ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ, ཨེ་ས པ་ཋ་མ་ཕ་ལེ་ཡེ་ཝ, ཨེ་ས དུ་ཏི་ཡ་ཕ་ལེ ཨེ་ཝ, ཨེ་ས ཏ་ཏི་ཡ་ཕ་ལེ ཨེ་ཝ, ཨེ་ས ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཀ་སི་ཎ་པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟེ་སུ་པི – ‘‘ཨི་མ་སྶ པ་རི་ཀ་མྨ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨེ་ས ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སྶ་ཏི, ཨེ་ས ཨ་པྤ་ནཾ ཨེ་ཝ པཱ་པུ་ཎི་སྶ་ཏི, ཨེ་ས ཛྷཱ་ནཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ག་ཎྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མ་སྶ ཙེ་ཏ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཀཱ་མ་ན་ཏོ, ཀཱ་མེ་ཏ་བྦ་ཏོ, ཀཱ་མ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཏོ ཙ ཀཱ་མོ དྷཱ་ཏུ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན བྱཱ་པཱ་ད་དྷཱ་ཏུ-རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ-ཨཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ཝི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ་ཡཱཏི ཝི་ས་དི་ས་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ. ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ལོ་ཀནྟི ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ ནཱ་ནཱ་དྷཱ་ཏུཾ ཁ་ནྡྷ་ལོ་ཀཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ལོ་ཀཾ དྷཱ་ཏུ་ལོ་ཀཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཨ་ཡཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ནཱ་མ…པེ… ཨ་ཡཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ ནཱ་མ. ཏེ་སུ་པི ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ, ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཝི་དྷེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ (ཝི་བྷ. ༣༣). ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ, བ་ཧུ་ཝི་དྷེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ (ཝི་བྷ. ༣༤-༦༡). ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷོ, བ་ཧུ་ཝི་དྷེ་ན ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷོ (ཝི་བྷ. ༦༢-༩༡). ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷོ, བ་ཧུ་ཝི་དྷེ་ན ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷོ (ཝི་བྷ. ༩༢-༡༢༠). ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ, བ་ཧུ་ཝི་དྷེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༡༢༡-༡༤༩) ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ཁ་ནྡྷ་ལོ་ཀ་སྶ, ‘‘ཨི་དཾ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནཱ་མ…པེ… ཨི་དཾ དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ, དྭེ ཙཱ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༡༥༦-༡༧༡) ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ལོ་ཀ་སྶ, ‘‘ཨ་ཡཾ ཙ་ཀྑུ་དྷཱ་ཏུ ནཱ་མ…པེ… ཨ་ཡཾ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ ནཱ་མ, ཏ་ཏྠ སོ་ལ༹་ས དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ, དྭེ ཙཱ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༡༧༢-༡༨༨) དྷཱ་ཏུ་ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཾ ནཱ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཉྩ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀ་སྶེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀ་སྶ་པི – ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏྟཱ ཨི་མ་སྶ རུ་ཀྑ་སྶ ཁ་ནྡྷོ སེ་ཏོ, ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ལོ༹, ཨི་མ་སྶ མ་ཊྛོ, ཨི་མ་སྶ ས་ཀ་ཎྚ་ཀོ, ཨི་མ་སྶ བ་ཧ་ལ་ཏྟ་ཙོ, ཨི་མ་སྶ ཏ་ནུ་ཏྟ་ཙོ, ཨི་མ་སྶ པ་ཏྟཾ ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ, ཨི་མ་སྶ པུ་པྥཾ ནཱི་ལཾ པཱི་ཏཾ ལོ་ཧི་ཏཾ ཨོ་དཱ་ཏཾ སུ་ག་ནྡྷཾ དུ་གྒ་ནྡྷཾ, ཨི་མ་སྶ ཕ་ལཾ ཁུ་དྡ་ཀཾ མ་ཧ་ནྟཾ དཱི་གྷཾ ར་སྶཾ ཝ་ཊྚཾ སུ་ས་ཎྛཱ་ནཾ དུ་སྶ་ཎྛཱ་ནཾ མུ་དུ་ཀཾ ཕ་རུ་སཾ སུ་ག་ནྡྷཾ དུ་གྒ་ནྡྷཾ མ་དྷུ་རཾ ཏི་ཏྟ་ཀཾ ཀ་ཊུ་ཀཾ ཨ་མྦི་ལཾ ཀ་སཱ་ཝཾ, ཨི་མ་སྶ ཀ་ཎྚ་ཀོ ཏི་ཁི་ཎོ ཀུ་ཎྛོ ཨུ་ཛུ་ཀོ ཀུ་ཊི་ལོ ཏ་མྦོ ཀཱ་ལོ༹ ཨོ་དཱ་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཝ ཧི ཨེ་ཏཾ བ་ལཾ, ན ཨ་ཉྙེ་སཾ.

ནཱ་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀ་ཏནྟི ནཱ་ནཱ་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཾ. ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི ནཱ་མ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་དྷཱ་ཏུ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ས་བྷཱ་ཝོ. སོ པ་ན ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ དྭི་དྷཱ་ཝ ཝུ་ཏྟོ་པི ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧཱི་ནཱ་དཱི་ཧི ཨ་དྷི་མུ་ཏྟཱི་ཧི ནཱ་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཡེ ཡེ ས་ཏྟཱ ཡཾ་ཡཾ་ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀཱ, ཏེ ཏེ ཏཾ་ཏ་ད་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀེ ཨེ་ཝ སེ་ཝ་ནྟི བྷ་ཛ་ནྟི པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནྟི དྷཱ་ཏུ་ས་བྷཱ་ག་ཏོ. ཡ་ཐཱ གཱུ་ཐཱ་དཱི་ནཾ དྷཱ་ཏུ་ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་སོ, ཡཾ གཱུ་ཐཱ་དཱི་ཧི ཨེ་ཝ སཾ་ས་ནྡ་ནྟི ས་མེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ (པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་སྶེ་ཝེ་ས ས་བྷཱ་ཝོ, ཡཾ) (ཝི་བྷ. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༨༡༣) ཧཱི་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ དུ་སྶཱི་ལཱ་དཱི་ཧི ཨེ་ཝ སཾ་ས་ནྡ་ནྟི ས་མེ་ནྟི, ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ་ད་ཡོ ཙ ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ་དཱི་ཧེ་ཝ. ཏཾ ནེ་སཾ ནཱ་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀ་ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི.

ཝུ་དྡྷི་ཉྩ ཧཱ་ནི་ཉྩཱཏི པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་སེ་ན སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀ་ཏཾ ཨ་ན་དྷི་ཀ་ཏ་ཉྩ. ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རོ་པ་རི་ཡ་ཏྟ་ཉཱ་ཎ་ནི་དྡེ་སེ (ཝི་བྷ. ༨༡༤; པ་ཊི. མ. ༡.༡༡༣) ‘‘ཨཱ་ས་ཡཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨ་ནུ་ས་ཡཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ས་ཡཱ་དི་ཛཱ་ན་ནཾ ཀ་སྨཱ ནི་དྡི་ཊྛ་ནྟི? ཨཱ་ས་ཡ་ཛཱ་ན་ནཱ་དི་ནཱ ཡེ་ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི པ་རོ་པ་རེ་ཧི ས་ཏྟཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པཱ་པཱ་ས་ཡཱ་དི་ཀཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཛཱ་ན་ན་སྶ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རོ་པ་རི་ཡ་ཏྟ་ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་ནཾ ཝི་སུཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ, ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རོ་པ་རི་ཡ་ཏྟ་ནཱ་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀ་ཏཱ་ཉཱ་ཎཱ་ནཾ ཝི་སུཾ བ་ལ་ཏཱ ཙ སི་དྡྷཱ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ས་ཡ་ནྟི ཡ་ཏྠ ས་ཏྟཱ ནི་ཝ་ས་ནྟི, ཏཾ ཏེ་སཾ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནཾ དི་ཊྛི་ག་ཏཾ ཝཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎཾ ཝཱ ཨཱ་ས་ཡོ.ཨ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཐཱ་མ་ག་ཏོ ཀི་ལེ་སོ. ཏཾ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཡཾ ཛཱ་ན་ནྟོ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ནཾ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཱ་ན་ཉྩ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ་པི ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཝུ་ཏྟཾ ཧེ་ཏཾ –

‘‘ཀཱ་མཾ སེ་ཝ་ནྟཾ་ཡེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི ‘ཨ་ཡཾ པུ་གྒ་ལོ ཀཱ་མ་ག་རུ་ཀོ ཀཱ་མཱ་ས་ཡོ ཀཱ་མཱ་དྷི་མུ་ཏྟོ’ཏི. ཀཱ་མཾ སེ་ཝ་ནྟ་ཉྙེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི ‘ཨ་ཡཾ པུ་གྒ་ལོ ནེ་ཀྑ་མྨ་ག་རུ་ཀོ ནེ་ཀྑ་མྨཱ་ས་ཡོ ནེ་ཀྑ་མྨཱ་དྷི་མུ་ཏྟོ’ཏི. ནེ་ཀྑ་མྨཾ སེ་ཝ་ནྟ་ཉྙེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི. བྱཱ་པཱ་དཾ, ཨ་བྱཱ་པཱ་དཾ, ཐི་ན་མི་དྡྷཾ, ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ཉྙཾ སེ་ཝ་ནྟཾ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི ‘ཨ་ཡཾ པུ་གྒ་ལོ ཐི་ན་མི་དྡྷ་ག་རུ་ཀོ ཐི་ན་མི་དྡྷཱ་ས་ཡོ ཐི་ན་མི་དྡྷཱ་དྷི་མུ་ཏྟོ’ཏི’’ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༡༣).

པ་ཋ་མཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནནྟི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནཾ པ་ཋ་མཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཛྷཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཊྛེ་ན ཙ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ. ཙ་ཏུ་ཀྐ་ན་ཡེ་ན ཧེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ཝི་མོ་ཀྑཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་ཏྟ ཨ་པྤི་ཏ་པྤི་ཏ་ཀྑ་ཎེ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི ཝི་མུ་ཙྩ་ན་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་ཏོ ཝི་མོ་ཀྑཱ ནཱ་མ, ཨ་ཊྛ་མོ པ་ན ས་བྦ་སོ ས་ཉྙཱ་ཝེ་ད་ཡི་ཏེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་པ་ག་མ་ཝི་མོ་ཀྑོ ནཱ་མ. ཙ་ཏུ་ཀྐ་ན་ཡ་པ་ཉྩ་ཀ་ན་ཡེ་སུ པ་ཋ་མ་ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཝི་ཙཱ་རོ ནཱ་མ, པ་ཉྩ་ཀ་ན་ཡེ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟོ, ན་ཡ་དྭ་ཡེ་པི ཨུ་པ་རི ཏཱི་སུ ཛྷཱ་ནེ་སུ ས་མཱ་དྷི ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཨ་ཝི་ཙཱ་རོ, ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་སུ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ས་མཱ་དྷཱི་ཏི་པི ནཱ་མཾ, ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི་པི ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ, ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན ས་མཱ་དྷཱི་ཏི ནཱ་མཾ. ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡ་དྷ་མྨནྟི ཨ་པྤ་གུ་ཎེ་ཧི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ཝུ་ཊྛི་ཏ་སྶ ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་དི་ཨ་ནུ་པ་ཀྑ་ནྡ་ནཾ. ཝི་སེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་དྷ་མྨནྟི པ་གུ་ཎེ་ཧི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ཝུ་ཊྛི་ཏ་སྶ ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ནཾ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་པ་ཀྑ་ནྡ་ནཾ. ཨི་ཏི ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་དི་དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་པ་ཀྑ་ནྡ་ནཱ་ནི ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ཏི ད་སྶི་ཏཱ་ནི, ཏེ་ཧི པ་ན ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ དྷ་མྨ-ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི. ཝོ་དཱ་ནནྟི པ་གུ་ཎ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝོ་དཱ་ནཾ. ཏ་ཉྷི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཨ་དྷི་ག་མ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ ‘‘ཝུ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡེ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༡༠.༢༡) པ་ན ‘‘ནི་རོ་དྷ་ཏོ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝུ་ཊྛཱ་ན་ནྟི པཱ་ལི༹ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏེ ‘‘ནི་རོ་དྷཱ ཝུ་ཊྛ་ཧ་ནྟ་སྶ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི ཨི་མཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༤༡༧) པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏ་བྦཱ. ཡོ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷཱི ས་མཱ་ནོ ཨེ་ཝ ‘‘ན ལ་བྷཱ་མ་ཧ’’ནྟི, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ས་མཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ‘‘ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ས་ཉྙཱི ཧོ་ཏི, སོ ས་མྤ་ཏྟིཾ་ཡེ་ཝ ས་མཱ་ནཾ ‘‘ཝི་པ་ཏྟཱི’’ཏི པ་ཙྩེ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

༡༤༩. ཨ་པྤ་ནནྟི ནི་ག་མ་ནཾ. ན ཏ་ཐཱ ད་ཊྛ་བྦནྟི ཡ་ཐཱ པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ན ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་ཀ་ས་ཀ་ཀི་ཙྩ་མེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཋཱ་ནཱ་ཊྛཱ་ན་ཛཱ་ན་ནཱ་དིཾ ས་ཀཾ ས་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་ཏུཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཡ་ཐཱ་ས་ཀ་མེ་ཝ ཝི་ས་ཡཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་མྤཱིཏི ཏེ་ཧི ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎེ་ཧི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་མྤི. ཀ་མྨ་ནྟ་ར་ཝི་པཱ་ཀ་ནྟ་ར་མེ་ཝཱཏི ཀ་མྨ་ནྟ་ར་སྶ་ཝི་པཱ་ཀ་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཙེ་ཏ་ནཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ནི་ར་ཡཱ་དི་ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་ནི་པ་ཊི་པ་དཱ་བྷཱུ་ཏེ ཀ་མྨ་ནྟི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་པ་རི་ཙྪེ་ད་མེ་ཝཱ’’ཏི. དྷཱ་ཏུ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཉྩ དྷཱ་ཏུ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ དྷཱ་ཏུ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎནྟི ཨེ་ཀ་དེ་ས་ས་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་སོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཉྷི ཉཱ་ཎཾ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཛཱ་ནཱ་ཏི, ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༨༡༢) ཏ་ཐཱ ཙེ་ཝ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏཾ. ས་ཙྩ་པ་རི་ཙྪེ་ད་མེ་ཝཱཏི པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཙྩཱ་ནཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ན་མེ་ཝ. ཨ་པྤེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི ཨ་ཊྛ་མ་ན་ཝ་མ་བ་ལཱ་ནི ཝི་ཡ ཏཾ་ས་དི་སཾ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་ཉཱ་ཎཾ ཝི་ཡ ཝི་ཀུ་བྦི་ཏུཾ. ཨེ་ཏེ་ན་སྶ བ་ལ་ས་དི་ས་ཏ་ཉྩ ནི་ཝཱ་རེ་ཏི. ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཉཱ་ཎཾ ཝི་ཡ ཝཱ ཨ་པྤེ་ཏུཾ ཝི་ཀུ་བྦི་ཏུཉྩ. ཡ་དི་པི ཧི ‘‘ཛྷཱ་ནཱ་དི་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཉཱ་ཎཾ ས་ཏྟ་མ་བ་ལ’’ནྟི ཏ་སྶ ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཝི་ཙཱ་ར་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ་པི ‘‘ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ཝི་ནཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཛྷཱ་ནཱ་དི་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཀི་ཙྩཾ ཝི་ཡ ན ས་བྦཾ བ་ལ་ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཛྷཱ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་པྤེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི ཨི་དྡྷི ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཀུ་བྦི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཀ་སྶ་ཙི བ་ལ་སྶ ཛྷཱ་ན་ཨི་དྡྷི་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཀི་ཙྩ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན་པི ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎ་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཝི་ཏ་ཀྐ་ཏྟི་ཀ་བྷཱུ་མ་ནྟ་ར་ཝ་སེ་ན་པི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱཏི་ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ.

ཨ་ནུ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀི་ལེ་སཱ་ཝ་ར་ཎཾ ནི་ཡ་ཏ་མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི, ཀི་ལེ་སཱ་ཝ་ར་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཋཱ་ནཾ, ཏ་བྦྷཱ་ཝོ ཨ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་ན་དྷི་ག་མ་སྶ པ་ན ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཋཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ལོ་ཀི་ཡ…པེ… ད་སྶ་ན་ཏོ ཙཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ལོ་ཀི་ཡ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཋི་ཏི ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཋཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ཝ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ. སཱ ཧི ཏ་སྨིཾ ས་ཏི ན ཧོ་ཏི, ཨ་ས་ཏི ཙ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཏ་སྶཱ ཨ་ཊྛི་ཏི་ཡཱ ཏ་སྶ ཨ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ནེ་སཾ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟཱ་ནཾ. དྷཱ་ཏུ་ཝེ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཏོཏི ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་བྷེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏོ. ཡ་ད་གྒེ་ན དྷཱ་ཏུ་ཝེ་མ་ཏྟཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་ད་གྒེ་ན ཙ་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་མྤི ཛཱ་ནཱ་ཏི. དྷཱ་ཏུ་ཝེ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཏོཏི ཝཱ དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་ཝེ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཏོ. ས་བྦཱ་པི ཧི ཙ་རི་ཡཱ དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི. པ་ཡོ་གཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ་པི ས་ནྟ་ཏི་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ (དྷ. པ. ༡༤༢) ཝི་ཡ. དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཏྟ་བྦེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་ར་སྶ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་ལོ་ཧི་ཏ་ཝ་ཎྞ་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ཏ་དཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཙི་ཏྟ་ཛཱ་ན་ན་ཏྠཾ པ་རི་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀཱ་ནཾ, ཡ་ཏོ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ སི་ཡཱ, བུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ན ཡ་དི་པི ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མ་ཏོ པ་གེ་ཝ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མོ, ཏ་ཐཱ་པི ཏ་ཐཱ པ་རི་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎཾ ན་ཏྠི ཝི་ཛྫཱ་ཏྟ་ཡ་སི་དྡྷི་ཡཱ སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. སེ་སཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཏྟ་ཡེ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎཾ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མེ་ན པ་ཏྟ་ནྟི ཙ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

པུ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པིཾ ཝཱ་ཙཾ ན ཝ་ཀྑཱ་མཱིཏི ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ ཏཾ ཝཱ་ཙཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི ནཱ་མ. ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་ན སོ ཨ་ཏྠོ པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཝ་ད་ནྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དི་ཊྛིཾ ན ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱིཏི དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ. དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནཾ པ་ཛ་ཧ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཛ་ཧ་ནྟོ’’ཏི. སོ ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་དཱི ནི་ར་ཡེ ཋ་པི་ཏོ་ཡེ་ཝ, ནཱ་སྶ ནི་ར་ཡཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀོ་ཙི ཝི་བ་ནྡྷོ ཨེ་ཀཾ་སི་ཀོ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཨ་སྶཱཏི ཨེ་ཀཾ་སི་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶ. སི་ཀྑཱ་ཧི སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཧི, ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཙ ཝི་ནཱ ཨ་ཉྙཱ་རཱ་དྷ་ན་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ‘‘ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཨཱ་ས་ནྣ་ཏ་རེ སཱི་ལཱ་དི་ཀེ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ, ཏ་སྨཱ ཨ་གྒ་མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ སཱི་ལཱ་ད་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཊྛ་སྶ ཧི དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ཨེ་ཀཾ་སི་ཀཱ ཨ་ཉྙཱ་རཱ་དྷ་ནཱ, ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཨ་ནེ་ཀཾ་སི་ཀཱ་ཏི. ས་མྤ་ཛྫ་ནཾ ས་མྤ་དཱ, ནི་པྥ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ་ས་མྤ་དནྟི ཨེ་ཝཾ་ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཀ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མ་མྤི ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎནྟི ཡུ་ཏྟི. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཡུ་ཏྟི་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཱ ‘‘ནི་ར་ཡཱུ་པ་གོ ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་དཱི ཏ་དཱ་དཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏོ སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛཱི’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཏཾ ཝཱ་ཙཾ ཨ་པྤ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏ་དཱ་དཱ་ཡ་སྶ ཨ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཙ ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་དོ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀོ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧོ ཙ, པ་ཧཱ་ནེ་ན པ་ན ཨ་ཙྩ་ཡཾ དེ་སེ་ཏྭཱ ཁ་མཱ་པ་ནེ་ན ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀོ ཨ་ཏྠཱ་ཝ་ཧོ ཙ ཡ་ཐཱ ཏཾ ཝུ་ཊྛི་ཏཱ དེ་སི་ཏཱ ཙ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཉཱ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༥༠. བྱཱ་མོ་ཧ་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༤.༨) ས་ར་ཎ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ སཱ་ར་ཛྫ་ནཾ སཱ་ར་དོ, བྱཱ་མོ་ཧ་བྷ་ཡཾ, ཝི་ག་ཏོ སཱ་ར་དོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝི་སཱ་ར་དོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཝེ་སཱ་ར་ཛྫཾ. ཏཾ པ་ན ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་དཾ པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཾ དེ་ས་ནཱ་ཝི་སེ་ས་ས་མྤ་དཾ ཁེ་མཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏཱུ་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ད་སྶི་ཏ་དྷ་མྨེ་སཱུཏི ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ. ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧི ཏེ་སཾ, ན པ་ན ད་སྶ་ནཾ ཏཱ་དི་ས་སྶེ་ཝ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཝ ཝཱ ‘‘ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཨ་ན་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷཱ’’ཏི པ་ར་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶི་ཏ་དྷ་མྨེ་སུ. ‘‘དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ༧༡༨) ཝི་ཡ དྷ་མྨ-ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཧ་དྷ་མྨེ་ནཱ་ཏི ས་ཧེ་ཏུ་ནཱ’’ཏི. ཧེ་ཏཱུཏི ཙ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་སཱ་དྷ་ན་ཧེ་ཏུ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ན ཀཱ་ར་ཀོ ས་མྤཱ་པ་ཀོ ཙ. ཨ་པྤ་མཱ་ཎནྟི ཨ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ནི་ད་སྶ་ན་ཉྷི ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ པ་མཱ་ཎ་ངྒ་ཏཱ་ཡ ‘‘པ་མཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ནི་མི་ཏྟནྟི ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཏ་ཏྠ ཙོ་ད་ཀོ ཙོ་ད་ནཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ, དྷ་མྨོ ཙོ་ད་ནཾ ཀ་རོ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་གྒ་ལོ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཁེ་མནྟི ཀེ་ན་ཙི ཨ་པྤ་ཊི་བ་ནྡྷི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་པ་དྡུ་ཏ་ཏཾ.

ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠི, ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ་ཝཱ ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀཱ. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏཱ པ་ན ཏེ ཡ་སྨཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་རཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀཱ’’ཏི. ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ ན ཏ་ཐཱ སཱ་ཝ་ཛྫོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཉྩི་ཙྩ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ’’ཏི. ས་ཏྟ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱཏི་ཨཱ་དི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏ་བྦྷཱ་ཝེ བྱ་བྷི་ཙཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་དྷ པ་ན མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོཏི ཨི་དཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་རི་ཊྛ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ (པཱ་ཙི. ༤༡༧-༤༢༢) ཝི་ཡ. ཡ་སྨཱ ཏ་ངྑ་ཎ་མྤི ཀཱ་མེ་སུ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༤.༨) ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དི་སྭཱ ཝི་ར་ཏྟོ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༤.༨) ཧོ་ཏི ཙེ, ཝི་སེ་སཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི, ན ཀཱ་མེ་སུ ཨཱ་ས་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མེ་ཐུ་ནཾ…པེ… ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙཱིཏི ན ཀེ་ཝ་ལཾ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མེ་ཐུ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟ་སྶ, མུ་སྶ་ཏེ་ཝཱ་པི སཱ་ས་ན’’ནྟི. ཏ་སྨིཾ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨེཏི ཏ་སྨིཾ པ་རེ་ན པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨ་ནི་མི་ཏྟཾ. ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ ཧི ཨི་དཾ ཀ་མྨ་སཾ་ཡོ་གེ བྷུ་མྨཾ.

ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཉཱ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཨ་ཊྛ་པ་རི་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༥༡. པུ་རི་ས་སྶ སཱུ་ར་ཏ་ར་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ས་ངྒཱ་མེ པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏི, ན གེ་ཧེ ནི་སི་ནྣ་ཀཱ་ལེ, ཨེ་ཝཾ ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ པ་ཎྜི་ཏ་པ་རི་སཱ་སུ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཉཱ་ཎ་སྶ བ་ལ་ད་སྶ་ན་ཏྠ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣ་ཊྛཱ་ནནྟི ཋཱ་ན་སཱི་སེ་ན ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་ཁ་ཏྟི་ཡ་པ་རི་ས་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠཱཏི ཨ་ཏི་དེ་སེ་ན ཨཱ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མཱ་ར་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ ས་དི་ས་ཏྠ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཨ་ཏི་དེ་ས་སྶ. ཡ་ཐཱ ཧི ཁ་ཏྟི་ཡཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧོ ཁ་ཏྟི་ཡ་པ་རི་སཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ ‘‘མཱ་ར་པ་རི་སཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ, མཱ་ར་སྶ པ་རི་སཱ་ཏི པ་ན མཱ་ར་པ་རི་སཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མཱ་ར་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ…པེ… ན མཱ་རཱ་ན’’ནྟི. མཱ་ར་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་ནནྟི མཱ་ར་པ་ཀྑི་ཡཱ་ནཾ. ཨུ་གྒ་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི སཱ་ར་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན, ཨེ་ཝཾ ཨུ་གྒཱ ཁ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཉྙ་ཏེ་ཛེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཏཱི་སུ ཝེ་དེ་སཱུཏི ཨི་དཾ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཨ་ཝི་ས་ཡ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཝེ་དེ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟཱ་པི ཧི ཁ་ཏྟི་ཡཱ ཝེ་སྶཱ ཙ ཏ་ད་ཏྠ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨ་ས་མ་ཏྠཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཡཱ་མཱ་དི་པ་རི་སཱ ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི? བྷུ་སཾ ཀཱ་མཱ་བྷི་གི་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝི་ར་ཧ་ཏོ. ཡཱ་མཱ་ད་ཡོ ཧི ཨུ་ལཱ༹་རུ་ལཱ༹་རེ ཀཱ་མེ པ་ཊི་སེ་ཝ་ནྟཱ ཏ་ཏྠཱ་བྷི་གི་དྡྷ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཙི་ཏྟ་མྤི ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟི, མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ན བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྩ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ནཱ ཀ་དཱ་ཙི ཏེ་སཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ནྟི ཏཱ་དི་སེ མ་ཧཱ་ས་མ་ཡེ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཝི་མཱ་ན་ཝ་ཏྠུ་དེ་ས་ནཱ་པི ཏ་ནྣི་མི་ཏྟཱ བ་ཧུ་ལཱ ནཱ་ཧོ་སི. མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནཱ་ཡཾ ཀ་ཏཱ.

པ་ར་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹་སུ ཙ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མོ ན་ཏྠཱི་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི ‘‘ཀིཾ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཉྙཱ་ནི ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལཱ༹་ནི་པི ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་ཏ་རོ ཡ་དི་པི ཏེ་སཾ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨཱ་དྷི་ག་མོ ན་ཏྠི, ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ པ་ན ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨཱ་མ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀེ་ཡཱུ་རཾ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་ར་ཏ་ན་པ་རི་སི་བྦི་ཏ་སུ་ཝ་ཎྞ་ཛཱ་ལ་ཝི་ན་དྡྷཾ བྷུ་ཛཱ་བྷ་ར་ཎཾ. ཨ་ངྒ་དཾ ནཱ་ནཱ་ག་ནྡྷ་ག་ནྡྷི་ཏཾ, ཀེ་ཝ་ལཾ ཝཱ སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡཾ བཱ་ཧུ་ཝ་ལ་ཡཾ. ཚི་ནྣ་སྶ་རཱཏི དྭི་དྷཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶ་རཱ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༢.༡༧༢) ག་གྒ་ར་སྶ་རཱཏི ག་གྒ་རི་ཀཱ་ཡ ཝི་ཡ ག་གྒ་རཱ་ཡ་མཱ་ན་ཁ་ར་སྶ་རཱ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༢.༡༧༢; ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༨.༦༩). བྷཱ་ས་ནྟ་རནྟི ཏེ་སཾ བྷཱ་སཾ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༢.༡༧༢; ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༨.༦༩) ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ‘‘ཝཱི་མཾ་སཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ས་ངྒ་མྨཱཏི ས་མཱ་ག་ནྟྭཱ. ཨཱ་དི་ཏོ ལཱ་པོ ཨཱ་ལཱ་པོ, ཝ་ཙ་ན་པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མཾ ལཱ་པོ ས་ལླཱ་པོ. ས་མྨཱ, ས་མ་ཉྙཱ ཝཱ ཀ་ཐཱ སཾ་ཀ་ཐཱ, སཾ་ཀ་ཐཱ་ཝ སཱ་ཀ་ཙྪཱ.

ཨ་ཊྛ་པ་རི་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཙ་ཏུ་ཡོ་ནི་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༥༢. ཡ་ཝ་ནྟི ཏཱ་ཡ ས་ཏྟཱ ཨ་མི་སྶི་ཏཱ་པི ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཏཱ་ཡ མི་སྶི་ཏཱ ཝི་ཡ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ནི. སཱ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཎྜཱ་དི་ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཝི་སི་ཊྛོ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ བྷཱ་ག་སོ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ནྡྷ་ཀོ་ཊྛཱ་སོ ཡོ་ནི ནཱ་མཱ’’ཏི. ཨ་ཎྜེ ཛཱ་ཏཱཏི པ་ཋ་མཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, དུ་ཏི་ཡཱ་ཡ པ་ན ཨ་ཎྜ་ཏོ, ཨ་ཎྜེ ཝཱ བྷི་ཛྫ་མཱ་ནེ ཛཱ་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ནི་བྦྷི་ཛྫ ཛཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི. ཝི་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ཧི ཨ་ཎྜཱ་དཱི་ཧི བཱ་ཧི་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཝི་ནཱ. ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ ཝི་ཡཱཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཏྭཱ ཝི་ཡ. བཱ་ཧི་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ཝཱ ཨུ་པ་པ་ཏ་ནེ སཱ་དྷུ་ཀཱ་རི་ནོ ཨུ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ, ཏེ ཨེ་ཝ ཨི་དྷ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ག་བྦྷ་མ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟ་མ་ཧཱ་པ་དུ་མ་ཀུ་མཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ནི་ཛ྄ཛྷཱ་མ་ཏ་ཎྷི་ཀ་པེ་ཏཱ་ནཾ ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཱ་ཏུ་ར་ཏཱ་ཡ ཀཱ་མ་སེ་ཝ་ནཱ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཏེ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀཱ ན ཧོ་ནྟི, ཛཱ་ལ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ན ཏཱ་སཾ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ག་བྦྷོ ས་ཎྛཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏེ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ་ཡེ་ཝ སཾ་སེ་ད་ཛ་ཏྟཱ་ཡ་པི ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ནེ་ར་ཡི་ཀཱ ཝི་ཡཱཏི ནི་ད་སྶ་ནཱ་པ་དེ་སེ་ན ཏེ་ས་མྤི ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་ཏྟཾ དཱི་པེ་ཏི. ཨ་ཝ་སེ་སཱཏི ནི་ཛ྄ཛྷཱ་མ་ཏ་ཎྷི་ཀ་ནེ་ར་ཡི་ཀེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཝི་ནི་པཱ་ཏི་ཀཱ. ཡ་ཀྑཱ་ནཾ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་བྷཱ་ཝེ ཨེ་ཝ ཨཱ་པ་ནྣེ ཏཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཡ་ཀྑཱ་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ ན བྷུ་མྨ་དེ་ཝཱ ན ཙ ཝི་ནི་པཱ་ཏི་ཀཱ་ཏི.

ཙ་ཏུ་ཡོ་ནི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

པ་ཉྩ་ག་ཏི་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༥༣. ག་ནྟ་བྦཱཏི ཨུ་པ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ. ཡ་ཐཱ ཧི ཀ་མྨ་བྷ་ཝོ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ས་ཏི་པི ཀཱ་ར་ཀེ པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ སི་དྡྷོ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནཱ ས་ནྟཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ས་ཏྟེ་ན ཀ་ཏོ་ཏི ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ག་ཏི་ཡོ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ས་ཏི་པི ག་མ་ཀེ ཏཾ་ཏཾ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཡེ་སཾ ཏཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནི, ཏེ་ཧི ག་ནྟ་བྦཱ་ཏི ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་དྡ་ཏྠ་ཏོ ག་ཏིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ན་ཡེ་ན་པི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡེ་སུ ནི་ར་ཡཱ་དི་བྷེ་དེ་སུ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝེ་སུ ག་ཏི-ས་དྡོ ནི་རཱུ་ལ༹ྷོ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ག་ཏི་ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཨ་ཏྠི, ཏཾ ཨེ་ཀེ་ན ག་ཏི-ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ག་ཏི་ག་ཏཱི’’ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑཾ, (སཾ. ནི. ༤.༣༢༧) རཱུ་པ་རཱུ་པ’’ནྟི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༤༤༩) ཙ. ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ག་མ་ནཾ ཨུ་པ་ག་མ་ན་ནྟི ‘‘ནི་བྦ་ཏྟི་ག་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ག་ཏིནྟི ཙི་ཏྟ་ག་ཏིཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ག་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི, ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༠༣) པ་ན ‘‘ག་ཏི་ནྟི ནི་པྥ་ཏྟི’’ནྟི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. བྲ་ཧྨ་ནི་མ་ནྟ་ན་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༡.༥༠༣) ཧི ཨ་ཡཾ པཱ་ལཱི༹་ཏི. ཛུ་ཏིནྟི ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ. ཝི་བྷ་ཝོཏི ཝི་ནཱ་སོ. སོ ཧི ཝི་ག་མོ་ཏི ཨ་ཏྠེ་ན ག་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ག་ཏཱིཏི (པ་རི. ༣༣༩) ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ག་ཏི ཝི་ག་མོ ཝི་བྷ་ཝོ་ཏི ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ. དྭེ་ཡེ་ཝ ག་ཏི་ཡོཏི དྭེ་ཝ ནི་པྥ་ཏྟི་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ ནི་པྥ་ཏྟི་ག་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི.

ཡ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ བྲཱུ་ཧེ་ནྟོ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡོ, སུ་ཁཾ. ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཡོ་ཏི ནི་ར་ཡོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ར་མི་ཏ་བྦཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ཏ་བྦཾ ཏ་ཏྠ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ར་ཏི་ཨ་ཏྠེ་ན ནི་ར་སྶཱ་ད་ཊྛེ་ན ནི་ར་ཡོ’’ཏི. ཏི་རི་ཡཾ ཨ་ཉྩི་ཏཱཏི དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨུ་དྡྷཾ དཱི་གྷཱ ཨ་ཧུ་ཏྭཱ ཏི་རི་ཡཾ དཱི་གྷཱ་བྷི ཨ་ཏྠོ. པ་ཀ་ཊྛ་ཏོ སུ་ཁ་ཏོ ཨ་ཡ་ནཾ ཨ་པ་ག་མོ པེ་ཙྩ་བྷཱ་ཝོ, ཏཾ པེ་ཙྩ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་ས་ཡོཏི པེ་ཏ་ཡོ་ནི་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. མ་ན་སོ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏྟཱཏི ས་ཏི་སཱུ་ར་བྷཱ་ཝ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཡོ་གྱ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཙི་ཏ་མཱ་ན་ས་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་གུ་ཎ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྟོ. ཨ་ཡཾ པ་ན་ཏྠོ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཏཱི་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཋཱ་ནེ་ཧི ཛ་མྦུ་དཱི་པི་ཀཱ མ་ནུ་སྶཱ ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུ་ཀེ མ་ནུ་སྶེ ཨ་དྷི་གྒ་ཎྷ་ནྟི དེ་ཝེ ཙ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སེ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི? སཱུ་རཱ ས་ཏི་མ་ནྟོ ཨི་དྷ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༩.༢༡). ཏེ་ཧི པ་ན ས་མཱ་ན་རཱུ་པཱ་དི་ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ པ་རི་ཏྟ་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ཧི ཨི་ཏ་ར་མ་ཧཱ་དཱི་པ་ཝཱ་སི་ནོ་པི མ་ནུ་སྶཱ་ཏེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡིཾ་སུ. ལོ་ཀི་ཡཱ པ་ན ‘‘མ་ནུ་ནོ ཨ་པ་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ནུ་སྶཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན པ་ར་མ་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ ཝི་མཱ་ན་ཝ་ཏྠུ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (ཝི. ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ཧཱིཏི དེ་ཝཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཨི་དྡྷི་ཝི་སེ་སེ་ཧི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་མཱ དེ་ཝཱ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧི ཙེ་ཝ ཨི་དྡྷི་ཝི་སེ་སེ་ཧི ཙ ཨི་ཏ་རེ ཨི་དྡྷི་ཝི་སེ་སེ་ཧེ་ཝ དི་བྦ་ནྟི ཀཱི་ལ༹་ནྟི ཛོ་ཏ་ནྟི, ས་ར་ཎ་ནྟི ཝཱ ག་མྨ་ནྟི, ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ དེ་ཝཱཏི.

ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི་ཉྩཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི་པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ཏེ་སཾ ཏཱ་དི་ས་སྶ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་སྶ ཨོ་ཀཱ་ས་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཏྠ ཝཱ ཏེ ཨ་ར་ཉྙ་ས་མུ་དྡ་པ་བྦ་ཏཱ་དི་ཀེ ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་སཾ ཝ་ས་ནྟི, ཏཱ་དི་ས་སྶ ཋཱ་ན་སྶ ཝ་སེ་ན ཨོ་ཀཱ་སོ་པི ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ནི་ར་ཡཱུ་པ་གཱ་དཱི་ཧི ས་ཏྟེ་ཧི མ་གྒི་ཏ་བྦ་ཏོ མ་གྒོ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཙཱ་ཏི ཏཾ ཏཾ ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཐཱ ཙ པ་ཊི་པ་ནྣོཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏཱ་ཀཱ་ར་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ ཙ ནི་ར་ཡ་གཱ་མི་ཉྩ མ་གྒཾ ནི་ར་ཡ་གཱ་མི་ནི་ཉྩ པ་ཊི་པ་དནྟི ཨི་མི་ནཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ནི་ར་ཡ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡཾ ཀ་མྨཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཏཾ ཏཾ ས་ནྟཱ་ན་པ་ཏི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་པ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝི་ནི་པ་ཏ་ནྟཱིཏི ཝི་ཝ་སཱ, ཝི་རཱུ་པཾ ཝཱ ནི་པ་ཏ་ནྟི. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ པ་ཉྩ་ག་ཏི་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་ཉཱ་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ནི་བྦཱ་ན་ཉྩཱ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ན ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ བུ་དྡྷ་སུ་བུ་དྡྷ་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ སཱ་ཝ་སེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ས་ནཾ དེ་སེ་ཏི.

པ་ཉྩ་ག་ཏི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཉཱ་ཎ་པ་ཝ་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༥༤. ཉཱ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ཀཱ་རནྟི ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རཾ, ཉཱ་ཎ་སྶ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟི་པ་ཀཱ་རཾ. ཨེ་ཀ་ནྟ་དུ་ཀྑཱཏི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན དུ་ཀྑཱ ཨ་ཙྩ་ནྟ་དུ་ཀྑཱ. ཏཱ པ་ན ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ དུ་ཀྑཱ སུ་ཁཱ་ལ་ཡེ་ན་པི ཨ་ས་མྨི་སྶཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑཱ ནི་ར་ནྟ་ར་དུ་ཀྑཱ’’ཏི. བ་ཧ་ལཱཏི ཨ་ཏ་ནུ་ཀཱ, མ་ཧ་ནྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏི་བྦཱཏི ཝཱ ཏི་ཁི་ཎཱ. ཁ་རཱཏི ཀ་ཀྑ་ལཱ༹. ཀ་ཊུ་ཀཱཏི ཝཱ ཨ་ནི་ཊྛཱ. ཀ་སྶ་ཏི ཁ་ཎཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་སུ, ཨཱ་ཝཱ་ཊོ. ཀ་སཱི་ཡ་ཏི ཙཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་སུ, རཱ་སི. ཕུ་ན་ནྟཱིཏི དྭཱི་ཧི ཧ་ཏྠེ་ཧི ཨ་ངྒཱ་རཱ་ནི ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཝཱ་ཏཾ ཨོ་ཕུ་ན་ནྟི, ཏེ་ན ཏེ་སཾ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ ཌ་ཡ྄ཧ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ད་ཌྜྷ་ག་ཏྟཱ’’ཏི. པུ་རི་ས་པྤ་མཱ་ཎཾ པོ་རི་སཾ. ཨེ་ཀ་པ་ཐེ་ནེ་ཝཱཏི ཨེ་ཀ་མ་གྒ་བྷཱུ་ཏེ་ནེ་ཝ. ཨ་ནུ་ཀྐ་མ་ནཱི་ཡེ་ནཱཏི ཨུ་ཀྐ་མི་ཏུཾ ཨ་པ་ཀྐ་མི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻེ་ན.

ན་ནུ ཙ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཝ་ཎྞཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཏེ་ན ཀ་ཐཾ རཱུ་པ་ནྟ་ར་ས་མ་ངྒིཾ ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་ས་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཡཾ སོ’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨཱུ་པ་ག་ཉཱ་ཎེ་ན ‘‘ཨ་ཡཾ སོ’’ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ན དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་བ་ལཾ ནཱ་མ ཨེ་ཏནྟི ཝུ་ཏྟཾ.

པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘གཱུ་ཐ་ཀཱུ་པོ ཝི་ཡ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི ད་ཊྛ་བྦཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ངྒཱ་ར་ཀཱ་སུ་པ་མཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ. དུ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ བ་ཧུ་ལཱ ཨེ་ཏཱ་སཱུ་ཏི དུ་ཀྑ་བ་ཧུ་ལཱ. བ་ཧ་ལ་པ་ཏྟ་པ་ལཱ་སོཏི ཨ་ཝི་ར་ལ༹་ཏ་ནུ་ཝི་པུ་ལ་པ་ཎྞོ. སུ་ཁ་པ་རི་བྷོ་གཾ མ་ཧཱ་པཱ་སཱ་དཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དཱི་གྷ་པཱ་སཱ་དོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཙ་ཏུ་ར་སྶ་པཱ་སཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཁུ་དྡ་ཀ་ཏྟཱ. ཨུ་ཎྞཱ་མ་ཡ་ཨ་ཏྠ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཨུ་ཎྞཱ་མ་ཡ་ལོ་ཧི་ཏ་ཨ་ཏྠ་ར་ཎེ་ན. ཨུ་ཏྟ་རཾ ཨུ་པ་རི་བྷཱ་གཾ ཚཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ཨུ་ཏྟ་ར་ཙྪ་དོ, ཝི་ཏཱ་ནཾ. ཏཾ པ་ན ལོ་ཧི་ཏ་ཝི་ཏཱ་ནཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ‘‘ར་ཏྟ་ཝི་ཏཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨ་པ་ར་བྷཱ་ག་ཡོ་ཛ་ནཱཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་པ་ར་བྷཱ་ག་སྶ ཡོ་ཛ་ནཱ. སཱ པ་ན ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན པུ་རི་མ་བྷཱ་གེ ཝུ་ཏྟེ ཨེ་ཝ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཡ་ཐཱ སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. མ་གྒཱ་རུ་ལ༹ྷ་མེ་ཝཱཏི མ་གྒཾ ཨུ་པ་ག་ཏ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ.

ནི་ཡ་མཱ་བྷཱ་ཝཱཏི ‘‘དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ་ཝ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ནི་ཡ་མ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ. ‘‘དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ་པི པ་སྶི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ན ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་སུ་ཁཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་སྶ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་གོ་ཙ་ར་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ནཱ་ག་ཏ་སྶ པ་ན ཏ་སྶ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་པ་རི་བྷ་ཎྜ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ་ས་ཉཱ་ཎེ་ན ད་སྶ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ‘‘ཙེ་ཏ་སཱ ཙེ་ཏོ པ་རི་ཙྩ པ་ཛཱ་ནཱ་མི’’ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ནཱ་ནཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘དེ་ཝ་ལོ་ཀ་སུ་ཁཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏ་ཨུ་པ་མཱ་ཧི་པི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ པཱ་ཀ་ཊོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨུ་པ་མཱ་ཡ་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. གོ་ཏྲ་བྷུ་ཉཱ་ཎུ་པྤཱ་ད་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ནི་རོ་དྷཾ པ་སྶི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་མ་གྒ་ཕ་ལ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ པ་ར་ཏོ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ནི་རོ་དྷེ ས་ཡི་ཏོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི ཏ་ད་པ་སྶ་ཡེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་རོ་དྷ་ས་ཡ་ན་ཝ་ར་ག་ཏ’’ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦཱ་ནཱ…པེ… པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི.

ཉཱ་ཎ་པ་ཝ་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

དུ་ཀྐ་ར་ཀཱ་རི་ཀཱ་དི་སུ་དྡྷི་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༥༥. པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཨཱ་དི་ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཏྟ་ཡ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྟཱ ‘‘པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐཾ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘དུ་ཀྐ་ར་ཀཱ་རི་ཀཱ་ཡ སུ་དྡྷི ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ་ལ་དྡྷི་ཀོ ཨེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ དུ་ཀྐ་ར་ཙཱ་རཱི་སུ ཨ་བྷི་པྤ་ས་ནྣོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཏུ་ཀུ་ཎྜི་ཀོཏི དྭཱི་ཧི པཱ་དེ་ཧི ཧ་ཏྠེ་ཧཱི་ཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ཀུ་ཎྜ་ན་ཀོ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ན་ཀོ. ཚ་མཱ་ནི་ཀི་ཎྞནྟི བྷཱུ་མི་ཡཾ ཁི་ཏྟཾ. བྷ་ཀྑ་སནྟི ཨཱ་ཧཱ་རཾ.

མ་ཙྪ་རི་ཡ་མ་ལཱ་དི་པཱ་པ་དྷ་མྨ་ཝི་ག་མ་ན་ཏོ མེ་ཏྟཱ་དི་གུ་ཎཱ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ན་ཏོ ཙ བྲ་ཧྨཾ སེ་ཊྛཾ ཙ་རི་ཡ་ནྟི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ, དཱ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཎྜི་ཏ་པ་ཉྙ་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཀིནྟི ཀཱི་དི་སཾ. ཝ་ཏནྟི ས་མཱ་དི་ནྣ་ཝ་ཏཾ. སུ་ཙི་ཎྞ་སྶཱཏི སུ་ཊྛུ ཙི་ཎྞ་སྶ པུ་ཉྙ་སྶ. ཨི་དྡྷཱིཏི ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ. ཛུ་ཏཱིཏི ཝ་ཏྠཱ་བྷ་ར་ཎོ་བྷཱ་ས་ས་མུ་ཛྫ་ལཱ ས་རཱི་ར་པྤ་བྷཱ. བ་ལ་ཝཱི་རི་ཡཱུ་པ་པ་ཏྟཱིཏི ཀཱ་ཡ་བ་ལེ་ན ཙེ་ཝ ཨུ་སྶཱ་ཧེ་ན ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་མོ.

ཏེ་ན པཱ་ཎི ཀཱ་མ་ད་དོཏི ཏེ་ན ཨ་དྡྷི་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ཧ་ཏྠཾ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ས་ཡ྄ཧ་སེ་ཊྛི་ནོ དཱ་ན་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ན་མ་ཡེ་ན པུ་ཉྙེ་ན ཨི་དཱ་ནི མ་ཡ྄ཧཾ ཧ་ཏྠོ ཀ་པྤ་རུ་ཀྑོ ཝི་ཡ ཀཱ་མ་ད་དོ ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་དཱ་ཡཱི, ཀཱ་མ་ད་དོ ཧོ་ནྟོ ཙ མ་དྷུ་སྶ་ཝོ ཨི་ཊྛ་ཝ་ཏྠུ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཀོ ཛཱ་ཏོ. ཏེ་ན མེ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ནཱཏི ཏེ་ན མ་མ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཊི་ཡ་ཀ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན སེ་ཊྛ་ཙ་རི་ཡེ་ན. པུ་ཉྙནྟི པུ་ཉྙ་ཕ་ལཾ. ཏ་མྤི ཧི པུ་ཛྫ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ཝཱ ‘‘ཨེ་ཝ་མི་དཾ པུ་ཉྙཾ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༨༠) ‘‘པུ་ཉྙ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

པ་ཉྩ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ས་མཱ་ཧ་ཊཱ་ནི པ་ཉྩ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཏི་བྷ་ཝཾ, ཏི་ས་ཀ་ཊ’’ནྟི ཙ. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྨིནྟི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ. སཱ ཧི ཝི་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ བྲ་ཧྨ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ བྲ་ཧྨཾ སེ་ཊྛཾ ཙ་རི་ཡཾ, བྲ་ཧྨུ་ནོ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝཱ་ཙ་སི་ཀཾ ཙ་རི་ཡ་ནྟི ‘‘བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ས་ཧ་སྶཾ མ་ཙྩུ་ཧཱ་ཡི་ནནྟི ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ས་མ་དྷི་ག་མེ་ན མ་ཙྩུ་ཝི་ས་ཡཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན མ་ཙྩུ་པ་ཧཱ་ཡི་ནོ ཛཱ་ཏཱ. བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡེ་ན བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཏེ བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་ནོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘མེ་ཐུ་ན་ཝི་ར་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ནྟི ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི.

ནཱ་ཏི་ཀྐ་མཱ་མཱཏི ན ཨ་ཏི་ཙ་རཱ་མ ཨ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ཊྛཱ་ནེ་པི ཨི་ཏ་ར་ཏྠཱ་པི ན ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱ་མ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཏཱ་ཧི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་རཱ་མཱ’’ཏི. ཨ་མྷནྟི ཨ་མྷཱ་ཀཾ.

ཨ་ཏྟ་ད་མ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་ཉྙཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཀ་ར་ཎཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ད་མ་ན་ཝ་སེ་ན, མ་ན་ཙྪ་ཊྛཱ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ད་མ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟ་སེ་ཊྛ་ཙ་རི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ. བྲ་ཧྨཾ སེ་ཊྛཾ ཙ་ར་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ, ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཾ.

ཨ་ཏ་ར་མཱ་ནཱ་ནནྟི ན ཏ་ར་མཱ་ནཱ་ནཾ དེ་ས་ཀཱ་ལཾ ཨུ་དི་ཀྑ་ནྟཱ་ནཾ. ཕ་ལཱ་སཱ་ཝ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི སུ་དུ་ལླ་བྷ་ཕ་ལེ་པི ཨཱ་སཱ ས་མྨཱ་པ་ཡོ་ག་མ་ནྭཱ་ཡ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨེ་ཝ. ཝི་པ་ཀྐ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡོ་སྨཱིཏི ཝི་སེ་སེ་ན ནི་པྥ་ནྣ་པ་ཎཱི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཨུ་ལཱ༹་ར་མ་ནོ་ར་ཐོ. སོ ཧི སེ་ཊྛ་མ་ནོ་ས་མཱ་ཙཱ་ར་ཏཱ་ཡ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟོ.

ཨི་ད་མེ་ཝ སུ་ཏྟཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཏེ་པི་ཊ་ཀེ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནེ ཨི་ད་མེ་ཝ སུ་ཏྟ་པ་དཾ ‘‘ཝཱི་རི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ’’ནྟི ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝཱི་རི་ཡ་ཉྷི ཏ་སྨིཾ ཝི་ས་ཡེ ཨུ་ཏྟ་མཾ པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཾ ཏཱ་དི་ས་ཙ་རི་ཡཱ་ཧེ་ཏུ ཙཱ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ནྟི ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏནྟི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་དུ་ཀྐ་ར་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ སཱ་དྷ་ཀ་སྶ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ.

ཀོ་ཙི ཚི་ནྣ་བྷི་ནྣ་པ་ཊ་པི་ལོ་ཏི་ཀ་དྷ་རོ ད་ས་ནྟ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཏྠ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ཙྩེ་ལོ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷེ་ཡྻཱ་ཏི ཏཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ན་གྒོ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀཱ་སིཾ, ཨེ་ཝ་མྤི ས་ཏྟ་པཱི་ལཱ༹ མཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་བྷི་ཧ་ཊཾ ན སཱ་དི་ཡཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༡༥༥) བྷི་ཀྑཱ་པ་རི་ཡེ་ས་ནེ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཙཱ་རི་ཏཱ་ད་སྶ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ‘‘ན་ཨེ་ཧི བྷ་དྡ་ནྟི་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝོ་པཱི’’ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. པུ་རི་ས་ནྟ་ར་ག་ཏཱ་ཡཱཏི པུ་རི་ས་ས་མཱི་པ་ག་ཏཱ་ཡ. སཾ་ཀི་ཏྟཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི སཾ་ཀི་ཏྟི, གཱ་མ་ཝཱ་སི་ཨཱ་དཱི་ཧི ས་མུ་དཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཀ་རི་ཡ་མཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ. ཨི་དྷ པ་ན བྷ་ཏྟ་སཾ་ཀི་ཏྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཾ་ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་བྷ་ཏྟེ་སཱུ’’ཏི. ད་ད་ནྟི ཏཱ་ཡཱ་ཏི ད་ཏྟི. ཨེ་ཀཱ་ཧཾ ཨ་ནྟ་ར་བྷཱུ་ཏཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཀཱ་ཧི་ཀཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི. ཨེ་ཀཱ་ཧ་ཝཱ་རེ་ནཱཏི ཨེ་ཀཱ་ཧི་ཀ་ཝཱ་རེ་ན. ‘‘ཨེ་ཀཱ་ཧི་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི་མེ་ཝ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ པུ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི.

ཨེ་ར་ཀ་ཏི་ཎཱ་དཱི་ནི ཝཱཏི ཨེ་ར་ཀ་ཏི་ཎཱ་དཱི་ནི ག་ནྠི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ནི་ཝཱ་ས་ནཱ་ནི ཚ་ཝ་དུ་སྶཱ་ནི, ནི་ཧཱི་ན་དུ་སྶཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ནྟཱ་ཝུ་ཏཱ་ནནྟི ཏ་ནྟཾ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ ཝཱི་ཏཱ་ནཾ. པ་ཀ་ཏི་ཀ་ཎྚ་ཀེཏི ས་ལཱ་ཀ་ཀ་ཎྚ་ཀེ.

༡༥༦. ནེ་ཀ་ཝ་སྶ་ག་ཎ་ས་ཉྫཱ་ཏནྟི ཨ་ནེ་ཀ་ཝ་སྶ་ས་མཱུ་ཧ་ས་ཉྫཱ་ཏཾ. ན་ནུ ཙ ཨི་དཱ་ནེ་ཝ ‘‘སཱ་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ཀ་མྤི ཨུ་ད་ཀོ་རོ་ཧ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ནེ་ཀ་ཝ་སྶ་ག་ཎི་ཀཾ ར་ཛོ་ཛ་ལླཾ ཀཱ་ཡེ ས་ནྣི་ཙི་ཏ’’ནྟི ཙ, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀ་ཐཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ར་ཛོ་ཛ་ལླ་ཀ་ཝ་ཏ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཀཱ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཨ་ཙེ་ལ་ཀོ ཧོ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་པ་ཊི་ཉྙཱ, ‘‘སཱ་ཎཱ་ནི་པི དྷཱ་རེ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཚ་ནྣ་ཀ་པ་ཊི་ཉྙཱ, ཏ་ཏྠཱ་པི སཱ་ཎ-མ་སཱ་ཎ-ཚ་ཝ་དུ་སྶཱ་དི-ནི་ཝ་ཏྠ-པ་ཊི་ཉྙཱ ཙ ཨ་ཝི་རུ་དྡྷཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏྟཱ. ཏེཏི ཨ་ཙེ་ལ་ཀཱ. ས་ངྒྷཱ་ཏནྟི ས་བྦ་སོ གྷཱ་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་དྷ’’ནྟི. སཱི་ལ་ཝཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི ‘‘ཨ་ན་བྷི་ས་ནྡྷི་ཀ་མྤི པཱ་པཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ལ་དྡྷི་ཀ་ཏྟཱ. སཱི་ལཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཨི་དཾ པ་ཊི་ཀྐ་མ་ན་ཀི་རི་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.

པཱ་ས་ཎྜ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱཏི པཱ་ས་ཎྜེ་སུ ཨ་སཱ་ར་སཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཝཱི་མཾ་ས་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཏཾ པ་བྦ་ཛྫནྟི ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་པ་བྦ་ཛྫཾ. ཝི་ཀ་ཊ་བྷོ་ཛ་ནེཏི ཝི་ཀ་ཏ་བྷོ་ཛ་ནེ ཝི་རཱུ་པ་བྷོ་ཛ་ནེ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་ཀ་ཏི་བྷོ་ཛ་ནེ’’ཏི.

༡༥༧. བྷིཾ་ས་ན་ཀ་ཏ་སྨིནྟི བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་བྷཱ་ཝཱི ཨི་དཾ པ་ད་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷིཾ་ས་ན་ཀ་ཏ་སྨིཾ བྷིཾ་ས་ན་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི. ‘‘བྷིཾ་ས་ན་ཀ་ཏྟ་སྨི’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨེ་ཀ་སྶ ཏ-ཀཱ་ར་སྶ ལོ་པོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཡེ་བྷུ་ཡྻ་གྒ་ཧ་ཎཾ ལོ་མ་ཝ་ནྟ་ཝ་སེ་ན་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ན ལོ་མ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བ་ཧུ་ཏ་རཱ་ནཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

སུ-ས་དྡེ ཨུ-ཀཱ་ར་སྶ ཨོ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘སོ་ཏ་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘སུ་ཏ་ཏྟོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སུ་ཊྛུ ཨ་ཝ་ཏ་ཏྟོ་ཏི ཝཱ སོ་ཏ་ཏྟོ. སོ་སི་ནྣོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སུ་དྡྷི་ཝ་ས་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི སཾ་སཱ་ར་སུ་དྡྷི་ག་ཝེ་ས་ན་ཏྠཱ་ཡ.

ཝི་ཧཱ་ར་སྨིནྟི པ་ཙྩ་ཏྟེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཧཱ་རོ ཨེ་ཝ ཧི ‘ཝི་ཧཱ་ར་སྨི’ནྟི ཝུ་ཏྟོ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཙཱཏི ཏེ་ནེ་ཝ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྠོཏི ཨ་ཡཾ ཨེ་ཝཾ ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. དུ་ཀྑ་པྤ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི སུ་ཁ་དུ་ཀྑེ ལཱ་བྷཱ་ལཱ་བྷཱ་དི་ཀེ ཙ. ཏུ་ལི་ཏོཏི ཏུ་ལཱ་ས་དི་སོ.

དུ་ཀྐ་ར་ཀཱ་རི་ཀཱ་དི་སུ་དྡྷི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཨཱ་ཧཱ་ར་སུ་དྡྷི་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༥༨. སུ་ཛ྄ཛྷི་ཏུནྟི སཾ་སཱ་ར་ཏོ སུ་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ.

༡༥༩. ཨཱ་སཱི་ཏི་ཀ་པ་བྦཱ་ནཱིཏི ཨཱ་སཱི་ཏི་ཀ་པི་ཊྛི་པ་བྦཱ་ནི, ‘‘ཀཱ་ལ༹་པ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. པ་བྦཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ. ཨུ་ནྣ་ཏུ་ནྣ་ཏཱ་ནཱིཏི མཾ་སེ མི་ལཱ་ཏེ དྭི་ནྣཾ ས་ནྡྷཱི་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ ཝཱ་ཏེ་ནུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་དྷ་མ་ནཱི་ཛཱ་ལ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ནྣ་ཏཱ་ནི ཨུ་ནྣ་ཏཱ་ནཱི་ཏི. ཨཱ་ནི་ས་དནྟི ཨཱ་ནི་ས་ད་ཊྛཱ་ནཾ. ནི་སི་ནྣ་ཊྛཱ་ནནྟི པཾ་སཱུ་ཧི, ཝཱ་ལི་ཀཱ་ཧི ཝཱ ནི་ཙི་ཏཾ ནི་སི་ནྣ་ཊྛཱ་ནཾ. ས་ར་པོ་ངྑེ་ནཱཏི ས་ར་སྶ པོ་ངྑ་པྤ་དེ་སེ་ན, ས་ར་པོ་ངྑ་ས་ཉྙི་ཏེ་ན ཝཱ མ་གྒེ་ན. ཨ་ཀྐ་ནྟནྟི ཨ་ཀྐ་ནྟ་ཊྛཱ་ནཾ. ཏ་ཀྐ་གོ་ལི༹་ཀ་ས་དི་སཱ་ནཾ, ས་རཱི་ར་གྷཾ་ས་ན་ཏྠཾ ཀ་ཏ ཀུ་རུ་ཝི་ནྡ་གོ་ལ༹་ཀཱ་ནཾ ཝཱ ཨཱ་ཝ་ལི༹ ཝ་ཊྚ་ནཱ་ཧཱ་རོ. ཝཾ་ས་ཏོཏི པི་ཊྛི་ཝཾ་ས་ཏོ. མ་ཎྜ་ལེཏི བྷི་ཏྟི་པཱ་དཱ་ནཾ མ་ཏྠ་ཀེ ཋ་པི་ཏ་མ་ཎྜ་ལ་ཀེ སཱི་ས་གྒེ་ན པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནྟི. ན ཨེ་ཝཾ ཕཱ་སུ་ལི༹་ཡོཏི ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་གོ་པཱ་ན་སི་ཡོ པ་པ་ཏཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ན ཨེ་ཝཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ཕཱ་སུ་ཀཱ་པི པ་པ་ཏཱ ཋི་ཏཱ.

ཨོ་ཀྑཱ་ཡི་ཀཱཏི ཨ་ཝ་ཀྑཱ་ཡི་ཀཱ, ཧེ་ཊྛཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནཱ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་རཱུ་པཱ, ནི་ནྣ་ཏ་རཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡཱ་ཝ པི་ཊྛི་ཀ་ཎྚ་ཀཾ་ཨ་ལླཱི་ནཱ ཧོ་ཏཱིཏི མ་ཡ྄ཧཾ ཨུ་ད་ར་ཙྪ་ཝི ཡཱ་ཝ པི་ཊྛི་ཀ་ཎྚ་ཀཾ, ཏཱ་ཝ ཏཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ལླཱི་ནཱ ཧོ་ཏི ཨུ་ད་རི་ཡ་སྶ པ་རི་ཀྑ་ཡེ་ན ཨ་ནྟཱ་ན་ཉྩ སུ་ཊྛུ་མི་ལཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ. བྷཱ་རི་ཡ་བྷཱ་རི་ཡཱཏི ག་རུ་ཏ་རཱ. ས་ཧ་ཨུ་ད་ར་ཙྪ་ཝིཾ པི་ཊྛི་ཀ་ཎྚ་ཀཾ, ས་ཧ་པི་ཊྛི་ཀ་ཎྚ་ཀཾ ཨུ་ད་ར་ཙྪ་ཝི་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ནེ་ཝ ནི་ཀྑ་མ་ཏི ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ས་བྦ་སོ ཝི་སུ་ཀྑ་ཏྟཱ. པཱུ་ཏི་མཱུ་ལཱ་ནཱིཏི ལོ་མ་མཱུ་ལཱ་ནཾ པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ན་ཀེ མཾ་སེ ལོ་ཧི་ཏེ ཙ པ་རི་ཀྑཱི་ཎེ ཏཱ་ནི སུ་ཀྑཱ་ནི ཋཱ་ན་ཏོ བྷ་ཊྛཱ་ནི ཨ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ‘‘པཱུ་ཏི་མཱུ་ལཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨ་དྷི་ག་ཏཱཏི ཨི་དཱ་ནི ཨ་དྷི་ག་ཏཱ. ཡ་ཐཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཀི་ཉྩཱ་པི མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ པ་རི་པཱ་ཀ་ག་ཏ་ཉཱ་ཎཱ ཝ་སཱི་བྷཱུ་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཡ་ཐཱ ཙ ནེ་སཾ ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙཱ་རོ, ན ཏ་ཐཱ ཏ་དཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏ་དེ་ཝཱཏི ཡཾ ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ཏཾ, ཨེ་ཏ་དེ་ཝ ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏ་སྨིཾ པཱ་ཋ་པ་དེ་སེ ཡུ་ཏྟཾ པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ཨ་ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱཏི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ན་ནུ་རཱུ་པོ སི་ཡཱ ‘‘ཨི་མི་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་ཏྟེ.

ཨཱ་ཧཱ་ར་སུ་དྡྷི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

སཾ་སཱ་ར་སུ་དྡྷི་ཨཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༦༠. སཾ་སཱ་རེ་ནཱཏི ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཙ་ཝ་ནུ་པ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན བྷ་ཝེ་སུ སཾ་ས་ར་ཎེ་ན. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ –

‘‘ཁ་ནྡྷཱ་ན་ཉྩ པ་ཊི་པཱ་ཊི, དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ན ཙ;

ཨ་བྦོ་ཙྪི་ནྣཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ, སཾ་སཱ་རོ་ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༦༡༩; དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༩༥; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢.༦༠; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༤.༡༩༩; དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ; ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༢༦; སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༢༣; ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༣༩; ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ༡༤, ༥༨; ཐེ་ར་གཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༦༧, ༩༩; བུ. ཝཾ. ཨ་ཊྛ. ༥༨; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཊྛ. ༦; པ་ཊི. མ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡.༡༡༧; ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༡.༡༢༧; ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༤.༩; སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.༡);

བ་ཧུ་ཀནྟི བ་ཧུ་ཀཱ་ལཾ བ་ཧུ་ཀྑ་ཏྟུཾ. ཨུ་པ་པ་ཛྫི་ཏྭཱཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ. ཨཱ་ཝཱ་སེ་ནཱཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ས་ཏྟཱ་ཝཱ་སེ ཨཱ་ཝ་ས་ནེ་ན ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཛཱི་ཝ་ནེ་ན. ཁ་ནྡྷཱ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་ས་སྶ ཏེ་ན ཏེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. བ་ཧུ་ཡཱ་གེཏི ཨ་ཛ་སཱུ་ཀ་ར་གོ་མཱ་ཡྭཱ་དི་ཀེ བ་ཧུ་ཝི་དྷེ མ་ཧཱ་ཡ་ཉྙེ. བ་ཧུ་ཨ་གྒཱིཏི ཝཱ་ཙཱ་པེ་ཡྻཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནྟ་མ་སོ པཱ་ཀ་ཡ་ཉྙཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ བ་ཧུ་ཀེ་པི ཨ་གྒཱི པ་རི་ཙ་ར་ཎེ་ན.

༡༦༡. བཱ་ལ་དཱ་ར་ཀོ་པི ‘‘ད་ཧ་རོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ‘‘ཡུ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་པ་ཋ་མ་ཝ་ཡཱ ས་ཏྟཱ ས་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ལི་ཏ་སི་རཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི པ་ཋ་མ་ཝ་ཡེ ཋི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སུ་སུ་ཀཱ་ལ༹་ཀེ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཛ་རཱ་ཛི་ཎྞོཏི ཛ་རཱ་ཡ ཛི་ཎྞོ, ན ཨ་ཀཱ་ལི་ཀེ་ན ཛ་རཱ་ཡ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ. ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏ་བུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཝུ་དྡྷོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒོ’’ཏི, ཨཱ་རོ་ཧ་པ་རི་ཎཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཝུ་དྡྷི་ར་ཧི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཛཱ་ཏི་མ་ཧ་ལླ་ཀོཏི ཛཱ་ཏི་ཡཱ མ་ཧ་ལླ་ཀོ, ན བྷོ་ག་པ་རི་ཝཱ་རཱ་དཱི་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་དྡྷ་ག་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་དྡྷ-ས་དྡོ དཱི་གྷ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་ཙཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བ་ཧུ་ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ག་ཏོ’’ཏི. ཝ་ཡོཏི་ཨཱ་དི་པ་ད་ལོ་པེ་ནཱ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡ’’ནྟི. པ་ད་ས་ཏ་མྤི…པེ… ས་མ་ཏྠ་ཏཱཏི པ་ད་ས་ཏ་མྤི པ་ད་ས་ཧ་སྶ་མྤི སོ་ཏ་པ་ཐ་མཱ་ག་ཙྪ་ནྟ་མེ་ཝ ཨུ་གྒ་ཧ་ཎ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ. ཨ་ཡ་ཉྩ ག་ཏི་ཡཱ བྱཱ་པཱ་རོ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ ག་ཧ་ཎ་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་དེ་ཝཱཏི པ་ད་ས་ཏ་མྤི པ་ད་ས་ཧ་སྶ་མྤི. ཨཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨ་པི་ལཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཧ་ད་ཡེ དྷཱ་ར་ཎཾ. ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་ནཾ ཡ་ཐཱ ན པ་མུ་ཊྛཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨུ་པེ་ཙྩ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ནི་བ་ནྡྷ་ནཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན ས་ཏི་ཡཱ བྱཱ་པཱ་རོ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ. པཱ་ལི༹་ཡ་ཉྩ ‘‘པ་ར་མཱ་ཡ ག་ཏི་ཡཱ ཙ ས་ཏི་ཡཱ ཙ དྷི་ཏི་ཡཱ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, པ་ར་ཏོ ཙ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ག་ཏི་མ་ནྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མ་ཏྠ་ཝཱི་རི་ཡཾ དྷི་ཏི ནཱ་མཱཏི ཝི་སི་ཊྛ་ཝི་ས་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་ཏི་ས་མཱ་ཡོ་གཾ ཏ་སྶ དཱི་པེ་ཏི. ཏ་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ག་ཏི་ས་ཏི་དྷི་ཏཱི་ཧི སུ་བྷ་དྷཱ་ཏ་ཝ་ཙཱི་པ་རི་ཙི་ཏ་སྶ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ ཡུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་ད་སྶ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ.

ད་ལ༹ྷཾ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༩.༣༨) ཐི་རཾ དྷ་ནུ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ད་ལ༹ྷ་དྷ་ནྭཱ, སོ ཨེ་ཝ ཨི་དྷ ‘‘ད་ལ༹ྷ་དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. པ་ཊི་ས་ཏྟུ་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏྠཾ དྷ་ནུཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི དྷ་ནུ་གྒ་ཧོ, སོ ཨེ་ཝ ཨུ་སུཾ ས་རཾ ཨ་ས་ཏི ཁི་པ་ཏཱི་ཏི ཨི་སྶཱ་སོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྷ་ནུཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ཨི་སྶཱ་སོ’’ཏི. དྭི་ས་ཧ་སྶ་པ་ལཾ ལོ་ཧཱ་དི་བྷཱ་རཾ ཝ་ཧི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཾ དྭི་ས་ཧ་སྶ་ཐཱ་མཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྭི་ས་ཧ་སྶ་ཐཱ་མཾ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ད་ཎྜེཏི དྷ་ནུ་ད་ཎྜེ. ཡཱ་ཝ ཀ་ཎྜ་པྤ་མཱ་ཎཱཏི དཱི་གྷ་ཏོ ཡ་ཏྟ་ཀཾ ཀ་ཎྜ་སྶ པ་མཱ་ཎཾ, ཏ་ཏྟ་ཀེ དྷ་ནུ་ད་ཎྜེ ཨུ་ཀྑི་ཏྟ་མ་ཏྟེ ཨཱ་རོ་པི་ཏོ ཙེ་ཝ ཧོ་ཏི ཛི་ཡཱ་ད་ཎྜོ, སོ ཙ བྷཱ་རོ པ་ཐ་ཝི་ཏོ མུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨི་དཾ ‘‘དྭི་ས་ཧ་སྶ་ཐཱ་མཾ ནཱ་མ དྷ་ནཱུ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་སི་པྤོཏི ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་དྷ་ནུ་སི་པྤོ. ཀ་ཏ་ཧ་ཏྠོཏི ཐི་ར་ཏ་རཾ ལ་ཀྑེ་སུ ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷ་ན་ས་ར་ཀྑེ་པོ. ཨཱི་དི་སོ པ་ན ཏ་ཏྠ ཝ་སཱི་བྷཱུ་ཏོ ཀ་ཏ་ཧ་ཏྠོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཎྞ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝོ’’ཏི. ཀ་ཏཾ རཱ་ཛ་ཀུ་ལཱ་དཱི་སུ ཨུ་པེ་ཙྩ ཨ་ས་ནཾ ཨེ་ཏེ་ན སོ ཀ་ཏཱུ་པཱ་ས་ནོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘རཱ་ཛ་ཀུ་ལཱ་དཱི་སུ ད་སྶི་ཏ་སི་པྤོ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནྟོ་སུ་སི་ར་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ ས་ལླ་ཧུ་ཀཾ ཀ་ཏཾ.

ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏཱིཏི ཨུ་དི་ཀྑ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཏེ་སཾ ཝཱ་རོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ཋ་མཾ པུ་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཡཾ དུ་ཏི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་ཙྪ་ན་ཝཱ་རོ ཏཱ་དི་ས་སྶ པ་ཉྙ་ཝ་ཏོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི སུ་ཁུ་མ་སྶ ཨ་ནྟ་ར་སྶ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ. བུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ན ཝཱ་རོཏི ཨཱི་དི་སེ ཋཱ་ནེ བུ་དྡྷཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཝཱ་རོ ཨ་ཉྙེ་སཾ ན་པ་ཉྙཱ་ཡ་ན་ཏོ བུ་དྡྷཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡ་ན་ཏཾ ཡུ་ཏྟི་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝི་ད་ཏྠི་ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལ་ཚཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ངྒྷཱ་ཊ་མ་ཏྟེ ཁ་ཎེ ཨ་ནེ་ཀ-ཀོ་ཊི་ས་ཧ་སྶ-ཙི་ཏྟ་པ་ཝ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ‘‘ཝི་ད་ཏྠི་ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལ་ཚཱ་ཡཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ པུ་རེ་ཏ་རཾ་ཡེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ…པེ… ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ལ་ཧུ་ཏ་རཱ་པི ས་ཏྠུ དེ་ས་ནཱ་པ་ཝ་ཏྟི ཨ་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏི་ཊྛ་ནྟུ ཝཱ ཏཱ་ཝ ཨེ་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སོ་ལ༹་ས པ་དཱ་ནི ཀ་ཐེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ལོ་ཀི་ཡ་ཛ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་པ་དུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་ཀྑ་ཎེ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཊྛ་ཝཱི་ས་ས་ཏ་པ་དཱ་ནི ཀ་ཐེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶ་པི ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

དྷ་མྨོཏི པཱ་ལི༹. པ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་དཾ, ཏ་ད་ཏྠོ. ཨ་ཏྠཾ བྱ་ཉྫེ་ཏཱི་ཏི བྱ་ཉྫ་ནཾ, ཨ་ཀྑ་རཾ. ཏ་ཉྷི པ་ད་ཝཱ་ཀྱ་ཀྑ་ར་བྷཱ་ཝེ་ཧི པ་རི་ཙྪི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཏཾ ཏཾ ཨ་ཏྠཾ བྱ་ཉྫེ་ཏི པ་ཀཱ་སེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨ་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ན་ནྟི པཱ་ལི༹་ཡཱ པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཾ, ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ བྱ་ཉྫ་ན་ཀཾ ཨ་ཀྑ་ར’’ནྟི. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་པ་རཱ་པ་རེ་ཧི པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནེ་ཧི སུ་ཙི་ར་མྤི ཀཱ་ལཾ ཀ་ཐེ་ནྟ་སྶ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ན ཀ་དཱ་ཙི ཏེ་སཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པ་ཉྷཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་ཉྷ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ, ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ. ཨ་པ་རི་ཀྑ་ཡ་པ་ཊི་བྷཱ་ནཱ ཧི བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ, ཡ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན་ཏྠི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཧཱ་ནཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༣.༡༤༡, ༣༠༥; ཝི་བྷ. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༡.སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ). ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཀིཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཐཱ ཨཱ་ས་ནྣ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་སྶ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨི་ཏ་རཱ་ཡ ཙ ཝི་སེ་སཱ་ཏཱ་ཝོ་ཏི པ་ཋ་མ་བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་མྤི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་མྤི པ་ཙྪི་མ་བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་མྤི ས་དི་ས་མེ་ཝ. ཨཱ་སཱི་ཏི་ཀ་ཝ་སྶ་ཏོ པ་རཾ པ་ཉྩ་མོ ཨཱ་ཡུ་ཀོ་ཊྛཱ་སོ.

༡༦༢. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ནཱ་ག་ས་མཱ་ལ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ཨ་བྦྷུ་ཏ་པ་ཝེ་ད་ན་མུ་ཁེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ལོ་མཱ་ནཾ ཧ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཝེ་དི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ལོ་མ་ཧཾ་ས་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡོ’’ཏི ནཱ་མཾ ག་ཧི་ཏཾ, ཏ་ཐཱ་པི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དི-ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ-ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན སོ་ལ༹་ས་ས་མཱུ་ཧ་ཏོ སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སྶ ན་ད་ནེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་དོ’’ཏྭེ་ཝ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ར་མ་ཧཱ་ཐེ་རེ་ཧི ནཱ་མཾ ཋ་པི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༣. མ་ཧཱ་དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༦༣. ཏ་ཏོ པ་རནྟི ཏི་ཎྞཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི ས་ངྒྷོ ཙ་ཏུ་ཝ་གྒ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་དི་ཀ་མྨེ་ཧི པ་ཊི་ཀ་མྨ་པྤ་ཏྟ་ཏྟཱ. གཱ་མཾ ག་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི གཱ་མཾ ཨུ་དྡི་སྶ ག་ཏ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ པ་ཝི་སི་ཏུཾ ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟཱ ‘‘པ་ཝི་སིཾ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. པ་རི་ཉྙནྟི པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཾ. སཱ ཧི ས་མ་ཏི་ཀྐ་མོ, ན ཨི་ཏ་རཱ. རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་སུ་པཱིཏི ‘‘རཱུ་པཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙཾ, ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙ’’ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཀཱ་མཾ ས་བྦེ་སཾ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་དི་པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ ས་མ་ཡོ ན་ཏྠི, ཡེ་སཾ པ་ན ཨ་ཏྠི, ཏེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ས་ཀ་ས་མ་ཡཾ ཛཱ་ན་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཡ་ཏོ ཡ་ཏོ ཁོ བྷོ ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧི…པེ… པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཁོ བྷོ ཀཱ་མཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ་པི ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་པྤ་ཧཱ་ན་ས་ཉྙཱ་ཡ ཀཱ་མཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙཾ པ་ཉྙ་པེ་ཡྻུཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཝ་ད་མཱ་ནཱ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཏཱ་དི་ས་སྶ ཨཱ་ག་མཱ་དྷི་ག་མ་སྶཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་པ་རི་ཉྙཱ་སུཔི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཝུ་ཙྩེ་ཐཱཏི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ. དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་པཱིཏི ‘‘ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡཱ ཝཱ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ཝཱ་ཀྱེ་པི. ཏེ ཀི་ར བྷི་ཀྑཱུ.

༡༦༥. ན ཙེ་ཝ ས་མྤཱ་ཡི་སྶ་ནྟཱིཏི ན ཙེ་ཝ ས་མྨ་དེ་ཝ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ག་མེ་སྶ་ནྟི ཉཱ་པེ་སྶ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི. ཡ་སྨཱ ཨ་ཝི་ས་ཡེ པ་ཉྷོ པུ་ཙྪི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་པ་ཛྫི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་དེ་ཝ་ཀེཏི ཨ་རཱུ་པ་དེ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཏེ ཧི ལོ་ཀི་ཡ་དེ་ཝེ་ཧི དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ་དི་ནཱ ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ. ས་མཱ་ར་ཀེཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ས་བྲ་ཧྨ་ཀེ་ཏི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་བྲ་ཧྨ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་མ་ཎགྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་བྦ་ཛི་ཏེ, བྲཱ་ཧྨ་ཎགྒ་ཧ་ཎེ་ན ཛཱ་ཏི་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ, པུ་ན དེ་ཝགྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་མྨུ་ཏི་དེ་ཝེ, མ་ནུ་སྶ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་མ་ནུ་སྶ་ཀཱ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡ་ཏི. ལོ་ཀ་པ་ཛཱགྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ད་སྶི་ཏ་མེ་ཝ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨཱ་རཱ་དྷ་ནཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་མ་རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨ་སྶཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝ་བོ་དྷོ ཨེ་ཝ ཨི་ཏོ བཱ་ཧི་ར་ཀཱ་ནཾ ན་ཏྠི, ཀུ་ཏོ པ་ཝེ་ད་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

༡༦༦. ཙི་ཏྟཱ་རཱ་དྷ་ནནྟི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་པ་ཝེ་ད་ནེ་ན པ་རེ་སཾ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཏོ་ས་ནཾ. བ་ནྡྷ་ན་ཊྛེ་ན གུ་ཎཱ་ཏི ཀཱ་མ་རཱ་ག་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སུ་པི བ་ནྡྷ་ན་ཊྛོ ཝུ་ཏྟོ, ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཊྛོ ཝཱ གུ་ཎ་ཊྛོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ར་ཡ་ནྟཱིཏི ཏ་ར་མཱ་ནཱ ཡ་ནྟི ག་ཙྪ་ནྟི. ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷི་ནྣ་པ་ཋ་མཱ་དི་ཝ་ཡཱ ཨེ་ཝ ཙི་ཏྟ་ཏཱ རཱ་སི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཡོ་གུ་ཎཱ་ཏི ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘རཱ་ས་ཊྛོ གུ་ཎ་ཊྛོ’’ཏི. ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱཏི ཝཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཏཾ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ཧི ཝི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ. སོ་ཏ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱཏི ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ, ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ པ་ཏྟཱ. ཀ་མ་ནཱི་ཡཱཏི ཀཱ་མེ་ཏ་བྦཱ. མ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀཱཏི མ་ནོ་ཧ་རཱ. ཨེ་ཏེ་ན པ་རི་ཀ་པྤ་ན་ཏོ་པི ཨི་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. པི་ཡ་ཛཱ་ཏི་ཀཱཏི པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝཱ. ཀཱ་མཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཱཏི ཀཱ་མ་རཱ་གེ་ན ཨུ་པེ་ཙྩ ས་ནྡྷཱ་ནི་ཡཱ ས་མྦ་དྡྷཱ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༦.༦༣) ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི.

༡༦༧. ས་ཉྙཾ ཋ་པེ་ཏྭཱཏི ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ངྒུ་ལི་ཀཱ་དི་པ་བྦེ ག་ཧི་ཏེ ས་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཧ་སྶ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཉྙཱ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎ་ནཱ. ཨ་ཙྪི་དྡ་ག་ཎ་ནཱཏི ‘‘ཨེ་ཀཾ དྭེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཝ་ནྟ་ཝི་དྷི་ནཱ ནི་ར་ནྟ་ར་ག་ཎ་ནཱ. པི་ཎྜ་ག་ཎ་ནཱཏི ས་ངྐ་ལ་ན་པ་ཊུ་པྤཱ་ད་ནཱ་དི་ནཱ པི་ཎྜི་ཏྭཱ ག་ཎ་ནཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཁེ་ཏྟཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་ས་ནཾ ཀ་སཱིཏི ཀ་སི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་བྦོ ཀ་སི་པ་ཊི་བ་དྡྷོ ཛཱི་ཝི་ཀཱུ་པཱ་ཡོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་སཱི་ཏི ཀ་སི་ཀ་མྨ’’ནྟི. ཛ་ངྒྷ་ཝ་ཎི་ཛྫཱཏི ཛ་ངྒྷ་ས་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཎི་ཛྫཾ ཨཱ་ཧ, ཐ་ལ་ཝ་ཎི་ཛྫཱཏི ས་ཀ་ཊ་ས་ཏྠ་ཝ་སེ་ན. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ནཱ་ཝཱ་པ་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝོ་ཧཱ་རཾ. ཝ་ཎི་པྤ་ཐོཏི ཝ་ཎི་ཛ་མ་གྒོ, དཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན སཾ་ཝོ་ཧཱ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་སཱུ་ནཾ ཨ་ས་ན་ཀ་མྨཾ ཨི་སྶ་ཏྟཾ, དྷ་ནུ་སི་པྤེ་ན ཛཱི་ཝི་ཀཱ, ཨི་དྷ པ་ན ཨི་སྶ་ཏྟཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨི་སྶ་ཏྟཾ, ས་བྦ་ཨཱ་ཝུ་དྷ་ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཝུ་དྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཀ་མྨ’’ནྟི. པོ་རོ་ཧི་ཙྩཱ་མ་ཙྩ་ཀ་མྨཱ་དི རཱ་ཛ་ཀ་མྨཾ.ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ར་ཐ་སི་པྤ་ཁ་ཏྟ་ཝི་ཛྫཱ་སི་པྤཱ་དི-ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཾ མ་ཧཱ་སི་པྤཾ ཁུ་དྡ་ཀ་སི་པྤ་ཉྩ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. སཱི་ཏ་སྶ པུ་ར་ཀྑ་ཏོཏི སཱི་ཏ་སྶ པུ་ར་ཏོ ཀ་ཏོ. ཡོ ཧི སཱི་ཏ་ཀཱ་ལེ ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ཧེ་ཏུ སཱི་ཏ་ལ་པ་དེ་སཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏི, སོ ཝཱ་ལ༹་མི་གཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཡ སཱི་ཏེ་ན པ་རི་པཱ་ཏི་ཡ་མཱ་ནོ ཏེ་ན པུ་ར་ཏོ ཀ་ཏོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱི་ཏེ་ན བཱ་དྷི་ཡ་མཱ་ནོ’’ཏི. ཨུ་ཎྷ་སྶ པུ་ར་ཀྑ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་རི་ཏྭཱཏི སཾ་ས་པྤི་ཏྭཱ. གྷ་ཊྚི་ཡ་མཱ་ནོཏི ཧིཾ་སི་ཡ་མཱ་ནོ བཱ་དྷི་ཡ་མཱ་ནོ. ཨཱ་བཱ་དྷ་ནཾ ཨཱ་བཱ་དྷོ, པཱི་ལཱ༹་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀཱ་མ་ཧེ་ཏུནྟི ཝཱ བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཝི་ས་མཾ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༧༠). ཏ་ཐཱ སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་མཱ་ན་མེ་ཝ ཧེ་ཏཱུ’’ཏི. ཀཱ་མཱ་ནཾ ཧེ་ཏཱུཏི ཨེ་ཏྠ པུ་རི་མ་པ་དཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་མ་ཡུ་ཏྟཾ ཏ་ད་ཉྙ་པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་ཀྑེ་པཱ་པ་ཏྟི་ཏོ, ཏ་ཐཱ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་དཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཀ་དཱ་ཙི ཨ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་སྶ་པི ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏོཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀ་ཝཱི་རི་ཡེ་ནཱ’’ཏི. ཏཾ ཝཱི་རི་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཛཱི་ཝི་ཀ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀ་ཝཱི་རི་ཡཾ. པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ གྷ་ཊེ་ནྟ་སྶཱཏི ཨཱ་ར་མྦྷ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ནི་ར་ནྟ་རཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟ་སྶ. ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣ་བ་ལ་ཝ་སོ་ཀེ་ན སོ་ཙ་ཏཱིཏི ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་པེ་ན ཨ་ནྟོ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏི. ཀཱ་ཡེ ཨུ་པྤ་ནྣ་དུ་ཀྑེ་ནཱཏི ཏ་སྶེ་ཝ སོ་ཀ་སྶ ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡེ ཨུ་པྤ་ནྣ་དུ་ཀྑེ་ན. སོ་ཀུ་དྡེ་སེ་ན ཏཾ ཏཾ ཝི་པྤ་ལ་པེ་ནྟོ ཝཱ པ་རི་དེ་ཝ་ཏི. ཨུ་རཾ ཏཱ་ལེ༹་ཏྭཱཏི ཝ་ཀྑ་པྤ་དེ་སཾ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ. ‘‘མོ་གྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི པ་རི་དེ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཉྩེ་ཝ ས་མྨོ་ཧཱ་པ་ཛྫ་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཉྩ. མེཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ནོཏི པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ཝོ་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ཏོ, བྱཱ་མཱུ་ལ༹ྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ སོ་ཀ་ཝ་སེ་ན.

༡༦༨. ཨི་དྷ ཀཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཀཱ་མཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ, ནཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མོ་པི ག་ཧི་ཏོ ཨེ་ཝ. ཨ་སི་ཙ་མྨནྟི ཨེ་ཏྠ ཙ་མྨགྒ་ཧ་ཎེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཙ་མྨ་མ་ཡ་སྶ, ཙ་མྨ་པ་རི་སི་བྦི་ཏ་སྶེ་ཝ ཝཱ ག་ཧ་ཎཾ, ཨ་ཐ ཁོ ས་བྦ་སྶ་པི ཨཱ་ཝུ་དྷ་བཱ་དྷ་ཀ་སྶ ག་ཧ་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཁེ་ཊ་ཀ་ཕ་ལ་ཀཱ་དཱི་ནཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་རཱ་དི་ས་ངྒ་ཧོ. དྷ་ནུ་ཀ་ལཱ་པཾ ས་ནྣ་ཡ྄ཧི་ཏྭཱཏི དྷ་ནུ་ཉྩེ་ཝ ཁུ་ར་པྤ་ཏཱུ་ཎི་ཉྩ ས་ནྣ་ཡ྄ཧི་ཏྭཱ, དྷ་ནུ་ད་ཎྜ་སྶ ཛི་ཡཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་པི (ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༥.༧༦) དྷ་ནུ་ནོ ས་ནྣ་ཡ྄ཧ་ན་ནྟི. དྭི་ནྣཾ སེ་ནཱ་ནཾ བྱཱུ་ཧ་སཾ་ཝི་དྷཱ་ནེ་ན ཝཱ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱཱུ་ལ༹ྷཾ. ཝི་ཛྫོ་ཏ་ལ་ནྟེ་སཱུཏི ནི་སི་ཏ་པཱི་ཏ་ཕ་ལ་ཏཱ་ཡ ཝི་ཛྫོ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་སུ.

པཱ་ཀཱ་ར་ས་མཱི་པཱ་ཏི་ས་ངྑཱ་ར་ཏཱ་ཡ པཱ་ཀཱ་ར་པཱ་དཱ ཨུ་པ་ཀཱ་རི་ཡོ, ཡཱ ‘‘ཨུ་དྡཱ་པཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ས་ཏ་ད་ནྟེ་ནཱཏི ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་ད་ནྟ་ཀེ་ན, ཡ་སྶ ཏི་ཁི་ཎ་ད་ནྟཱ་ནི ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏཱ་ནི མཱུ་ལཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཨ་ཏི་བྷཱ་ར་ཏཱ་ཡ ད་ས་ཝཱི་ས་མ་ཏྟཱ་པི ཛ་ནཱ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི, ཡ་ནྟ་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཋ་པེ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛ་ད་ནྟཱ་ཀཱ་རེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨོ་མ་དྡ་ནྟཱིཏི ཨོ་ཊྛ་པེ་ནྟི.

༡༦༩. ས་ནྡྷི་མྤི ཚི་ནྡ་ནྟི ཙོ་རི་ཀཱ་ཡ ཛཱི་ཝི་ཏུ་ཀཱ་མཱ. ནི་ལློ་པནྟི ནི་སྶེ་ས་ཝི་ལོ་པཾ, ཨེ་ཀཾ པ་རི་ཏྟཾ གཱ་མཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩི་པི ག་ཡ྄ཧཱུ་པ་གཾ ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱ ཀ་ར་མ་ར་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ཧཱ་ཝི་ལོ་པ’’ནྟི. པ་ནྠ་དུ་ཧ་ན་ཀ་མྨཾ ཨ་ཊ་ཝི་མ་གྒེ ཋ་ཏྭཱ ཨ་དྡྷི་ཀཱ་ནཾ ཝི་ལུ་མྤ་ནཾ. པ་ཧཱ་ར་སཱ་དྷ་ན་ཏྠཾ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༢.༡) ད་ཎྜ་པྤ་ཧཱ་ར་སྶ སུ་ཁ་སི་དྡྷི་ཨ་ཏྠཾ. ཀ་ཉྫི་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟཾ ཀ་ཉྫི་ཡཾ, ཨཱ་ར་ནཱ་ལཾ. ཡཾ ‘‘བི་ལ་ངྒ’’ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ཡ་ཏྠ སི་ཉྩ་ཏི, སཱ ཀ་ཉྫི་ཡ་ཨུ་ཀྑ་ལི་ཀཱ. བི་ལ་ངྒ་ཐཱ་ལི་ཀ་ས་དི་ས་ཀ་ར་ཎཾ བི་ལ་ངྒ་ཐཱ་ལི་ཡཾ. སཱི་ས་ཀ་པཱ་ལཾ ཨུ་པྤཱ་ཊེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཡོ་གུ་ལ༹་པ་ཝེ་ས་ན་པྤ་མཱ་ཎཾ ཚི་དྡཾ ཀ་ཏྭཱ. ས་ངྑ་མུ་ཎྜ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎནྟི ས་ངྑཾ ཝི་ཡ མུ་ཎྜ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ.

རཱ་ཧུ་མུ་ཁ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎནྟི རཱ་ཧུ་མུ་ཁ་ག་ཏ-སཱུ་རི་ཡ་ས་དི་ས-ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཛོ་ཏི་མཱ་ལི་ཀནྟི ཛོ་ཏི་མཱ་ལ་ཝ་ནྟཾ ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཧ་ཏྠ་པ་ཛྫོ་ཏི་ཀནྟི ཧ་ཏྠ་པ་ཛྫོ་ཏ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨེ་ར་ཀ་ཝ་ཏྟ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎནྟི ཨེ་ར་ཀ་ཝ་ཏྟ་ས་དི་སེ ས་རཱི་ར་ཏོ བ་དྡྷེ ཨུ་པྤཱ་ཊ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཙཱི་ར་ཀ་ཝཱ་སི་ཀ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎནྟི ས་རཱི་ར་ཏོ ཨུ་པྤཱ་ཊི་ཏ་བ་དྡྷ་ཙཱི་ར་ཀཱ་ཧི ནི་ཝཱ་སཱ་པ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཏཾ ཀ་རོ་ནྟཱ ཡ་ཐཱ གཱི་ཝ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བ་དྡྷེ ཀ་ནྟི་ཏྭཱ ཀ་ཊི་ཡ་མེ་ཝ ཋ་པེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ གོ་པྥ་ཀ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཀ་ནྟི་ཏྭཱ ཀ་ཊི་ཡ་མེ་ཝ ཋ་པེ་ནྟི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཀ་ཊི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཀ་ནྟི་ཏྭཱ གོ་པྥ་ཀེ་སུ ཋ་པེ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཎེ་ཡྻ་ཀ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎནྟི ཨེ་ཎཱི་མི་ག་ས་དི་ས་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨ་ཡ་ཝ་ལ་ཡཱ་ནི ད་ཏྭཱཏི ཨ་ཡ་ཝ་ལ་ཡཱ་ནི པ་ཊི་མུ་ཉྩི་ཏྭཱ. ཨ་ཡ་སཱུ་ལཱ་ནི ཀོ་ཊྚེ་ནྟཱིཏི ཀ་པྤ་ར་ཛ་ཎྞུ་ཀ་ཀོ་ཊཱི་སུ ཨ་ཡ་སཱུ་ལཱ་ནི པ་ཝེ་སེ་ནྟི. ནྟི ཏཾ ཏ་ཐཱ་ཀ་ཏ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ ས་ཏྟཾ.

བ་ལི༹་ས་མཾ་སི་ཀནྟི བ་ལི༹་སེ་ཧི མཾ་སུ་པྤཱ་ཊ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཀ་ཧཱ་པ་ཎི་ཀནྟི ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་མ་ཏྟ་སོ ཚི་ནྡ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཀོ་ཊྚེ་ནྟཱིཏི ཚི་ནྡ་ནྟི. ཁཱ་རཱ་པ་ཏ་ཙྪི་ཀནྟི ཏ་ཙྪེ་ཏྭཱ ཁཱ་རཱ་ཝ་སི་ཉྩ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. པ་ལི་གྷ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཀནྟི པ་ལི་གྷ་སྶ ཝི་ཡ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཾ ཀ་རོ་ནྟི ཨ་ཡ་སཱུ་ལ་སྶ ཀོ་ཊྚ་ནེ་ན. པ་ལཱ་ལ་པཱི་ཋ་ཀནྟི པ་ལཱ་ལ་པཱི་ཋ་སྶ ཝི་ཡ ས་རཱི་ར་སྶ སཾ་ཝེ་ལླ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཀཱ་ར་ཎི་ཀཱཏི གྷཱ་ཏ་ན་ཀཱ་ར་ཀཱ. པ་ལཱ་ལ་ཝ་ཊྚིཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ པ་ལཱ་ལ་པཱི་ཋཾ ཀ་རོ་ནྟཱ པ་ལཱ་ལ་ཝ་ཊྚིཾ ཀ་ཏྭཱ སཾ་ཝེ་ལླ་ན་ཝ་སེ་ན ནཾ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༢.༡) ཝེ་ཋེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཚཱ་ཏ་ཀེ་ཧཱིཏི བུ་བྷུ་ཀྑི་ཏེ་ཧི ཀོ་ལེ་ཡྻ་ཀ་སུ་ན་ཁེ་ཧི. བ་ལ་ཝ་ནྟོ ཧི ཏེ ཛ་ཝ་ཡོ་གྒཱ སཱུ་རཱ ཙ ཧོ་ནྟི. ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ས་མྤ་རེ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་མྤ་རཱ་ཡོ, པ་ར་ལོ་ཀོ. ཏ་ཏྠ བྷ་ཝོ་ཏི ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོ.

༡༧༠. ཚ་ནྡ་རཱ་གོ ཝི་ནཱི་ཡ་ཏི ཙེ་ཝ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི ཙ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ནི་བྦཱ་ནཾ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཝི་ན་ཡོ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ན་ཉྩཱཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦཱ་ན་ཉྷཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་མྨཱཏི ཨི་དཾ ཡོ ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ ཝི་ནེ་ཏི པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཏ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏཱི་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་ཧཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཉཱ་ཏ་ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ཧི པ་རི་ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏི. ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི? ཏ་ཐ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱཏི པ་རི་ཛཱ་ན་ན་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ.