༦. ཙེ་ཏོ་ཁི་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༥. ཙེ་ཏོ ཏེ་ཧི ཁི་ལ་ཡ་ཏི ཐ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཙེ་ཏོ་ཁི་ལཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཏྟ་སྶ ཐ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི. ཡ་སྨཱ ཏེ་ཧི ཨུ་པྤ་ནྣེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཨུ་ཀླཱ་པཱི་ཛཱ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་མ་ནུ་ཉྙཾ ཁེ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཙ ཁཱ་ཎུ་ཀ་ནི་ཙི་ཏཾ ཨ་མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀ་ཙ་ཝ་ར་བྷཱ་ཝཱ ཁཱ་ཎུ་ཀ་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཙི་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཙི་ཏྟཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱཏི ཏ་ཎྷཱ་པ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀུ་ས་ལ་ཙཱ་ར་སྶ ཨ་ཝ་ས་ར་ཙ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟཾ བ་དྡྷཾ ཝི་ཡ ས་མོ་རོ་དྷེ་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མུ་ཊྛི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཡ ག་ཎྷ་ནྟཱི’’ཏི. ས་དྡ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཙེ་ཏོ ཝི་རཱུ་པཾ ནི་བ་ནྡྷཱི་ཡ་ཏི སཾ་ཡ་མཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཙེ་ཏ་སོ ཝི་ནི་བ་ནྡྷཱ ཡ་སྶ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ སཱི་ལཾ ཨ་ཁ་ཎྜཱ་དི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷཾ ཝི་སེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ཀ་སི་རེ་ནེ་ཝ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ཝ་ཧཾ མ་ཧཱ་ས་ངྒྷ་ར་ཀྑི་ཏ་ཏྠེ་ར་སྶ ཝི་ཡ, སོ ཏཱ་དི་སེ་ན སཱི་ལེ་ན ཨི་མ་སྨིཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཝུ་དྡྷིཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལེ་ན ཝུ་དྡྷི’’ནྟི. ཡ་སྶ པ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟོ ཝི་རཱུ་ལ༹ྷ་མཱུ་ལོ ཝི་ཡ པཱ་ད་པོ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏོ, སོ སཱ་ས་ནེ ཝི་རཱུ་ལ༹ྷིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་གྒེ་ན ཝི་རཱུ་ལ༹ྷི’’ནྟི. ཡོ ས་བྦ་སོ ཀི་ལེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟོ, སོ ཨ་ར་ཧཱ སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ས་ཏི་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦཱ་ནེ་ན ཝེ་པུ་ལླ’’ནྟི. དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
བུ་དྡྷཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡོ ཝི་ཡ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ་པི ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་གུ་ཎཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀཱ་རཱི་ནཾ སཾ་ས་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ས་རཱི་རེ ཝཱ གུ་ཎེ ཝཱ ཀ་ངྑ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ད་ཡོ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་གུ་ཎཱ ག་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ‘‘དྭ་ཏྟིཾ་ས་ཝ་ར་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ’’མི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་བྦེ་པི ཨ་ན་ནྟཱ་པ་རི་མེ་ཡྻ་བྷེ་དཱ དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡ་གུ་ཎཱ ག་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎ་མེ་ཝ ཀ་ཏཾ ནཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀ་ངྑ་ཧཱིཏི ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ ཏེ གུ་ཎཱ ན བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ, བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ ཝཱ’’ཏི པ་ཏྠ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་ངྑ་ཏི. པུ་རི་མོ ཧི ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, ཨི་ཏ་རོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. ཝི་ཙི་ན་ནྟོཏི ཝི་ཙ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཏེ ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀི་ཙྪཾ དུ་ཀྑཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཀི་ཙྪ་པྤ་ཏྟི ཙ ཏ་ཏྠ ནི་ཙྪེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ནི་ཙྪེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱི’’ཏི. ཝི་ག་ཏཱ ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཏི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ. ཨ་དྷི་མོ་ཀྑཾ ན པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱིཏི ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏ’’ནྟི ཨོ་ཀ་པྤ་ན་ཝ་སེ་ན གུ་ཎེ་སུ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ནཱ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི. ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱཏི ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ. པ་སཱི་དི་ཏུནྟི ‘‘པ་ས་ནྣ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡ་གུ་ཎེ་ཧི བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི པ་སཱི་དི་ཏུཾ. ཨ་ནཱ་ཝི་ལོ ཨ་ཀཱ་ལུ་སྶོ ཧོ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ‘‘ཀ་ངྑ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ དུ་བྦ་ལཱ ཝི་མ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ‘‘ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ, ‘‘ནཱ་དྷི་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ བ་ལ་ཝ་ཏཱི, ‘‘ན ས་མྤ་སཱི་ད་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏི་ཝི་དྷཱ་ཡ་པི ཝི་མ་ཏི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙི་ཏྟ་ཀཱ་ལུ་སྶི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨཱ་ཏ་པྤཱ་ཡཱཏི་ཨཱ་དི་ཏོ ཏ་པ་ཏི ས་ནྟ་པ་ཏི ཀི་ལེ་སེ་ཏི ཨཱ་ཏ་པྤཾ, ཨཱ་ར་མྦྷ་དྷཱ་ཏུ, ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ. ཨ་ནུ་ཡོ་གཱ་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝ་ས་རོ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཡུ་ཉྫ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡོ་གོ, ནི་ཀྐ་མ་དྷཱ་ཏུ, ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཡོ་གཱ་ཡཱ’’ཏི. སཱ་ཏ་ཙྩཱ་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ས་ཏ་ཏ་སྶ ནི་ར་ནྟ་ར་པ་ཝ་ཏྟ་སྶ ཨ་ནུ་ཡོ་ག་སྶ བྷཱ་ཝོ སཱ་ཏ་ཙྩཾ, པ་ར་ཀྐ་མ་དྷཱ་ཏུ, ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ. པ་དྷཱ་ནཱ་ཡཱཏི ས་ནྟ་མེ་ཝཾ ཏི་ཝི་དྷ་དྷཱ་ཏུ་སཾ་ཝ་ཌྜྷི་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ས་མ་ཏྠཾ པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝཱི་རི་ཡཾ, ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨཱ་ཏ་པྤཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ན ན་མ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀ་ངྑཱ་ཝ་སེ་ན, པ་གེ་ཝ ཨ་ནུ་ཡོ་གཱ་དི་ཨ་ཏྠ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ཙ་ཏྟཱ་རི་པི པ་དཱ་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནི, ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝཱ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨཱ་ཏ་པྤ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་ཡོ་གཱ་དི་པ་དཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཏྠ་རི ཀ་ངྑཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་སྶ ཐ་དྡྷ་ཀ་ཙ་ཝ་ར་ཁཱ་ཎུ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཨཱ་པཱ་ད་ན་ཏོ ཙེ་ཏོ་ཁི་ལ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
སི་ཀྑཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་དྡྷ་མྨ་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨེ ཙ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དྷ་མྨེ ཙཱ’’ཏི. པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨེ ཡ་ཏྠ ཀ་ངྑཱ་ཡ ས་མྦྷ་ཝོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཡི་དཾ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ པ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཝ་སེ་ན་པི ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ སཾ་ས་ཡུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཙ པ་ཊི་ཝེ་དྷེ ཀ་ངྑཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷི་ག་མ་དྷ་མྨེ་པི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨེ་ཀ་ཙྩེ ‘‘ཀ་སི་ཎཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཀ་སི་ཎ་ནི་སྶ་ནྡོ ཨཱ་རུ་པྤཱ་ཏི, མེ་ཏྟཱ་དི་ནི་སྶ་ནྡོ ཙ་ཏུ་ཏྠ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཀ་ངྑ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ན་ཝ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རེ་སུ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཀ་ངྑཱ་པ་ཝ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཨ་སཾ་ཀི་ལེ་སི་ཀ་ཏྟཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ་ནཾ.
ཨེ་ཝ་རཱུ་པནྟི ཨེ་དི་སཾ སུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི-ཨུ་ཛུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི-ཉཱ་ཡ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི-སཱ་མཱི་ཙི་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི-ས་ངྑཱ་ཏཾ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་དཾ. ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱད་ཡོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་དྷ་མྨ་བྷཱུ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི མ་གྒ་ཕ་ལ་སི་ཀྑཱ་ཧི ཨི་མཱ་སཾ ཝི་སེ་སོ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སི་ཀྑཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་དྡྷ་མྨ་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་ཐཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཝ་ཏྠུ་ཏྟ་ཡ་སྶ སི་ཀྑཱ་ཡ ཙ གུ་ཎེ་སུ ཨ་ན་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་ཨ་ས་མྤ་སཱི་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙི་ཏྟ་སྶ ཐ་དྡྷ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་ས་པྤ་ན་པ་རི་ས་པྤ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་ཙ་ཝ་ར་ཁཱ་ཎུ་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཙ, ཨེ་ཝཾ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་སུ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཙ་ཎྜི་ཀྐཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཐ་དྡྷ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཨུ་པ་ཧ་ན་ན་ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀ་ཙ་ཝ་ར་ཁཱ་ཎུ་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་ཝི་ས་ཡཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ, པུ་གྒ་ལ་ཝི་ས་ཡཱ ཀཱ་ཙི ན་ཏྠཱི་ཏི ས་ངྒྷ་ཝི་ས་ཡཱ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ, སཱ་ས་ནི་ཀ་ཝ་སེ་ན ཙཱ་ཡཾ ཙེ་ཏོ་ཁི་ལ་དེ་ས་ནཱ་ཏི ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ཝི་ས་ཡོ་ཝ ཀོ་པོ ག་ཧི་ཏོ.
༡༨༦. ཡ་ཐཱ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མོ, ཨེ་ཝཾ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མོ་པི ཨ་སྶཱ་ད་ནཱི་ཡོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ ལོ་ཀེ པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པཾ, ཨེ་ཏྠེ་སཱ ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཏྠ ནི་ཝི་ས་མཱ་ནཱ ནི་ཝི་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༢.༤༠༠; མ. ནི. ༡.༡༣༣; ཝི་བྷ. ༢༠༣). ཀཱ་མ་ནི་དྡེ་སེ (མ་ཧཱ་ནི. ༡) ས་བྦེ་པི ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀཱ དྷ་མྨཱ ཀཱ་མ་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ན ‘‘ཀཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, བ་ལ་ཝ་ཀཱ་མ་རཱ་ག་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡེ་ཝེ་ཏྠ ཀཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི. ཝི་ནི་བ་དྡྷ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡ་ཐཱ ཝི་སུཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ཡོ ག་ཧི་ཏོ, ཏ་ཐཱ པ་རེ་སཾ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ས་མཱུ་ཧ་ཊྛེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པེ་ཏི བ་ཧི་དྡྷཱ་རཱུ་པེ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཧི པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎི་ཀོ རཱ་གོ ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཝི་ནི་བ་དྡྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ཡེ ཨ་པེ་ཀྑཱ བ་ཧི་དྡྷཱ ཙ ས་ཀ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཉཱ་ཏི་མི་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ནེ་ཏྠ ‘‘རཱུ་པེ་ཏི རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་པ་ཉྩེ་ནྟི. ཏ་ད་ཡུ་ཏྟཾ ཛྷཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་ཝི་ནི་བ་དྡྷཱ་ནཾ སཱི་ལ་སྶ ཙ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཙེ་ཏོ་ཝི་ནི་བ་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ.
ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠནྟི ཡཱ་ཝ ཨ་ཏྠེ་ཏི ཨ་བྷི་ཀ་ངྑ་ཏི, ཏཱ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྟ་ཀཾ ཨི་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཏྟ་ཀ’’ནྟི. ནྟི ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ ཨུ་ད་ར་པཱུ་རཾ བྷུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝ་དེ་ཧ་ན་ཏོ པཱུ་ར་ཎ་ཏོ. སེ་ཡྻ་སུ་ཁནྟི སེ་ཡྻཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་སུ་ཁཾ. པ་སྶ་སུ་ཁནྟི པ་སྶཱ་ནཾ ས་མྤ་རི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་སུ་ཁཾ. ནི་དྡཱ་སུ་ཁནྟི ནི་དྡཱ་ཡ་ནེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་སུ་ཁཾ.
སཱི་ལེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི པ་ཏྠ་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཝ་ཏ་ས་མཱ་དཱ་ནནྟི དྷུ་ཏ་ངྒཱ་དི་ཝ་ཏཱ་ནུ་ཊྛཱ་ནཾ. ཏ་པོཏི ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷོ. སོ ཧི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཏ་པ་ན་ཊྛེ་ན ནི་གྒ་ཎྷ་ན་ཊྛེ་ན ཏ་པ་ཙ་ར་ཎནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
༡༨༩. ཚ་ནྡཾ ནི་སྶཱ་ཡཱཏི ཚ་ནྡཾ དྷུ་རཾ, ཚ་ནྡཾ ཛེ་ཊྛ་ཀཾ, ཚ་ནྡཾ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཚ་ནྡཾ ནི་སྶཱ་ཡ. ཛེ་ཊྛ་ཀ་ཊྛེ་ན པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ, པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ པ་ཏྟཱ་ཏི པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ. ཏེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧཱིཏི ཚ་ནྡ་ནི་སྶ་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཙེ་ཝ ‘‘པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཝཱི་རི་ཡེ་ན ཙ. ཨུ་པེ་ཏནྟི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ. ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ན ཨི་དྡྷི, ནི་པྥ་ཏྟི་ཨ་ཏྠེ་ན པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཊྛེ་ན ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་སྶཱ ཨི་དྡྷི་ཡཱ པཱ་དཾ པཱ་ད་ཀཾ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཏཱ་ཡ ཨི་དྡྷཱ ཝུ་དྡྷཱ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨི་དྡྷི, སཱ་ཝ ཨུ་པ་རི་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ པཱ་དོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྡྷི་བྷཱུ་ཏཾ ཝཱ པཱ་ད་ནྟི ཨི་དྡྷི་པཱ་ད’’ནྟི. སེ་སེ་སུ་པཱིཏི ཝཱི་རི་ཡི་དྡྷི་པཱ་དཱ་དཱི་སུ་པི. ཨ་སྶཱཏི ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་སྶ. ཨ་ཏྠོ དཱི་པི་ཏོཏི དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ཀ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༢.༣༦༩) ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཙཱ་རོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ་ནཾ ས་མཱ་དྷི་པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཀ་ཐི་ཏ’’ནྟི. ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨུ་སྶ་ཧ་ན་ཏོ ཨུ་སྶོ་ལ༹ྷཱི, ཐཱ་མ་པྤ་ཏྟཱ པ་ར་ཀྐ་མ་དྷཱ་ཏུ. སཱ པ་ན ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཏེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘པ་ཉྩ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, སཱ ཙ ཡ་སྨཱ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་སུ ཏ་ཏྠ ཙ་ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་སུ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦཾ ཝཱི་རི་ཡཾ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་སྶོ་ལ༹ྷཱི་ཏི ས་བྦ་ཏྠ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཝཱི་རི་ཡཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ཡ་ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་སཱ་དྷ་ནཾ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྩ ཙེ་ཏོ་ཁི་ལ་པྤ་ཧཱ་ནཱ་ནི པ་ཉྩ ཝི་ནི་བ་ནྡྷ་པྤ་ཧཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི. བྷ་བྦོཏི ཡུ་ཏྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏི ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཱ. ཉཱ་ཎེ་ནཱཏི མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་ན. ཀི་ལེ་ས་བྷེ་དཱ་ཡཱཏི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནཱ་ཡ. ཁེ་མ་སྶཱཏི ཨ་ནུ་པ་དྡ་ཝ་སྶ.
ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་ཏྠེཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.༡༡; ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༧.༧༡) ‘‘ཨ་པི ནཱ་མེ་ཝཾ སི་ཡཱ’’ཏི ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཏྠོ ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ཧཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ས་ངྑྱཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཨ་པ་རཱ་ཡ ས་ངྑྱཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཝ་ཙ་ནཾ ལོ་ཀེ སི་ལི་ཊྛ་ཝ་ཙ་ནཾ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘དྭེ ཝཱ ཏཱི་ཎི ཝཱ ཨུ་ད་ཀ་ཕུ་སི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི. ས་མྨཱ ཨ་དྷི་ས་ཡི་ཏཱ་ནཱིཏི པཱ་དཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཏྟ་ནཱ ནེ་སཾ ཀི་ཉྩི ཨུ་པ་གྷཱ་ཏཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟི་ཡཱ བ་ཧི་ཝཱ་ཏཱ་དི་པ་རི་སྶ་ཡ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨུ་པ་རི ས་ཡི་ཏཱ་ནི. ཨུ་ཏུཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ནྟི་ཡཱཏི ཏེ་སཾ ཨ་ལླ་སི་ནེ་ཧ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ཡུ་སྨཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཏུཾ ག་ཎྷཱ་པེ་ནྟི་ཡཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་སྨཱི་ཀ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི. ས་མྨཱ པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ནཱིཏི ས་མྨ་དེ་ཝ ས་བྦ་སོ ཀུ་ཀྐུ་ཊ་ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ ཝཱ་སི་ཏཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ཀྐུ་ཊ་ག་ནྡྷཾ གཱ་ཧཱ་པི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི. ཨ་ཡ་ཉྩ ཀུ་ཀྐུ་ཊ་ག་ནྡྷ་པ་རི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ས་མྨཱ་ཨ་དྷི་ས་ཡ་ན་ས་མྨཱ་པ་རི་སེ་ད་ན་ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཱ ‘‘ཨ་ནུ་ནི་པྥཱ་དཱི’’ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.༡༡) ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏེ་ཧི པ་ན ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏི་ཝི་དྷ་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི. ཀི་ཉྩཱ་པི ན ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏི་མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨི་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ, ཀཱ་ར་ཎ་སྶ པ་ན ས་མྤཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཐ ཁོ བྷ་བྦཱ་ཝ ཨ་བྷི་ནི་བྦྷི་ཛྫི་ཏུ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀ་སྨཱ བྷ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ ཧི ཡ་སྨཱ ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཀ་པཱ་ལ་སྶ ཏ་ནུ་ཏཱ ཨཱ་ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནྟོ པ་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏ་ཐཱ ཀ་པཱ་ལ་སྶ ཏ་ནུ་ཏཱ་ཡ ན་ཁ་སི་ཁཱ་མུ་ཁ་ཏུ་ཎྜ་ཀཱ་ནཾ ཁ་ར་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་ལླ་སི་ནེ་ཧ་སྶ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ, ཏ་སྨཱཏི ཨཱ་ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནྟོ པ་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ཏོ, ས་ཡ་ཉྩ པ་རི་པཱ་ཀ་ག་ཏ་ཏྟཱ.
ཨོ་པ་མྨ་ས་མྤ་ཊི་པཱ་ད་ནནྟི ཨོ་པ་མྨ་ཏྠ་སྶ ཨུ་པ་མེ་ཡྻེ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ པ་ཊི་པཱ་ད་ནཾ. ཨ་ཏྠེ་ནཱཏི ཨུ་པ་མེ་ཡྻ་ཏྠེ་ན. ཡ་ཐཱ ཀུ་ཀྐུ་ཊི་ཡཱ ཨ་ཎྜེ་སུ ཏི་ཝི་དྷ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ར་ཎཾ ཀུ་ཀྐུ་ཊ་ཙྪཱ་པ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཎྜ་ཀོ་ས་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ན་སྶ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨེ་ཝཾ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨུ་སྶོ་ལ༹ྷཱི་པ་ནྣ་ར་སཱ་ནི ཨ་ངྒཱ་ནི ཨ་ཝི་ཛྫ་ཎྜ་ཀོ་ས་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ན་སྶ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶཱ ཀུ་ཀྐུ་ཊི་ཡཱ…པེ… ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི. པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨ་ཎྜ་ཀོ་ས་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ བ་ལ་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫ་ཎྜ་ཀོ་ས་སྶ ཏ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ པ་རི་ཎཱ་མ་ཀཱ་ལོ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི, ཏ་དཱ ཙ སཱ མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ག་བྦྷཾ དྷཱ་རེ་ནྟཱི ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་བྦྷ་གྒ་ཧ་ཎ་ཀཱ་ལོ’’ཏི. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པ་ཀྑེཏི ལོ་ཀི་ཡཱ་བྷི་ཉྙཱ་པ་ཀྑེ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་བྷི་ཉྙཱ ཧི ཨ་ཝི་ཛྫ་ཎྜ་ཀོ་སཾ པ་དཱ་ལི་ཀཱ་ཏི. གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཛྫ་ཎྜ་ཀོ་སཾ པ་ཧ་ར་ཏཱིཏི དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་སེ་ན ཝི་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་ཎྜ་ཀོ་སཾ གྷ་ཊྚེ་ཏི, ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནེ ཋཱ་ཏུཾ ན དེ་ཏི.
པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་པྤ་ཧཱ་ནནྟི ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ན་པུ་བྦ་ཀཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ. པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ཡཱ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ‘‘ཨི་དྡྷི་པཱ་དེ་ཧི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨུ་སྶོ་ལ༹ྷི་པ་ནྣ་ར་ས་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ བྷ་བྦོ ཨ་བྷི་ནི་བྦི་དཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (མ. ནི. ༡.༡༨༩) ལོ་ཀུ་ཏྟ་རི་དྡྷི་པཱ་དཱ པ་ན ས་མྦོ་དྷ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ. མ་གྒེ ཨཱ་ག་ཏེཏི ཨུ་སྶོ་ལ༹ྷཱི་པ་ནྣ་ར་ས་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པ་ཡ་ཏོ མ་གྒེ ཨཱ་ག་ཏེ ཨུ་པྤ་ནྣེ, པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝཱ ཨ་བྷི་ནི་བྦྷི་དཱ་ས་མྦོ་དྷ་གྒ་ཧ་ཎེ་ཧི མ་གྒེ ཨཱ་ག་ཏེ. ཕ་ལེ ཨཱ་ག་ཏེཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ནི་བྦཱ་ན་སྶ པ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ནི་སྶ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ན ག་ཧི་ཏཾ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཙེ་ཏོ་ཁི་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.