༢. མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཝེ་སཱ་ལཱི་ན་ག་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༤༦. ཨ་པ་རཱ་པ་རནྟི པུ་ན་པྤུ་ནཾ. ཝི་སཱ་ལཱི་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡཱཏི གཱ་ཝུ་ཏ་ནྟ་རཾ གཱ་ཝུ་ཏ་ནྟ་རཾ པུ་ཐུ་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྶཾ ཝི་སཱ་ལཱི་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡཾ. ཚ་ཌྜི་ཏ་མ་ཏྟེཏི ཝི་སྶ་ཊྛ་མ་ཏྟེ. ཨཱུ་མི་བྷ་ཡཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱུ་མི་ཀུ་མྦྷཱི་ལ་ཨཱ་ཝ་ཊྚ་སཾ་སུ་ཀཱ་བྷ་ཡེ་ཧི. ཨུ་ད་ཀ་པྤ་ཝཱ་ཧེ་ནཱ་ག་ཏ་སྶ་པི ཙ ཨུ་སྨཱ ན ཝི་ག་ཙྪ་ཏི, ཨུ་སྨཱ ཙ ནཱ་མ ཨཱི་དི་ས་སྶ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཏཱ་ཡ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ‘‘སི་ཡཱ ག་བྦྷོ’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི. ཏ་ཐཱ ཧཱི་ཏི་ཨཱ་དི ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་ཙི་ནྟཱ. པུ་ཉྙ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ དུ་གྒ་ནྡྷཾ ནཱ་ཧོ་སི, ས་ཨུ་སུ་མ་ཏཱ་ཡ པཱུ་ཏི་ཀ་བྷཱ་ཝོ. དཱ་ར་ཀཱ་ནཾ པུ་ཉྙཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏོ ཨ་ངྒུ་ཊྛ་ཀ་ཏོ ཙ་སྶ ཁཱི་རཾ ནི་བྦ་ཏྟི, ཁཱི་ར་བྷ་ཏྟ་ཉྩ ལ་བྷི. ཙ་རི་མ་ཀ་བྷ་ཝེ བོ་དྷི་ས་ཏྟེ ཀུ་ཙྪི་ག་ཏེ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་མཱ་ཏུ ཝི་ཡ ཨུ་ད་ར་ཙྪ་ཝི་ཡཱ ཨ་ཙྪ་ཝི་པྤ་ས་ནྣ་ཏཱ་ཡ ནི་ཙྪ་ཝི ཝི་ཡཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཙྪ་ཝཱི ཨ་ཧེ་སུ’’ནྟི. ཏེ་སནྟི དྭི་ནྣཾ དཱ་ར་ཀཱ་ནཾ. མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོཏི པོ་ས་ཀ་མཱ་ཏཱ་པི་ཏ་རོ. ཨ་བྷི་སི་ཉྩི་ཏྭཱ རཱ་ཛཱ་ནཾ ཨ་ཀཾ་སུ ར་ཛྫ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ, ཨ་ས་མྦྷི་ནྣེ ཨེ་ཝ རཱ་ཛ་ཀུ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཙ. ཀུ་མཱ་ར་སྶ པུ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་ཉྩོ་དི་ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱ་དྷི་གྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ཀེ་ཙི.
པུ་ར་སྶ ཨ་པ་རེཏི པུ་ར་སྶ ཨ་པ་ར་དི་སཱ་ཡ གཱ་ཝུ་ཏ་མ་ཏྟེ ཋཱ་ནེ ཛཱི་ཝ་ཀ་མྦ་ཝ་ནཾ ཝི་ཡ ས་པཱ་ཀཱ་ར་མ་ནྡི་ར་ཀེ. ཨ་ཙི་ར་པ་ཀྐ་ནྟོཏི ཨེ་ཏྠ ན དེ་ས་ནྟ་ར་པ་ཀྐ་མ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཁོ སཱ་ས་ན་ཏོ ཨ་པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝི་བྦྷ་མི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨི་མ་སྨཱ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཱ’’ཏི. པ་རི་ས་ཏཱིཏི པ་རི་སཱ་ཡཾ, ཛ་ན་ས་མཱུ་ཧེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཛ་ན་ས་མཱུ་ཧ་ག་ཏོ པ་ན ‘‘པ་རི་ས་མ་ཛ྄ཛྷེ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ནཱ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་ཝ མ་ནུ་སྶེ་ཧི ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏ་བྦོ དྷ་མྨོ་ཏི མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨོ, མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧོ ཝཱ དྷ་མྨོ མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨོ, ཨ་ནུ་ལཱ༹་རཾ པ་རི་ཏྟ་ཀུ་ས་ལཾ. ཡཾ ཨ་ས་ཏི་པི བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཝ་ཏྟ་ཏི, ཡ་ཉྩ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཧཱི་ནེ་ན བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ན, ཁ་ཏྟི་ཡེ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ བུ་དྡྷོ’’ཏི བུ་དྡྷེ མ་མ་ཏྟ་ཀཱ་རི་ནོ བུ་དྡྷ་མཱ་མ་ཀཱ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་ལཾ ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ལ་མ་རི་ཡོ, རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་ཡ པ་སྶ་ཏི ཙཱ་ཏི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ, དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ. ས་མྨ་ས་ནུ་པ་གེ ཙ པ་ན དྷ་མྨེ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡ་ཉྩ ཏ་ཐཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི པ་སྶ་ཏི ཙཱ་ཏི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ. ནི་བྦཱ་ནཾ, ཙ་ཏྟཱ་རི ཝཱ ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་ས་མྨོ་ཧ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཏོ ཛཱ་ནཱ་ཏི པ་སྶ་ཏི ཙཱ་ཏི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ, མ་གྒོ. ཕ་ལཾ པ་ན ནི་བྦཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ མ་གྒཱ་དྷི་ག་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཛཱ་ན་ན་ཊྛེ་ན ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑུ་ཏཱ་ཡ ཙ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཏ་སྨི་ཉྷི པ་ཊི་སི་དྡྷེ ས་བྦེ་ས་མྤི བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཉྷི སོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏཱི’’ཏི.
སུ་ཁུ་མཾ དྷ་མྨ་ནྟ་རཾ ནཱ་མ ཛྷཱ་ན་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧེ་ན ག་ཧི་ཏཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཏ་ཀྐ་པ་རི་ཡཱ་ཧ་ཏནྟི ‘‘ཨི་ཏི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཏཾ་ཏཾ་ད་སྶེ་ཏ་བྦ་མ་ཏྠ་ཏ་ཀྐ་ནེ་ན ཝི་ཏ་ཀྐ་ན་མ་ཏྟེ་ན པ་རི་ཏོ ཨཱ་ཧ་ཏཾ པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཀྐེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ལོ་ཀི་ཡ་པ་ཉྙཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨུ་པ་ནི་སི་ནྣ་པ་རི་སཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལ་དྷ་མྨ་ཀ་ཐ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཊི་བྷཱ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ, ‘‘ཨི་ཏི ཝ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ་པ་ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཐ་ན་ཙི་ཏྟཾ, ཏ་ཏོ པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཏོ ཛཱ་ན་ནཾ པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ, ཨཱ་ག་མཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ས་ཡཾ་པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ་སྶ དྷ་མྨེ་སུ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏཱི’’ཏི. སུ་ཕུ་སི་ཏནྟི ནི་བྦི་ཝ་རཾ. ཨ་ཕུ་སི་ཏ་ཏྟེ ཧི སུ་ཁེ་ན ཝ་ཙཱི་གྷོ་སོ ན ནི་ཙྪ་ར་ཏི. ད་ནྟཱ་ཝ་ར་ཎནྟི ཨོ་ཊྛ་དྭ་ཡཾ. ཛི་ཝ྄ཧཱ་པི ཐ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ སུ་ཁེ་ན ཝ་ཙཱི་གྷོ་སོ ན ནི་ཙྪ་ར་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མུ་དུ་ཀཱ ཛི་ཝ྄ཧཱ’’ཏི. ཀ་ར་ཝཱི་ཀ་རུ་ཏ་མ་ཉྫུ་ཏཱ་ཡ མ་དྷུ་རོ ས་རོ. ཨེ་ལཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི དོ་སོ, ཨེ་ལཾ ག་ལ༹་ཏཱི་ཏི ཨེ་ལ་ག་ལཱ༹, ན ཨེ་ལ་ག་ལཱ༹ ཨ་ནེ་ལ་ག་ལཱ༹, ནི་དྡོ་སཱ, ན རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦ་མེ་ཏཾ ར་ཉྫ་ན་སྶེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཝ་ད་ཏི.
པ་ཉྩ དྷ་མྨཱཏི ག་མྦྷཱི་ར་ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་གྒ་ཧ་ཎ-ས་ཝ་ན-དྷཱ་ར་ཎ-པ་རི་ཙ་ཡ-ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏ་ཀྐ་ར་སྶ ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་མྨཱ-ས་དྡོ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ ‘‘ས་མྨཱ ཏ་ཀྐ་ར་སྶ ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི. ཡོ ཧི ས་མྨཱ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶེ་ཝ ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཡོ པ་ན ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཏ་ཀྐ་རོ, ཏ་སྶ ནི་ཡྻཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ དྷ་མྨ་སྶེ་ཝ ནི་ཡྻཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སོ དྷ་མྨོ…པེ… ནི་ཡྻཱ་ཏི ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི.
༡༤༧. ཀོ་དྷ་ནོཏི ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་སཱི་ལོ. ཡ་སྨཱ པ་ན སུ་ན་ཀྑ་ཏྟོ ཀོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཀུ་རཱུ་རོ ཕ་རུ་ས་ཝ་ཙ་ནོ ཙ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀོ་དྷ་ནོ་ཏི ཙ་ཎྜོ ཕ་རུ་སོ ཙཱ’’ཏི. ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ན་ཏྠཱིཏི ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧཱ་ནཾ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ན་ཏྠི. ཏཾ བུ་དྡྷཱ ‘‘མོ་གྷ་པུ་རི་སོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི ཡ་ཐཱ ཏཾ སུ་དི་ནྣ་ལཱ་ལུ༹་དཱ་ཡི་ཨཱ་དི་ཀེ. ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ ས་ཏི་པི ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ མ་གྒེ ཝཱ ཕ་ལེ ཝཱ ཨ་ས་ཏི ‘‘མོ་གྷ་པུ་རི་སོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི ཡ་ཐཱ ཏཾ དྷ་ནི་ཡཱུ་པ་སེ་ན་ཏྠེ་རཱ་དི་ཀེ. ས་མུ་ཙྪི་ནྣོ་པ་ནི་སྶ་ཡེ པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཡ་ཐཱ ‘‘མ་ཀྑ་ལི མོ་གྷ་པུ་རི་སོ མ་ནུ་སྶ་ཁི་པྤཾ མ་ཉྙེ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༣༡༡) ཏ་ཐཱ སུ་ན་ཀྑ་ཏྟོ་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མ་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་སྶཱཏི ཨེ་ཏེ་ན. ཀ་ཏྟ་རི ཧི་དཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀོ་དྷེ་ནཱཏི ཀོ་དྷ་ཧེ་ཏུ་ནཱ.
བྷ་ག་ཝ་ཏོཏི ས་མྤ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ ཀུ་དྡྷ་པ་དཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ. པུ་བྦེཏི བྷི་ཀྑུ་ཀཱ་ལེ. ས་དྡཾ སོ་ཏུ་ཀཱ་མོཏི སོ ཀི་ར དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་བྷ་ཝ་ནེ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ རཱུ་པཾ པ་སྶ་ནྟོ ཨོ་ཊྛ་ཙ་ལ་ནཾ པ་སྶ་ཏི, ན པ་ན ས་དྡཾ སུ་ཎཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཱ་སཾ ས་དྡཾ སོ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་དྡཾ སོ་ཏུ་ཀཱ་མོ…པེ… པུ་ཙྪཱི’’ཏི. སོ ཙ ཨ་ཏཱི་ཏེ ཨེ་ཀཾ སཱི་ལ་ཝ་ནྟཾ བྷི་ཀྑུཾ ཀ་ཎྞ་ས་ཀྑ་ལི་ཡཾ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ བ་དྷི་ར་མ་ཀཱ་སི, ཏ་སྨཱ པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ་པི ཨ་བྷ་བྦོ་ཝ དི་བྦ་སོ་ཏཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཉ་ཏྭཱ པ་རི་ཀ་མྨཾ ན ཀ་ཐེ་སཱི’’ཏི. ཙི་ནྟེ་སཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ མི་ཙྪཱ་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐི་ཏེ་ན ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནྟོ ཙི་ནྟེ་སི.
ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏྟཱ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ཏོ ཨ་བྷེ་དོ་པ་ཙཱ་རེ་ན ‘‘དེ་ས་ནཱ་དྷ་མྨོ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ནི་ཡྻཱ་ནོ ཝཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ བོ་དྷེ་ཏ་བྦོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀོ དེ་ས་ནཱ་དྷ་མྨོ. ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ཏྠི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི་ད་སྶ་ནེ་ན ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པཱ་ཀ་ཊཱི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ, ན པ་ཊི་ཉྙཱ་མ་ཏྟེ་ན. ཏ་ཐཱ ཧི ཡ་ཐཱ་པ་རཱ་དྷཾ ཏཾ་ཏཾ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཉྩ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཡ་ཐཱ་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་པ་ཉྷཱ་ནཾ ཏ་ད་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ཀཱུ་ལཾ ཋཱ་ན་སོ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཙཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ པཱ་ཀ་ཊཾ, ཏ་ཐཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཡ་མ་ཀ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ཀ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ནཱིཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ཡ྄ཧ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ནྭེ་ཏི ཡ་ཐཱ་ག་ཧི་ཏ་ས་ངྐེ་ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནྭ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ས་ངྐེ་ཏཱ་ནུ་ག་མ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ‘‘ཡ་ཐཱ་པ་རཱ་དྷཾ ཏཾ་ཏཾ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱཏི ཡ་ཐཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ ཀ་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་མྤི ནཱ་མ མ་ཡ྄ཧཾ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༤༨. ཡ་དི་པི ཨཱ་དི་ཏོ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏྟ་ཡ་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་ན་ནྟ་རཾ ཨུ་པ་རི ཏི་སྶོ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ སི་ཡུ་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཝི་ཛྫཱ་ཏྟ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏྟ་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ སི་ཡུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ‘‘ཏཱ་སུ ཝུ་ཏྟཱ་སུ ཨུ་པ་རི ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎཾ ན པ་རི་པཱུ་ར་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཨི་མཱ་ནི ཉཱ་ཎཱ་ནི སེ་སཱ་བྷི་ཉྙཱ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡ་སྶ ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ན་ཊྛཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་སུ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ནི, ཨ་ཀ་མྤི་ཡ་ཊྛཾ པ་ན ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ན་ཊྛ་ཉྩ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ བ་ལ་ཉཱ་ཎེ་སུ ཡ་ཐཱ ས་མྨཱ་ས་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་ལ་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་མ་གྒ་ངྒེ་སཱུ་ཏི? ན་ཡི་ད་མེ་ཝཾ. ཏ་ཏྠ ཧི དྷ་མྨཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཀི་ཙྩ་ཝི་སེ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་པ་རཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དྷ པ་ན ས་ཏྠུ གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་པ་རཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཏ་ཐཱ ཝ་ཏྟུཾ ན ས་ཀྐཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟཱ, ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ ‘‘ཀི་མི་དཾ བྷ་ག་ཝཱ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་གུ་ཎེ པུ་ན་པི ག་ཎྷ་ནྟོ གུ་ཎཱ་དྷི་ཀ་ད་སྶ་ནཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་སྨཱ སུ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ ‘‘ཨུ་པ་རི ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎཾ ན པ་རི་པཱུ་ར་ཏཱི’’ཏི.
ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནཱིཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༡༠.༢༡), ན་ནུ ཙེ་ཏཱ་ནི སཱ་ཝ་ཀཱ་ན་མྤི ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི? ཀཱ་མཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཡཱ་དི་སཱ་ནི པ་ན བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཋཱ་ནཱ་ཊྛཱ་ན་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ནི, ན ཏཱ་དི་སཱ་ནི ཏ་ད་ཉྙེ་སཾ ཀ་དཱ་ཙི་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶེ་ཝ བ་ལཱ་ནཱི’’ཏི. ཨི་མ་མེ་ཝ ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ལེ་སཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཝ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་གུ་ཎ་ས་མ་ཉྙཱ ནི་རུ་ལ༹ྷཱ. ཀཱ་མཾ ཉཱ་ཎ་བ་ལཱ་ནཾ ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་རོ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ, པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་རོ་པི པ་ན ནེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡོ ཨེ་ཝ, ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ར་སྶ་པི ཝཱ པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘པུ་ཉྙུ་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
པ་ཀ་ཏི་ཧ་ཏྠི་ཀུ་ལནྟི (སཾ. ནི. ༢.༢༢) གི་རི་ཙ་ར་ན་དཱི་ཙ་ར་ཝ་ན་ཙ་རཱ་དི་པྤ་བྷེ་དཱ གོ་ཙ་རི་ཡ་ཀཱ་ལཱ་ཝ་ཀ་ནཱ་མཱ ས་བྦཱ་པི བ་ལེ་ན པཱ་ཀ་ཏི་ཀཱ ཧ་ཏྠི་ཛཱ་ཏི. ད་ས་ནྣཾ པུ་རི་སཱ་ནནྟི ཐཱ་མ་མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ནཾ ད་ས་ནྣཾ པུ་རི་སཱ་ནཾ. ཨེ་ཀ་སྶ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཀཱ་ཡ་བ་ལ་ནྟི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཀ་སྶཱཏི ཙ ཏ་ཐཱ ཧེ་ཊྛཱ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ དེ་ས་ནཱ་སོ་ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ནཱ་རཱ་ཡ་ན་ས་ངྒྷཱ་ཏ་བ་ལནྟི ཨེ་ཏྠ ནཱ་རཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི ར་སྨི་ཡོ, ཏཱ བ་ཧཱུ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ ཨི་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ནཱ་རཱ་ཡ་ནཾ, ཝ་ཛི་རཾ, ཏ་སྨཱ ནཱ་རཱ་ཡ་ན་ས་ངྒྷཱ་ཏ་བ་ལ་ནྟི ཝ་ཛི་ར་ས་ངྒྷཱ་ཏ་བ་ལ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཉཱ་ཎ་བ་ལཾ པ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ, ན ཀཱ་ཡ་བ་ལཾ ཝི་ཡ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་རུ་ལ༹ྷ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཀེ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི ཏེ་ས་ཏྟ་ཏི ཉཱ་ཎཱ་ནི ས་ཏྟ་ས་ཏྟ་ཏི ཉཱ་ཎཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ (ཝི་བྷ. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༧༦༠), ཏ་ཏྠ པ་ན ནི་དཱ་ན་ཝ་གྒེ ས་ཏྟ་ས་ཏྟ་ཏི ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས་ཉྩ, ཏེ་ས་ཏྟ་ཏི པ་ན པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒེ (པ་ཊི. མ. ༡.༧༣ མཱ་ཏི་ཀཱ) སུ་ཏ་མ་ཡཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི དི་སྶ་ནྟི, ན སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཀེ. ཨ་ཉྙཱ་ནི་པཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠུ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཨེ་ཀ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཙ ‘‘པུ་བྦ་ནྟེ ཉཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༠༧༦) བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༣༦) ཙ ‘‘ཏ་ཡི་དཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨི་མཱ་ནི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཨེ་ཝཾ ག་ཧི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ཉཱ་ཎ་པྤ་བྷེ་དཱ་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཡཱ་ཐཱ་ཝ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཏོ ས་ཡ་ཉྩ ཨ་ཀ་མྤི་ཡཾ པུ་གྒ་ལ་ཉྩ ཏཾ་ས་མ་ངྒིཾ ནེ་ཡྻེ་སུ ཨ་དྷི་བ་ལཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཀ་མྤི་ཡ་ཊྛེ་ན ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ན་ཊྛེ་ན ཙཱ’’ཏི.
ཨུ་ས་བྷ་སྶ ཨི་ད་ནྟི ཨཱ་ས་བྷཾ, (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༤.༨) སེ་ཊྛཾ ཋཱ་ནཾ. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨ་ཊྛ ཝཱ པ་རི་སཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ས་བྷཱ, པུ་བྦ་བུ་དྡྷཱ. ཨི་དཾ པ་ནཱཏི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཋཱ་ནཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. ཏི་ཊྛ་མཱ་ནོ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་ད་ནྟོ་པི (སཾ. ནི. ཊཱི. ༢.༢.༢༢) ཏི་ཊྛ་མཱ་ནོ་ཝ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི.
ཨ་ཊྛ་སུ པ་རི་སཱ་སཱུཏི ‘‘ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་མི ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏཾ ཁ་ཏྟི་ཡ་པ་རི་སཾ…པེ… ཏ་ཏྲ ཝ་ཏ མཾ བྷ་ཡཾ ཝཱ སཱ་ར་ཛྫཾ ཝཱ ཨོ་ཀྐ་མི་སྶ་ཏཱི་ཏི ནི་མི་ཏྟ་མེ་ཏཾ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, ན ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༥༡) ཝུ་ཏྟཱ་སུ ཨ་ཊྛ་སུ པ་རི་སཱ་སུ. ཨ་བྷཱི་ཏ་ནཱ་དཾ ན་ད་ཏཱིཏི པ་ར་ཏོ ད་སྶི་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཡོ་གེ་ན ད་ས་བ་ལོ་ཧ་ནྟི ཨ་བྷཱི་ཏ་ནཱ་དཾ ན་ད་ཏི. སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟེ་ན ཁ་ནྡྷ་ཝ་གྒེ (སཾ. ནི. ༣.༧༨) ཨཱ་ག་ཏེ་ན.
‘‘དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ཙ་ཀྐཾ ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༣༡) སུ་ཏྟ་སེ་སེ་ན ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་སྶ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཕ་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཝ་ཏྟི, པུ་རི་མ་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་སྶ་ཡཱ་དིཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཙྪི་མ་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་སྶ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཝ་ཏྟི ཝཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཏ་ཏྠ ཙ ཙ་ཀྐ-ས་དྡ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝི་ཙ་ཀྐ་ས་ཎྛཱ་ནཱ ཨ་ས་ནི ཨེ་ཝ ཨ་ས་ནི་ཝི་ཙ་ཀྐཾ. ཨུ་ར་ཙ་ཀྐཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨཱ་ཎཱ་ས་མཱུ་ཧཱ་དཱི་སུ་པི ཙ་ཀྐ-ས་དྡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ‘‘ས་ངྒྷ་བྷེ་དཾ ཀ་རི་སྶཱ་མ ཙ་ཀྐ་བྷེ་ད’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༤༠༩; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༤༣) ཧི ཨཱ་ཎཱ ‘‘ཙ་ཀྐ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ, ‘‘དེ་ཝ་ཙ་ཀྐཾ ཨ་སུ་ར་ཙ་ཀྐ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༤.༨) ས་མཱུ་ཧོ་ཏི. པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ནི་ཊྛ་ཏྟཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷོ་ཏི ‘‘ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན པ་ཊི་ལ་དྡྷ་སྶ་པི དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཀི་ཙྩ་ནི་པྥ་ཏྟི པ་ར་སྶ བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀོ་ཎྜ་ཉྙ་སྶ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི…པེ… ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ན ཡཱ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཱ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཏ་སྶེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་སྶ ཋཱ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཙ་ཀྐ་སྶ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ན་སྶ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཡ.
‘‘ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཀིཾ བྷཱུ་མི་ཡཾ པུ་རི་སོ ཝི་ཡ? ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི. ཋཱ་ནནྟི ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ལཱ་བྷོ དྷ་ར་མཱ་ན་ཏཱ ཙ, ན ག་ཏི་ནི་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཙཱ’’ཏི. ཡ་ཏྠ པ་ནེ་ཏཾ ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎཾ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ས་མཱ་དི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ས་མཱ་དཱ་ནཱ་ནི, ཏཱ་ནི པ་ན ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ་ན’’ནྟི. ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཝཱ ཀ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ནནྟི ཨེ་ཏེ་ན ས་མཱ་དཱ་ན་ས་དྡ་སྶ ཨ་པུ་བྦ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི མུ་ཏྟ་ག་ཏ་ས་དྡེ ག་ཏ་ས་དྡ་སྶ ཝི་ཡ. ག་ཏཱིཏི ནི་ར་ཡཱ་དི་ག་ཏི་ཡོ. ཨུ་པ་དྷཱིཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. ཀཱ་ལོཏི ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པ་ཙྩ་ནཱ་ར་ཧ་ཀཱ་ལོ. པ་ཡོ་གོཏི ཝི་པཱ་ཀུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཀི་རི་ཡཱ.
ཨ་ག་ཏི་གཱ་མི་ནིནྟི ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་ནིཾ. ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི ‘‘ནི་བྦཱ་ན་ཉྩཱ་ཧཾ, སཱ་རི་པུ་ཏྟ, པ་ཛཱ་ནཱ་མི ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་ཉྩ མ་གྒཾ ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཉྩ པ་ཊི་པ་ད’’ནྟི (མ. ནི. ༡.༡༥༣). བ་ཧཱུ་སུ་པི མ་ནུ་སྶེ་སུ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ པཱ་ཎཾ གྷཱ་ཏེ་ནྟེ་སུ ཀཱ་མཾ ས་བྦེ་སཾ ཙེ་ཏ་ནཱ ཏ་སྶེ་ཝེ་ཀ་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་ར་མྨ་ཎཱ, ཏཾ པ་ན ཀ་མྨཾ ཏེ་སཾ ནཱ་ནཱ་ཀཱ་རཾ. ཏེ་སུ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༨༡༡) ཧི ཨེ་ཀོ ཨཱ་ད་རེ་ན ཚ་ནྡ་ཛཱ་ཏོ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཀོ ‘‘ཨེ་ཧི ཏྭ་མྤི ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི པ་རེ་ཧི ནི་པྤཱི་ལི༹་ཏོ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཀོ ས་མཱ་ན་ཙྪ་ནྡོ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་པྤ་ཊི་བཱ་ཧ་མཱ་ནོ ཝི་ཙ་ར་ཏི. ཏེ་སུ ཨེ་ཀོ ཏེ་ནེ་ཝ ཀ་མྨེ་ན ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཀོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི་ཡཾ, ཨེ་ཀོ པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡེ. ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ – ‘‘ཨི་མི་ནཱ ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ས ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟི་སྶ་ཏི, ཨེ་ས ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི་ཡཾ, ཨེ་ས པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡེ’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི. ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་མཱ་ན་མྤི – ‘‘ཨེ་ས མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟི་སྶ་ཏི, ཨེ་ས ཨུ་སྶ་ད་ནི་ར་ཡེ’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟ་མཱ་ན་མྤི – ‘‘ཨེ་ས ཨ་པཱ་ད་ཀོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨེ་ས དྭི་པཱ་ད་ཀོ, ཨེ་ས ཙ་ཏུ་པྤ་དོ, ཨེ་ས བ་ཧུ་པྤ་དོ’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི. པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་མཱ་ན་མྤི – ‘‘ཨེ་ས ནི་ཛ྄ཛྷཱ་མ་ཏ་ཎྷི་ཀོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨེ་ས ཁུ་པྤི་པཱ་སི་ཀོ, ཨེ་ས པ་ར་ད་ཏྟཱུ་པ་ཛཱི་ཝཱི’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏེ་སུ ཙ ཀ་མྨེ་སུ – ‘‘ཨི་དཾ ཀ་མྨཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་མཱ་ཀ་ཌྜྷི་སྶ་ཏི, ཨི་དཾ ཨ་ཉྙེ་ན དི་ནྣཱ་ཡ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ ཨུ་པ་དྷི་ཝེ་པ་ཀྐཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི.
ཏ་ཐཱ ས་ཀ་ལ་གཱ་མ་ཝཱ་སི་ཀེ་སུ ཨེ་ཀ་ཏོ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ད་ད་མཱ་ནེ་སུ ཀཱ་མཾ ས་བྦེ་ས་མྤི ཙེ་ཏ་ནཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཝ, ཏཾ པ་ན ཀ་མྨཾ ཏེ་སཾ ནཱ་ནཱ་ཀཱ་རཾ. ཏེ་སུ ཧི ཨེ་ཀོ ཨཱ་ད་རེ་ན ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི སེ་སཾ པུ་རི་མ་ས་དི་སཾ, ཏ་སྨཱ ཏེ་སུ ཀེ་ཙི དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི, ཀེ་ཙི མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ, ཏཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི – ‘‘ཨི་མི་ནཱ ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ས མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟི་སྶ་ཏི, ཨེ་ས དེ་ཝ་ལོ་ཀེ, ཏ་ཏྠཱ་པི ཨེ་ས ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀུ་ལེ, ཨེ་ས བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀུ་ལེ, ཨེ་ས ཝེ་སྶ་ཀུ་ལེ, ཨེ་ས སུ་དྡ་ཀུ་ལེ, ཨེ་ས པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱི་སུ, ཨེ་ས ནི་མྨཱ་ན་ར་ཏཱི་སུ, ཨེ་ས ཏུ་སི་ཏེ་སུ, ཨེ་ས ཡཱ་མེ་སུ, ཨེ་ས ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སེ་སུ, ཨེ་ས ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་སུ, ཨེ་ས བྷུ་མྨ་དེ་ཝེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏ་སུ་ཝ་ཎྞ་དུ་བྦ་ཎྞ་ཨ་པྤ་པ་རི་ཝཱ་ར་མ་ཧཱ་པ་རི་ཝཱ་ར་ཏཱ་དི་བྷེ་དཾ ཏཾ ཏཾ ཝི་སེ་སཾ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི.
ཏ་ཐཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ནྟེ་སུ་ཡེ་ཝ – ‘‘ཨི་མི་ནཱ ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ཨེ་ས ཀི་ཉྩི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶ་ཏི, ཨེ་ས མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་སྶ་ཏི, ཨེ་ས རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧེ་ཡེ་ཝ ཋ་སྶ་ཏི, ཨེ་ས ཨ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧེ་ཡེ་ཝ, ཨེ་ས ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧེ་ཡེ་ཝ, ཨེ་ས པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ ཨེ་ཝ, ཨེ་ས ལ་ཀྑ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎི་ཀ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ, ཨེ་ས པ་ཋ་མ་ཕ་ལེ་ཡེ་ཝ, ཨེ་ས དུ་ཏི་ཡ་ཕ་ལེ ཨེ་ཝ, ཨེ་ས ཏ་ཏི་ཡ་ཕ་ལེ ཨེ་ཝ, ཨེ་ས ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཀ་སི་ཎ་པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟེ་སུ་པི – ‘‘ཨི་མ་སྶ པ་རི་ཀ་མྨ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨེ་ས ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སྶ་ཏི, ཨེ་ས ཨ་པྤ་ནཾ ཨེ་ཝ པཱ་པུ་ཎི་སྶ་ཏི, ཨེ་ས ཛྷཱ་ནཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ག་ཎྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མ་སྶ ཙེ་ཏ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཀཱ་མ་ན་ཏོ, ཀཱ་མེ་ཏ་བྦ་ཏོ, ཀཱ་མ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཏོ ཙ ཀཱ་མོ དྷཱ་ཏུ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན བྱཱ་པཱ་ད་དྷཱ་ཏུ-རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ-ཨཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ཝི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ་ཡཱཏི ཝི་ས་དི་ས་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ. ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ལོ་ཀནྟི ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ ནཱ་ནཱ་དྷཱ་ཏུཾ ཁ་ནྡྷ་ལོ་ཀཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ལོ་ཀཾ དྷཱ་ཏུ་ལོ་ཀཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཨ་ཡཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ནཱ་མ…པེ… ཨ་ཡཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ ནཱ་མ. ཏེ་སུ་པི ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ, ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཝི་དྷེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ (ཝི་བྷ. ༣༣). ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ, བ་ཧུ་ཝི་དྷེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ (ཝི་བྷ. ༣༤-༦༡). ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷོ, བ་ཧུ་ཝི་དྷེ་ན ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷོ (ཝི་བྷ. ༦༢-༩༡). ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷོ, བ་ཧུ་ཝི་དྷེ་ན ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷོ (ཝི་བྷ. ༩༢-༡༢༠). ཨེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ, བ་ཧུ་ཝི་དྷེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༡༢༡-༡༤༩) ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ཁ་ནྡྷ་ལོ་ཀ་སྶ, ‘‘ཨི་དཾ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནཱ་མ…པེ… ཨི་དཾ དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནཱ་མ. ཏ་ཏྠ ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ, དྭེ ཙཱ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༡༥༦-༡༧༡) ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ལོ་ཀ་སྶ, ‘‘ཨ་ཡཾ ཙ་ཀྑུ་དྷཱ་ཏུ ནཱ་མ…པེ… ཨ་ཡཾ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ ནཱ་མ, ཏ་ཏྠ སོ་ལ༹་ས དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ, དྭེ ཙཱ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༡༧༢-༡༨༨) དྷཱ་ཏུ་ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཾ ནཱ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཉྩ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀ་སྶེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀ་སྶ་པི – ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏྟཱ ཨི་མ་སྶ རུ་ཀྑ་སྶ ཁ་ནྡྷོ སེ་ཏོ, ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ལོ༹, ཨི་མ་སྶ མ་ཊྛོ, ཨི་མ་སྶ ས་ཀ་ཎྚ་ཀོ, ཨི་མ་སྶ བ་ཧ་ལ་ཏྟ་ཙོ, ཨི་མ་སྶ ཏ་ནུ་ཏྟ་ཙོ, ཨི་མ་སྶ པ་ཏྟཾ ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ, ཨི་མ་སྶ པུ་པྥཾ ནཱི་ལཾ པཱི་ཏཾ ལོ་ཧི་ཏཾ ཨོ་དཱ་ཏཾ སུ་ག་ནྡྷཾ དུ་གྒ་ནྡྷཾ, ཨི་མ་སྶ ཕ་ལཾ ཁུ་དྡ་ཀཾ མ་ཧ་ནྟཾ དཱི་གྷཾ ར་སྶཾ ཝ་ཊྚཾ སུ་ས་ཎྛཱ་ནཾ དུ་སྶ་ཎྛཱ་ནཾ མུ་དུ་ཀཾ ཕ་རུ་སཾ སུ་ག་ནྡྷཾ དུ་གྒ་ནྡྷཾ མ་དྷུ་རཾ ཏི་ཏྟ་ཀཾ ཀ་ཊུ་ཀཾ ཨ་མྦི་ལཾ ཀ་སཱ་ཝཾ, ཨི་མ་སྶ ཀ་ཎྚ་ཀོ ཏི་ཁི་ཎོ ཀུ་ཎྛོ ཨུ་ཛུ་ཀོ ཀུ་ཊི་ལོ ཏ་མྦོ ཀཱ་ལོ༹ ཨོ་དཱ་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཝ ཧི ཨེ་ཏཾ བ་ལཾ, ན ཨ་ཉྙེ་སཾ.
ནཱ་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀ་ཏནྟི ནཱ་ནཱ་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཾ. ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི ནཱ་མ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་དྷཱ་ཏུ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ས་བྷཱ་ཝོ. སོ པ་ན ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ དྭི་དྷཱ་ཝ ཝུ་ཏྟོ་པི ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧཱི་ནཱ་དཱི་ཧི ཨ་དྷི་མུ་ཏྟཱི་ཧི ནཱ་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཡེ ཡེ ས་ཏྟཱ ཡཾ་ཡཾ་ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀཱ, ཏེ ཏེ ཏཾ་ཏ་ད་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀེ ཨེ་ཝ སེ་ཝ་ནྟི བྷ་ཛ་ནྟི པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནྟི དྷཱ་ཏུ་ས་བྷཱ་ག་ཏོ. ཡ་ཐཱ གཱུ་ཐཱ་དཱི་ནཾ དྷཱ་ཏུ་ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་སོ, ཡཾ གཱུ་ཐཱ་དཱི་ཧི ཨེ་ཝ སཾ་ས་ནྡ་ནྟི ས་མེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ (པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་སྶེ་ཝེ་ས ས་བྷཱ་ཝོ, ཡཾ) (ཝི་བྷ. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༨༡༣) ཧཱི་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ དུ་སྶཱི་ལཱ་དཱི་ཧི ཨེ་ཝ སཾ་ས་ནྡ་ནྟི ས་མེ་ནྟི, ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ་ད་ཡོ ཙ ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ་དཱི་ཧེ་ཝ. ཏཾ ནེ་སཾ ནཱ་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀ་ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི.
ཝུ་དྡྷི་ཉྩ ཧཱ་ནི་ཉྩཱཏི པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་སེ་ན སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀ་ཏཾ ཨ་ན་དྷི་ཀ་ཏ་ཉྩ. ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རོ་པ་རི་ཡ་ཏྟ་ཉཱ་ཎ་ནི་དྡེ་སེ (ཝི་བྷ. ༨༡༤; པ་ཊི. མ. ༡.༡༡༣) ‘‘ཨཱ་ས་ཡཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨ་ནུ་ས་ཡཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ས་ཡཱ་དི་ཛཱ་ན་ནཾ ཀ་སྨཱ ནི་དྡི་ཊྛ་ནྟི? ཨཱ་ས་ཡ་ཛཱ་ན་ནཱ་དི་ནཱ ཡེ་ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི པ་རོ་པ་རེ་ཧི ས་ཏྟཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པཱ་པཱ་ས་ཡཱ་དི་ཀཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཛཱ་ན་ན་སྶ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རོ་པ་རི་ཡ་ཏྟ་ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་ནཾ ཝི་སུཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ, ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རོ་པ་རི་ཡ་ཏྟ་ནཱ་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀ་ཏཱ་ཉཱ་ཎཱ་ནཾ ཝི་སུཾ བ་ལ་ཏཱ ཙ སི་དྡྷཱ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ས་ཡ་ནྟི ཡ་ཏྠ ས་ཏྟཱ ནི་ཝ་ས་ནྟི, ཏཾ ཏེ་སཾ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནཾ དི་ཊྛི་ག་ཏཾ ཝཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎཾ ཝཱ ཨཱ་ས་ཡོ.ཨ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཐཱ་མ་ག་ཏོ ཀི་ལེ་སོ. ཏཾ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཡཾ ཛཱ་ན་ནྟོ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ནཾ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཱ་ན་ཉྩ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ་པི ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཝུ་ཏྟཾ ཧེ་ཏཾ –
‘‘ཀཱ་མཾ སེ་ཝ་ནྟཾ་ཡེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི ‘ཨ་ཡཾ པུ་གྒ་ལོ ཀཱ་མ་ག་རུ་ཀོ ཀཱ་མཱ་ས་ཡོ ཀཱ་མཱ་དྷི་མུ་ཏྟོ’ཏི. ཀཱ་མཾ སེ་ཝ་ནྟ་ཉྙེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི ‘ཨ་ཡཾ པུ་གྒ་ལོ ནེ་ཀྑ་མྨ་ག་རུ་ཀོ ནེ་ཀྑ་མྨཱ་ས་ཡོ ནེ་ཀྑ་མྨཱ་དྷི་མུ་ཏྟོ’ཏི. ནེ་ཀྑ་མྨཾ སེ་ཝ་ནྟ་ཉྙེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི. བྱཱ་པཱ་དཾ, ཨ་བྱཱ་པཱ་དཾ, ཐི་ན་མི་དྡྷཾ, ཨཱ་ལོ་ཀ་ས་ཉྙཾ སེ་ཝ་ནྟཾ་ཡེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི ‘ཨ་ཡཾ པུ་གྒ་ལོ ཐི་ན་མི་དྡྷ་ག་རུ་ཀོ ཐི་ན་མི་དྡྷཱ་ས་ཡོ ཐི་ན་མི་དྡྷཱ་དྷི་མུ་ཏྟོ’ཏི’’ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༡༣).
པ་ཋ་མཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནནྟི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནཾ པ་ཋ་མཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཛྷཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཊྛེ་ན ཙ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ. ཙ་ཏུ་ཀྐ་ན་ཡེ་ན ཧེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ཝི་མོ་ཀྑཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ས་ཏྟ ཨ་པྤི་ཏ་པྤི་ཏ་ཀྑ་ཎེ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི ཝི་མུ་ཙྩ་ན་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་ཏོ ཝི་མོ་ཀྑཱ ནཱ་མ, ཨ་ཊྛ་མོ པ་ན ས་བྦ་སོ ས་ཉྙཱ་ཝེ་ད་ཡི་ཏེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་པ་ག་མ་ཝི་མོ་ཀྑོ ནཱ་མ. ཙ་ཏུ་ཀྐ་ན་ཡ་པ་ཉྩ་ཀ་ན་ཡེ་སུ པ་ཋ་མ་ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཝི་ཙཱ་རོ ནཱ་མ, པ་ཉྩ་ཀ་ན་ཡེ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་དྷི ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟོ, ན་ཡ་དྭ་ཡེ་པི ཨུ་པ་རི ཏཱི་སུ ཛྷཱ་ནེ་སུ ས་མཱ་དྷི ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཨ་ཝི་ཙཱ་རོ, ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་སུ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ས་མཱ་དྷཱི་ཏི་པི ནཱ་མཾ, ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི་པི ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ, ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན ས་མཱ་དྷཱི་ཏི ནཱ་མཾ. ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡ་དྷ་མྨནྟི ཨ་པྤ་གུ་ཎེ་ཧི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ཝུ་ཊྛི་ཏ་སྶ ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་དི་ཨ་ནུ་པ་ཀྑ་ནྡ་ནཾ. ཝི་སེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་དྷ་མྨནྟི པ་གུ་ཎེ་ཧི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ཝུ་ཊྛི་ཏ་སྶ ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ནཾ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་པ་ཀྑ་ནྡ་ནཾ. ཨི་ཏི ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་དི་དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་པ་ཀྑ་ནྡ་ནཱ་ནི ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ཏི ད་སྶི་ཏཱ་ནི, ཏེ་ཧི པ་ན ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ དྷ་མྨ-ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་སྨཱཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི. ཝོ་དཱ་ནནྟི པ་གུ་ཎ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝོ་དཱ་ནཾ. ཏ་ཉྷི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཨ་དྷི་ག་མ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ ‘‘ཝུ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡེ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༡༠.༢༡) པ་ན ‘‘ནི་རོ་དྷ་ཏོ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝུ་ཊྛཱ་ན་ནྟི པཱ་ལི༹ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏེ ‘‘ནི་རོ་དྷཱ ཝུ་ཊྛ་ཧ་ནྟ་སྶ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི ཨི་མཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༤༡༧) པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏ་བྦཱ. ཡོ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷཱི ས་མཱ་ནོ ཨེ་ཝ ‘‘ན ལ་བྷཱ་མ་ཧ’’ནྟི, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ས་མཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ‘‘ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ས་ཉྙཱི ཧོ་ཏི, སོ ས་མྤ་ཏྟིཾ་ཡེ་ཝ ས་མཱ་ནཾ ‘‘ཝི་པ་ཏྟཱི’’ཏི པ་ཙྩེ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༡༤༩. ཨ་པྤ་ནནྟི ནི་ག་མ་ནཾ. ན ཏ་ཐཱ ད་ཊྛ་བྦནྟི ཡ་ཐཱ པ་ར་ཝཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ན ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་ཀ་ས་ཀ་ཀི་ཙྩ་མེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཋཱ་ནཱ་ཊྛཱ་ན་ཛཱ་ན་ནཱ་དིཾ ས་ཀཾ ས་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་ཏུཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཡ་ཐཱ་ས་ཀ་མེ་ཝ ཝི་ས་ཡཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་མྤཱིཏི ཏེ་ཧི ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎེ་ཧི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་མྤི. ཀ་མྨ་ནྟ་ར་ཝི་པཱ་ཀ་ནྟ་ར་མེ་ཝཱཏི ཀ་མྨ་ནྟ་ར་སྶ་ཝི་པཱ་ཀ་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཙེ་ཏ་ནཱ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ནི་ར་ཡཱ་དི་ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་ནི་པ་ཊི་པ་དཱ་བྷཱུ་ཏེ ཀ་མྨ་ནྟི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་པ་རི་ཙྪེ་ད་མེ་ཝཱ’’ཏི. དྷཱ་ཏུ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཉྩ དྷཱ་ཏུ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ དྷཱ་ཏུ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎནྟི ཨེ་ཀ་དེ་ས་ས་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་སོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཉྷི ཉཱ་ཎཾ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཛཱ་ནཱ་ཏི, ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༨༡༢) ཏ་ཐཱ ཙེ་ཝ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏཾ. ས་ཙྩ་པ་རི་ཙྪེ་ད་མེ་ཝཱཏི པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཙྩཱ་ནཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ན་མེ་ཝ. ཨ་པྤེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི ཨ་ཊྛ་མ་ན་ཝ་མ་བ་ལཱ་ནི ཝི་ཡ ཏཾ་ས་དི་སཾ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་ཉཱ་ཎཾ ཝི་ཡ ཝི་ཀུ་བྦི་ཏུཾ. ཨེ་ཏེ་ན་སྶ བ་ལ་ས་དི་ས་ཏ་ཉྩ ནི་ཝཱ་རེ་ཏི. ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཉཱ་ཎཾ ཝི་ཡ ཝཱ ཨ་པྤེ་ཏུཾ ཝི་ཀུ་བྦི་ཏུཉྩ. ཡ་དི་པི ཧི ‘‘ཛྷཱ་ནཱ་དི་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཉཱ་ཎཾ ས་ཏྟ་མ་བ་ལ’’ནྟི ཏ་སྶ ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཝི་ཙཱ་ར་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ་པི ‘‘ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ཧི ཝི་ནཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཛྷཱ་ནཱ་དི་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཀི་ཙྩཾ ཝི་ཡ ན ས་བྦཾ བ་ལ་ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཛྷཱ་ནཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་པྤེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི ཨི་དྡྷི ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཀུ་བྦི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཀ་སྶ་ཙི བ་ལ་སྶ ཛྷཱ་ན་ཨི་དྡྷི་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཀི་ཙྩ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན་པི ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎ་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཝི་ཏ་ཀྐ་ཏྟི་ཀ་བྷཱུ་མ་ནྟ་ར་ཝ་སེ་ན་པི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱཏི་ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ.
ཨ་ནུ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀི་ལེ་སཱ་ཝ་ར་ཎཾ ནི་ཡ་ཏ་མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི, ཀི་ལེ་སཱ་ཝ་ར་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཋཱ་ནཾ, ཏ་བྦྷཱ་ཝོ ཨ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་ན་དྷི་ག་མ་སྶ པ་ན ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཋཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ལོ་ཀི་ཡ…པེ… ད་སྶ་ན་ཏོ ཙཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ལོ་ཀི་ཡ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཋི་ཏི ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཋཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ཝ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ. སཱ ཧི ཏ་སྨིཾ ས་ཏི ན ཧོ་ཏི, ཨ་ས་ཏི ཙ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཏ་སྶཱ ཨ་ཊྛི་ཏི་ཡཱ ཏ་སྶ ཨ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ནེ་སཾ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟཱ་ནཾ. དྷཱ་ཏུ་ཝེ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཏོཏི ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་བྷེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏོ. ཡ་ད་གྒེ་ན དྷཱ་ཏུ་ཝེ་མ་ཏྟཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་ད་གྒེ་ན ཙ་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་མྤི ཛཱ་ནཱ་ཏི. དྷཱ་ཏུ་ཝེ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཏོཏི ཝཱ དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་ཝེ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཏོ. ས་བྦཱ་པི ཧི ཙ་རི་ཡཱ དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི. པ་ཡོ་གཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ་པི ས་ནྟ་ཏི་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ (དྷ. པ. ༡༤༢) ཝི་ཡ. དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཏྟ་བྦེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་ར་སྶ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་ལོ་ཧི་ཏ་ཝ་ཎྞ་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ཏ་དཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཙི་ཏྟ་ཛཱ་ན་ན་ཏྠཾ པ་རི་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀཱ་ནཾ, ཡ་ཏོ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ སི་ཡཱ, བུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ན ཡ་དི་པི ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མ་ཏོ པ་གེ་ཝ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མོ, ཏ་ཐཱ་པི ཏ་ཐཱ པ་རི་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎཾ ན་ཏྠི ཝི་ཛྫཱ་ཏྟ་ཡ་སི་དྡྷི་ཡཱ སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. སེ་སཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཏྟ་ཡེ ཙེ་ཏོ་པ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎཾ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མེ་ན པ་ཏྟ་ནྟི ཙ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
པུ་ན ཨེ་ཝ་རཱུ་པིཾ ཝཱ་ཙཾ ན ཝ་ཀྑཱ་མཱིཏི ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ ཏཾ ཝཱ་ཙཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི ནཱ་མ. ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་ན སོ ཨ་ཏྠོ པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཝ་ད་ནྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དི་ཊྛིཾ ན ག་ཎྷི་སྶཱ་མཱིཏི དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ. དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནཾ པ་ཛ་ཧ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཛ་ཧ་ནྟོ’’ཏི. སོ ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་དཱི ནི་ར་ཡེ ཋ་པི་ཏོ་ཡེ་ཝ, ནཱ་སྶ ནི་ར་ཡཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀོ་ཙི ཝི་བ་ནྡྷོ ཨེ་ཀཾ་སི་ཀོ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨ་སྶཱཏི ཨེ་ཀཾ་སི་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶ. སི་ཀྑཱ་ཧི སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཧི, ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཙ ཝི་ནཱ ཨ་ཉྙཱ་རཱ་དྷ་ན་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ‘‘ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཨཱ་ས་ནྣ་ཏ་རེ སཱི་ལཱ་དི་ཀེ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ, ཏ་སྨཱ ཨ་གྒ་མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ སཱི་ལཱ་ད་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཊྛ་སྶ ཧི དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ཨེ་ཀཾ་སི་ཀཱ ཨ་ཉྙཱ་རཱ་དྷ་ནཱ, ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཨ་ནེ་ཀཾ་སི་ཀཱ་ཏི. ས་མྤ་ཛྫ་ནཾ ས་མྤ་དཱ, ནི་པྥ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ་ས་མྤ་དནྟི ཨེ་ཝཾ་ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཀ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མ་མྤི ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎནྟི ཡུ་ཏྟི. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཡུ་ཏྟི་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཱ ‘‘ནི་ར་ཡཱུ་པ་གོ ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་དཱི ཏ་དཱ་དཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏོ སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛཱི’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཏཾ ཝཱ་ཙཾ ཨ་པྤ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏ་དཱ་དཱ་ཡ་སྶ ཨ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཙ ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་དོ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀོ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧོ ཙ, པ་ཧཱ་ནེ་ན པ་ན ཨ་ཙྩ་ཡཾ དེ་སེ་ཏྭཱ ཁ་མཱ་པ་ནེ་ན ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀོ ཨ་ཏྠཱ་ཝ་ཧོ ཙ ཡ་ཐཱ ཏཾ ཝུ་ཊྛི་ཏཱ དེ་སི་ཏཱ ཙ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཉཱ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༠. བྱཱ་མོ་ཧ་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༤.༨) ས་ར་ཎ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཾ སཱ་ར་ཛྫ་ནཾ སཱ་ར་དོ, བྱཱ་མོ་ཧ་བྷ་ཡཾ, ཝི་ག་ཏོ སཱ་ར་དོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝི་སཱ་ར་དོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཝེ་སཱ་ར་ཛྫཾ. ཏཾ པ་ན ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་དཾ པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཾ དེ་ས་ནཱ་ཝི་སེ་ས་ས་མྤ་དཾ ཁེ་མཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏཱུ་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ད་སྶི་ཏ་དྷ་མྨེ་སཱུཏི ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ. ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧི ཏེ་སཾ, ན པ་ན ད་སྶ་ནཾ ཏཱ་དི་ས་སྶེ་ཝ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཝ ཝཱ ‘‘ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཨ་ན་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷཱ’’ཏི པ་ར་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶི་ཏ་དྷ་མྨེ་སུ. ‘‘དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ༧༡༨) ཝི་ཡ དྷ་མྨ-ས་དྡོ ཧེ་ཏུ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཧ་དྷ་མྨེ་ནཱ་ཏི ས་ཧེ་ཏུ་ནཱ’’ཏི. ཧེ་ཏཱུཏི ཙ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་སཱ་དྷ་ན་ཧེ་ཏུ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ན ཀཱ་ར་ཀོ ས་མྤཱ་པ་ཀོ ཙ. ཨ་པྤ་མཱ་ཎནྟི ཨ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ནི་ད་སྶ་ན་ཉྷི ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ པ་མཱ་ཎ་ངྒ་ཏཱ་ཡ ‘‘པ་མཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ནི་མི་ཏྟནྟི ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཏ་ཏྠ ཙོ་ད་ཀོ ཙོ་ད་ནཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ, དྷ་མྨོ ཙོ་ད་ནཾ ཀ་རོ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་གྒ་ལོ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཁེ་མནྟི ཀེ་ན་ཙི ཨ་པྤ་ཊི་བ་ནྡྷི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་པ་དྡུ་ཏ་ཏཾ.
ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠི, ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ་ཝཱ ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀཱ. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏཱ པ་ན ཏེ ཡ་སྨཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་རཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀཱ’’ཏི. ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ ན ཏ་ཐཱ སཱ་ཝ་ཛྫོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཉྩི་ཙྩ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ’’ཏི. ས་ཏྟ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱཏི་ཨཱ་དི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏ་བྦྷཱ་ཝེ བྱ་བྷི་ཙཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་དྷ པ་ན མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོཏི ཨི་དཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་རི་ཊྛ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ (པཱ་ཙི. ༤༡༧-༤༢༢) ཝི་ཡ. ཡ་སྨཱ ཏ་ངྑ་ཎ་མྤི ཀཱ་མེ་སུ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༤.༨) ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དི་སྭཱ ཝི་ར་ཏྟོ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༤.༨) ཧོ་ཏི ཙེ, ཝི་སེ་སཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི, ན ཀཱ་མེ་སུ ཨཱ་ས་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མེ་ཐུ་ནཾ…པེ… ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙཱིཏི ན ཀེ་ཝ་ལཾ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མེ་ཐུ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟ་སྶ, མུ་སྶ་ཏེ་ཝཱ་པི སཱ་ས་ན’’ནྟི. ཏ་སྨིཾ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨེཏི ཏ་སྨིཾ པ་རེ་ན པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨ་ནི་མི་ཏྟཾ. ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ ཧི ཨི་དཾ ཀ་མྨ་སཾ་ཡོ་གེ བྷུ་མྨཾ.
ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཉཱ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨ་ཊྛ་པ་རི་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༡. པུ་རི་ས་སྶ སཱུ་ར་ཏ་ར་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ས་ངྒཱ་མེ པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏི, ན གེ་ཧེ ནི་སི་ནྣ་ཀཱ་ལེ, ཨེ་ཝཾ ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ པ་ཎྜི་ཏ་པ་རི་སཱ་སུ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཉཱ་ཎ་སྶ བ་ལ་ད་སྶ་ན་ཏྠ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣ་ཊྛཱ་ནནྟི ཋཱ་ན་སཱི་སེ་ན ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་ཁ་ཏྟི་ཡ་པ་རི་ས་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ས་བྦ་ཏྠཱཏི ཨ་ཏི་དེ་སེ་ན ཨཱ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མཱ་ར་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ ས་དི་ས་ཏྠ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཨ་ཏི་དེ་ས་སྶ. ཡ་ཐཱ ཧི ཁ་ཏྟི་ཡཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧོ ཁ་ཏྟི་ཡ་པ་རི་སཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ ‘‘མཱ་ར་པ་རི་སཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ, མཱ་ར་སྶ པ་རི་སཱ་ཏི པ་ན མཱ་ར་པ་རི་སཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མཱ་ར་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་ནཾ…པེ… ན མཱ་རཱ་ན’’ནྟི. མཱ་ར་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་ནནྟི མཱ་ར་པ་ཀྑི་ཡཱ་ནཾ. ཨུ་གྒ་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི སཱ་ར་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན, ཨེ་ཝཾ ཨུ་གྒཱ ཁ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཉྙ་ཏེ་ཛེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཏཱི་སུ ཝེ་དེ་སཱུཏི ཨི་དཾ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཨ་ཝི་ས་ཡ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཝེ་དེ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟཱ་པི ཧི ཁ་ཏྟི་ཡཱ ཝེ་སྶཱ ཙ ཏ་ད་ཏྠ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨ་ས་མ་ཏྠཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཡཱ་མཱ་དི་པ་རི་སཱ ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི? བྷུ་སཾ ཀཱ་མཱ་བྷི་གི་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝི་ར་ཧ་ཏོ. ཡཱ་མཱ་ད་ཡོ ཧི ཨུ་ལཱ༹་རུ་ལཱ༹་རེ ཀཱ་མེ པ་ཊི་སེ་ཝ་ནྟཱ ཏ་ཏྠཱ་བྷི་གི་དྡྷ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཙི་ཏྟ་མྤི ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟི, མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ན བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྩ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ནཱ ཀ་དཱ་ཙི ཏེ་སཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ནྟི ཏཱ་དི་སེ མ་ཧཱ་ས་མ་ཡེ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཝི་མཱ་ན་ཝ་ཏྠུ་དེ་ས་ནཱ་པི ཏ་ནྣི་མི་ཏྟཱ བ་ཧུ་ལཱ ནཱ་ཧོ་སི. མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནཱ་ཡཾ ཀ་ཏཱ.
པ་ར་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹་སུ ཙ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མོ ན་ཏྠཱི་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི ‘‘ཀིཾ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཉྙཱ་ནི ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལཱ༹་ནི་པི ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་ཏ་རོ ཡ་དི་པི ཏེ་སཾ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨཱ་དྷི་ག་མོ ན་ཏྠི, ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ པ་ན ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨཱ་མ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀེ་ཡཱུ་རཾ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་ར་ཏ་ན་པ་རི་སི་བྦི་ཏ་སུ་ཝ་ཎྞ་ཛཱ་ལ་ཝི་ན་དྡྷཾ བྷུ་ཛཱ་བྷ་ར་ཎཾ. ཨ་ངྒ་དཾ ནཱ་ནཱ་ག་ནྡྷ་ག་ནྡྷི་ཏཾ, ཀེ་ཝ་ལཾ ཝཱ སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡཾ བཱ་ཧུ་ཝ་ལ་ཡཾ. ཚི་ནྣ་སྶ་རཱཏི དྭི་དྷཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶ་རཱ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༢.༡༧༢) ག་གྒ་ར་སྶ་རཱཏི ག་གྒ་རི་ཀཱ་ཡ ཝི་ཡ ག་གྒ་རཱ་ཡ་མཱ་ན་ཁ་ར་སྶ་རཱ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༢.༡༧༢; ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༨.༦༩). བྷཱ་ས་ནྟ་རནྟི ཏེ་སཾ བྷཱ་སཾ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༢.༡༧༢; ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༨.༦༩) ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ‘‘ཝཱི་མཾ་སཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ས་ངྒ་མྨཱཏི ས་མཱ་ག་ནྟྭཱ. ཨཱ་དི་ཏོ ལཱ་པོ ཨཱ་ལཱ་པོ, ཝ་ཙ་ན་པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མཾ ལཱ་པོ ས་ལླཱ་པོ. ས་མྨཱ, ས་མ་ཉྙཱ ཝཱ ཀ་ཐཱ སཾ་ཀ་ཐཱ, སཾ་ཀ་ཐཱ་ཝ སཱ་ཀ་ཙྪཱ.
ཨ་ཊྛ་པ་རི་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཙ་ཏུ་ཡོ་ནི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༢. ཡ་ཝ་ནྟི ཏཱ་ཡ ས་ཏྟཱ ཨ་མི་སྶི་ཏཱ་པི ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཏཱ་ཡ མི་སྶི་ཏཱ ཝི་ཡ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ནི. སཱ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཎྜཱ་དི་ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཝི་སི་ཊྛོ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ བྷཱ་ག་སོ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ནྡྷ་ཀོ་ཊྛཱ་སོ ཡོ་ནི ནཱ་མཱ’’ཏི. ཨ་ཎྜེ ཛཱ་ཏཱཏི པ་ཋ་མཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, དུ་ཏི་ཡཱ་ཡ པ་ན ཨ་ཎྜ་ཏོ, ཨ་ཎྜེ ཝཱ བྷི་ཛྫ་མཱ་ནེ ཛཱ་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ནི་བྦྷི་ཛྫ ཛཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི. ཝི་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ཧི ཨ་ཎྜཱ་དཱི་ཧི བཱ་ཧི་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཝི་ནཱ. ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ ཝི་ཡཱཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཏྭཱ ཝི་ཡ. བཱ་ཧི་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ཝཱ ཨུ་པ་པ་ཏ་ནེ སཱ་དྷུ་ཀཱ་རི་ནོ ཨུ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ, ཏེ ཨེ་ཝ ཨི་དྷ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ག་བྦྷ་མ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟ་མ་ཧཱ་པ་དུ་མ་ཀུ་མཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ནི་ཛ྄ཛྷཱ་མ་ཏ་ཎྷི་ཀ་པེ་ཏཱ་ནཾ ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཱ་ཏུ་ར་ཏཱ་ཡ ཀཱ་མ་སེ་ཝ་ནཱ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཏེ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀཱ ན ཧོ་ནྟི, ཛཱ་ལ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ན ཏཱ་སཾ ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ག་བྦྷོ ས་ཎྛཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏེ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ་ཡེ་ཝ སཾ་སེ་ད་ཛ་ཏྟཱ་ཡ་པི ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ནེ་ར་ཡི་ཀཱ ཝི་ཡཱཏི ནི་ད་སྶ་ནཱ་པ་དེ་སེ་ན ཏེ་ས་མྤི ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་ཏྟཾ དཱི་པེ་ཏི. ཨ་ཝ་སེ་སཱཏི ནི་ཛ྄ཛྷཱ་མ་ཏ་ཎྷི་ཀ་ནེ་ར་ཡི་ཀེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཝི་ནི་པཱ་ཏི་ཀཱ. ཡ་ཀྑཱ་ནཾ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་བྷཱ་ཝེ ཨེ་ཝ ཨཱ་པ་ནྣེ ཏཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཡ་ཀྑཱ་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ ན བྷུ་མྨ་དེ་ཝཱ ན ཙ ཝི་ནི་པཱ་ཏི་ཀཱ་ཏི.
ཙ་ཏུ་ཡོ་ནི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པ་ཉྩ་ག་ཏི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༣. ག་ནྟ་བྦཱཏི ཨུ་པ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ. ཡ་ཐཱ ཧི ཀ་མྨ་བྷ་ཝོ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ས་ཏི་པི ཀཱ་ར་ཀེ པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ སི་དྡྷོ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནཱ ས་ནྟཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ས་ཏྟེ་ན ཀ་ཏོ་ཏི ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ག་ཏི་ཡོ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ས་ཏི་པི ག་མ་ཀེ ཏཾ་ཏཾ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཡེ་སཾ ཏཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནི, ཏེ་ཧི ག་ནྟ་བྦཱ་ཏི ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་དྡ་ཏྠ་ཏོ ག་ཏིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ན་ཡེ་ན་པི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡེ་སུ ནི་ར་ཡཱ་དི་བྷེ་དེ་སུ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝེ་སུ ག་ཏི-ས་དྡོ ནི་རཱུ་ལ༹ྷོ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ག་ཏི་ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཨ་ཏྠི, ཏཾ ཨེ་ཀེ་ན ག་ཏི-ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ག་ཏི་ག་ཏཱི’’ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑཾ, (སཾ. ནི. ༤.༣༢༧) རཱུ་པ་རཱུ་པ’’ནྟི (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༤༤༩) ཙ. ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ག་མ་ནཾ ཨུ་པ་ག་མ་ན་ནྟི ‘‘ནི་བྦ་ཏྟི་ག་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ག་ཏིནྟི ཙི་ཏྟ་ག་ཏིཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ག་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི, ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༠༣) པ་ན ‘‘ག་ཏི་ནྟི ནི་པྥ་ཏྟི’’ནྟི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. བྲ་ཧྨ་ནི་མ་ནྟ་ན་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༡.༥༠༣) ཧི ཨ་ཡཾ པཱ་ལཱི༹་ཏི. ཛུ་ཏིནྟི ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ. ཝི་བྷ་ཝོཏི ཝི་ནཱ་སོ. སོ ཧི ཝི་ག་མོ་ཏི ཨ་ཏྠེ་ན ག་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ག་ཏཱིཏི (པ་རི. ༣༣༩) ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ག་ཏི ཝི་ག་མོ ཝི་བྷ་ཝོ་ཏི ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ. དྭེ་ཡེ་ཝ ག་ཏི་ཡོཏི དྭེ་ཝ ནི་པྥ་ཏྟི་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ ནི་པྥ་ཏྟི་ག་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི.
ཡ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ བྲཱུ་ཧེ་ནྟོ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡོ, སུ་ཁཾ. ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཡོ་ཏི ནི་ར་ཡོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ར་མི་ཏ་བྦཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ཏ་བྦཾ ཏ་ཏྠ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ར་ཏི་ཨ་ཏྠེ་ན ནི་ར་སྶཱ་ད་ཊྛེ་ན ནི་ར་ཡོ’’ཏི. ཏི་རི་ཡཾ ཨ་ཉྩི་ཏཱཏི དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨུ་དྡྷཾ དཱི་གྷཱ ཨ་ཧུ་ཏྭཱ ཏི་རི་ཡཾ དཱི་གྷཱ་བྷི ཨ་ཏྠོ. པ་ཀ་ཊྛ་ཏོ སུ་ཁ་ཏོ ཨ་ཡ་ནཾ ཨ་པ་ག་མོ པེ་ཙྩ་བྷཱ་ཝོ, ཏཾ པེ་ཙྩ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་ས་ཡོཏི པེ་ཏ་ཡོ་ནི་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. མ་ན་སོ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཏྟཱཏི ས་ཏི་སཱུ་ར་བྷཱ་ཝ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཡོ་གྱ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཙི་ཏ་མཱ་ན་ས་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་གུ་ཎ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྟོ. ཨ་ཡཾ པ་ན་ཏྠོ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཏཱི་ཧི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཋཱ་ནེ་ཧི ཛ་མྦུ་དཱི་པི་ཀཱ མ་ནུ་སྶཱ ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུ་ཀེ མ་ནུ་སྶེ ཨ་དྷི་གྒ་ཎྷ་ནྟི དེ་ཝེ ཙ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སེ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི? སཱུ་རཱ ས་ཏི་མ་ནྟོ ཨི་དྷ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༩.༢༡). ཏེ་ཧི པ་ན ས་མཱ་ན་རཱུ་པཱ་དི་ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ པ་རི་ཏྟ་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ཧི ཨི་ཏ་ར་མ་ཧཱ་དཱི་པ་ཝཱ་སི་ནོ་པི མ་ནུ་སྶཱ་ཏེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡིཾ་སུ. ལོ་ཀི་ཡཱ པ་ན ‘‘མ་ནུ་ནོ ཨ་པ་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ནུ་སྶཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན པ་ར་མ་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ ཝི་མཱ་ན་ཝ་ཏྠུ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (ཝི. ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ཧཱིཏི དེ་ཝཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཨི་དྡྷི་ཝི་སེ་སེ་ཧི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་མཱ དེ་ཝཱ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧི ཙེ་ཝ ཨི་དྡྷི་ཝི་སེ་སེ་ཧི ཙ ཨི་ཏ་རེ ཨི་དྡྷི་ཝི་སེ་སེ་ཧེ་ཝ དི་བྦ་ནྟི ཀཱི་ལ༹་ནྟི ཛོ་ཏ་ནྟི, ས་ར་ཎ་ནྟི ཝཱ ག་མྨ་ནྟི, ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཝཱ དེ་ཝཱཏི.
ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི་ཉྩཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི་པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ཏེ་སཾ ཏཱ་དི་ས་སྶ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་སྶ ཨོ་ཀཱ་ས་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཏྠ ཝཱ ཏེ ཨ་ར་ཉྙ་ས་མུ་དྡ་པ་བྦ་ཏཱ་དི་ཀེ ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་སཾ ཝ་ས་ནྟི, ཏཱ་དི་ས་སྶ ཋཱ་ན་སྶ ཝ་སེ་ན ཨོ་ཀཱ་སོ་པི ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ནི་ར་ཡཱུ་པ་གཱ་དཱི་ཧི ས་ཏྟེ་ཧི མ་གྒི་ཏ་བྦ་ཏོ མ་གྒོ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཙཱ་ཏི ཏཾ ཏཾ ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཐཱ ཙ པ་ཊི་པ་ནྣོཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏཱ་ཀཱ་ར་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ ཙ ནི་ར་ཡ་གཱ་མི་ཉྩ མ་གྒཾ ནི་ར་ཡ་གཱ་མི་ནི་ཉྩ པ་ཊི་པ་དནྟི ཨི་མི་ནཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ནི་ར་ཡ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡཾ ཀ་མྨཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཏཾ ཏཾ ས་ནྟཱ་ན་པ་ཏི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་པ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝི་ནི་པ་ཏ་ནྟཱིཏི ཝི་ཝ་སཱ, ཝི་རཱུ་པཾ ཝཱ ནི་པ་ཏ་ནྟི. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ པ་ཉྩ་ག་ཏི་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་ཉཱ་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ནི་བྦཱ་ན་ཉྩཱ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ན ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ བུ་དྡྷ་སུ་བུ་དྡྷ་ཏཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ སཱ་ཝ་སེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ས་ནཾ དེ་སེ་ཏི.
པ་ཉྩ་ག་ཏི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཉཱ་ཎ་པ་ཝ་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༤. ཉཱ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ཀཱ་རནྟི ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རཾ, ཉཱ་ཎ་སྶ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟི་པ་ཀཱ་རཾ. ཨེ་ཀ་ནྟ་དུ་ཀྑཱཏི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན དུ་ཀྑཱ ཨ་ཙྩ་ནྟ་དུ་ཀྑཱ. ཏཱ པ་ན ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ དུ་ཀྑཱ སུ་ཁཱ་ལ་ཡེ་ན་པི ཨ་ས་མྨི་སྶཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑཱ ནི་ར་ནྟ་ར་དུ་ཀྑཱ’’ཏི. བ་ཧ་ལཱཏི ཨ་ཏ་ནུ་ཀཱ, མ་ཧ་ནྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏི་བྦཱཏི ཝཱ ཏི་ཁི་ཎཱ. ཁ་རཱཏི ཀ་ཀྑ་ལཱ༹. ཀ་ཊུ་ཀཱཏི ཝཱ ཨ་ནི་ཊྛཱ. ཀ་སྶ་ཏི ཁ་ཎཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་སུ, ཨཱ་ཝཱ་ཊོ. ཀ་སཱི་ཡ་ཏི ཙཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་སུ, རཱ་སི. ཕུ་ན་ནྟཱིཏི དྭཱི་ཧི ཧ་ཏྠེ་ཧི ཨ་ངྒཱ་རཱ་ནི ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཝཱ་ཏཾ ཨོ་ཕུ་ན་ནྟི, ཏེ་ན ཏེ་སཾ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ ཌ་ཡ྄ཧ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ད་ཌྜྷ་ག་ཏྟཱ’’ཏི. པུ་རི་ས་པྤ་མཱ་ཎཾ པོ་རི་སཾ. ཨེ་ཀ་པ་ཐེ་ནེ་ཝཱཏི ཨེ་ཀ་མ་གྒ་བྷཱུ་ཏེ་ནེ་ཝ. ཨ་ནུ་ཀྐ་མ་ནཱི་ཡེ་ནཱཏི ཨུ་ཀྐ་མི་ཏུཾ ཨ་པ་ཀྐ་མི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻེ་ན.
ན་ནུ ཙ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཝ་ཎྞཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཏེ་ན ཀ་ཐཾ རཱུ་པ་ནྟ་ར་ས་མ་ངྒིཾ ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་ས་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཡཾ སོ’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨཱུ་པ་ག་ཉཱ་ཎེ་ན ‘‘ཨ་ཡཾ སོ’’ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ན དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་བ་ལཾ ནཱ་མ ཨེ་ཏནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘གཱུ་ཐ་ཀཱུ་པོ ཝི་ཡ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི ད་ཊྛ་བྦཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ངྒཱ་ར་ཀཱ་སུ་པ་མཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ. དུ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ བ་ཧུ་ལཱ ཨེ་ཏཱ་སཱུ་ཏི དུ་ཀྑ་བ་ཧུ་ལཱ. བ་ཧ་ལ་པ་ཏྟ་པ་ལཱ་སོཏི ཨ་ཝི་ར་ལ༹་ཏ་ནུ་ཝི་པུ་ལ་པ་ཎྞོ. སུ་ཁ་པ་རི་བྷོ་གཾ མ་ཧཱ་པཱ་སཱ་དཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དཱི་གྷ་པཱ་སཱ་དོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཙ་ཏུ་ར་སྶ་པཱ་སཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཁུ་དྡ་ཀ་ཏྟཱ. ཨུ་ཎྞཱ་མ་ཡ་ཨ་ཏྠ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཨུ་ཎྞཱ་མ་ཡ་ལོ་ཧི་ཏ་ཨ་ཏྠ་ར་ཎེ་ན. ཨུ་ཏྟ་རཾ ཨུ་པ་རི་བྷཱ་གཾ ཚཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ཨུ་ཏྟ་ར་ཙྪ་དོ, ཝི་ཏཱ་ནཾ. ཏཾ པ་ན ལོ་ཧི་ཏ་ཝི་ཏཱ་ནཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ‘‘ར་ཏྟ་ཝི་ཏཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་པ་ར་བྷཱ་ག་ཡོ་ཛ་ནཱཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨ་པ་རེ་ན ས་མ་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་པ་ར་བྷཱ་ག་སྶ ཡོ་ཛ་ནཱ. སཱ པ་ན ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན པུ་རི་མ་བྷཱ་གེ ཝུ་ཏྟེ ཨེ་ཝ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཡ་ཐཱ སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. མ་གྒཱ་རུ་ལ༹ྷ་མེ་ཝཱཏི མ་གྒཾ ཨུ་པ་ག་ཏ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ.
ནི་ཡ་མཱ་བྷཱ་ཝཱཏི ‘‘དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ་ཝ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ནི་ཡ་མ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ. ‘‘དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ་པི པ་སྶི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ན ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་སུ་ཁཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་སྶ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་གོ་ཙ་ར་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ནཱ་ག་ཏ་སྶ པ་ན ཏ་སྶ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་པ་རི་བྷ་ཎྜ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ་ས་ཉཱ་ཎེ་ན ད་སྶ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ‘‘ཙེ་ཏ་སཱ ཙེ་ཏོ པ་རི་ཙྩ པ་ཛཱ་ནཱ་མི’’ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ནཱ་ནཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘དེ་ཝ་ལོ་ཀ་སུ་ཁཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏ་ཨུ་པ་མཱ་ཧི་པི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ པཱ་ཀ་ཊོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨུ་པ་མཱ་ཡ་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. གོ་ཏྲ་བྷུ་ཉཱ་ཎུ་པྤཱ་ད་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ནི་རོ་དྷཾ པ་སྶི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་མ་གྒ་ཕ་ལ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ པ་ར་ཏོ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ནི་རོ་དྷེ ས་ཡི་ཏོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི ཏ་ད་པ་སྶ་ཡེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་རོ་དྷ་ས་ཡ་ན་ཝ་ར་ག་ཏ’’ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦཱ་ནཱ…པེ… པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི.
ཉཱ་ཎ་པ་ཝ་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
དུ་ཀྐ་ར་ཀཱ་རི་ཀཱ་དི་སུ་དྡྷི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༥. པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཨཱ་དི་ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཏྟ་ཡ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྟཱ ‘‘པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐཾ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘དུ་ཀྐ་ར་ཀཱ་རི་ཀཱ་ཡ སུ་དྡྷི ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ་ལ་དྡྷི་ཀོ ཨེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ དུ་ཀྐ་ར་ཙཱ་རཱི་སུ ཨ་བྷི་པྤ་ས་ནྣོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཏུ་ཀུ་ཎྜི་ཀོཏི དྭཱི་ཧི པཱ་དེ་ཧི ཧ་ཏྠེ་ཧཱི་ཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ཀུ་ཎྜ་ན་ཀོ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ན་ཀོ. ཚ་མཱ་ནི་ཀི་ཎྞནྟི བྷཱུ་མི་ཡཾ ཁི་ཏྟཾ. བྷ་ཀྑ་སནྟི ཨཱ་ཧཱ་རཾ.
མ་ཙྪ་རི་ཡ་མ་ལཱ་དི་པཱ་པ་དྷ་མྨ་ཝི་ག་མ་ན་ཏོ མེ་ཏྟཱ་དི་གུ་ཎཱ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ན་ཏོ ཙ བྲ་ཧྨཾ སེ་ཊྛཾ ཙ་རི་ཡ་ནྟི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ, དཱ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཎྜི་ཏ་པ་ཉྙ་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཀིནྟི ཀཱི་དི་སཾ. ཝ་ཏནྟི ས་མཱ་དི་ནྣ་ཝ་ཏཾ. སུ་ཙི་ཎྞ་སྶཱཏི སུ་ཊྛུ ཙི་ཎྞ་སྶ པུ་ཉྙ་སྶ. ཨི་དྡྷཱིཏི ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ. ཛུ་ཏཱིཏི ཝ་ཏྠཱ་བྷ་ར་ཎོ་བྷཱ་ས་ས་མུ་ཛྫ་ལཱ ས་རཱི་ར་པྤ་བྷཱ. བ་ལ་ཝཱི་རི་ཡཱུ་པ་པ་ཏྟཱིཏི ཀཱ་ཡ་བ་ལེ་ན ཙེ་ཝ ཨུ་སྶཱ་ཧེ་ན ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་མོ.
ཏེ་ན པཱ་ཎི ཀཱ་མ་ད་དོཏི ཏེ་ན ཨ་དྡྷི་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ཧ་ཏྠཾ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ས་ཡ྄ཧ་སེ་ཊྛི་ནོ དཱ་ན་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ན་མ་ཡེ་ན པུ་ཉྙེ་ན ཨི་དཱ་ནི མ་ཡ྄ཧཾ ཧ་ཏྠོ ཀ་པྤ་རུ་ཀྑོ ཝི་ཡ ཀཱ་མ་ད་དོ ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་དཱ་ཡཱི, ཀཱ་མ་ད་དོ ཧོ་ནྟོ ཙ མ་དྷུ་སྶ་ཝོ ཨི་ཊྛ་ཝ་ཏྠུ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཀོ ཛཱ་ཏོ. ཏེ་ན མེ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ནཱཏི ཏེ་ན མ་མ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཊི་ཡ་ཀ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན སེ་ཊྛ་ཙ་རི་ཡེ་ན. པུ་ཉྙནྟི པུ་ཉྙ་ཕ་ལཾ. ཏ་མྤི ཧི པུ་ཛྫ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ཝཱ ‘‘ཨེ་ཝ་མི་དཾ པུ་ཉྙཾ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༨༠) ‘‘པུ་ཉྙ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
པ་ཉྩ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ས་མཱ་ཧ་ཊཱ་ནི པ་ཉྩ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཏི་བྷ་ཝཾ, ཏི་ས་ཀ་ཊ’’ནྟི ཙ. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྨིནྟི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ. སཱ ཧི ཝི་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ བྲ་ཧྨ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ བྲ་ཧྨཾ སེ་ཊྛཾ ཙ་རི་ཡཾ, བྲ་ཧྨུ་ནོ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝཱ་ཙ་སི་ཀཾ ཙ་རི་ཡ་ནྟི ‘‘བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ས་ཧ་སྶཾ མ་ཙྩུ་ཧཱ་ཡི་ནནྟི ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ས་མ་དྷི་ག་མེ་ན མ་ཙྩུ་ཝི་ས་ཡཱ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན མ་ཙྩུ་པ་ཧཱ་ཡི་ནོ ཛཱ་ཏཱ. བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡེ་ན བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཏེ བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་ནོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘མེ་ཐུ་ན་ཝི་ར་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ནྟི ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི.
ནཱ་ཏི་ཀྐ་མཱ་མཱཏི ན ཨ་ཏི་ཙ་རཱ་མ ཨ་ག་མ་ནཱི་ཡ་ཊྛཱ་ནེ་པི ཨི་ཏ་ར་ཏྠཱ་པི ན ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱ་མ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཏཱ་ཧི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་རཱ་མཱ’’ཏི. ཨ་མྷནྟི ཨ་མྷཱ་ཀཾ.
ཨ་ཏྟ་ད་མ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་ཉྙཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཀ་ར་ཎཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ད་མ་ན་ཝ་སེ་ན, མ་ན་ཙྪ་ཊྛཱ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ད་མ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟ་སེ་ཊྛ་ཙ་རི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ. བྲ་ཧྨཾ སེ་ཊྛཾ ཙ་ར་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ, ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཾ.
ཨ་ཏ་ར་མཱ་ནཱ་ནནྟི ན ཏ་ར་མཱ་ནཱ་ནཾ དེ་ས་ཀཱ་ལཾ ཨུ་དི་ཀྑ་ནྟཱ་ནཾ. ཕ་ལཱ་སཱ་ཝ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི སུ་དུ་ལླ་བྷ་ཕ་ལེ་པི ཨཱ་སཱ ས་མྨཱ་པ་ཡོ་ག་མ་ནྭཱ་ཡ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨེ་ཝ. ཝི་པ་ཀྐ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡོ་སྨཱིཏི ཝི་སེ་སེ་ན ནི་པྥ་ནྣ་པ་ཎཱི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཨུ་ལཱ༹་ར་མ་ནོ་ར་ཐོ. སོ ཧི སེ་ཊྛ་མ་ནོ་ས་མཱ་ཙཱ་ར་ཏཱ་ཡ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟོ.
ཨི་ད་མེ་ཝ སུ་ཏྟཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཏེ་པི་ཊ་ཀེ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནེ ཨི་ད་མེ་ཝ སུ་ཏྟ་པ་དཾ ‘‘ཝཱི་རི་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ’’ནྟི ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝཱི་རི་ཡ་ཉྷི ཏ་སྨིཾ ཝི་ས་ཡེ ཨུ་ཏྟ་མཾ པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཾ ཏཱ་དི་ས་ཙ་རི་ཡཱ་ཧེ་ཏུ ཙཱ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ནྟི ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏནྟི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་དུ་ཀྐ་ར་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ སཱ་དྷ་ཀ་སྶ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ.
ཀོ་ཙི ཚི་ནྣ་བྷི་ནྣ་པ་ཊ་པི་ལོ་ཏི་ཀ་དྷ་རོ ད་ས་ནྟ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཏྠ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ཙྩེ་ལོ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷེ་ཡྻཱ་ཏི ཏཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ན་གྒོ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀཱ་སིཾ, ཨེ་ཝ་མྤི ས་ཏྟ་པཱི་ལཱ༹ མཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་བྷི་ཧ་ཊཾ ན སཱ་དི་ཡཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༡༥༥) བྷི་ཀྑཱ་པ་རི་ཡེ་ས་ནེ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཙཱ་རི་ཏཱ་ད་སྶ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ‘‘ན་ཨེ་ཧི བྷ་དྡ་ནྟི་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝོ་པཱི’’ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. པུ་རི་ས་ནྟ་ར་ག་ཏཱ་ཡཱཏི པུ་རི་ས་ས་མཱི་པ་ག་ཏཱ་ཡ. སཾ་ཀི་ཏྟཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི སཾ་ཀི་ཏྟི, གཱ་མ་ཝཱ་སི་ཨཱ་དཱི་ཧི ས་མུ་དཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཀ་རི་ཡ་མཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ. ཨི་དྷ པ་ན བྷ་ཏྟ་སཾ་ཀི་ཏྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཾ་ཀི་ཏྟེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་བྷ་ཏྟེ་སཱུ’’ཏི. ད་ད་ནྟི ཏཱ་ཡཱ་ཏི ད་ཏྟི. ཨེ་ཀཱ་ཧཾ ཨ་ནྟ་ར་བྷཱུ་ཏཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཀཱ་ཧི་ཀཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི. ཨེ་ཀཱ་ཧ་ཝཱ་རེ་ནཱཏི ཨེ་ཀཱ་ཧི་ཀ་ཝཱ་རེ་ན. ‘‘ཨེ་ཀཱ་ཧི་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི་མེ་ཝ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ པུ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི.
ཨེ་ར་ཀ་ཏི་ཎཱ་དཱི་ནི ཝཱཏི ཨེ་ར་ཀ་ཏི་ཎཱ་དཱི་ནི ག་ནྠི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ནི་ཝཱ་ས་ནཱ་ནི ཚ་ཝ་དུ་སྶཱ་ནི, ནི་ཧཱི་ན་དུ་སྶཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ནྟཱ་ཝུ་ཏཱ་ནནྟི ཏ་ནྟཾ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ ཝཱི་ཏཱ་ནཾ. པ་ཀ་ཏི་ཀ་ཎྚ་ཀེཏི ས་ལཱ་ཀ་ཀ་ཎྚ་ཀེ.
༡༥༦. ནེ་ཀ་ཝ་སྶ་ག་ཎ་ས་ཉྫཱ་ཏནྟི ཨ་ནེ་ཀ་ཝ་སྶ་ས་མཱུ་ཧ་ས་ཉྫཱ་ཏཾ. ན་ནུ ཙ ཨི་དཱ་ནེ་ཝ ‘‘སཱ་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ཀ་མྤི ཨུ་ད་ཀོ་རོ་ཧ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ནེ་ཀ་ཝ་སྶ་ག་ཎི་ཀཾ ར་ཛོ་ཛ་ལླཾ ཀཱ་ཡེ ས་ནྣི་ཙི་ཏ’’ནྟི ཙ, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀ་ཐཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ར་ཛོ་ཛ་ལླ་ཀ་ཝ་ཏ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཀཱ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཨ་ཙེ་ལ་ཀོ ཧོ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་པ་ཊི་ཉྙཱ, ‘‘སཱ་ཎཱ་ནི་པི དྷཱ་རེ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཚ་ནྣ་ཀ་པ་ཊི་ཉྙཱ, ཏ་ཏྠཱ་པི སཱ་ཎ-མ་སཱ་ཎ-ཚ་ཝ་དུ་སྶཱ་དི-ནི་ཝ་ཏྠ-པ་ཊི་ཉྙཱ ཙ ཨ་ཝི་རུ་དྡྷཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏྟཱ. ཏེཏི ཨ་ཙེ་ལ་ཀཱ. ས་ངྒྷཱ་ཏནྟི ས་བྦ་སོ གྷཱ་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་དྷ’’ནྟི. སཱི་ལ་ཝཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི ‘‘ཨ་ན་བྷི་ས་ནྡྷི་ཀ་མྤི པཱ་པཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ལ་དྡྷི་ཀ་ཏྟཱ. སཱི་ལཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཨི་དཾ པ་ཊི་ཀྐ་མ་ན་ཀི་རི་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
པཱ་ས་ཎྜ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱཏི པཱ་ས་ཎྜེ་སུ ཨ་སཱ་ར་སཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཝཱི་མཾ་ས་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཏཾ པ་བྦ་ཛྫནྟི ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་པ་བྦ་ཛྫཾ. ཝི་ཀ་ཊ་བྷོ་ཛ་ནེཏི ཝི་ཀ་ཏ་བྷོ་ཛ་ནེ ཝི་རཱུ་པ་བྷོ་ཛ་ནེ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་ཀ་ཏི་བྷོ་ཛ་ནེ’’ཏི.
༡༥༧. བྷིཾ་ས་ན་ཀ་ཏ་སྨིནྟི བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་བྷཱ་ཝཱི ཨི་དཾ པ་ད་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷིཾ་ས་ན་ཀ་ཏ་སྨིཾ བྷིཾ་ས་ན་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི. ‘‘བྷིཾ་ས་ན་ཀ་ཏྟ་སྨི’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨེ་ཀ་སྶ ཏ-ཀཱ་ར་སྶ ལོ་པོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཡེ་བྷུ་ཡྻ་གྒ་ཧ་ཎཾ ལོ་མ་ཝ་ནྟ་ཝ་སེ་ན་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ན ལོ་མ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བ་ཧུ་ཏ་རཱ་ནཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
སུ-ས་དྡེ ཨུ-ཀཱ་ར་སྶ ཨོ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘སོ་ཏ་ཏྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘སུ་ཏ་ཏྟོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སུ་ཊྛུ ཨ་ཝ་ཏ་ཏྟོ་ཏི ཝཱ སོ་ཏ་ཏྟོ. སོ་སི་ནྣོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སུ་དྡྷི་ཝ་ས་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི སཾ་སཱ་ར་སུ་དྡྷི་ག་ཝེ་ས་ན་ཏྠཱ་ཡ.
ཝི་ཧཱ་ར་སྨིནྟི པ་ཙྩ་ཏྟེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཧཱ་རོ ཨེ་ཝ ཧི ‘ཝི་ཧཱ་ར་སྨི’ནྟི ཝུ་ཏྟོ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཙཱཏི ཏེ་ནེ་ཝ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྠོཏི ཨ་ཡཾ ཨེ་ཝཾ ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. དུ་ཀྑ་པྤ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི སུ་ཁ་དུ་ཀྑེ ལཱ་བྷཱ་ལཱ་བྷཱ་དི་ཀེ ཙ. ཏུ་ལི་ཏོཏི ཏུ་ལཱ་ས་དི་སོ.
དུ་ཀྐ་ར་ཀཱ་རི་ཀཱ་དི་སུ་དྡྷི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨཱ་ཧཱ་ར་སུ་དྡྷི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༨. སུ་ཛ྄ཛྷི་ཏུནྟི སཾ་སཱ་ར་ཏོ སུ་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ.
༡༥༩. ཨཱ་སཱི་ཏི་ཀ་པ་བྦཱ་ནཱིཏི ཨཱ་སཱི་ཏི་ཀ་པི་ཊྛི་པ་བྦཱ་ནི, ‘‘ཀཱ་ལ༹་པ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. པ་བྦཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷེ. ཨུ་ནྣ་ཏུ་ནྣ་ཏཱ་ནཱིཏི མཾ་སེ མི་ལཱ་ཏེ དྭི་ནྣཾ ས་ནྡྷཱི་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ ཝཱ་ཏེ་ནུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་དྷ་མ་ནཱི་ཛཱ་ལ་ཏཱ་ཡ ཨུ་ནྣ་ཏཱ་ནི ཨུ་ནྣ་ཏཱ་ནཱི་ཏི. ཨཱ་ནི་ས་དནྟི ཨཱ་ནི་ས་ད་ཊྛཱ་ནཾ. ནི་སི་ནྣ་ཊྛཱ་ནནྟི པཾ་སཱུ་ཧི, ཝཱ་ལི་ཀཱ་ཧི ཝཱ ནི་ཙི་ཏཾ ནི་སི་ནྣ་ཊྛཱ་ནཾ. ས་ར་པོ་ངྑེ་ནཱཏི ས་ར་སྶ པོ་ངྑ་པྤ་དེ་སེ་ན, ས་ར་པོ་ངྑ་ས་ཉྙི་ཏེ་ན ཝཱ མ་གྒེ་ན. ཨ་ཀྐ་ནྟནྟི ཨ་ཀྐ་ནྟ་ཊྛཱ་ནཾ. ཏ་ཀྐ་གོ་ལི༹་ཀ་ས་དི་སཱ་ནཾ, ས་རཱི་ར་གྷཾ་ས་ན་ཏྠཾ ཀ་ཏ ཀུ་རུ་ཝི་ནྡ་གོ་ལ༹་ཀཱ་ནཾ ཝཱ ཨཱ་ཝ་ལི༹ ཝ་ཊྚ་ནཱ་ཧཱ་རོ. ཝཾ་ས་ཏོཏི པི་ཊྛི་ཝཾ་ས་ཏོ. མ་ཎྜ་ལེཏི བྷི་ཏྟི་པཱ་དཱ་ནཾ མ་ཏྠ་ཀེ ཋ་པི་ཏ་མ་ཎྜ་ལ་ཀེ སཱི་ས་གྒེ་ན པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནྟི. ན ཨེ་ཝཾ ཕཱ་སུ་ལི༹་ཡོཏི ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་གོ་པཱ་ན་སི་ཡོ པ་པ་ཏཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ན ཨེ་ཝཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ཕཱ་སུ་ཀཱ་པི པ་པ་ཏཱ ཋི་ཏཱ.
ཨོ་ཀྑཱ་ཡི་ཀཱཏི ཨ་ཝ་ཀྑཱ་ཡི་ཀཱ, ཧེ་ཊྛཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནཱ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་རཱུ་པཱ, ནི་ནྣ་ཏ་རཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡཱ་ཝ པི་ཊྛི་ཀ་ཎྚ་ཀཾ་ཨ་ལླཱི་ནཱ ཧོ་ཏཱིཏི མ་ཡ྄ཧཾ ཨུ་ད་ར་ཙྪ་ཝི ཡཱ་ཝ པི་ཊྛི་ཀ་ཎྚ་ཀཾ, ཏཱ་ཝ ཏཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ལླཱི་ནཱ ཧོ་ཏི ཨུ་ད་རི་ཡ་སྶ པ་རི་ཀྑ་ཡེ་ན ཨ་ནྟཱ་ན་ཉྩ སུ་ཊྛུ་མི་ལཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ. བྷཱ་རི་ཡ་བྷཱ་རི་ཡཱཏི ག་རུ་ཏ་རཱ. ས་ཧ་ཨུ་ད་ར་ཙྪ་ཝིཾ པི་ཊྛི་ཀ་ཎྚ་ཀཾ, ས་ཧ་པི་ཊྛི་ཀ་ཎྚ་ཀཾ ཨུ་ད་ར་ཙྪ་ཝི་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ནེ་ཝ ནི་ཀྑ་མ་ཏི ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ས་བྦ་སོ ཝི་སུ་ཀྑ་ཏྟཱ. པཱུ་ཏི་མཱུ་ལཱ་ནཱིཏི ལོ་མ་མཱུ་ལཱ་ནཾ པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ན་ཀེ མཾ་སེ ལོ་ཧི་ཏེ ཙ པ་རི་ཀྑཱི་ཎེ ཏཱ་ནི སུ་ཀྑཱ་ནི ཋཱ་ན་ཏོ བྷ་ཊྛཱ་ནི ཨ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ‘‘པཱུ་ཏི་མཱུ་ལཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨ་དྷི་ག་ཏཱཏི ཨི་དཱ་ནི ཨ་དྷི་ག་ཏཱ. ཡ་ཐཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཀི་ཉྩཱ་པི མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ པ་རི་པཱ་ཀ་ག་ཏ་ཉཱ་ཎཱ ཝ་སཱི་བྷཱུ་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཡ་ཐཱ ཙ ནེ་སཾ ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙཱ་རོ, ན ཏ་ཐཱ ཏ་དཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏ་དེ་ཝཱཏི ཡཾ ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ཏཾ, ཨེ་ཏ་དེ་ཝ ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏ་སྨིཾ པཱ་ཋ་པ་དེ་སེ ཡུ་ཏྟཾ པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ཨ་ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱཏི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ན་ནུ་རཱུ་པོ སི་ཡཱ ‘‘ཨི་མི་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་ཏྟེ.
ཨཱ་ཧཱ་ར་སུ་དྡྷི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
སཾ་སཱ་ར་སུ་དྡྷི་ཨཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༠. སཾ་སཱ་རེ་ནཱཏི ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཙ་ཝ་ནུ་པ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན བྷ་ཝེ་སུ སཾ་ས་ར་ཎེ་ན. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘ཁ་ནྡྷཱ་ན་ཉྩ པ་ཊི་པཱ་ཊི, དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ན ཙ;
ཨ་བྦོ་ཙྪི་ནྣཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ, སཾ་སཱ་རོ་ཏི པ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༦༡༩; དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༩༥; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢.༦༠; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༤.༡༩༩; དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ; ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༢༦; སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༢༣; ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༣༩; ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ༡༤, ༥༨; ཐེ་ར་གཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༦༧, ༩༩; བུ. ཝཾ. ཨ་ཊྛ. ༥༨; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཊྛ. ༦; པ་ཊི. མ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡.༡༡༧; ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༡.༡༢༧; ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༤.༩; སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.༡);
བ་ཧུ་ཀནྟི བ་ཧུ་ཀཱ་ལཾ བ་ཧུ་ཀྑ་ཏྟུཾ. ཨུ་པ་པ་ཛྫི་ཏྭཱཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ. ཨཱ་ཝཱ་སེ་ནཱཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ས་ཏྟཱ་ཝཱ་སེ ཨཱ་ཝ་ས་ནེ་ན ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཛཱི་ཝ་ནེ་ན. ཁ་ནྡྷཱ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་ས་སྶ ཏེ་ན ཏེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. བ་ཧུ་ཡཱ་གེཏི ཨ་ཛ་སཱུ་ཀ་ར་གོ་མཱ་ཡྭཱ་དི་ཀེ བ་ཧུ་ཝི་དྷེ མ་ཧཱ་ཡ་ཉྙེ. བ་ཧུ་ཨ་གྒཱིཏི ཝཱ་ཙཱ་པེ་ཡྻཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནྟ་མ་སོ པཱ་ཀ་ཡ་ཉྙཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ བ་ཧུ་ཀེ་པི ཨ་གྒཱི པ་རི་ཙ་ར་ཎེ་ན.
༡༦༡. བཱ་ལ་དཱ་ར་ཀོ་པི ‘‘ད་ཧ་རོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ‘‘ཡུ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་པ་ཋ་མ་ཝ་ཡཱ ས་ཏྟཱ ས་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ལི་ཏ་སི་རཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི པ་ཋ་མ་ཝ་ཡེ ཋི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སུ་སུ་ཀཱ་ལ༹་ཀེ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཛ་རཱ་ཛི་ཎྞོཏི ཛ་རཱ་ཡ ཛི་ཎྞོ, ན ཨ་ཀཱ་ལི་ཀེ་ན ཛ་རཱ་ཡ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ. ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏ་བུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཝུ་དྡྷོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒོ’’ཏི, ཨཱ་རོ་ཧ་པ་རི་ཎཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཝུ་དྡྷི་ར་ཧི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཛཱ་ཏི་མ་ཧ་ལླ་ཀོཏི ཛཱ་ཏི་ཡཱ མ་ཧ་ལླ་ཀོ, ན བྷོ་ག་པ་རི་ཝཱ་རཱ་དཱི་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་དྡྷ་ག་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་དྡྷ-ས་དྡོ དཱི་གྷ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་ཙཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བ་ཧུ་ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ག་ཏོ’’ཏི. ཝ་ཡོཏི་ཨཱ་དི་པ་ད་ལོ་པེ་ནཱ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡ’’ནྟི. པ་ད་ས་ཏ་མྤི…པེ… ས་མ་ཏྠ་ཏཱཏི པ་ད་ས་ཏ་མྤི པ་ད་ས་ཧ་སྶ་མྤི སོ་ཏ་པ་ཐ་མཱ་ག་ཙྪ་ནྟ་མེ་ཝ ཨུ་གྒ་ཧ་ཎ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ. ཨ་ཡ་ཉྩ ག་ཏི་ཡཱ བྱཱ་པཱ་རོ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ ག་ཧ་ཎ་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་དེ་ཝཱཏི པ་ད་ས་ཏ་མྤི པ་ད་ས་ཧ་སྶ་མྤི. ཨཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨ་པི་ལཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཧ་ད་ཡེ དྷཱ་ར་ཎཾ. ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་ནཾ ཡ་ཐཱ ན པ་མུ་ཊྛཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨུ་པེ་ཙྩ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ནི་བ་ནྡྷ་ནཾ. ཨ་ཡཾ པ་ན ས་ཏི་ཡཱ བྱཱ་པཱ་རོ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ. པཱ་ལི༹་ཡ་ཉྩ ‘‘པ་ར་མཱ་ཡ ག་ཏི་ཡཱ ཙ ས་ཏི་ཡཱ ཙ དྷི་ཏི་ཡཱ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, པ་ར་ཏོ ཙ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ག་ཏི་མ་ནྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མ་ཏྠ་ཝཱི་རི་ཡཾ དྷི་ཏི ནཱ་མཱཏི ཝི་སི་ཊྛ་ཝི་ས་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་ཏི་ས་མཱ་ཡོ་གཾ ཏ་སྶ དཱི་པེ་ཏི. ཏ་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ག་ཏི་ས་ཏི་དྷི་ཏཱི་ཧི སུ་བྷ་དྷཱ་ཏ་ཝ་ཙཱི་པ་རི་ཙི་ཏ་སྶ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ ཡུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་ད་སྶ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ.
ད་ལ༹ྷཾ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༩.༣༨) ཐི་རཾ དྷ་ནུ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ད་ལ༹ྷ་དྷ་ནྭཱ, སོ ཨེ་ཝ ཨི་དྷ ‘‘ད་ལ༹ྷ་དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. པ་ཊི་ས་ཏྟུ་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏྠཾ དྷ་ནུཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི དྷ་ནུ་གྒ་ཧོ, སོ ཨེ་ཝ ཨུ་སུཾ ས་རཾ ཨ་ས་ཏི ཁི་པ་ཏཱི་ཏི ཨི་སྶཱ་སོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྷ་ནུཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ཨི་སྶཱ་སོ’’ཏི. དྭི་ས་ཧ་སྶ་པ་ལཾ ལོ་ཧཱ་དི་བྷཱ་རཾ ཝ་ཧི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཾ དྭི་ས་ཧ་སྶ་ཐཱ་མཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྭི་ས་ཧ་སྶ་ཐཱ་མཾ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ད་ཎྜེཏི དྷ་ནུ་ད་ཎྜེ. ཡཱ་ཝ ཀ་ཎྜ་པྤ་མཱ་ཎཱཏི དཱི་གྷ་ཏོ ཡ་ཏྟ་ཀཾ ཀ་ཎྜ་སྶ པ་མཱ་ཎཾ, ཏ་ཏྟ་ཀེ དྷ་ནུ་ད་ཎྜེ ཨུ་ཀྑི་ཏྟ་མ་ཏྟེ ཨཱ་རོ་པི་ཏོ ཙེ་ཝ ཧོ་ཏི ཛི་ཡཱ་ད་ཎྜོ, སོ ཙ བྷཱ་རོ པ་ཐ་ཝི་ཏོ མུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨི་དཾ ‘‘དྭི་ས་ཧ་སྶ་ཐཱ་མཾ ནཱ་མ དྷ་ནཱུ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་སི་པྤོཏི ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་དྷ་ནུ་སི་པྤོ. ཀ་ཏ་ཧ་ཏྠོཏི ཐི་ར་ཏ་རཾ ལ་ཀྑེ་སུ ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷ་ན་ས་ར་ཀྑེ་པོ. ཨཱི་དི་སོ པ་ན ཏ་ཏྠ ཝ་སཱི་བྷཱུ་ཏོ ཀ་ཏ་ཧ་ཏྠོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཎྞ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝོ’’ཏི. ཀ་ཏཾ རཱ་ཛ་ཀུ་ལཱ་དཱི་སུ ཨུ་པེ་ཙྩ ཨ་ས་ནཾ ཨེ་ཏེ་ན སོ ཀ་ཏཱུ་པཱ་ས་ནོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘རཱ་ཛ་ཀུ་ལཱ་དཱི་སུ ད་སྶི་ཏ་སི་པྤོ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནྟོ་སུ་སི་ར་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ ས་ལླ་ཧུ་ཀཾ ཀ་ཏཾ.
ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏཱིཏི ཨུ་དི་ཀྑ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཏེ་སཾ ཝཱ་རོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ‘‘ཨ་ཡཾ པ་ཋ་མཾ པུ་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཡཾ དུ་ཏི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་ཙྪ་ན་ཝཱ་རོ ཏཱ་དི་ས་སྶ པ་ཉྙ་ཝ་ཏོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི སུ་ཁུ་མ་སྶ ཨ་ནྟ་ར་སྶ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ. བུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ན ཝཱ་རོཏི ཨཱི་དི་སེ ཋཱ་ནེ བུ་དྡྷཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཝཱ་རོ ཨ་ཉྙེ་སཾ ན་པ་ཉྙཱ་ཡ་ན་ཏོ བུ་དྡྷཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡ་ན་ཏཾ ཡུ་ཏྟི་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝི་ད་ཏྠི་ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལ་ཚཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཙྪ་རཱ་ས་ངྒྷཱ་ཊ་མ་ཏྟེ ཁ་ཎེ ཨ་ནེ་ཀ-ཀོ་ཊི་ས་ཧ་སྶ-ཙི་ཏྟ་པ་ཝ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ‘‘ཝི་ད་ཏྠི་ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལ་ཚཱ་ཡཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ པུ་རེ་ཏ་རཾ་ཡེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ…པེ… ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ལ་ཧུ་ཏ་རཱ་པི ས་ཏྠུ དེ་ས་ནཱ་པ་ཝ་ཏྟི ཨ་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏི་ཊྛ་ནྟུ ཝཱ ཏཱ་ཝ ཨེ་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སོ་ལ༹་ས པ་དཱ་ནི ཀ་ཐེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ལོ་ཀི་ཡ་ཛ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་པ་དུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་ཀྑ་ཎེ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཊྛ་ཝཱི་ས་ས་ཏ་པ་དཱ་ནི ཀ་ཐེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶ་པི ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
དྷ་མྨོཏི པཱ་ལི༹. པ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་དཾ, ཏ་ད་ཏྠོ. ཨ་ཏྠཾ བྱ་ཉྫེ་ཏཱི་ཏི བྱ་ཉྫ་ནཾ, ཨ་ཀྑ་རཾ. ཏ་ཉྷི པ་ད་ཝཱ་ཀྱ་ཀྑ་ར་བྷཱ་ཝེ་ཧི པ་རི་ཙྪི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཏཾ ཏཾ ཨ་ཏྠཾ བྱ་ཉྫེ་ཏི པ་ཀཱ་སེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨ་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ན་ནྟི པཱ་ལི༹་ཡཱ པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཾ, ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ བྱ་ཉྫ་ན་ཀཾ ཨ་ཀྑ་ར’’ནྟི. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་པ་རཱ་པ་རེ་ཧི པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནེ་ཧི སུ་ཙི་ར་མྤི ཀཱ་ལཾ ཀ་ཐེ་ནྟ་སྶ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ན ཀ་དཱ་ཙི ཏེ་སཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པ་ཉྷཾ བྱཱ་ཀ་རོ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་ཉྷ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ, ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ. ཨ་པ་རི་ཀྑ་ཡ་པ་ཊི་བྷཱ་ནཱ ཧི བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ, ཡ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན་ཏྠི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཧཱ་ནཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༣.༡༤༡, ༣༠༥; ཝི་བྷ. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༡.སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ). ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཀིཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཐཱ ཨཱ་ས་ནྣ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་སྶ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨི་ཏ་རཱ་ཡ ཙ ཝི་སེ་སཱ་ཏཱ་ཝོ་ཏི པ་ཋ་མ་བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་མྤི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་མྤི པ་ཙྪི་མ་བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་མྤི ས་དི་ས་མེ་ཝ. ཨཱ་སཱི་ཏི་ཀ་ཝ་སྶ་ཏོ པ་རཾ པ་ཉྩ་མོ ཨཱ་ཡུ་ཀོ་ཊྛཱ་སོ.
༡༦༢. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ནཱ་ག་ས་མཱ་ལ་ཏྠེ་ར་སྶ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ཨ་བྦྷུ་ཏ་པ་ཝེ་ད་ན་མུ་ཁེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ལོ་མཱ་ནཾ ཧ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཝེ་དི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ལོ་མ་ཧཾ་ས་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡོ’’ཏི ནཱ་མཾ ག་ཧི་ཏཾ, ཏ་ཐཱ་པི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དི-ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ-ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན སོ་ལ༹་ས་ས་མཱུ་ཧ་ཏོ སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སྶ ན་ད་ནེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་དོ’’ཏྭེ་ཝ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ར་མ་ཧཱ་ཐེ་རེ་ཧི ནཱ་མཾ ཋ་པི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.