༣. མ་ཧཱ་དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༣. ཏ་ཏོ པ་རནྟི ཏི་ཎྞཾ ཛ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི ས་ངྒྷོ ཙ་ཏུ་ཝ་གྒ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་དི་ཀ་མྨེ་ཧི པ་ཊི་ཀ་མྨ་པྤ་ཏྟ་ཏྟཱ. གཱ་མཾ ག་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི གཱ་མཾ ཨུ་དྡི་སྶ ག་ཏ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ པ་ཝི་སི་ཏུཾ ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟཱ ‘‘པ་ཝི་སིཾ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. པ་རི་ཉྙནྟི པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཾ. སཱ ཧི ས་མ་ཏི་ཀྐ་མོ, ན ཨི་ཏ་རཱ. རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་སུ་པཱིཏི ‘‘རཱུ་པཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙཾ, ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙ’’ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཀཱ་མཾ ས་བྦེ་སཾ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་དི་པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ ས་མ་ཡོ ན་ཏྠི, ཡེ་སཾ པ་ན ཨ་ཏྠི, ཏེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ས་ཀ་ས་མ་ཡཾ ཛཱ་ན་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཡ་ཏོ ཡ་ཏོ ཁོ བྷོ ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧི…པེ… པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཁོ བྷོ ཀཱ་མཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ་པི ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་པྤ་ཧཱ་ན་ས་ཉྙཱ་ཡ ཀཱ་མཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙཾ པ་ཉྙ་པེ་ཡྻུཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཝ་ད་མཱ་ནཱ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ? ཏཱ་དི་ས་སྶ ཨཱ་ག་མཱ་དྷི་ག་མ་སྶཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་པ་རི་ཉྙཱ་སུཔི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཝུ་ཙྩེ་ཐཱཏི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ. དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་པཱིཏི ‘‘ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡཱ ཝཱ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ཝཱ་ཀྱེ་པི. ཏེ ཀི་ར བྷི་ཀྑཱུ.
༡༦༥. ན ཙེ་ཝ ས་མྤཱ་ཡི་སྶ་ནྟཱིཏི ན ཙེ་ཝ ས་མྨ་དེ་ཝ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ག་མེ་སྶ་ནྟི ཉཱ་པེ་སྶ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི. ཡ་སྨཱ ཨ་ཝི་ས་ཡེ པ་ཉྷོ པུ་ཙྪི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་པ་ཛྫི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་དེ་ཝ་ཀེཏི ཨ་རཱུ་པ་དེ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཏེ ཧི ལོ་ཀི་ཡ་དེ་ཝེ་ཧི དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ་དི་ནཱ ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ. ས་མཱ་ར་ཀེཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ས་བྲ་ཧྨ་ཀེ་ཏི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་བྲ་ཧྨ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་མ་ཎགྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་བྦ་ཛི་ཏེ, བྲཱ་ཧྨ་ཎགྒ་ཧ་ཎེ་ན ཛཱ་ཏི་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ, པུ་ན དེ་ཝགྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་མྨུ་ཏི་དེ་ཝེ, མ་ནུ་སྶ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་མ་ནུ་སྶ་ཀཱ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡ་ཏི. ལོ་ཀ་པ་ཛཱགྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ད་སྶི་ཏ་མེ་ཝ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨཱ་རཱ་དྷ་ནཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་མ་རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨ་སྶཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝ་བོ་དྷོ ཨེ་ཝ ཨི་ཏོ བཱ་ཧི་ར་ཀཱ་ནཾ ན་ཏྠི, ཀུ་ཏོ པ་ཝེ་ད་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
༡༦༦. ཙི་ཏྟཱ་རཱ་དྷ་ནནྟི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་པ་ཝེ་ད་ནེ་ན པ་རེ་སཾ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཏོ་ས་ནཾ. བ་ནྡྷ་ན་ཊྛེ་ན གུ་ཎཱ་ཏི ཀཱ་མ་རཱ་ག་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སུ་པི བ་ནྡྷ་ན་ཊྛོ ཝུ་ཏྟོ, ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཊྛོ ཝཱ གུ་ཎ་ཊྛོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ར་ཡ་ནྟཱིཏི ཏ་ར་མཱ་ནཱ ཡ་ནྟི ག་ཙྪ་ནྟི. ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷི་ནྣ་པ་ཋ་མཱ་དི་ཝ་ཡཱ ཨེ་ཝ ཙི་ཏྟ་ཏཱ རཱ་སི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཡོ་གུ་ཎཱ་ཏི ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘རཱ་ས་ཊྛོ གུ་ཎ་ཊྛོ’’ཏི. ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱཏི ཝཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཏཾ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ཧི ཝི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ. སོ་ཏ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱཏི ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ, ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ པ་ཏྟཱ. ཀ་མ་ནཱི་ཡཱཏི ཀཱ་མེ་ཏ་བྦཱ. མ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀཱཏི མ་ནོ་ཧ་རཱ. ཨེ་ཏེ་ན པ་རི་ཀ་པྤ་ན་ཏོ་པི ཨི་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. པི་ཡ་ཛཱ་ཏི་ཀཱཏི པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝཱ. ཀཱ་མཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཱཏི ཀཱ་མ་རཱ་གེ་ན ཨུ་པེ་ཙྩ ས་ནྡྷཱ་ནི་ཡཱ ས་མྦ་དྡྷཱ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༦.༦༣) ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི.
༡༦༧. ས་ཉྙཾ ཋ་པེ་ཏྭཱཏི ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ངྒུ་ལི་ཀཱ་དི་པ་བྦེ ག་ཧི་ཏེ ས་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཧ་སྶ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཉྙཱ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎ་ནཱ. ཨ་ཙྪི་དྡ་ག་ཎ་ནཱཏི ‘‘ཨེ་ཀཾ དྭེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཝ་ནྟ་ཝི་དྷི་ནཱ ནི་ར་ནྟ་ར་ག་ཎ་ནཱ. པི་ཎྜ་ག་ཎ་ནཱཏི ས་ངྐ་ལ་ན་པ་ཊུ་པྤཱ་ད་ནཱ་དི་ནཱ པི་ཎྜི་ཏྭཱ ག་ཎ་ནཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཁེ་ཏྟཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་ས་ནཾ ཀ་སཱིཏི ཀ་སི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་བྦོ ཀ་སི་པ་ཊི་བ་དྡྷོ ཛཱི་ཝི་ཀཱུ་པཱ་ཡོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་སཱི་ཏི ཀ་སི་ཀ་མྨ’’ནྟི. ཛ་ངྒྷ་ཝ་ཎི་ཛྫཱཏི ཛ་ངྒྷ་ས་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཎི་ཛྫཾ ཨཱ་ཧ, ཐ་ལ་ཝ་ཎི་ཛྫཱཏི ས་ཀ་ཊ་ས་ཏྠ་ཝ་སེ་ན. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ནཱ་ཝཱ་པ་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝོ་ཧཱ་རཾ. ཝ་ཎི་པྤ་ཐོཏི ཝ་ཎི་ཛ་མ་གྒོ, དཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན སཾ་ཝོ་ཧཱ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་སཱུ་ནཾ ཨ་ས་ན་ཀ་མྨཾ ཨི་སྶ་ཏྟཾ, དྷ་ནུ་སི་པྤེ་ན ཛཱི་ཝི་ཀཱ, ཨི་དྷ པ་ན ཨི་སྶ་ཏྟཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨི་སྶ་ཏྟཾ, ས་བྦ་ཨཱ་ཝུ་དྷ་ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཝུ་དྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཀ་མྨ’’ནྟི. པོ་རོ་ཧི་ཙྩཱ་མ་ཙྩ་ཀ་མྨཱ་དི རཱ་ཛ་ཀ་མྨཾ.ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ར་ཐ་སི་པྤ་ཁ་ཏྟ་ཝི་ཛྫཱ་སི་པྤཱ་དི-ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཾ མ་ཧཱ་སི་པྤཾ ཁུ་དྡ་ཀ་སི་པྤ་ཉྩ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. སཱི་ཏ་སྶ པུ་ར་ཀྑ་ཏོཏི སཱི་ཏ་སྶ པུ་ར་ཏོ ཀ་ཏོ. ཡོ ཧི སཱི་ཏ་ཀཱ་ལེ ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ཧེ་ཏུ སཱི་ཏ་ལ་པ་དེ་སཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏི, སོ ཝཱ་ལ༹་མི་གཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཡ སཱི་ཏེ་ན པ་རི་པཱ་ཏི་ཡ་མཱ་ནོ ཏེ་ན པུ་ར་ཏོ ཀ་ཏོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱི་ཏེ་ན བཱ་དྷི་ཡ་མཱ་ནོ’’ཏི. ཨུ་ཎྷ་སྶ པུ་ར་ཀྑ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་རི་ཏྭཱཏི སཾ་ས་པྤི་ཏྭཱ. གྷ་ཊྚི་ཡ་མཱ་ནོཏི ཧིཾ་སི་ཡ་མཱ་ནོ བཱ་དྷི་ཡ་མཱ་ནོ. ཨཱ་བཱ་དྷ་ནཾ ཨཱ་བཱ་དྷོ, པཱི་ལཱ༹་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀཱ་མ་ཧེ་ཏུནྟི ཝཱ བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཝི་ས་མཾ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༧༠). ཏ་ཐཱ སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་མཱ་ན་མེ་ཝ ཧེ་ཏཱུ’’ཏི. ཀཱ་མཱ་ནཾ ཧེ་ཏཱུཏི ཨེ་ཏྠ པུ་རི་མ་པ་དཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་མ་ཡུ་ཏྟཾ ཏ་ད་ཉྙ་པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་ཀྑེ་པཱ་པ་ཏྟི་ཏོ, ཏ་ཐཱ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་དཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཀ་དཱ་ཙི ཨ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་སྶ་པི ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏོཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀ་ཝཱི་རི་ཡེ་ནཱ’’ཏི. ཏཾ ཝཱི་རི་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཛཱི་ཝི་ཀ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀ་ཝཱི་རི་ཡཾ. པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ གྷ་ཊེ་ནྟ་སྶཱཏི ཨཱ་ར་མྦྷ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ནི་ར་ནྟ་རཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟ་སྶ. ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ནྣ་བ་ལ་ཝ་སོ་ཀེ་ན སོ་ཙ་ཏཱིཏི ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་པེ་ན ཨ་ནྟོ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏི. ཀཱ་ཡེ ཨུ་པྤ་ནྣ་དུ་ཀྑེ་ནཱཏི ཏ་སྶེ་ཝ སོ་ཀ་སྶ ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡེ ཨུ་པྤ་ནྣ་དུ་ཀྑེ་ན. སོ་ཀུ་དྡེ་སེ་ན ཏཾ ཏཾ ཝི་པྤ་ལ་པེ་ནྟོ ཝཱ པ་རི་དེ་ཝ་ཏི. ཨུ་རཾ ཏཱ་ལེ༹་ཏྭཱཏི ཝ་ཀྑ་པྤ་དེ་སཾ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ. ‘‘མོ་གྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི པ་རི་དེ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཉྩེ་ཝ ས་མྨོ་ཧཱ་པ་ཛྫ་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཉྩ. མེཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ནོཏི པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ཝོ་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ཏོ, བྱཱ་མཱུ་ལ༹ྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ སོ་ཀ་ཝ་སེ་ན.
༡༦༨. ཨི་དྷ ཀཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཀཱ་མཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ, ནཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མོ་པི ག་ཧི་ཏོ ཨེ་ཝ. ཨ་སི་ཙ་མྨནྟི ཨེ་ཏྠ ཙ་མྨགྒ་ཧ་ཎེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཙ་མྨ་མ་ཡ་སྶ, ཙ་མྨ་པ་རི་སི་བྦི་ཏ་སྶེ་ཝ ཝཱ ག་ཧ་ཎཾ, ཨ་ཐ ཁོ ས་བྦ་སྶ་པི ཨཱ་ཝུ་དྷ་བཱ་དྷ་ཀ་སྶ ག་ཧ་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཁེ་ཊ་ཀ་ཕ་ལ་ཀཱ་དཱི་ནཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་རཱ་དི་ས་ངྒ་ཧོ. དྷ་ནུ་ཀ་ལཱ་པཾ ས་ནྣ་ཡ྄ཧི་ཏྭཱཏི དྷ་ནུ་ཉྩེ་ཝ ཁུ་ར་པྤ་ཏཱུ་ཎི་ཉྩ ས་ནྣ་ཡ྄ཧི་ཏྭཱ, དྷ་ནུ་ད་ཎྜ་སྶ ཛི་ཡཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་པི (ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༥.༧༦) དྷ་ནུ་ནོ ས་ནྣ་ཡ྄ཧ་ན་ནྟི. དྭི་ནྣཾ སེ་ནཱ་ནཾ བྱཱུ་ཧ་སཾ་ཝི་དྷཱ་ནེ་ན ཝཱ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱཱུ་ལ༹ྷཾ. ཝི་ཛྫོ་ཏ་ལ་ནྟེ་སཱུཏི ནི་སི་ཏ་པཱི་ཏ་ཕ་ལ་ཏཱ་ཡ ཝི་ཛྫོ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་སུ.
པཱ་ཀཱ་ར་ས་མཱི་པཱ་ཏི་ས་ངྑཱ་ར་ཏཱ་ཡ པཱ་ཀཱ་ར་པཱ་དཱ ཨུ་པ་ཀཱ་རི་ཡོ, ཡཱ ‘‘ཨུ་དྡཱ་པཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ས་ཏ་ད་ནྟེ་ནཱཏི ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་ད་ནྟ་ཀེ་ན, ཡ་སྶ ཏི་ཁི་ཎ་ད་ནྟཱ་ནི ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏཱ་ནི མཱུ་ལཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཨ་ཏི་བྷཱ་ར་ཏཱ་ཡ ད་ས་ཝཱི་ས་མ་ཏྟཱ་པི ཛ་ནཱ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི, ཡ་ནྟ་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཋ་པེ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛ་ད་ནྟཱ་ཀཱ་རེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨོ་མ་དྡ་ནྟཱིཏི ཨོ་ཊྛ་པེ་ནྟི.
༡༦༩. ས་ནྡྷི་མྤི ཚི་ནྡ་ནྟི ཙོ་རི་ཀཱ་ཡ ཛཱི་ཝི་ཏུ་ཀཱ་མཱ. ནི་ལློ་པནྟི ནི་སྶེ་ས་ཝི་ལོ་པཾ, ཨེ་ཀཾ པ་རི་ཏྟཾ གཱ་མཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩི་པི ག་ཡ྄ཧཱུ་པ་གཾ ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱ ཀ་ར་མ་ར་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ཧཱ་ཝི་ལོ་པ’’ནྟི. པ་ནྠ་དུ་ཧ་ན་ཀ་མྨཾ ཨ་ཊ་ཝི་མ་གྒེ ཋ་ཏྭཱ ཨ་དྡྷི་ཀཱ་ནཾ ཝི་ལུ་མྤ་ནཾ. པ་ཧཱ་ར་སཱ་དྷ་ན་ཏྠཾ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༢.༡) ད་ཎྜ་པྤ་ཧཱ་ར་སྶ སུ་ཁ་སི་དྡྷི་ཨ་ཏྠཾ. ཀ་ཉྫི་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟཾ ཀ་ཉྫི་ཡཾ, ཨཱ་ར་ནཱ་ལཾ. ཡཾ ‘‘བི་ལ་ངྒ’’ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ཡ་ཏྠ སི་ཉྩ་ཏི, སཱ ཀ་ཉྫི་ཡ་ཨུ་ཀྑ་ལི་ཀཱ. བི་ལ་ངྒ་ཐཱ་ལི་ཀ་ས་དི་ས་ཀ་ར་ཎཾ བི་ལ་ངྒ་ཐཱ་ལི་ཡཾ. སཱི་ས་ཀ་པཱ་ལཾ ཨུ་པྤཱ་ཊེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཡོ་གུ་ལ༹་པ་ཝེ་ས་ན་པྤ་མཱ་ཎཾ ཚི་དྡཾ ཀ་ཏྭཱ. ས་ངྑ་མུ་ཎྜ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎནྟི ས་ངྑཾ ཝི་ཡ མུ་ཎྜ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ.
རཱ་ཧུ་མུ་ཁ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎནྟི རཱ་ཧུ་མུ་ཁ་ག་ཏ-སཱུ་རི་ཡ་ས་དི་ས-ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཛོ་ཏི་མཱ་ལི་ཀནྟི ཛོ་ཏི་མཱ་ལ་ཝ་ནྟཾ ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཧ་ཏྠ་པ་ཛྫོ་ཏི་ཀནྟི ཧ་ཏྠ་པ་ཛྫོ་ཏ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨེ་ར་ཀ་ཝ་ཏྟ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎནྟི ཨེ་ར་ཀ་ཝ་ཏྟ་ས་དི་སེ ས་རཱི་ར་ཏོ བ་དྡྷེ ཨུ་པྤཱ་ཊ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཙཱི་ར་ཀ་ཝཱ་སི་ཀ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎནྟི ས་རཱི་ར་ཏོ ཨུ་པྤཱ་ཊི་ཏ་བ་དྡྷ་ཙཱི་ར་ཀཱ་ཧི ནི་ཝཱ་སཱ་པ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཏཾ ཀ་རོ་ནྟཱ ཡ་ཐཱ གཱི་ཝ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བ་དྡྷེ ཀ་ནྟི་ཏྭཱ ཀ་ཊི་ཡ་མེ་ཝ ཋ་པེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ གོ་པྥ་ཀ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཀ་ནྟི་ཏྭཱ ཀ་ཊི་ཡ་མེ་ཝ ཋ་པེ་ནྟི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཀ་ཊི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཀ་ནྟི་ཏྭཱ གོ་པྥ་ཀེ་སུ ཋ་པེ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཎེ་ཡྻ་ཀ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎནྟི ཨེ་ཎཱི་མི་ག་ས་དི་ས་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨ་ཡ་ཝ་ལ་ཡཱ་ནི ད་ཏྭཱཏི ཨ་ཡ་ཝ་ལ་ཡཱ་ནི པ་ཊི་མུ་ཉྩི་ཏྭཱ. ཨ་ཡ་སཱུ་ལཱ་ནི ཀོ་ཊྚེ་ནྟཱིཏི ཀ་པྤ་ར་ཛ་ཎྞུ་ཀ་ཀོ་ཊཱི་སུ ཨ་ཡ་སཱུ་ལཱ་ནི པ་ཝེ་སེ་ནྟི. ནྟི ཏཾ ཏ་ཐཱ་ཀ་ཏ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ ས་ཏྟཾ.
བ་ལི༹་ས་མཾ་སི་ཀནྟི བ་ལི༹་སེ་ཧི མཾ་སུ་པྤཱ་ཊ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཀ་ཧཱ་པ་ཎི་ཀནྟི ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་མ་ཏྟ་སོ ཚི་ནྡ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཀོ་ཊྚེ་ནྟཱིཏི ཚི་ནྡ་ནྟི. ཁཱ་རཱ་པ་ཏ་ཙྪི་ཀནྟི ཏ་ཙྪེ་ཏྭཱ ཁཱ་རཱ་ཝ་སི་ཉྩ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. པ་ལི་གྷ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཀནྟི པ་ལི་གྷ་སྶ ཝི་ཡ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཾ ཀ་རོ་ནྟི ཨ་ཡ་སཱུ་ལ་སྶ ཀོ་ཊྚ་ནེ་ན. པ་ལཱ་ལ་པཱི་ཋ་ཀནྟི པ་ལཱ་ལ་པཱི་ཋ་སྶ ཝི་ཡ ས་རཱི་ར་སྶ སཾ་ཝེ་ལླ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཀཱ་ར་ཎི་ཀཱཏི གྷཱ་ཏ་ན་ཀཱ་ར་ཀཱ. པ་ལཱ་ལ་ཝ་ཊྚིཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ པ་ལཱ་ལ་པཱི་ཋཾ ཀ་རོ་ནྟཱ པ་ལཱ་ལ་ཝ་ཊྚིཾ ཀ་ཏྭཱ སཾ་ཝེ་ལླ་ན་ཝ་སེ་ན ནཾ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༢.༡) ཝེ་ཋེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཚཱ་ཏ་ཀེ་ཧཱིཏི བུ་བྷུ་ཀྑི་ཏེ་ཧི ཀོ་ལེ་ཡྻ་ཀ་སུ་ན་ཁེ་ཧི. བ་ལ་ཝ་ནྟོ ཧི ཏེ ཛ་ཝ་ཡོ་གྒཱ སཱུ་རཱ ཙ ཧོ་ནྟི. ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ས་མྤ་རེ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་མྤ་རཱ་ཡོ, པ་ར་ལོ་ཀོ. ཏ་ཏྠ བྷ་ཝོ་ཏི ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོ.
༡༧༠. ཚ་ནྡ་རཱ་གོ ཝི་ནཱི་ཡ་ཏི ཙེ་ཝ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི ཙ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ནི་བྦཱ་ནཾ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཝི་ན་ཡོ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ན་ཉྩཱཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦཱ་ན་ཉྷཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་མྨཱཏི ཨི་དཾ ཡོ ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ ཝི་ནེ་ཏི པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཏ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏཱི་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་ཧཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཉཱ་ཏ་ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ཧི པ་རི་ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏི. ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི? ཏ་ཐ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱཏི པ་རི་ཛཱ་ན་ན་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ.
༡༧༡. ཨ་པ་རི་ཏྟེ་ནཱཏི ཨ་ཧཱི་ནེ་ན. ཝི་པུ་ལེ་ནཱཏི མ་ཧ་ཏཱ. ཡ་དི ཝ་ཎྞ་ས་མྤ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, ཝ་ཎྞ་ད་ས་ཀཾ ཀ་སྨཱ ན ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷོ་ཛ་ན་ས་མྤ་དཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ལཱ་བྷེ་པཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘དུ་གྒ་ཏ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟ་སྶ་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཐོ་ཀཾ ཐོ་ཀཾ ཝ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ནཾ པ་སཱི་ད་ཏི མཾ་ས་སྶ པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ན་ཏོ ཐ་ན་མཾ་སཱ་ནི ཝ་ཌྜྷ་ནྟི ཛཱ་ཡ་ནྟི. ཝ་ཎྞེ་ཏི ཧ་ད་ཡ་ངྒ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཎྞོ. སོ ཨེ་ཝ སཱ་མ་གྒོ་པ་བྷོ་གཱ་དི་ནཱ ནི་བྷཱ་ཏཱི་ཏི ནི་བྷཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཎྞ་ནི་བྷཱ་ཏི ཝ་ཎྞོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི.
བྷོ་གྒནྟི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཝ་ངྐ་ཏཱ་ཡ བྷོ་གྒཾ. ཏཱ་དི་སཾ པ་ན ས་རཱི་རཾ བྷ་གྒཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་གྒ’’ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ་པི་སྶ ཝ་ངྐ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི. ད་ནྟཱ་ནཾ ཚི་ནྣ་བྷི་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ པ་ཏ་ནེ་ན ཙ ཁ་ཎྜི་ཏ་ད་ནྟཾ. ཀེ་སཱ་ནཾ སེ་ཏ་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ པ་ལི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཎྜ་ར་ཀེ་ས’’ནྟི. ཀེ་སཱ་ནཾ མ་ཏྟ་སོ སི་ཡ་ནེ ཁ་ལླཱ་ཊ་ཝོ་ཧཱ་རོ་ཏི བ་ཧུ་སོ སི་ཡ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘མ་ཧཱ་ཁ་ལླཱ་ཊ་སཱི་ས’’ནྟི. ཝ་སྶ་ས་ཏི་ཀ་ཀཱ་ལེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏི་ལ་ཀཱ་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཏི་ལ་ཀཱ་ཧ་ཏ་ག་ཏྟ’’ནྟི. ཏཱ་ནི པ་ན ཀཱ་ནི་ཙི སེ་ཏཱ་ནི ཧོ་ནྟི ཀཱ་ནི་ཙི ཀཱ་ལཱ༹་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སེ་ཏ་ཀཱ་ལ༹་ཏི་ལ་ཀེ་ཧཱི’’ཏི. བྱཱ་དྷི་ཀནྟི ས་ཉྩཱ་ཏ་བྱཱ་དྷིཾ. བཱ་ལ༹ྷ་གི་ལཱ་ནནྟི མཱ་ར་ཎ་ནྟི ཀ་གེ་ལ་ཉྙེ་ན གི་ལཱ་ནཾ.
༡༧༣. ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེཏི ཏ་སྨིཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཎ་ས་མ་ཡེ. ན ཙེ་ཏེ་ཏཱིཏི ན ཨ་བྷི་ས་ནྡ་ཧ་ཏི. བྱཱ་བཱ་དྷ་ན་ཊྛེ་ན བྱཱ་བཱ་དྷོ, བྱཱ་བཱ་དྷོ་ཝ བྱཱ་བ་ཛ྄ཛྷཾ, ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ བྱཱ་བ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཨ་བྱཱ་བ་ཛ྄ཛྷཾ, དུ་ཀྑ་ར་ཧི་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་དྡུ་ཀྑ་མེ་ཝཱ’’ཏི.
༡༧༤. ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རོཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་ཀཱ་རོ དུ་ཀྑཱ་ཀཱ་རོ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མཱ་ཀཱ་རོ ཙ་ལཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རོ ཙ.
མ་ཧཱ་དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.