༡༠. ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཎྛཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡༦. ད་ས་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨི་དཾ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ཝ་ཊྚ་པཱ་ད་ཀ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཙི་ཏྟ་སྶ་པི ཨི་དྷ ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀ་ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཙི་ཏྟ’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘པ་ཀ་ཏི་ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ད་ས་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཙི་ཏྟཾ ཙི་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཡ་དེ་ཏྠ ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏཾ ཏ་དེ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀ་ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨི་ཏ་ར་སྶ པ་ནེ་ཏྠ ཝི་དྷི ན པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་ནྟི ཀེ་ཙི. ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན, ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཡུ་ཏྟེ་ན. མཱུ་ལ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནནྟི པཱ་རི་ཧཱ་རི་ཡ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ. ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟོཏི བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟོ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་པྤ་ནཾ ཨ་པྤ་ཏྟོ་པི ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ ཏ་ད་ཏྠེ་པི ཏཾ་ས་དྡ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཏོ.
ཡེ་ཧི ཕ་ལཾ ནཱ་མ ཡ་ཐཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཊྛཱ་ནེ པ་ཀ་པྤི་ཡ་མཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, ཏཱ་ནི ནི་མི་ཏྟཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཱི’’ཏི. ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལནྟི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ལེ་ནཱཏི བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ཡེ ས་མ་ཡེ’’ཏི. ན་ནུ ཙ…པེ… ནི་ར་ནྟ་རཾ མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦནྟི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཙ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝཱི་ཐི་པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་བྦུ་ད་ནཱི་ཧ་ར་ཎ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘པ་ཉྩ ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ར་དྡྷཱ་ཏི? ‘‘ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཡུ་ཏྟོ ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ནཱ་མཱ་ཏི ཙོ་ད་ཀ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་ཏ་རོ བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ་ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀ་སྶ ཀ་དཱ་ཙི བྷཱ་ཝ་ནུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻུཾ, ཏ་ཏོ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝི་སོ་དྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ཀཱ་ལཾ ཨི་མཱ་ནི ནི་མི་ཏྟཱ་ནི མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ‘‘ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལ’’ནྟི ས་ཏྠཱ ཨ་ཝོ་ཙཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པཱ་ལི༹་ཡ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨི་མཱ་ནཱིཏི ཨི་མཱ་ནི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི པ་ཉྩ ནི་མི་ཏྟཱ་ནི. ཨ་བྦུ་དནྟི ཨུ་པ་དྡ་ཝཾ.
ཚ་ནྡ་ས་ཧ་ག་ཏཱ རཱ་ག་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱཏི ཏ་ཎྷཱ་ཚ་ནྡ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཀཱ་མ་རཱ་ག་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ. ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་ཨ་ས་མ་པེ་ཀྑི་ཏེ་སཱུཏི ཨི་ཊྛེ་སུ པི་ཡེ་སུ, ཨ་ནི་ཊྛེ་སུ ཨ་པྤི་ཡེ་སུ, ཨ་ས་མཾ ཨ་ས་མྨཱ པེ་ཀྑི་ཏེ་སུ. ཨ་ས་མ་པེ་ཀྑ་ནནྟི གེ་ཧ་སྶི་ཏ་ཨ་ཉྙཱ་ཎུ་པེ་ཀྑཱ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ག་ཧ་ཎཾ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ དི་སྭཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ བཱ་ལ་སྶ མཱུ་ལ༹ྷ་སྶ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༣.༣༠༨). ཏེ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐཱ. ཏ་ཏོ ནི་མི་ཏྟ་ཏོ ཨ་ཉྙནྟི ཏ་ཏོ ཚ་ནྡཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཱ་དི་ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་ཏ་ཀྐུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ན་ཝཾ ནི་མི་ཏྟཾ. ‘‘མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཏཱ་དི་སོ པུ་རི་མུ་པྤ་ནྣོ ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རོ ཝཱ ནི་མི་ཏྟཾ. ཀུ་ས་ལ་ནི་སྶི་ཏཾ ནི་མི་ཏྟནྟི ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎཾ མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཙི་ཏྟེ ཋ་པེ་ཏ་བྦཾ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙི་ནྟེ་ཏ་བྦཾ, ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ ཝཱ ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦཾ. ཨ་སུ་བྷ་ཉྷི ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི. ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཚ་ནྡཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏེ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ‘‘དོ་སཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཏཾ ཏཾ པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི ‘‘ས་ཏྟེ་སུ ས་ངྑཱ་རེ་སཱུ’’ཏི ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི. པ་ཉྩ་དྷ་མྨཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོཏི པ་ཉྩ་ཝི་དྷོ དྷ་མྨཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏོ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ.
ཨེ་ཝཾ ‘‘ཚ་ནྡཱུ་པ་ས་ཉྷི་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་མ་སྶ ཧ་ཏྠཱ ཝཱ སོ་བྷ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་སུ་བྷ་ཏོ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་རི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར་སྶ ད་སྶ་ནཾ ‘‘ཀི་མྷི སཱ་ར་ཏྟོ་སཱི’’ཏི. ཚ་ཝི་རཱ་གེ་ནཱཏི ཚ་ཝི་རཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ལ༹་སཱ་མཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནི་བྷཱ་ཡ. ཀུ་ཕ་ལ༹་པཱུ་རི་ཏོཏི པ་ཀྐེ་ཧི ཀུ་ཎ་པ་ཕ་ལེ་ཧི པུ་ཎྞོ. ‘‘ཀ་ལི་ཕ་ལ་པཱུ་རི་ཏོ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ.
ཨ་སྶཱ་མི་ཀ་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨི་དཾ པ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཝ་ཎྞ་ཝི་ཀཱ་ར་ཉྩེ་ཝ ཛི་ཎྞ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ པ་ཏྭཱ ཚི་དྡཱ་ཝ་ཚི་དྡཾ བྷི་ནྣཾ ཝཱ ཧུ་ཏྭཱ ཀ་པཱ་ལ་ནི་ཊྛཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨི་དཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཝ་ཎྞ་ཝི་ཀཱ་རཾ ཛི་ཎྞ་ཏ་ཉྩ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ པཱ་ད་པུ་ཉྪ་ན་ཙོ་ལ༹་ཀཾ ཧུ་ཏྭཱ ཡ་ཊྛི་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཚ་ཌྜ་ནཱི་ཡཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན ནེ་སཾ སཱ་མི་ཀོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ན ནེ་སཾ ཨེ་ཝཾ ཝི་ན་སྶི་ཏུཾ ད་དེ་ཡྻཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་སྶཱ་མི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན, ‘‘ཨ་ན་དྡྷ་ནི་ཡཾ ཨི་དཾ ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཙ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ.
ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝི་ན་ཡ…པེ… བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱཏི – ‘‘པ་ཉྩི་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་གྷཱ་ཏ་པ་ཊི་ཝི་ན་ཡཱ. ཡ་ཏྠ ཧི བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཨཱ་གྷཱ་ཏོ ས་བྦ་སོ པ་ཊི་ཝི་ནེ་ཏ་བྦོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་སྶ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝི་ན་ཡ་སུ་ཏྟ་སྶ (ཨ. ནི. ༥.༡༦༡) ཙེ་ཝ ཀ་ཀ་ཙཱུ་པ་མོ་ཝཱ་ད(མ. ནི. ༡.༢༢༢-༢༣༣) ཚ་ཝཱ་ལཱ་ཏཱུ་པ་མཱདཱི་ན་ཉྩ (ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༡) ཝ་སེ་ན ཨཱ་གྷཱ་ཏཾ པ་ཊི་ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱ མེ་ཏྟཱ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ.
ག་རུ་སཾ་ཝཱ་སོཏི ག་རུཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝཱ་སོ. ཨུ་དྡེ་སོཏི པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་སྶ ཨུ་དྡི་སཱ་པ་ན་ཉྩེ་ཝ ཨུ་དྡི་ས་ན་ཉྩ. ཨུ་དྡི་ཊྛ་པ་རི་པུ་ཙྪ་ནནྟི ཡ་ཐཱ་ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཏྠ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ. པ་ཉྩ དྷ་མྨཱུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡཱཏི ག་རུ་སཾ་ཝཱ་སཱ་དི་ཀེ པ་ཉྩ དྷ་མྨེ པ་ཊི་ཙྩ. མོ་ཧ་དྷཱ་ཏཱུཏི མོ་ཧོ.
ཨུ་པ་ནི་སྶི་ཏ་བྦཱཏི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡི་ཏ་བྦཱ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ཡ་ཏྟ་པྤ་ཊི་ཡ་ཏྟོཏི ཡ་ཏྟོ ཙ གཱ་མ་པྤ་ཝེ་ས་ནཱ་པུ་ཙྪཱ་ཀ་ར་ཎེ་སུ ཨུ་སྶུ་ཀྐཾ ཨཱ་པ་ནྣོ ས་ཛྫི་ཏོ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ་སྶ མོ་ཧོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱིཏི ཨ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ ཡུ་ཏྟ་པྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶ པ་ཙྪཱ སོ མོ་ཧོ ཝི་ག་ཙྪ་ཏི. ཨེ་ཝ་མྤཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་དྡེ་སེ ཨ་པྤ་མ་ཛྫ་ནེ་ན་པི. པུ་ན ཨེ་ཝ་མྤཱིཏི ཨ་ཏྠ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ཡ ཀ་ངྑཱ་ཝི་ནོ་ད་ནེ་པི. ཏེ་སུ ཏེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་ཏྠོ པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏཱིཏི སུ་ཡྻ་མཱ་ན་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཏེ་སུ ཏེ་སུ པ་དེ་སུ ‘‘ཨི་དྷ སཱི་ལཾ ཀ་ཐི་ཏཾ, ཨི་དྷ ས་མཱ་དྷི, ཨི་དྷ པ་ཉྙཱ’’ཏི སོ སོ ཨ་ཏྠོ ཝི་བྷཱུ་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨི་དཾ ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པཱ་ལོ་ཀཱ་དི ཨི་མ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨི་དཾ སཱ་ལི་བཱི་ཛ་བྷཱུ་མི་ས་ལི་ལཱ་དི ཨི་མ་སྶ སཱ་ལི་ཨ་ངྐུ་ར་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨི་དཾ ན ཀཱ་ར་ཎནྟི ཏ་དེ་ཝ ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པཱ་ལོ་ཀཱ་དི སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ, ཏ་དེ་ཝ སཱ་ལི་བཱི་ཛཱ་དི ཀུ་དྲུ་ས་ཀ་ངྐུ་ར་སྶ ན ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཋཱ་ནཱ་ཊྛཱ་ན་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ཚེ་ཀོ ཧོ་ཏི.
ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སཱུཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ་སུ. ཨི་མེ ཝི་ཏ་ཀྐཱཏི ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ད་ཡོ. ས་བྦེ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ས་བྦཱ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཧཱི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ན ས་བྦེ ས་བྦེ་སཾ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ‘‘པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཝཱ’’ཏི སཱ་ས་ངྐཾ ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཀུ་ས་ལ་ནི་སྶི་ཏནྟི ཀུ་ས་ལེ་ན ནི་སྶི་ཏཾ ནི་སྶ་ཡི་ཏ་བྦཾ. ཀུ་ས་ལ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏནྟི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཀུ་ས་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཱ་དི་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. སཱ་ར་ཕ་ལ་ཀེཏི ཙ་ནྡ་ན་མ་ཡེ སཱ་ར་ཕ་ལ་ཀེ. ཝི་ས་མཱ་ཎིནྟི ཝི་ས་མཱ་ཀཱ་རེ་ན ཏ་ཏྠ ཋི་ཏཾ ཨཱ་ཎིཾ. ཧ་ནེ་ཡྻཱཏི པ་ཧ་རེ་ཡྻ ནི་ཀྑཱ་མེ་ཡྻ.
༢༡༧. ཨ་ཊྚོཏི ཨཱ་ཏུ་རོ, དུ་གྒ་ནྡྷ་བཱ་དྷ་ཏཱ་ཡ པཱི་ལི༹་ཏོ. དུ་ཀྑི་ཏོཏི ས་ཉྫཱ་ཏ་དུ་ཀྑོ. ཨི་མི་ནཱ་པི ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཨ་ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཀུ་ས་ལ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ གེ་ཧ་སྶི་ཏ་རོ་གེ་ན ས་རོ་ག་ཏཱ་ཡ ཙ ཨེ་ཏེ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཝི་ཉྙུ་ག་ར་ཧི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཛི་གུ་ཙྪ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཙ སཱ་ཝ་ཛྫཱ ཨ་ནི་ཊྛ་ཕ་ལ་ཏཱ་ཡ ནི་ར་སྶཱ་ད་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཙ དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀཱཏི ཨེ་ཝཾ ཏེ་ན ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ཏོ.
‘‘ཨཱ་ཏུ་རཾ ཨ་སུ་ཙིཾ པཱུ་ཏིཾ, པ་སྶ ན་ནྡེ ས་མུ་སྶ་ཡཾ;
ཨུ་གྒྷ་ར་ནྟཾ པ་གྒྷ་ར་ནྟཾ, བཱ་ལཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏ’’ནྟི. (ཨ་པ. ཐེ་རཱི ༢.༤.༡༥༧) –
ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཀཱ་ཡ་ཝི་ཙྪ་ནྡ་ནཱི་ཡ་ཀ་ཐཱ་དཱི་ཧི ཝཱ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན –
‘‘ཏ་སྶེ་ཝ ཏེ་ན པཱ་པི་ཡོ, ཡོ ཀུ་དྡྷཾ པ་ཊི་ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི;
ཀུ་དྡྷཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ, ས་ངྒཱ་མཾ ཛེ་ཏི དུ་ཛྫ་ཡ’’ནྟི. (ཐེ་ར་གཱ. ༤༤༢) –
ཨེ་ཝ་མཱ་དི པ་ཊི་གྷ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཀ་ཐཱ་དི་ཀཱ་པི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
༢༡༨. ན ས་ར་ཎཾ ཨ་ས་ཏི, ཨ་ན་ནུ་སྶ་ར་ཎཾ. ཨ་མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦནྟི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦཾ. ཨུ་གྒ་ཧི་ཏོ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་པ་བ་ནྡྷོཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨུ་པ་ཀཱ་རོ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་པ་བ་ནྡྷོ. མུ་ཊྛི་པོ་ཏྠ་ཀོཏི མུ་ཊྛི་པྤ་མཱ་ཎོ པཱ་རི་ཧཱ་རི་ཡ་པོ་ཏྠ་ཀོ. ས་མ་ནྣཱ་ནེ་ནྟེ་ནཱཏི ས་མ་ནྣཱ་ཧ་ར་ནྟེ་ན. ཨོ་ཀཱ་སོ ན ཧོ་ཏི ཨཱ་ར་དྡྷ་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་པེ་ཏ་བྦ་ཏོ. ཨཱ་ར་དྡྷ་སྶ ཨ་ནྟ་ག་མ་ནཾ ཨ་ནཱ་ར་མྦྷོ་ཝཱ་ཏི ཐེ་ར་ཝཱ་དོ. ཏ་སྶཱཏི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་སྶ. པ་བྦྷཱ་ར་སོ་དྷ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ, ཨཱ་ར་བྷ་ནྟོ ཨེ་ཝ ཝི་ཏ་ཀྐ་ནི་གྒ་ཎྷ་ན་ཏྠཾ སཾ་ཡུ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ, ད་སྶ་ན་ཀི་ཙྩ་པུ་བྦ་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཏེ་ཛོ་ཀ་སི་ཎ་པ་རི་ཀ་མྨ་ནྟི ཏཱི་ཎི ཀ་མྨཱ་ནི ཨཱ་ཙི་ནོ་ཏི. ཐེ་རོ ཏ་སྶ ཨཱ་ས་ཡཾ ཀ་སི་ཎ་ཉྩ ས་ཝི་སེ་སཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མ་ཝོ་ཙ. ཏེ་ན་སྶ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ས་བྦཾ ས་མྤཱ་དི་ཏཾ. ཨ་ས་ཏི་པ་བྦཾ ནཱ་མ ཨ་ས་ཏི་ཡཱ ཝི་ཏ་ཀྐ་ནི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ.
༢༡༩. ཝི་ཏ་ཀྐ་མཱུ་ལ་བྷེ་དཾ པ་བྦནྟི ཝི་ཏ་ཀྐ་མཱུ་ལ་སྶ ཏ་མྨཱུ་ལ་སྶ ཙ བྷེ་ད་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་མཱུ་ལ་བྷེ་དཾ པ་བྦཾ. ཝི་ཏ་ཀྐཾ ས་ངྑ་རོ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ངྑཱ་རོ, ཝི་ཏ་ཀྐ་པ་ཙྩ་ཡོ སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཱ་དཱི་སུ་པི སུ་བྷཱ་དི་ནཱ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. སོ པ་ན ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ངྑཱ་རོ སཾ་ཏི་ཊྛ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ངྑཱ་ར་ས་ཎྛཱ་ནཾ, ཨ་སུ་བྷེ སུ་བྷ་ནྟི་ཨཱ་དི ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་སོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ནཾ མཱུ་ལ་ཉྩ མཱུ་ལ་མཱུ་ལ་ཉྩ མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ནཾ མཱུ་ལ་མཱུ་ལཾ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶཱཏི ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ན་ཝ་སེ་ན མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ནཾ མཱུ་ལཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎཾ ཉཱ་ཎ་ག་ཏི་ཡཱ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ. ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ པུ་བྦེ ཝི་ཡ ཝི་ཏ་ཀྐཱ ཨ་བྷི་ཎྷཾ ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཏ་ཀྐ་ཙཱ་རོ སི་ཐི་ལོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་སྨིཾ སི་ཐི་ལཱི་བྷཱུ་ཏེ མ་ཏྠ་ཀཾ ག་ཙྪ་ནྟེཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝི་ཏ་ཀྐ་ཙཱ་རོ སི་ཐི་ལ་བྷཱུ་ཏོ, ཏ་སྨིཾ ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ནཾ མཱུ་ལ་ག་མ་ནེ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཐི་ར་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ མ་ཏྠ་ཀཾ ག་ཙྪ་ནྟེ. ཝི་ཏ་ཀྐཱ ས་བྦ་སོ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱིཏི མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ ས་བྦེ་པི ག་ཙྪ་ནྟི ན ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟི, བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཝཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི.
ཀ་ཎྞ་མཱུ་ལེ པ་ཏི་ཏནྟི ས་ས་ཀ་སྶ ཀ་ཎྞ་ས་མཱི་པེ ཀ་ཎྞ་ས་ཀྑ་ལིཾ པ་ཧ་ར་ནྟཾ ཝི་ཡ ཨུ་པ་པ་ཏི་ཏཾ. ཏ་སྶ ཀི་ར ས་ས་ཀ་སྶ ཧེ་ཊྛཱ མ་ཧཱ་མཱུ་སི་ཀཱ་ཧི ཁ་ཏ་མ་ཧཱ་ཝཱ་ཊཾ ཨུ་མ་ངྒ་ས་དི་སཾ ཨ་ཧོ་སི, ཏེ་ན་སྶ པཱ་ཏེ་ན མ་ཧཱ་ས་དྡོ ཨ་ཧོ་སི. པ་ལཱ་ཡིཾ་སུ ‘‘པ་ཐ་ཝཱི ཨུ་དྲཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི. མཱུ་ལ་མཱུ་ལཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་ནུ་ཝི་ཛྫེ་ཡྻནྟི ‘‘པ་ཐ་ཝཱི བྷི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཡ་ཏྠཱ་ཡཾ ས་སོ ཨུ་ཊྛི་ཏོ, ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ ཏ་སྶ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཡཾ་ནཱུ་ན ཝཱི་མཾ་སེ་ཡྻཾ. པ་ཐ་ཝི་ཡཱ བྷི་ཛྫ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཏེ ‘‘ཀོ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཀིཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ས་སོ ‘‘ན ས་ཀྐོ་མི སཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩ་ཝ་ཏོ ཧི ཡཱ་ཙ་ནཾ ས་ཎྷ་མུ་དུ་ཀཾ. དུ་དྡུ་བྷཱ་ཡ་ཏཱིཏི དུ་དྡུ་བྷཱ་ཏི ས་དྡཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨ་ནུ་ར་ཝ་ད་སྶ་ན་ཉྷེ་ཏཾ. བྷ་དྡ་ནྟེཏི མི་ག་རཱ་ཛ་སྶ པི་ཡ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རོ, མི་ག་རཱ་ཛ, བྷ་དྡཾ ཏེ ཨ་ཏྠཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀི་མེ་ཏནྟི ཀིཾ ཨེ་ཏཾ, ཀིཾ ཏ་སྶ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎཾ? དུ་དྡུ་བྷནྟི ཨི་ད་མྤི ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ར་ཝ་ད་སྶ་ན་མེ་ཝ. ཨེ་ཝ་ནྟི ཡ་ཐཱ ས་ས་ཀ་སྶ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི་བྷེ་ད་ནཾ ར་ཝ་ནཱ་ཡ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་མཱུ་ལཾ, ཨེ་ཝཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཙཱ་རོ་པི ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ས་མུ་ཊྛཱ་ནོ ཨ་མཱུ་ལོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི.
༢༢༠. ཨ་བྷི་ད་ནྟནྟི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ད་ནྟཾ, ཨུ་པ་རི་ད་ནྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་རི་ད་ནྟ’’ནྟི. སོ ཧི ཨི་ཏ་རཾ མུ་ས་ལཾ ཝི་ཡ ཨུ་དུ་ཀྑ་ལཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཀ་སྶ་ཙི ཁཱ་ད་ན་ཀཱ་ལེ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ཝ་ཏྟ་ཏི. ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟེ་ནཱཏི བ་ལ་ཝ་ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་ན. ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟནྟི ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ས་ཧི་ཏཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་ནི་གྒ་ཎྷི་ཏ་བྦནྟི ཡ་ཐཱ ཏ་སྶ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རོ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ནི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཱ ཨཱ་པཱ་དེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀེ ཙ ཏུ་མྷེ ས་ཏི་པི ཙི་ར་ཀཱ་ལ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཨ་དུ་བྦ་ལཱ ཀོ ཙཱ་ཧཾ མ་མ ས་ནྟི་ཀེ ལ་དྡྷ་པྤ་ཏི་ཊྛེ ཝི་ཡ ཋི་ཏེ་པི ཨི་དཱ་ནེ་ཝ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛེ ཀ་རོ་ནྟོ ཨི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ. ཏཾ པ་ན ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀཱ་མཾ ཏ་ཙོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཝཱི་རི་ཡ་པ་གྒ་ཎྷ་ན་མཱ་ཧ. ཨ་ཏྠ་དཱི་པི་ཀནྟི ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཝི་ཏ་ཀྐ་ནི་གྒ་ཎྷ་ན་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀཾ. ཨུ་པ་མནྟི ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བ་ལ་ཝཱ པུ་རི་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨུ་པ་མཾ.
༢༢༡. པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡནྟི ཡཾ ཏཾ ཨཱ་དི་ཏོ ‘‘ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་ཉྩ ནི་མི་ཏྟཱ་ནི ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ མ་ན་སི ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི ནི་དྡི་ཊྛཾ, ཏ་ཏྠ ཏ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་སྶ མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་སྶ ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ. ནི་ག་མ་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ, ཡ་དི་དཾ ‘‘ཡ་ཏོ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཧི ཨ་ཏྠ་སྶ པུ་ན ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ག་མ་ན་ནྟི. ཏ་ཐཱ་པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ ཝཱ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་ཝི་སུ་དྡྷི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཡ་ཏོ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏྠཱ་ཙ་རི་ཡོཏི དྷ་ནུ་བྦེ་དཱ་ཙ་རི་ཡོ. ཡ་ཐཱ ཧི ས་ས་ན་ཏོ ཨ་ས་ཏྠ་མྤི ས་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི, ཨེ་ཝཾ དྷ་ནུ་སི་པྤ་མྤི དྷ་ནུ་བྦེ་ད་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་མེ་ཝཱ་ཏི.
པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏི པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡོ. ཝཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝཱ་ར་པ་ཐེ་སཱུ’’ཏི, ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ནཾ ཝཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་མ་གྒེ་སུ. ཙི་ཎྞ་ཝ་སཱིཏི ཨཱ་སེ་ཝི་ཏ་ཝ་སཱི. པ་གུ་ཎ་ཝ་སཱིཏི སུ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཝ་སཱི. ས་མྨཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ་ཡེ་ཝ ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏཾ ཏ་ཐཱ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ན་ཏོ, ཨི་ཏ་ར་སྶ པ་ན་སྶ སེ་ཏུ་གྷཱ་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི.
ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཎྛཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
ནི་ཊྛི་ཏཱ ཙ སཱི་ཧ་ནཱ་ད་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.