༡. ཙཱུ་ལ༹་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༩. སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཝ་ཏྠུ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི, སཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོཏི ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱཏི ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་ནི་མི་ཏྟཾ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ངྒྷ་སྶ ཙ ཨུ་པྤ་ནྣ་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་ཧེ་ཏུ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རུ་པྤཱ་ད་ན་ཧེ་ཏུ. ཏི་ཏྠི་ཡ་པ་རི་དེ་ཝི་ཏེཏི ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ‘‘ཀིཾ བྷོ ས་མ་ཎོ་ཡེ་ཝ གོ་ཏ་མོ ས་མ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་པྤ་ལ་པ་ནི་མི་ཏྟཾ. ‘‘མ་ཧཱ་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རོ ཨུ་པྤ་ཛྫཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀ་ཏྠཾ ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཙ་ཏུ་པྤ་མཱ་ཎི་ཀོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཙ་ཏྟཱ་རི པ་མཱ་ཎཱ་ནི ཙ་ཏུ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནི, ཙ་ཏུ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཙ་ཏུ་པྤ་མཱ་ཎི་ཀོ. ལོ་ཀོ་ཡེ་ཝ ས་ངྒ་མྨ ས་མཱ་ག་མྨ ཝ་ས་ན་ཊྛེ་ན ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སོ, ས་ཏྟ་ཀཱ་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་མི་ནཱ་ཏི ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏཱ་དི་ཝི་སེ་སཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་མཱ་ཎཾ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༤.༦༥) རཱུ་པཾ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ པ་མཱ་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི རཱུ་པ་པྤ་མཱ་ཎོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ རཱུ་པེ པ་ས་ནྣོ་ཏི རཱུ་པ་པྤ་ས་ནྣོ. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. གྷོ་སོཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཐུ་ཏི་གྷོ་སོ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༤.༦༥). ལཱུ་ཁནྟི པ་ཙྩ་ཡ་ལཱུ་ཁ་ཏཱ. དྷ་མྨོཏི སཱི་ལཱ་ད་ཡོ གུ་ཎ་དྷ་མྨཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ.
ཏེ་སཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ. ཨཱ་རོ་ཧནྟི ཨུ་ཙྩ་ཏཾ. སཱ ཙ ཁོ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. པ་རི་ཎཱ་ཧནྟི ནཱ་ཏི་ཀི་ས་ནཱ་ཏི་ཐཱུ་ལ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན མི་ཏ་པ་རི་ཎཱ་ཧཾ. ས་ཎྛཱ་ནནྟི ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནཾ སུ་ས་ཎྛི་ཏ་ཏཾ. པཱ་རི་པཱུ་རིནྟི ས་བྦེ་སཾ ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏཾ ཨ་ཝེ་ཀ་ལླ་ཏཾ. ཏ་ཏྠ པ་མཱ་ཎཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ཏ་སྨིཾ རཱུ་པེ རཱུ་པ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཾ པ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ. པ་སཱ་དཾ ཛ་ནེ་ཏཱིཏི ཨ་དྷི་མོ་ཀྑཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི.
པ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཱཏི ‘‘ཨ་མུ་ཀོ ཨེ་དི་སོ ཙ ཨེ་དི་སོ ཙཱ’’ཏི ཡ་ས་གུ་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན. པ་ར་ཐོ་མ་ནཱ་ཡཱཏི ས་མྨུ་ཁཱ་ཝ པ་ར་སྶ སི་ལཱ་གྷུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝ་ནེ་ན. པ་ར་པ་སཾ་ས་ནཱ་ཡཱཏི པ་ར་མྨུ་ཁཱ པ་ར་སྶ གུ་ཎ་སཾ་ཀི་ཏྟ་ནེ་ན. པ་ར་ཝ་ཎྞ་ཧཱ་རི་ཀཱ་ཡཱཏི པ་ར་མྤ་ར་ཝ་ཎྞ་ཧཱ་རི་ཀཱ་ཡ པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ པ་ར་སྶ ཀི་ཏྟི་ས་དྡཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་རེ་ན. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཐུ་ཏི་གྷོ་སེ.
ཙཱི་ཝ་ར་ལཱུ་ཁནྟི ཐཱུ་ལ་ཛི་ཎྞ་བ་ཧུ་ཏུ་ནྣ་ཀ་ཏཱ་དིཾ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ལཱུ་ཁ་བྷཱ་ཝཾ. པ་ཏྟ་ལཱུ་ཁནྟི ཨ་ནེ་ཀ་ག་ནྠི་ཀཱ་ཧ་ཏཱ་དིཾ པ་ཏྟ་སྶ ལཱུ་ཁ་བྷཱ་ཝཾ. ཝི་ཝི་དྷཾ ཝཱ དུ་ཀྐ་ར་ཀཱ་རི་ཀནྟི དྷུ་ཏ་ངྒ་སེ་ཝ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཾ དུ་ཀྐ་ར་ཙ་རི་ཡཾ.
སཱི་ལཾ ཝཱ པ་སྶི་ཏྭཱཏི སཱི་ལ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཝ་སེ་ན ཝི་སུ་དྡྷཾ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་སུ་ཙ་རི་ཏཾ ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་སྶི་ཏྭཱ. ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཨ་དྷི་ག་མ་སི་དྡྷཾ ས་མཱ་དྷིཾ ཝཱ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཉྙཾ ཝཱ.
བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་རཱི་རཾ དི་སྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. རཱུ་པ་པྤ་མཱ་ཎོ་པི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ཡེ་ཝ པ་སཱི་ད་ཏི ཨ་པ་རི་མི་ཏ་ཀཱ་ལ་ས་མུ་པ་ཙི་ཏ་པུ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ནི་པྥ་ནྣཱ་ཡ ས་བྦ་སོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཱ་ཡ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ཡ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀ་ཏྟཱ, ཡ་སྶཱ རུ་ཙི་ར་བྷཱ་ཝོ ཝི་སུ་དྡྷེ ཝི་ག་ཏ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀེ དེ་ཝེ པུ་ཎྞ་མཱ་སི་ཡཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཀ་ལཱ་བྷཱ་ག་མ་ཎྜ་ལཾ ཙ་ནྡ་མ་ཎྜ་ལཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨ་ཏི་རོ་ཙ་ཏི, པ་བྷ་སྶ་ར་བྷཱ་ཝོ ས་ར་ད་ས་མ་ཡཾ སཾ་ཝ་དྡྷི་ཏ་དི་གུ་ཎ་ཏེ་ཛ་ཀི་ར་ཎ་ཛཱ་ལ་ས་མུ་ཛྫ་ལཾ སཱུ་རི་ཡ་མ་ཎྜ་ལཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏི, སོ་མྨ་ཀི་ར་ཎ་ར་ས་ས་མུ་ཛྫ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ཧི ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ཧི ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ ཝི་ཛྫོ་ཏ་ན་ས་མ་ཏྠཾ མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨུ་ནོ པ་བྷཱ་ས་མུ་ད་ཡཾ ཨ་བྷི་ཝི་ཧ་ཙྩ བྷཱ་ས་ཏེ ཏ་པ་ཏེ ཝི་རོ་ཙ་ཏི ཙ.
ས་ཏི་པི ཨ་ངྒ་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ་དཱི་ནཾ དཱ་ན་པཱ་ར་མི་བྷཱ་ཝེ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ སུ་དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ ཨ་ངྒ་པ་རི་ཙྩཱ་གཱདི་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཏ་ཏྠཱ་པི ཙ ཨ་ངྒ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཏོ ཝི་སུཾ ན་ཡ་ན་པ་རི་ཙྩཱ་གགྒ་ཧ་ཎཾ, པ་རི་ཙྩཱ་ག་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་པི ར་ཛྫ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཏོ པུ་ཏྟ་དཱ་ར་པ་རི་ཙྩཱ་གགྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ ཀ་ཏཾ. ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པུ་བྦ་ཡོ་ག་པུ་བྦ་ཙ་རི་ཡཱ་དི་ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, ‘‘ཨི་ཏི་པི སོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༡༥༧, ༢༥༥) ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཕ་ལ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, ‘‘སོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༢༥༥) ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ས་ཏྟུ་པ་ཀཱ་ར་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ཡེ་ཝ པ་སཱི་ད་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
‘‘ཙཱི་ཝ་ར་ལཱུ་ཁཾ དི་སྭཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཙེ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སཱ་ཎ་པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་རེ་ནཱཏི མ་ཏ་ཀ་ལེ༹་ཝ་རཾ པ་ལི་ཝེ་ཋེ་ཏྭཱ ཚ་ཌྜི་ཏེ་ན ཏུ་མྦ་མ་ཏྟེ ཀི་མཱི པ་པྥོ་ཊེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏེ་ན སཱ་ཎ་པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་རེ་ན. བྷཱ་རི་ཡནྟི ག་རུ་ཀཾ, དུ་ཀྐ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝ་དྷུ་ཡུ་ཝ་ཏཱི་མ་ཛ྄ཛྷི་མི་ཏྠི་ཝ་སེ་ན, བཱ་ལ་ཡོ་བྦ་ན་པུ་རཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཏི་ཝི་དྷ་ནཱ་ཊ་ཀ་ཏཱ. ཧ་རེ་ཎུ་ཡཱུ་སཾ མ་ཎྜ་ལ་ཀ་ལཱ་ཡ་ར་སོ. ‘‘ཡཱ་པེ་སྶ་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི ནཱ་མ-ས་དྡཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ནཱ་མ-ས་དྡ་ཡོ་གེ་ན ཧི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་སྶ ཝི་ཡ པ་ཡོ་གོ, ཡཱ་པེ་ཏི ཨི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཏྠོ. ཨ་པྤཱ་ཎ་ཀནྟི ནི་ར་སྶཱ་སཾ ནི་རོ་དྷི་ཏ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཾ.
ས་མཱ་དྷི་གུ་ཎནྟི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི ཛྷཱ་ནཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན. མཱ་ན་ད་བྦ་ནི་མྨ་ད་ནེ་ན ནི་བྦི་སེ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ན་མྤི ད་མ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པཱ་ཐི་ཀ་པུ་ཏྟ་ད་མ་ནཱ་དཱི་ནཱི’’ཏི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་ཙྩ་ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཀ་བ་ཀ་ད་མ་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. བཱ་ཝེ་རུནྟི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀཾ ཝི་ས་ཡཾ. ས་ར་ས་མྤ་ནྣོཏི ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ན ས་རེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཏེ་ན བྲ་ཧྨ་སྶ་ར་ཏཱ་ཀ་ར་ཝཱི་ཀ་བྷཱ་ཎི་ཏཱ་ད་སྶ་ནེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་ན་ཡེ་ན ཨ་ཝ་སེ་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ཝི་ཡ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བུ་དྡྷཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་ཉྩ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི.
ཧ་ཏ་པྤ་བྷཱཏི བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ག་ཏ་ཏེ་ཛཱ. ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑཱུ་པ་མེཏི ས་ཏྟཱ་ནཾ བྱཱ་མོ་ཧ་ནྡྷ་ཀཱ་རཱ་བྷི་བྷ་ཝེ་ན ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑ་ར་ཏྟཱུ་པ་མེ. སཱུ་རི་ཡེཏི སཱུ་རི་ཡེ ཨུ་ད་ཡི་ཏྭཱ ཨོ་བྷཱ་སེ་ནྟེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀེཏི ཏི་ཀོ་ཎ་ར་ཙྪཱ་ཡཾ. ཙ་ཏུ་ཀྐེཏི ས་ནྡྷི་ཡཾ. པ་རི་དེ་ཝ་ནྟཱིཏི ཨ་ནུ་ཏྠུ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་པྤ་ལ་པ་ནྟི. སོ་ཀཱ་དྷི་ཀ་ཀ་ཏོ ཧི ཝ་ཙཱི་པ་ལཱ་པོ པ་རི་དེ་ཝོ. ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ དི་ཊྛི་ཝཱ་ད་སྶ པུ་རཱ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ནྟི.
སེ་ས་པ་དེ་སུ་པཱིཏི ‘‘ཨི་དྷ དུ་ཏི་ཡོ ས་མ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ སེ་ས་ཝཱ་རེ་སུ་པི (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༤.༢༤༡-༢༤༢) ཡ་ཐཱ ཧི ‘‘ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༡; དཱི. ནི. ༡.༢༢༦; སཾ. ནི. ༢.༡༥༢; ཨ. ནི. ༤.༡༢༣) ཨེ་ཏྠ ཀ་ཏོ ནི་ཡ་མོ ‘‘ཝི་ཝི་ཙྩ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ཧཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༡༡; དཱི. ནི. ༡.༢༢༦; སཾ. ནི. ༢.༡༥༢; ཨ. ནི. ༤.༡༢༣) ཨེ་ཏྠཱ་པི ཀ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི སཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དུ་ཏི་ཡཱ་ད་ཡོ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མ་ཝ་སེ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་མ་ཎཱ དེ་སི་ཏཱ་ཏི ཏ་མ་ཏྠཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་རེ་ན ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མེ་ན ཙ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཨཱ་དཱི་ནཾ དུ་ཏི་ཡཱ་དི་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ པ་ཋ་མ་ཏཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷཱ་ཏི ན ཙོ་དི་ཏཱ. ཕ་ལ་ཊྛ་ཀ་ས་མ་ཎཱ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ས་མ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ མ་ཧཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ ཝི་ཡ མ་གྒ་ཊྛཱ ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣཱ ཙ ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི? ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཧི མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པི ཨི་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ ན་ཏྠི, ཀུ་ཏོ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘ཉཱ་ཡ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ པ་དེ་ས་ཝ་ཏྟཱི, ཨི་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ ས་མ་ཎོ་པི ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ པ་ན ནི་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཏྟ་མེ་ཝ ཏཾ་ཏཾ་ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཎྷ་ནྟེ་ན ཕ་ལ་ཊྛ་ཀ་ས་མ་ཎཱ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ ‘‘མ་གྒ་ཊྛ་ཏོ ཕ་ལ་ཊྛོ ས་ཝི་སེ་སཾ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ’’ཏི. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ དྭཱི་སུ སུ་ཏྟེ་སུ དེ་ས་ནཱ་བྷེ་དེ་ནེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི.
རི་ཏྟཱཏི ཝི་ཝི་ཏྟཱ. ཏུ་ཙྪཱཏི ནི་སྶཱ་རཱ པ་ཊི་པ་ནྣ་ཀ་སཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཝ་ད་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི པ་ཝཱ་དཱ, དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་དི་ཊྛི་དཱི་པ་ཀཱ ས་མ་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. ཏེཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་མ་ཎཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘པ་ར་པྤ་ཝཱ་དཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ བཱ་ཧི་ར་ཀ་ས་མ་ཡེ.
ཡནྟི ཡ་སྨིཾ. བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཧི ཨི་དཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཉཱ་ཡོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ས་ཧ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ. ཏེ་ན ཧི ནི་བྦཱ་ནཾ ཉཱ་ཡ་ཏི ག་མྨ་ཏི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི. སོ ཨེ་ཝ ནི་བྦཱ་ན་ས་མྤཱ་པ་ཀ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཉཱ་ཡ་སྶ དྷ་མྨ་སྶཱ’’ཏི.
ཏེ་སཾ པ་ར་པྤ་ཝཱ་ད་སཱ་ས་ནཱ་ནཾ ཨ་ཁེ་ཏྟ་ཏཱ ཁེ་ཏྟ་ཏཱ ཙ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་བྷཱ་ཝཱ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་སྶ སཱི་ལ་སྶ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཡ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཏོ ཙ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཉྩ དུ་ར་ཀྑཱ་ཏ་སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ, སོ ཙ ཨ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་པ་ཝེ་དི་ཏ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི པ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ཡ ས་ཏྠུ ཝི་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ སཱ་ས་ན་སྶ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ན་བྷཱ་ཝོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཙ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཙ ས་མ་ཏྠེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ལི༹ཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་མཱ་པ་དེ་སེ་ན ཏ་ཏྠ སུ་ཏྟཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཡ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ སཱི་ཧཱ་ནཾ པུ་རི་མཾ པཱ་ད་དྭ་ཡཾ ཧ་ཏྠ་ཀི་ཙྩ་མྤི ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ར་ཏྟ་ཧ་ཏྠ་པཱ་དོ’’ཏི. སཱི་ཧ་སྶ ཀེ་སཱ ནཱ་མ ཀེ་ས་རཱ་ཡ་ཏ་ནཱ ཁ་ནྡྷ་ལོ་མཱ. གོ་ཙ་རི་ཡ་ཧ་ཏྠི་ཀུ་ལཾ ནཱ་མ པ་ཀ་ཏི་ཧ་ཏྠི་ཀུ་ལཾ, ཡཾ ‘‘ཀཱ་ལཱ་ཝ་ཀ’’ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. གྷོ་ཊ་ཀོ ནཱ་མ ཨ་སྶ་ཁ་ལུ༹་ངྐོ. སི་ནེ་རུ་པ་རི་བྷ་ཎྜེ སི་མྦ་ལི་རུ་ཀྑེ་ཧི ས་ཉྪཱ་དི་ཏོ པ་ཉྙཱ་ས་ཡོ་ཛ་ནོ ད་ཧོ སི་མྦ་ལི་ད་ཧོ, ཏཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ མ་ཧ་ནྟཾ སི་མྦ་ལི་ཝ་ནཾ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘སི་མྦ་ལི་ད་ཧ་ཝ་ནེ’’ཏི. ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠཱ་ཝཱ་ས་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཨི་མེ་སུ ས་མ་ཎེ་སུ ཨེ་ཀ་ཙྩོ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨཱི་དི་སོ པ་ནེ་ཏྠ ཝི་ཀ་པྤོ ན་ཏྠི, ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཀ་ས་མ་ཎོ་པཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་པ་རི་ཀྑ་ཏེཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏེ, ཡ་དཱ སཱ་ས་ནི་ཀཱ་ནཾ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ དི་བྦ་ཏི, ཏ་དཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ས་མྨཱཏི སུ་ཊྛུ. སུ་ཊྛུ ན་ད་ནཾ ནཱ་མ ཧེ་ཏུ་ཡུ་ཏྟཾ སུ་ཊྛུ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧེ་ཏུ་ནཱ’’ཏི. སོ ཙ ཧེ་ཏུ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ ཨེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི, ཉཱ་ཡེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ ཙ སོ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠཾ ཀ་རོ་ཏི སཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི. ཡ་དི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་སཱི་ཧ་སྶ ནཱ་དོ ས་བྦ་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཨེ་ཀ་ཙྩ་མ་ནུ་སྶཱ་མ་ནུ་སྶ་ནཱ་ད་ཏོ སེ་ཊྛ་ཏྟཱ སེ་ཊྛ་ནཱ་དོ, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སཱི་ཧ་ནཱ་དོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱི་ཧ་ནཱ་ད་ནྟི སེ་ཊྛ་ནཱ་ད’’ནྟི. ཡ་དི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སྶ སེ་ཊྛ་ནཱ་ད་ཏཱ ནི་བྦྷ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཊི་ས་ཏྟུ་ཏཱ་ཡ ཨི་ཙྪི་ཏཱ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སྶེ་ཝ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ སཱ་ཏི་ས་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷཱི་ཏ་ནཱ་དཾ ཨ་པྤ་ཊི་ནཱ་ད’’ནྟི. ཨི་དཱ་ནི་སྶ སེ་ཊྛ་ནཱ་ད་བྷཱ་ཝཾ ཀཱ་ར་ཎེ་ན པ་ཊི་པཱ་དེ་ནྟོ ‘‘ཨི་མེ་ས་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་ན ‘‘ས་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ས་མ་ཏྠེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡཱཏི ཨི་མི་ནཱ སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སྶ ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. བྷཱུ་ཏ་ཊྛོ ཧི ཨུ་ཏྟ་མ་ཊྛོ. ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ བྷཱུ་ཏ་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷཱི་ཏ་ནཱ་ད་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་མེ ས་མ་ཎཱ…པེ… ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཉྷི ཝ་ད་ཏོ ཀུ་ཏོ་ཙི བྷ་ཡཾ ཝཱ ཨཱ་ས་ངྐཱ ཝཱ སི་ཡཱ་ཏི ‘‘ཨི་དྷེ་ཝཱ’’ཏི ནི་ཡ་མ་སྶ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀ་མྤི…པེ… ཨ་པྤ་ཊི་ནཱ་དོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡ་ཉྷི ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ཨ་ཏྠི, ཏཾ ཨི་དྷེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་རེ་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟ་ནྟི.
༡༤༠. ཁོཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ. ཏེ་ན ཝི་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ནྟི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི. ཏི་ཏྠཾ ནཱ་མ དྭཱ་ས་ཊྛི དི་ཊྛི་ཡོ ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི དི་ཊྛི་ཝི་པྥ་ནྡི་ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པཱ་ར་ག་མ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཏ་ར་ཎཾ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ་ནཾ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༣.༦༢) ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ན་ནི་མུ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན པི་ལ་ཝ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ར་ནྟི ཨུ་པྤ་ལ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི. ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱཏི པཱུ་ར་ཎཱ་དི་ཀོ. ཏི་ཏྠེ ཛཱ་ཏཱ་ཏི ཏི་ཏྠི་ཡཱ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཝཱ དི་ཊྛི་ག་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཏི་ཏྠཾ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏི་ཏྠི་ཀཱ, ཏི་ཏྠི་ཀཱ ཨེ་ཝ ཏི་ཏྠི་ཡཱ. ཨ་སྶ་ས་ནྟི ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ ཨ་སྶཱ་སོ, ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ.
པ་ཀ་ཏ་ཏྠ་ནི་དྡེ་སོ ཡཾ-ཏཾ-ས་དྡོ་ཏི ཏ་སྶ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶ ཡེ་ན ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན བྷ་ག་ཝཱ པ་ཀ་ཏོ ས་ཏྠུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏོ སུ་པཱ་ཀ་ཊོ ཙ, ཏཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ས་དྡྷིཾ ཨཱ་ག་མ་ན་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡོ སོ…པེ… ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཏི་པི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ས་དྡཱ་ནཾ ཨི་དྷ པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཝ་ཙ་ན་བྷཱ་ཝེ ཏེ་ན ཏེ་ན ཝི་སེ་སེ་ན ནེ་སཾ ས་ཝི་ས་ཡེ ཝི་སེ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པ་རི་ཝཱ་ར ༣.༡) ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ཏྟ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝི་ཛྫཱ་བྷི་ཉྙཱ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ ཏེ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏེ་སཾ ཏེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡཾ ཛཱ་ན་ཏཱ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ན, ས་བྦཾ ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨཾ པ་སྶ་ཏཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎེ་ཧི. པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་དཱི་ཧཱིཏི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ཧི. ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པུ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ནི་བྦ་ཏྟོ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ཉཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མ་ལ་དྡྷ་པུ་རཱ་ཝ་ཏྟ་ཀོ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨེ་ཝ དེ་ཝཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ…པེ… པ་སྶ་ཏཱ’’ཏི. པ་ཊི་ཝེ་དྷ་པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ. ཏཱ་ཡ ཧི ས་བྦ་སོ ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ་སུ ས་མྨོ་ཧ་སྶ ཝི་དྷ་མི་ཏ་ཏྟཱ པ་ཙྪཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཛཱ་ན་ནཾ ཏ་སྶ ཛཱ་ན་ནཾ ཝི་ཡ ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཨ་རཱི་ནནྟི ཀི་ལེ་སཱ་རཱི་ནཾ, པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་མཱ་རཱ་ནཾ ཝཱ སཱ་ས་ན་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ, ཏེ་སཾ ཧ་ན་ནཾ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ་ཧི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནཾ ཨ་པྤ་ཊི་བྷཱ་ན་ཏཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ནཾ ཝཱ. ཀེ་སི་ཝི་ན་ཡ་སུ་ཏྟཉྩེ་ཏྠ (ཨ. ནི. ༤.༡༡༡) ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཙ ཋཱ་ནཱ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཝཱ ཛཱ་ན་ཏཱ, ཡ་ཐཱ་ཀ་མྨུ་པ་གེ ས་ཏྟེ པ་སྶ་ཏཱ, ས་ཝཱ་ས་ནཱ་ན་མཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁཱི་ཎ་ཏྟཱ ཨ་ར་ཧ་ཏཱ, ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དི་བྷེ་དེ དྷ་མྨེ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དི་ཏོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཱ་ཝ་བོ་དྷེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཛཱ་ན་ཏཱ, ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནཾ ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན ནི་ས་མྨ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ པ་སྶ་ཏཱ, ར་ཝཱ་དཱི་ན་མྤི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པ་རི་ཝཱ་ར ༣.༡) ཨ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷི་ཀཱ་ཡ པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏཱ, ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཧཱ་ནི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཀྑ་ཡ་པ་ཊི་བྷཱ་ན་སཱ་དྷི་ཀཱ་ཡ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན. ཨེ་ཝཾ ད་ས་བ་ལ་ཨ་ཊྛཱ་ར་སཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན་པི ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡེཏི ཙ་ཏུ་རོ དྷ་མྨེ. ཨ་ཏྟ་ནཱིཏི ཨ་མྷེ་སུ. ན རཱ་ཛ་རཱ་ཛ་མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷཾ ས་མྤ་སྶ་མཱ་ནཱ, ན ཀཱ་ཡ་བ་ལཾ ས་མྤ་སྶ་མཱ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཨུ་པྤ་ནྣ་པ་སཱ་དོཏི ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་དཾ ཝ་ད་ཏི. ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ ཨ་ངྒཱ་ནི ཀ་ཐི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༤༠). ཀཱ་མཾ ཨ་སེ་ཀྑཱ་པི ཨ་སེ་ཀྑཱ་ཡ ས་མ་སི་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀཱ ཨེ་ཝ, ཙི་ཎྞ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཏཱ་ཡ པ་ན ས་ཧ་དྷ་མྨཾ ཙ་ར་ནྟཱི་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ཨ་སེ་ཀྑ་ཝཱ་རོ ན ག་ཧི་ཏོ. ས་བྦེ་པེ་ཏེཏི ཨེ་ཏེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑུ་ཨཱ་ད་ཡོ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་ད་ཡོ ཙ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཨ་རི་ཡཱ ཙཱ་ཏི ས་བྦེ་པི ཨེ་ཏེ ཏཾ་ཏཾ་སི་ཀྑཱ་ཧི ས་མཱ་ན་དྷ་མྨ་ཏྟཱ ས་ཧ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ ‘‘ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨི་དཱ་ནི ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. མ་གྒ་ད་སྶ་ན་མྷཱིཏི པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན ‘‘ན་ཝ མ་གྒ་ངྒཱ་ནི, ཨ་ཊྛ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཝཱ་དོ ན་ཏྠི. ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་ཙཱ་རི་ཏཱ་ཡཱཏི ས་མཱ་ན་དྷ་མྨ་ཙཱ་རི་ཏཱ་ཡ. ན ཧི པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ས་ཙྩཱ་ནཾ ‘‘མ་ཡཱ དྷ་མྨོ སུ་དི་ཊྛོ, ཏ་ཡཱ དུ་དྡི་ཊྛོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཝཱ་དོ ཨ་ཏྠི. དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ས་ངྒྷཱ་ཏཱ ཧི ཏེ ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་སཱ. ཨི་མི་ནཱཏི ‘‘ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀཱ ཁོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཏ་ཏྠ པི་ཡ་མ་ནཱ་པགྒ་ཧ་ཎེ་ན སཱི་ལེ་སུ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རི་ཏཱ་པ་དེ་སེ་ན ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ག་ཧི་ཏཾ ས་ངྒྷ་སུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི. ཡེ ཧི ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་ད་སྶ་ནཱ, ཏེ ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ པི་ཡཱ མ་ནཱ་པཱ་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ‘‘ཨ་ཏྠི ཁོ ནོ ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ན ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་སཱ་ད་ཛོ་ཏ་ནེ་ན ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ ཏེ་སུ ཏེ་སུ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སེ་སུ.
༡༤༡. ས་ཏྠ་རི པ་སཱ་དོཏི པ་སཱ་དགྒ་ཧ་ཎེ་ན ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝཱ པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡཱ དྷ་མྨཱ ག་ཧི་ཏཱ. ཏེ་ན བུ་དྡྷ་སུ་བུ་དྡྷ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ‘‘དྷ་མྨེ པ་སཱ་དོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ དྷ་མྨ་སུ་དྷ་མྨ་ཏཾ, ཨི་ཏ་རེ་ན ས་ངྒྷ་སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་ཏཾ. ཡེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ནེ་ན སཱ་ས་ནེ་ཡེ་ཝ ས་མ་ཎོ ཨི་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ, ས་མྨ་དེ་ཝ, པ་ཏི་ཊྛཱ་པི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཡོ་ཛ་ནཱ – ཡ་སྨཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ས་ཏྠཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྠི ཁོ ནོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ས་ཏྠ་རི པ་སཱ་དོ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཙ་སྶ སྭཱ་ཁཱ་ཏོ དྷ་མྨོ་ཏི ཨ་ཏྠི དྷ་མྨེ པ་སཱ་དོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ ཨ་ཏྠི སཱི་ལེ་སུ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཏི ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀཱ…པེ… པ་བྦ་ཛི་ཏཱ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ས་ཏྠ་རི པ་སཱ་དེ་ན དྷ་མྨེ པ་སཱ་དོ, ཏེ་ན ས་ངྒྷ་སུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་ཉྩ ན་ཡོ ལེ་སེ་ན་པི པ་ར་པྤ་ཝཱ་དེ་སུ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨི་དྷེ་ཝ ས་མ་ཎོ…པེ… ས་མ་ཎེ་ཧི ཨ་ཉྙེ་ཧཱི་ཏི.
པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ས་ཙྩཱ་ནཾ པ་ཧཱི་ནཱ་ནུ་རོ་དྷཱ་ནཾ གེ་ཧ་སྶི་ཏ་པེ་མ་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཨི་དཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་མྷི པུ་ཏྟ་པེ་མཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏ་བྦཾ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ༦༥) ཀ་ཐ་ནྟི? ན་ཡི་དཾ གེ་ཧ་སྶི་ཏ་པེ་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ་ས་དི་ས་ཏྟཱ པ་ན པེ་མ་མུ་ཁེ་ན ཝུ་ཏྟོ མེ་ཏྟཱ་སྣེ་ཧོ. ན ཧི བྷ་ག་ཝཱ བྷི་ཀྑཱུ སཾ་ཀི་ལེ་སེ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ པེ་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧ་གུ་ཎཱ་ཝ་ཧ་ཏོ པཱུ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ བྷ་ཏྟི པ་སཱ་དོ ན ཧོ་ཏི, པ་སཱ་ད་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀཱ པ་ན ལོ་བྷ་པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཐེ་རོཏི མ་ཧཱ་ས་ངྒྷ་ར་ཀྑི་ཏ་ཏྠེ་རོ. ཡེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ པོ་ཏྠ་ཀཾ ཨཱ་རོ་པི་ཏཱ. ཨེ་ཀོ་ཝ ས་ཏྠཱ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་གུ་ཎ་ཏྟཱ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡ་ཏྟཱ ས་ཏྠུ་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ ན པ་རི་པཱུ་རེ་ཡྻ. ཝི་སུཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ. ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ས་ཏྠཱ’’ཏི བྱཱ་ཝ་ད་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ ས་ཏྠཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་པ་ནྣ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཙ པ་དེ་ས་ཝ་ཏྟི་ནིཾ ཏ་སྶ ས་ཏྠུ་ཏཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟཱ པ་རི་པུ་ཎྞ་ལ་ཀྑ་ཎ་ས་ཏྠུ་ཏཾ ཨི་ཙྪ་ནྟཱ་ན་མྤི ཏ་ཏོ ཝི་རུ་དྡྷཱ ས་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡེ་ས་ནེ་ན པ་རཱ་ཛི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨེཏི ཨ་དྷི་ཀ་བྲ་ཧྨ་གུ་ཎ་སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དི་པྤ་བྷེ་ད་ས་མ་ཡེ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཛ་སཱི་ལ…པེ… ཀུ་ཀྐུ་ར་སཱི་ལཱ་དཱི་སཱུཏི ཨི་དཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཏཱ་དི་སཾ ཝ་ཏ་ས་མཱ་དཱ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ, ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཡ་མ་ནི་ཡ་མ་ཙཱ་ཏུ་ཡཱ་མ་སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ་ཏི. ཨ་དྷི་པྤ་ཡཱ་སོཏི ཨ་དྷི་ཀཾ པ་ཡ་ས་ཏི པ་ཡུ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤ་ཡཱ་སོ, ས་ཝི་སེ་སཾ ཨ་དྷི་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་རི་ཡཱ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༣.༡༡༧). ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་པྤ་ཡོ་གོ’’ཏི.
ཏ་སྶ པ་སཱ་ད་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱཏི ཏ་སྶ ས་ཏྠ་རི དྷ་མྨེ ཙ པ་སཱ་ད་སྶ ནི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ. ནི་ཊྛཱཏི མོ་ཀྑོ. ས་མ་ཡ་ཝཱ་དཱི་ན་ཉྷི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཏ་དུ་པ་དེ་ས་ཀེ ཙ པ་སཱ་དོ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ མོ་ཀྑཱ་དྷི་ག་མ་ན་ཊྛོ. དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ལ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན ནི་ཊྛཾ པ་རི་ཀ་པྤེ་ནྟི ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཊྛཾ ཨ་པ་ཉྙ་པེ་ནྟོ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནནྟི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝཱ་དཱི་ནཾ. ཏེ་སཾ ཨེ་ཀ་ཙྩེ བྲ་ཧྨུ་ནཱ ས་ལོ་ཀ་ཏཱ ནི་ཊྛཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཏ་སྶ ས་མཱི་པ་ཏཱ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཏེ་ན སཾ་ཡོ་གོ ནི་ཊྛཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཡེ ས་ལོ་ཀ་ཏཱ་ཝཱ་དི་ནོ ས་མཱི་པ་ཏཱ་ཝཱ་དི་ནོ ཙ, ཏེ དྭེ་དྷཱ་ཝཱ་དི་ནོ, ཨི་ཏ་རེ ཨ་དྭེ་དྷཱ་ཝཱ་དི་ནོ. ས་བྦེ་པི ཏེ ཨ་ཏྠ་ཏོ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ནི་ཊྛཱ་ས་ཉྙི་ནོ. ཏ་ཏྠ ཧི ནེ་སཾ ནི་ཙྩཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཡ་ཐཱ ཏཾ བ་ཀ་སྶ བྲ་ཧྨུ་ནོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀོ ནི་ཊྛཱ’’ཏི. བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀོཏི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མི. མ་ཧཱ་ཏཱ་པ་སཱ་ནནྟི ཝེ་ཁ་ན་སཱ་དི་ཏཱ་པ་སཱ་ནཾ. མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ ཝི་ཡ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཨཱ་བྷ་སྶ་རེ་སུ ཨེ་ཀོ ས་བྦ་སེ་ཊྛོ ན་ཏྠཱི་ཏི ‘‘ཨཱ་བྷ་སྶ་རཱ’’ཏི པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་ནནྟི ས་ཉྩ་ཡཱ་དི་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་ནཾ. ཨ་ནྟོ ཙ མ་ནོ ཙ ཨེ་ཏ་སྶ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ན་ནྟ་མཱ་ན་སོ. ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀཱ་ན་ཉྷི ས་བྦ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ན་ནྟོ, སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱ་དི་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ ཨ་མཱ་ན་སོ. ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཊྛ་ཧི ལོ་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛ་ཙི་ཏྟ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི.
པ་པ་ཉྩེ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཡོ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ མ་མ་ངྐཱ་ར་ཨ་ཧ་ངྐཱ་ར་ཝི་ག་མ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ པ་ཉྩ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨེ་ཀོ་ཝ ཀི་ལེ་སོ ལོ་བྷོ ཨཱ་ག་ཏོ, ཨེ་ཝཾ དྭཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཏ་ཡོ ཀི་ལེ་སཱ ཨཱ་ག་ཏཱ ‘‘དོ་སོ མོ་ཧོ དི་ཊྛཱི’’ཏི. ‘‘ས་དོ་ས་སྶཱ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ པ་ཊི་གྷཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཾ ག་ཧི་ཏཾ, ‘‘པ་ཊི་ཝི་རུ་དྡྷ་སྶཱ’’ཏི ཝི་རོ་དྷོ, ‘‘ས་མོ་ཧ་སྶཱ’’ཏི མོ་ཧོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཾ, ‘‘ཨ་ཝི་དྡ་སུ་ནོ’’ཏི མ་ལྱཾ, ཨ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ཝཱ, ‘‘ས་ཨུ་པཱ་དཱ་ན་སྶཱ’’ཏི ‘‘ན་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ག་ཧ་ཎཾ, ‘‘པ་པ་ཉྩཱ་རཱ་མ་སྶཱ’’ཏི པ་པ་ཉྩུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན.
ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏོཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏོ. པ་ད་ནྟ་རེ་ན རཱ་ག་ཝི་སེ་ས་སྶ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ་ཨཱ་དི་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ས་རཱ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ རཱ་ག་ཝི་ས་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎི་ཀ་རཱ་ག་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ད་ལ༹ྷ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན. ‘‘ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་པ་ཊི་ཝི་རུ་དྡྷ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཀ་པ་ད་ཝ་སེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ པ་དུ་དྡྷཱ་རོ ཀ་ཏོ. ཏ་ཏྠ པ་ན ‘‘ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་སྶཱ’’ཏི སུ་བྷ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝ་ཏྟ་བྦོ. ན ཧི པ་ཊི་ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ སུ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏི. པ་པ་ཉྩུ་པྤ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀི་ལེ་ས་ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ནཾ ཨ་པ་རཱ་པ་རུ་པྤ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ སཾ་སཱ་ར་སྶ པ་པ་ཉྩ་ནཾ པ་པ་ཉྩོ, ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཎྷཱ ཧི བྷ་ཝུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ. ཏ་ཎྷཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་ཎྷཱ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན, ཡ་ད་ཝ་ཏྠཱ ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ, ཏ་ད་ཝ་ཏྠཱ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན. ཕ་ལེ་ན ཧི ཧེ་ཏུ་ཝི་སེ་ས་ཀི་ཏྟ་ན་མེ་ཏ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཐཱཏི ཀཱ་མ་རཱ་ག་བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ལོ་བྷཾ ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝི་པྤ་ཀི་རེ་ཐ. ཏ་ཎྷཱ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ན་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན སུ་བྷཱ་ཀཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན. སུ་བྷ་ནྟི ཧི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟོ རཱ་གོ ‘‘སུ་བྷ’’ནྟི ཝུ་ཏྟོ.
༡༤༢. ཝ་ད་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ་དོ, དི་ཊྛི་ཝཱ་དོ. དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཧི ‘‘ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙ, ཨ་ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙཱ’’ཏི ཙ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ པ་ཉྙ་པེ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྭེ་མཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་ཊྛི་ཡོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༤༢). ཏ་ཎྷཱ་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་ལླཱི་ནཱཏི ནི་སྶི་ཏཱ. ཨུ་པ་ག་ཏཱཏི ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀི་བྷཱ་ཝ་མི་ཝ ག་ཏཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སི་ཏཱཏི ཏཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ གི་ལི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་ཊྛཱ་པི་ཏཱ ཝི་ཡ ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ག་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ ཀཱ་མ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ནཾ ཝི་ཝཱ་ད་མཱུ་ལཾ, ཨེ་ཝཾ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ དི་ཊྛ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་བྷ་ཝ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཏེ པ་ཊི་ཝི་རུ་དྡྷཱ’’ཏི. དི་ཊྛི་ཝི་རོ་དྷེ་ན ཧི དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀ་ཝི་རོ་དྷོ.
ཁ་ཎི་ཀ་ས་མུ་ད་ཡོ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དི་ཊྛཱི་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟཱི’’ཏི. དི་ཊྛི་ནི་བྦ་ཏྟི་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ དི་ཊྛཱི་ནཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ དི་ཊྛི་ཝ་ཏྠུ་ནོ་པཱི་ཏི ཨུ་བྷ་ཡེ་ས་མྤི ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ དུ་ཀྑ་ཏཱ ཨ་ན་ཏྟ་ཏཱ ཙ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡཱ་ནི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ན་ཡེ་ན (པ་ཊི. མ. ༡.༡༢༢) ‘‘པ་ཙྩ་ཡ་ས་མུ་ད་ཡོ ཨ་ཊྛ ཋཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཏཱ་ནི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཁ་ནྡྷཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཁ་ནྡྷཱ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཊྛེ་ན ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (སཾ. ནི. ༣.༨༡; ༤.༣༤༥). ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶཱ་ཝཱི ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཀོ་ཝི་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༢, ༤༦༡; སཾ. ནི. ༣.༡, ༧). ཕ་སྶོ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ཏ་ད་པི ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ (དཱི. ནི. ༡.༡༡༨-༡༣༠), ཕུ་སྶ ཕུ་སྶ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༡༤༤) ཙ. ས་ཉྙཱ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ས་ཉྙཱ་ནི་དཱ་ནཱ ཧི པ་པ་ཉྩ་ས་ངྑཱ་ཏི (སུ. ནི. ༨༨༠), པ་ཐ་ཝིཾ པ་ཐ་ཝི་ཏོ ས་ཉྙ་ཏྭཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢) ཙ ཨཱ་དི. ཝི་ཏ་ཀྐོ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ‘‘ཏ་ཀྐ་ཉྩ དི་ཊྛཱི་སུ པ་ཀ་པྤ་ཡི་ཏྭཱ, ས་ཙྩཾ མུ་སཱ་ཏི དྭ་ཡ་དྷ་མྨ་མཱ་ཧཱུ’’ཏི (སུ. ནི. ༨༩༢; མ་ཧཱ་ནི. ༡༢༡) ‘‘ཏ་ཀྐཱི ཧོ་ཏི ཝཱི་མཾ་སཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༣༤) ཙ ཨཱ་དི. ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ཚ་ནྣཾ དི་ཊྛཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ དི་ཊྛི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཏྠི མེ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་སྶ ས་ཙྩ་ཏོ ཐེ་ཏ་ཏོ དི་ཊྛི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༡༩). ས་མུ་ཊྛཱ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཊྛོ, ཏེ་ན. ཁ་ཎི་ཀ་ཏྠ་ངྒ་མོ ཁ་ཎི་ཀ་ནི་རོ་དྷོ. པ་ཙྩ་ཡ་ཏྠ་ངྒ་མོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ནི་རོ་དྷོ. སོ པ་ན ཡེ་ན ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཙ་ཏྟཱ་རོ ཧི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏ་སྶ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ནི་རོ་དྷ་ཧེ་ཏུ, ཁ་ཎི་ཀ་ནི་རོ་དྷོ པ་ན ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀོ.
ཨཱ་ནི་སཾ་སནྟི ཨུ་ད་ཡཾ. སོ པ་ན དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷོ. ཏ་ཏྠ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོ དུ་གྒ་ཏི་པ་རི་ཀི་ལེ་ས་ཏཱ་ཡ་ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་པ་ཀྑི་ཀོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨི་ཏ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་མྤི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘དི་ཊྛི་གྒ་ཧ་ཎ་མཱུ་ལ་ཀཾ ཨུ་པ་དྡ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སོཏི་ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ. ཨཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ན་གྒི་ཡཱ་ན་ས་ན་ས་ངྐ་ཊི་ཝ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ནི་སྶ་ར་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ནི་སྶ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ད་སྶ་ན་མ་གྒོ ཨེ་ཝ དི་ཊྛཱི་ནཾ ནི་སྶ་ར་ཎཾ སི་ཡཱ, ཏ་སྶ པ་ན ཨ་ཏྠ་ངྒ་མ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏ་ནི་སྶ་ཊཾ ནི་བྦཱ་ནཾ དི་ཊྛཱི་ཧི་པི ནི་སྶ་ཊ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དི་ཊྛཱི་ནཾ ནི་སྶ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི. ཨི་མི་ནཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
༡༤༣. དི་ཊྛི་ཙྪེ་ད་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོཏི ས་བྦུ་པཱ་དཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་བྦ་སོ དི་ཊྛཱི་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ. ཝུ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝཱཏི –
‘‘ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི, ཏཱ་ནི ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ;
དྷ་མྨ་ས་ངྑེ་པ་ཝི་ཏྠཱ་རཱ, ཀ་མ་ཏོ ཙ ཝི་བྷཱ་ཝ་ཡེ’’ཏི. (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༦༤༥) –
གཱ་ཐཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་གཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ. ཀཱ་མཾ ཨི་ཏོ བཱ་ཧི་ར་ཀཱ་ནཾ ‘‘ཨི་མཱ་ནི ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནི ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི, ན ཨི་ཏོ བྷི་ཡྻོ’’ཏི ཨཱི་དི་སཾ ཉཱ་ཎཾ ན་ཏྠི, ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ན ཀེ་ཙི ‘‘ཀཱ་མཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཀེ་ཙི ‘‘ན་ཏྠི པ་རོ ལོ་ཀོ་ཏི ཙ, མི་ཙྪཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཨ་པ་རེ ‘‘སཱི་ལ་བྦ་ཏེ་ན སུ་དྡྷཱི་ཏི ཙ, མི་ཙྪཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཨ་ཏྟ་དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ན མི་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝཾ ས་བྦ་སོ ན ཛཱ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ. ཡ་ཏྟ་ཀཾ པ་ན ཛཱ་ན་ནྟི, ཏ་སྶ་པི ཨ་ཙྩ་ནྟ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ན ཛཱ་ན་ནྟི, ཏ་ཐཱ་པི ས་བྦ་སྶ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་སྶ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻཾ པ་ཉྙ་པེ་མ་ཨི་ཙྩེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ པ་ན ནེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཡཱ་དི་སཱི པ་ཊི་པ་ཏྟི, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ས་ཏྠཱ ‘‘ས་ནྟི, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་ནྟཱིཏི སཾ་ཝི་ཛྫ་ནྟི. ཏེ་ན ཏེ་སཾ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཀེཏི ཨེ་ཀ་ཙྩེ. ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱཏི པ་བྦ་ཛྫུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ས་མ་ཎཱ, ཛཱ་ཏི་མ་ཏྟེ་ན ཙ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ. ས་བྦེ་སནྟི ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཾ པ་ཧཱ་ནཾ. ས་མྨཱ ན པ་ཉྙ་པེ་ནྟཱིཏི ཡེ་སཾ པ་ཉྙ་པེ་ནྟི, ཏེ་ས་མྤི ས་མྨཱ པ་རི་ཉྙཾ ན པ་ཉྙ་པེ་ནྟི. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀེ་ཙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཧོ་ཏི་ཀ-ཀུ་ཊཱི་ཙ་ཀ-བ་ཧཱུ་ད་ཀ-ཧཾ་ས-པ་ར་མ་ཧཾ་ས-ཀཱ་ཛ་ཀ-ཏི་ད་ཎྜ-མོ་ན་ཝ་ཏ-སེ་ཝ-པཱ་རུ་པ་ཀ-པ་ཉྩ་མ་ར་ཏྟི་ཀ- སོ་མ་ཀཱ་ར་ཀ-མུ་ག་བྦ་ཏ-ཙ་ར་བཱ་ཀ-ཏཱ་པ་ས-ནི་ག་ནྠཱ-ཛཱི་ཝ་ཀ-ཨི་སི-པཱ་རཱ་ཡ་ནི་ཀ-པ་ཉྩཱ་ཏ་པི་ཀ-ཀཱ་པི་ལ- ཀཱ་ཎཱ་ད-སཾ་སཱ་ར་མོ་ཙ་ཀ-ཨ་གྒི་བྷ་ཏྟི་ཀ-མ་ག་ཝ་ཏི་ཀ-གོ་ཝ་ཏི་ཀ-ཀུ་ཀྐུ་ར་ཝ་ཏི་ཀ-ཀཱ་མ་ཎྜ་ལུ་ཀ- ཝ་གྒུ་ལི་ཝ་ཏི་ཀ-ཨེ་ཀ་སཱ་ཊ་ཀ-ཨོ་ད་ཀ་སུ་དྡྷི་ཀ-ས་རཱི་ར་ས་ནྟཱ་པ་ཀ-སཱི་ལ་སུ་དྡྷི་ཀ-ཛྷཱ་ན་སུ་དྡྷི་ཀ-ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ- ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ་ད་ཡོ ཚ་ནྣ་ཝུ་ཏི ཏ་ཎྷཱ་པཱ་སེ་ན ཌཾ་ས་ན་ཏོ, ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ཝཱ ཝི་བཱ་དྷ་ན་ཏོ པཱ་ས་ཎྜཱ. ཝ་ཏྠུ་པ་ཊི་སེ་ཝ་ནཾ ཀཱ་མནྟི བྱཱ་པཱ་ར་སྶ ཝ་ཏྠུ་ནོ པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀཱ་མཾ. ཐེ་ཡྻེ་ན སེ་ཝ་ནྟཱིཏི པ་ཊི་ཧ་ཏྠ་ཨཱ་དི་ས་མ་ཉྙཱ་ཡ ལོ་ཀ་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན སེ་ཝ་ནྟི. ཏཱི་ཎི ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཱིཏི ‘‘ན་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ནི དི་ཊྛི་ཝི་སེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཝ་ཊྚ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི.
ཨ་ཏྠ་ས་ལླཱ་པི་ཀཱཏི ཨ་ཏྠ་སྶ ས་ལླཱ་པི་ཀཱ, དྭི་ནྣཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་ས་ལླཱ་པ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ནཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. དྭི་ནྣ་ཉྷི ཝ་ཙ་ནཾ ས་ལླཱ་པོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཐ་ཝཱི ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཡོ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཏྠ་རི དྷ་མྨེ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ་སུ ཙ པ་སཱ་དོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་སཱ་ད་ཀ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ པ་སཱ་ད་པ་ཙྪེ་དོ. ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟོ ཝཱ་དོ པ་སཱ་ད་པ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་དོ ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པེཏི ཨཱི་དི་སེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ས་མ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀེ. དྷ་མྨེཏི དྷ་མྨ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀེ. ཝི་ན་ཡེཏི ཝི་ན་ཡ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀེ. ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཧི ཀོ་ཧ་ཉྙེ ཋ་ཏྭཱ ལོ་ཀཾ ཝ་ཉྩེ་ནྟཱ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་མཱ་ཏི ‘‘ས་ཏྟི་མེ ཀཱ་ཡཱ ཨ་ཀ་ཊཱ ཨ་ཀ་ཊ་ཝི་དྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༡༧༤) ཡཾ ཀི་ཉྩི ཀ་ཐེ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ‘‘ཝི་ན་ཡཾ པ་ཉྙ་པེ་མཱ’’ཏི གོ་སཱི་ལ་ཝ་གྒུ་ལི་ཝ་ཏཱ་དཱི་ནི པ་ཉྙ་པེ་ཏྭཱ ཏཱ་དི་སཾ སཱ་ཝ་ཀེ སི་ཀྑཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ’’ཏི ཀ་ཐེ་ནྟི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཾ སཱ་ས་ནཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. པ་རི་ཏྟ་མྤི ནཱ་མ པུ་ཉྙཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མཾ མ་ཙྪེ་ར་མ་ལཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ནི་ཝཱ་རེ་ནྟ་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ཏ་སྶ ཀ་རོ་ཏོ དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེ ཝི་ཉྙཱུ་ཧི ག་ར་ཧི་ཏ་བྦ་ཏཱ ས་མྤ་རཱ་ཡེ ཙ དུ་གྒ་ཏི པཱ་ཊི་ཀ་ངྑཱ, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན ས་ཀ་ལ་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ར་ཎཱ་ཝ་ཧེ ཛི་ན་ཙ་ཀྐེ པ་ཧཱ་ར་དཱ་ཡི་ནོ ཏི་ཏྠ་ཀ་ར་སྶ ཏ་དོ་ཝཱ་ད་ཀ་ར་སྶ ཙཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་སཱ་ས་ན་མྷི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡ་ཐཱ སོ པ་སཱ་དོ ས་མྤ་རཱ་ཡེ ན ས་མྨ་གྒ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀ་ཉྩི ཀཱ་ལཾ ག་ནྟྭཱ་པི པ་ཙྪཱ ཝི་ན་སྶ་ཏི ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ, ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་དོ ཝི་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟི་ཀོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ས་མྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝི་དྷི་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནིཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏི. ཀ་མྨ་ས་རི་ཀྑ་ཀེ་ན ཧི ཝི་པཱ་ཀེ་ནེ་ཝ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ས་བྦ་མྤི ཀཱ་ར་ཎ་བྷེ་དནྟི ས་བྦ་མྤི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཏི་ཏྠ་ཀ་རཱ་ནཾ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑཱ་ཝ་ཧཾ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཝི་སེ་སཾ. སོ པ་ནེ་ས པ་སཱ་དོ ན ནི་ཡྻཱ་ཏི མི་ཙྪ་ཏྟ་པ་ཀྑི་ཀ་ཏྟཱ སུ་རཱ་པཱི་ཏ་སི་ངྒཱ་ལེ པ་སཱ་དོ ཝི་ཡ. སུ་རཾ པ་རི་སྶཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཚ་ཌྜི་ཏ་ཀ་ས་ཊཾ སུ་རཱ་ཛ་ལླི་ཀཾ. བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ནཱ་མ དྷ་ན་ལུ་དྡྷཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མཾ ཝ་ཉྩེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཀཾ་ས་ས་ཏཱཏི ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ས་ཏཱ.
༡༤༤. ཏ་སྶཱཏི པ་སཱ་ད་སྶ. ས་བྦོ་པི ལོ་བྷོ ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་ནྟེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙ’’ནྟི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པེཏི ཨཱི་དི་སེ ས་བྦ་སོ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀེ. ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ཨ་པ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན དྷཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན དྷ་མྨེ. ས་བྦ་སོ ཝི་ན་ཡ་ན་ཊྛེ་ན ཝི་ན་ཡེ. ཏ་ཏྠ བྷ་ཝ་དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ར་ཎཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནེ.
ན་མ་སྶ་མཱ་ནོ ཨ་ཊྛཱ་སི དྭེ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་པཱ་ར་མཱི་ནཾ པཱུ་ར་ཎེ་ན ཏ་ཏྠ བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ པ་རི་ཙ་ཡེ་ན ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏི པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙ. ‘‘ཨུ་ལཱུ་ཀཱ’’ཏྱཱ་དི་གཱ་ཐཱ རུ་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ བྷཱ་སི་ཏཱ. ཀཱ་ལུ་ཊྛི་ཏནྟི སཱ་ཡ་ནྷ་ཀཱ་ལེ དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ ཨུ་ཊྛི་ཏཾ. དུ་གྒ་ཏེ་སོ ན ག་ཙྪ་ཏཱིཏི དུ་གྒ་ཏིཾ ཨེ་སོ ན ག་མི་སྶ་ཏི. མོ་ར་ཛི་ཀོ མུ་ར་ཛ་ཝཱ་ད་ཀོ. མ་ཧཱ་བྷེ་རི་ཝཱ་ད་ཀ་ཝ་ཏྠུཨཱ་དཱི་ནི་པི སི་ཏ་པཱ་ཏུ་ཀ་ར་ཎཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ནི.
པ་ར་མ་ཏྠེཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ. ཀིཾ པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦནྟི དྷ་མྨེ་པི པ་ར་མ་ཏྠེ ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ སུ་ཎ་ནྟཱ་ནཾ. སཱ་མ་ཎེ་ར་ཝ་ཏྠཱུཏི པ་བྦ་ཛི་ཏ་དི་ཝ་སེ་ཡེ་ཝ ས་པྤེ་ན ད་ཊྛོ ཧུ་ཏྭཱ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀཾ ཨུ་པ་པ་ནྣ་སཱ་མ་ཎེ་ར་ཝ་ཏྠུ.
ཁཱི་རོ་ད་ནནྟི ཁཱི་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མྨི་སྶཾ ཨོ་ད་ནཾ. ཏི་མྦ་རུ་ས་ཀནྟི ཏི་ནྡུ་ཀ་ཕ་ལཾ. ཏི་པུ་ས་ས་དི་སཱ ཨེ་ཀཱ ཝ་ལླི་ཛཱ་ཏི ཏི་མྦ་རུ་སཾ, ཏ་སྶ ཕ་ལཾ ཏི་མྦ་རུ་ས་ཀ་ནྟི ཙ ཝ་ད་ནྟི. ཀ་ཀྐཱ་རི་ཀནྟི ཁུ་དྡ་ཀ་ཨེ་ལཱ་ལུ༹་ཀཾ. མ་ཧཱ་ཏི་པུ་ས་ནྟི ཙ ཝ་ད་ནྟི. ཝ་ལླི་པ་ཀྐནྟི ཁུ་དྡ་ཀ་ཏི་པུ་ས་ཝ་ལླི་ཡཱ ཕ་ལཾ. ཧ་ཏྠ་པ་ཏཱ་པ་ཀནྟི མ་ནྡཱ་མུ་ཁི. ཨ་མྦ་ཀ་ཉྫི་ཀནྟི ཨ་མྦི་ལ་ཀ་ཉྫི་ཀཾ. ཁ་ལ༹་ཡཱ་གུ་ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. དོ་ཎི་ནི་མྨ་ཛྫ་ནིནྟི ས་ཏེ་ལཾ ཏི་ལ་པི་ཉྙཱ་ཀཾ. ཝི་དྷུ་པ་ནནྟི ཙ་ཏུ་ར་སྶ་བཱི་ཛ་ནིཾ. ཏཱ་ལ་ཝ་ཎྚནྟི ཏཱ་ལ་པ་ཏྟེ་ཧི ཀ་ཏ་མ་ཎྜ་ལ་བཱི་ཛ་ནིཾ. མོ་ར་ཧ་ཏྠནྟི མོ་ར་པི་ཉྪེ་ཧི ཀ་ཏཾ མ་ཀ་ས་བཱི་ཛ་ནིཾ.
ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནེ་ཝཱཏི ཡ་སྨཱ ཨི་དྷཱ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ས་བྦ་མྤི ཀཱ་ར་ཎ་བྷེ་དཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ས་ཏྠཱ ‘‘ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏཱུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་སཱ་ས་ནེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༡༤༥. པ་རི་ཉྙནྟི པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཾ. ཏེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུནྟི ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙཱ ནཱ་མ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ. ཏེ་སཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ནི་རོ་དྷོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, སོ ཙ པ་ཙྩ་ཡ་ནི་རོ་དྷེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡཾ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ. ཨ་ཡནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨི་མེ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ཋེ ‘‘ཀིཾ ནི་དཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ས་མཱ་ས་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ. ས་བྦ་པ་དེ་སཱུཏི ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ས་མུ་ད་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་བྦེ་སུ པ་དེ་སུ. ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཝ ཙ ས་བྦ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ‘‘ཕ་སྶ་ནི་དཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ན་མྤི པ་དཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨི་མེ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ན་མྤི ས་མུ་ད་ཡཾ ན ཛཱ་ན་ནྟི, ཀུ་ཏོ ནི་རོ་དྷཾ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་ན ཏེ་སཾ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ན་མྤི ས་མུ་ད་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠ་ངྒ་མ་ཉྩ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་སྨཱ – ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཎོ…པེ… སུ་ཉྙཱ པ་ར་པྤ་ཝཱ་དཱ ས་མ་ཎེ་བྷི ཨ་ཉྙེ་ཧཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༣༩) ཡ་ཐཱ་ར་དྡྷ་སཱི་ཧ་ནཱ་དཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་མེ ཙ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༡༤༥) ན་ཡེ་ན དེ་ས་ནཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་མུ་ཁེ་ན ཨོ་ཏཱ་རེ་ནྟོ ཝ་ཊྚཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ཡ་ཏོ ཙ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཝ་ཊྚཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀཱུ་ཊཾ ག་ཎྷི, ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཙཱུ་ལ༹་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.