༦. ཨཱ་ཀ་ངྑེ་ཡྻ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༤. ས་མྤ་ནྣནྟི པ་རི་པུ་ཎྞཾ, ས་མ་ནྟ་ཏོ པ་ནྣཾ པ་ཏྟ་ནྟི ས་མྤ་ནྣཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་མྤ་ནྣཾ ནཱ་མཱ’’ཏི. ནནྟི ‘‘སུ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ སུ་ཝ་ག་ཎཾ. ས་མྤ་ནྣོཏི ས་མྨ་དེ་ཝ པ་ནྣོ ག་ཏོ ཨུ་པ་ག་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ས་མྤ་ནྣནྟི ས་མྤ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟཾ. སཱ པ་ནེ་ཏྠ ར་ས་ས་མྤ་ཏྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ་ཡ ཝི་སེ་སེ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཁུ་དྡ་མ་དྷུཾ ཨ་ནེ་ལ༹་ཀ’’ནྟི, ནི་དྡོ་ས་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་དཾ མ་དྷུ་ར་ས་མྤ་ནྣཾ ནཱ་མཱ’’ཏི. སཱི་ལ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ས་མཱ་དཱ་ནེ་ན ཨ་ཁ་ཎྜཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཙ པ་རི་པུ་ཎྞ་སཱི་ལཱ. ས་མཱ་དཱ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏོ སཱི་ལ་ས་མ་ངྒི་ནོ. ས་མཱ་དཱ་ན་ཏོ ཧི ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཝི་རོ་དྷི་དྷ་མྨཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ སཱི་ལ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཙེ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་ན སཱི་ལ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༩) ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཐཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཁེ་ཏྟ་པཱ་རི་པཱུ་རཱིཏི ནི་སྶི་ཏ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ནི་སྶ་ཡ་པཱ་རི་པཱུ་རི་མཱ་ཧ ནི་སྶི་ཏ་ཀ་མྨ་ཝི་པ་ཏྟི་ས་མྤ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ ‘‘མ་ཉྩཱ ཨུ་ཀྐུ་ཊྛིཾ ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཁེ་ཏྟེ་ན ཁ་ཎྜ་པཱུ་ཏི་ཨཱ་དི་དོ་སོ ཝུ་ཏྟོ. ཁེ་ཏྟཾ ཁ་ཎྜཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་པ་རི་པཱུ་རཾ ཧོ་ཏི ས་སྶ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་སྶཾ ན ཨུ་ཊྛེ་ཏཱི’’ཏི. པཱ་ད་མ་ཏྟ་སྶ་པི ཨ་ནེ་ཀ་མྦ་ཎ་ཕ་ལ་ན་ཏོ མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏི. ཀི་ས་ལ་ཡ་པ་ལཱ་ལཱ་དི་བ་ཧུ་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝནྟི ཡ་ཐཱ ཁི་ཏྟཾ བཱི་ཛཾ ཁ་ཎྜཱ་དི་ཙ་ཏུ་དོ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ པ་རི་པུ་ཎྞཾ, ཨེ་ཝཾ སཱི་ལཾ ཁ་ཎྜཱ་དི་ཙ་ཏུ་དོ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ པ་རི་པུ་ཎྞ་ནྟི, ཙ་ཏུ་དོ་ས་ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙ་མེ་ཝ ནི་ད་སྶ་ན་ནི་ད་སྶི་ཏ་བྦ་ཝི་པ་ཏྟི་ས་མྤ་ཏྟཱི་སུ ད་སྶེ་ཏི. མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏི ཝི་པཱ་ཀ་ཕ་ལེ་ན. མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སནྟི ཝི་པུ་ལཱ་ནི་སཾ་སཾ. སྭཱ་ཡཾ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ཨི་དྷ པཱ་ལི༹་ཡཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ཏྠཱ་རཱི་ཡ་ཏི.
ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཀི་རཱཏི (ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༢.༣༧; ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༡༠.༧༡-༧༤) ཀི་ར-ས་དྡོ ཨ་རུ་ཙི་སཱུ་ཙ་ན་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཏྠ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ད་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་རུ་ཙྩ་ན་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི. ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱཏི ཨ་ནཱ་མ་ཊྛ་ཝི་སེ་སཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ སཱི་ལ་ས་ངྑེ་པེ་ན ག་ཧི་ཏཾ. ཏ་ཉྩ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཏྠེ་རོ ‘‘ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠཱཏི ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལེ. ཛེ་ཊྛ་ཀ་སཱི་ལནྟི (སཾ. ནི. ཊཱི. ༣.༥.༤༡༢) པ་དྷཱ་ན་སཱི་ལཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱཏི ཨུ་དྡེ་ས་ནི་དྡེ་སེ. ཨི་དྷ ནི་དྡེ་སེ ཝི་ཡ ཨུ་དྡེ་སེ་པི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟོ ‘‘ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སཱི་ལ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྷི པཱ་ལི༹་ཡཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཏི་ཎྞཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ནྟོ་ག་དྷ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ནོ་ལོ་ཀི་ཡོ་ལོ་ཀ་ནེ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ ཚ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཨ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏ་པ་རི་བྷོ་གེ ཙ ཨཱ་པ་ཏྟི ཝི་ཧི་ཏཱ་ཏི. ཏཱི་ཎཱིཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལཱ་དཱི་ནི. སཱི་ལ་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠཱིཏི སཱི་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཏེ་སཾ ཀ་ཏྠ་ཙི སུ་ཏྟེ ག་ཧི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ཀིཾ ཨ་ཏྠི ཡ་ཐཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ས་མྨུ་ཁ་ཏྟཱ ཨ་པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན པུ་ཙྪ་ནྟོ ཝི་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ན་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ’’ཏི. ཚ་དྭཱ་ར་ར་ཀྑཱ་མ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝཱཏི ཏ་སྶ ས་ལླ་ཧུ་ཀ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ ཙི་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་མ་ཏྟེ་ན པ་ཊི་པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཏོ. ཨི་ཏ་ར་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཀནྟི ཕ་ལེ་ན ཧེ་ཏུཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ཧི པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི. ཨི་ད་མ་ཏྠནྟི ཨི་དཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨི་མ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་སྶ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་ནི ཏཱི་ཎི པ་དྷཱ་ན་སྶ སཱི་ལ་སྶ པ་རི་ཝཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཡཱ་ཡ་སཱི་ལཱ་ནི ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨི་དཱ་ནི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སྶེ་ཝ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ ཙ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སོཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ. སེ་སཱ་ནཱིཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་ནི. ཏ་སྶེ་ཝཱཏི ‘‘ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཡཾ སཱི་ལཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྶེ་ཝ. ས་མྤ་ནྣ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཱཏི ཨེ་ཏྠ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏྭཱ…པེ… ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི ‘‘ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ སཱི་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༩) པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨུ་དྡི་ཊྛཾ སཱི་ལཾ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༥༠༨; མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༩) ནི་དྡི་ཊྛཾ.
པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏཱཏི ཡོ ནཾ པཱ་ཏི ར་ཀྑ་ཏི, ཏཾ མོ་ཀྑེ་ཏི མོ་ཙེ་ཏི ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀཱ་དཱི་ཧི དུ་ཀྑེ་ཧཱི་ཏི ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ’’ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་ད་སཱི་ལེ་ན པི་ཧི་ཏ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རཱ. ཏེ པ་ན ཡ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏཱ ཏེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ’’ཏི.
ཨ་པ་རོ ན་ཡོ (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༣༡; ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ༩༧) – ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པཱ་པ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ སུ་ཀ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ བ་ཧུ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ པ་ཏ་ན་སཱི་ལོ་ཏི པཱ་ཏཱི, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ. ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ཝཱ བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ཀ་མྨ་ཝེ་ག་ཀྑི་ཏྟོ གྷ་ཊཱི་ཡ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ནེ་ན པ་རི་བྦྷ་མ་ན་ཏོ ག་མ་ན་སཱི་ལོ་ཏི པཱ་ཏཱི, མ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཏ་མྷི ཏ་མྷི ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡེ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ པཱ་ཏ་ན་སཱི་ལོ་ཏི པཱ་ཏཱི, ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནོ, ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ, ཏཾ པཱ་ཏིཾ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏོ མོ་ཀྑེ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. ཙི་ཏྟ་སྶ ཧི ཝི་མོ་ཀྑེ་ན ས་ཏྟོ ཝི་མུ་ཏྟོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཙི་ཏྟ་ཝོ་དཱ་ནཱ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི, ‘‘ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཏྟ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༨) ཙ.
ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ནཱ ཧེ་ཏུ་ནཱ སཾ་སཱ་རེ པ་ཏ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏཱི. ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ཏཾ སཾ་ས་ར་ཏ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༢.༡༢༥) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ པཱ་ཏི་ནོ ས་ཏྟ་སྶ ཏ་ཎྷཱ་དི་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏྟ་ཡ་ཏོ མོ་ཀྑོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. ‘‘ཀ་ཎྛེ་ཀཱ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ས་མཱ་ས་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨ་ཐ ཝཱ པཱ་ཏེ་ཏི ཝི་ནི་པཱ་ཏེ་ཏི དུ་ཀྑེ་ཏི པཱ་ཏི, ཙི་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཙི་ཏྟེ་ན ནཱི་ཡ་ཏི ལོ་ཀོ, ཙི་ཏྟེ་ན པ་རི་ཀ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༡.༦༢). ཏ་སྶ པཱ་ཏི་ནོ མོ་ཀྑོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. པ་ཏ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཏེ་ན ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑེ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑེ ཙཱ་ཏི པཱ་ཏཱི, ཏ་ཎྷཱ་དི་སཾ་ཀི་ལེ་སོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཏ་ཎྷཱ ཛ་ནེ་ཏི པུ་རི་སཾ (སཾ. ནི. ༡.༥༧), ཏ་ཎྷཱ་དུ་ཏི་ཡོ པུ་རི་སོ’’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༥, ༡༠༥; ཨ. ནི. ༤.༩) ཙ ཨཱ་དི. ཏ་ཏོ པཱ་ཏི་ཏོ མོ་ཀྑོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ.
ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཏ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི པཱ་ཏཱི, ཚ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ནི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཚ་སུ ལོ་ཀོ ས་མུ་པྤ་ནྣོ, ཚ་སུ ཀུ་བྦ་ཏི ས་ནྠ་ཝ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༧༠; སུ. ནི. ༡༧༡). ཏ་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་ཏོ པཱ་ཏི་ཏོ མོ་ཀྑོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. ཨ་ཐ ཝཱ པཱ་ཏོ ཝི་ནི་པཱ་ཏོ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པཱ་ཏཱི, སཾ་སཱ་རོ. ཏ་ཏོ མོ་ཀྑོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་བྦ་ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨི་སྶ་རོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘པ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, མུ་ཙྩ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི མོ་ཀྑོ, པ་ཏི་ནོ མོ་ཀྑོ ཏེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ ཨེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. ས་བྦ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཝཱ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་མ་ཊྛེ་ན པ་ཏི ཙ སོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཏྠེ་ན མོ་ཀྑོ ཙཱ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ ཨེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ནྟི་ཨཱ་དི་མེ་ཏཾ མུ་ཁ་མེ་ཏཾ པ་མུ་ཁ་མེ་ཏ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣༥) ཝི་ཏྠཱ་རོ.
ཨ་ཐ ཝཱ པ-ཨི་ཏི པ་ཀཱ་རེ, ཨ་ཏཱིཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཏ་སྨཱ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ཙྩ་ནྟཾ མོ་ཀྑེ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. ཨི་ད་ཉྷི སཱི་ལཾ ས་ཡཾ ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན, ས་མཱ་དྷི་ས་ཧི་ཏཾ པ་ཉྙཱ་ས་ཧི་ཏ་ཉྩ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན, ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ མོ་ཀྑེ་ཏི མོ་ཙེ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. པ་ཏི པ་ཏི མོ་ཀྑོ་ཏི ཝཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ, ཏ་མྷཱ ཏ་མྷཱ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་དོ་ས་ཏོ པ་ཙྩེ་ཀཾ མོ་ཀྑོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ ཨེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. མོ་ཀྑོ ཝཱ ནི་བྦཱ་ནཾ, ཏ་སྶ མོ་ཀྑ་སྶ པ་ཏི་བི་མྦ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ ཧི ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡོ སཱུ་རི་ཡ་སྶ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནཾ ཝི་ཡ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨུ་ད་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ཏ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཀི་ལེ་ས་ནི་བྦཱ་པ་ན་ཏོ་ཏི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ་ཡེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑོ. ཨ་ཐ ཝཱ མོ་ཀྑཾ པ་ཏི ཝ་ཏྟ་ཏི མོ་ཀྑཱ་བྷི་མུ་ཁ་ནྟི ཝཱ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་མེ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ནྣཱཏི ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨཱ་ཙཱ་རེ་ན ཙེ་ཝ ན་ཝེ་སི་ཡ་གོ་ཙ་ར་ཏཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན གོ་ཙ་རེ་ན ཙ ས་མྤ་ནྣཱ, ས་མྤ་ནྣ་ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་རཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པྤ་མ་ཏྟེ་སཱུཏི ཨ་ཏི་པ་རི་ཏྟ་ཀེ་སུ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ག་མ་ནཱི་ཡེ་སུ, དུ་ཀྐ་ཊ་དུ་བྦྷཱ་སི་ཏ་མ་ཏྟེ་སཱུ་ཏི ཨ་པ་རེ. ཝ་ཛྫེ་སཱུཏི གཱ་ར་ཡ྄ཧེ་སུ. ཏེ པ་ན ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི. བྷ་ཡ་ད་སྶི་ནོཏི བྷ་ཡ་ཏོ ད་སྶ་ན་སཱི་ལཱ, པ་ར་མཱ་ཎུ་མ་ཏྟ་མྤི ཝ་ཛྫཾ སི་ནེ་རུ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ བྷཱ་ཡ་ན་སཱི་ལཱ. ས་མྨཱ ཨཱ་དི་ཡི་ཏྭཱཏི ས་མྨ་དེ་ཝ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ས་བྦ་སོ ཙ ཨཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ. སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུཏི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ བྷུ་མྨ་ནྟི ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཏཾ ཏཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ སི་ཀྑ་ཐཱ’’ཏི ཨ་ཏྠ་མཱ་ཧ. སི་ཀྑཱ་པ་ད་མེ་ཝ ཧི ས་མཱ་དཱ་ཏ་བྦཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡཾ ཀི་ཉྩི སི་ཀྑཱ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སཱུཏི སི་ཀྑཱ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ མཱུ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏི་ས་བྦ་ཏྠ་པ་ཉྙ་ཏྟི་པ་དེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་བྷེ་དཾ ཡཾ ཀི་ཉྩི སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ པཱུ་རེ་ཏ་བྦཾ སཱི་ལཾ. ཏཾ པ་ན དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡི་ཀཾ ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་ཉྩཱ’’ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སཱུཏི ཨཱ་དྷཱ་རེ བྷུ་མྨཾ སི་ཀྑཱ་བྷཱ་གེ་སུ ཀ་སྶ་ཙི ཝི་སུཾ ཨ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ས་བྦ’’ནྟི.
༦༥. ཀ་སྨཱ ཨཱ་ར་དྡྷནྟི (ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༡༠.༧༡-༧༤) དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་པུ་ཙྪཱ. སཱི་ལཱ་ནི་སཾ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི པ་ཡོ་ཛ་ན་ནི་དྡེ་སོ. ཀོ ཨ་ཏྠོ ཀྭ ཨ་ཏྠོ ཀྭ ནི་པཱ་ཏི་ཏཱ་ཏི? ན་ཡི་ད་མེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. སཱི་ལཱ་ནི་སཾ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི ཧི ཨེ་ཏྠ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཡཾ སཱི་ལཱ་ནི་སཾ་ས་སྶ ཨ་ད་སྶ་ནཾ, ཏཾ ཨི་མི་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཀ་སྨཱ ཨཱ་ར་དྡྷ་ནྟི ཝི་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ སཱི་ལཱ་ནི་སཾ་ས་སྶ ཨ་ད་སྶ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་པ་ནྣོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱི་ལཱ་ནི་སཾ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི པ་ན ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ནི་སཾ་སོཏི ཨུ་ད་ཡོ. ‘‘སཱི་ལ་ཝཱ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ སུ་ག་ཏིཾ ས་གྒ་ལོ་ཀཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༡༥༠; ༣.༣༡༦; ཨ. ནི. ༥.༢༡༣; མ་ཧཱ་ཝ. ༢༨༥) པ་ན ཝི་པཱ་ཀ་ཕ་ལ་མྤི ‘‘ཨཱ་ནི་སཾ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀོ ཝི་སེ་སོཏི ཀོ ཕ་ལ་ཝི་སེ་སོ. ཀཱ ཝ་ཌྜྷཱིཏི ཀོ ཨ་བྦྷུ་ད་ཡོ. ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ་པི གུ་ཎོ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་བྷི་རུ་ཙིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ན ཨ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཀི་ཏྟ་ནཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཝི་ས་ཀ་ཎྚ་ཀ་ཝཱ་ཎི་ཛོ ཨུ་དཱ་ཧ་ཊོ.
ཏ་ཏྠ གུ་ལོ༹ ནཱ་མ ཨུ་ཙྪུ་ར་སཾ པ་ཙི་ཏྭཱ ཙུ་ཎྞཱ་དཱི་ཧི མི་སྶི་ཏྭཱ ས་མྤི་ཎྜ་ནེ པི་ཎྜཱི་བྷཱུ་ཏཾ. ཕཱ་ཎི་ཏཾ ཨ་པི་ཎྜི་ཏཾ དྲ་ཝཱི་བྷཱུ་ཏཾ. ཁ་ཎྜཾ བྷི་ཛྫ་ན་ཀྑ་མཾ. ས་ཀྑ་རཱ ནཱ་མ ཕ་ལི་ཀ་ས་དི་སཱ. ས་ཀྑ་རཱ་དཱི་ནིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན མ་ཙྪ་ཎྜི་ཀཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ གུ་ལཱ༹་དཱི་སུ ཝི་ས་ཀ་ཎྚ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་རོ ཨ་པ་ཙྩ་ནྟ་དེ་སེ པ་ཙུ་རོ་ཏི ‘‘པ་ཙྩ་ནྟ་གཱ་མཾ ག་ནྟྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. དཱ་ར་ཀེ ཙ པ་ལཱ་པེ་སུཾ ‘‘ཝི་ས་ཀ་ཎྚ་ཀཾ མཱ ག་ཎྷ་ནྟཱུ’’ཏི.
པི་ཡོཏི པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦོ. པི་ཡ་སྶ ནཱ་མ ད་སྶ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཡ་ཙ་ཀྑཱུ་ཧི ས་མྤ་སྶི་ཏ་བྦོ’’ཏི. པཱི་ཏི་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་པ་ས་ནྣ་སོ་མྨ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཉྷི ཙ་ཀྑུ ‘‘པི་ཡ་ཙ་ཀྑཱུ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་སནྟི ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ. མ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀོཏི པཱི་ཏི་མ་ན་སྶ པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ན་ཏོ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི པཱི་ཏི་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀོ. ག་རུ་ཊྛཱ་ནི་ཡོཏི ག་རུ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཋཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ. ཛཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཉཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཝཱ ཨ་ཉྙེ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ་པི ཛཱ་ན་ནྟཱ ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ན ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ, ཨ་ཡཾ པ་ན ཛཱ་ན་ནྟོ ཨེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི. པ་སྶཾ པ་སྶ་ཏཱིཏི ད་སྶ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་སྶི་ཏ་བྦཾ པ་སྶ་ཏི, པ་སྶ་ནྟོ ཨེ་ཝ ཝཱ པ་སྶ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡོཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ པ་ཎྜི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ.
སཱི་ལེ་སྭེ་ཝ་སྶ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱིཏི སཱི་ལེ་སུ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི ཨེ་ཝ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་དཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ན ཨུ་པ་རི་སི་ཀྑཱ་དྭ་ཡཾ ཨ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ པ་ན སཱི་ལེ་སུ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏཾ ཕ་ལེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ས་མཱ་དྷི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཧི ཨི་དྷ སཱི་ལ་སྶ པཱ་རི་པཱུ་རཱི, ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཁ་ཎྜཱ་དི་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་ནི ཁོ པ་ན ཏཱ་ནི ཨ་ཁ་ཎྜཱ་ནི…པེ… ས་མཱ་དྷི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ནཱི’’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི སི་ཀྑཱ་དྭ་ཡཾ སཱི་ལ་སྶ ས་མྦྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ནྟི སཱི་ལ་སྶེ་ཝེ་ཏྠ པ་དྷཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎཾ སི་དྡྷཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ར་པ་རི་གྒ་ཧཱ་ནཾ སཱི་ལ་སྶཱ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཝ་ཀྑ་ཏི. ཡཾ པ་ན ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་དེ་ས་ནཱ ཛཱ་ཏཱ’’ཏི (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༦༥), ཏཾ ཨི་ཏ་རཱ་ས་མྤི སི་ཀྑཱ་ནཾ ཨི་དྷ ག་ཧི་ཏ་ཏཱ་མ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ སཱི་ལ་སྶ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ ཁོ པ་ནེ་ཏཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨོ་ར་མ་ཏྟ་ཀ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༡.༧). ཏཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་གོ་ཙ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏ་ཏྠ ན ནི་པྤ་དེ་ས་ཏོ སཱི་ལཾ ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ སཱི་ལ་མ་ཏྟ་ཀ་ནྟི མ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་མ་ཏྠི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ནཱུ་ནེ་ནཱཏི ཨ་ཁ་ཎྜཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན, ཀ་སྶ་ཙི ཝཱ ཨ་ཧཱ་པ་ནེ་ན ཨུ་པ་པ་ནྣེ་ན. ཨཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཀ་ར་ཎེ་ན ས་མྤཱ་ད་ནེ་ན. ཙི་ཏྟ་ས་མ་ཐེཏི ཙི་ཏྟ་ས་མཱ་དྷཱ་ནེ. ཡུ་ཏྟོཏི ཨ་ཝི་ཡུ་ཏྟོ པ་སུ་ཏོ. ཡོ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཛྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨ་ན་ནུ་ཡུ་ཏྟོ, སོ ཏཾ བ་ཧི ནཱི་ཧ་ར་ཏི ནཱ་མ. ཡོ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་རཱ ས་ངྐོ་ཙཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, སོ ཏཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏི ནཱ་མ. ཡོ པ་ན ཨཱི་དི་སོ ཨ་ཧུ་ཏྭཱ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི, སོ ཨ་ནི་རཱ་ཀ་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ནོཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བ་ཧི ཨ་ནཱི་ཧ་ཊ་ཛ྄ཛྷཱ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཨ་ནི་ཙྩ་སྶ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨ་སྶ, ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི ཝཱ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ. ཏ་ཐཱ དུ་ཀྑཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨ་ན་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཙ. ཏ་སྶེ་ཝ ནི་བྦི་ནྡ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ནི་བྦི་དཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ. ཝི་ར་ཛྫ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཝི་རཱ་གཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ. ནི་རོ་དྷ་སྶ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ནི་རོ་དྷཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ. པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ. སུ་ཉྙཱ་གཱ་ར་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཏ་ཏྠ ལ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཏཱ་ཡ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀཾ པ་རི་བྲཱུ་ཧེ་ནྟོ ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ལོ་ཀཾ སཱ་ས་ན་ཉྩ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ སུ་ཉྙཱ་གཱ་ར་ཉྩ ཨུ་པ་སོ་བྷ་ཡ་མཱ་ནོ གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནེ་ན ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཏཾ བྲཱུ་ཧེ་ནྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྲཱུ་ཧེ་ཏཱ སུ་ཉྙཱ་གཱ་རཱ་ན’’ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཡ་མེ་ཝ སུ་ཉྙཱ་གཱ་རཱ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ན་ཝི་ཉྙུ་པྤ་ས་ཏྠཱ་ནཾ བྷཱ་ཛ་ནཾ, ན སེ་ནཱ་ས་ན་པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་བྷཱུ་མ་ཀཱ་དི…པེ… ད་ཊྛ་བྦོ’’ཏི. སུ་ཉྙཱ་གཱ་རགྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨ་ར་ཉྙ་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལཱ་དི ས་བྦཾ པ་དྷཱ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཀྑ་མཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏ་དེ་ས་ནཱཏི ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་སྶ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༩༣༧) ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏ་སུ་ཏྟཾ. ཏ་ཎྷཱ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱཏི ཏ་ཎྷཱ་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་ཏྟཱ. ན ཧི ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ མཱ་ན་དི་ཊྛི་པ་ཝ་ཏྟི ཨ་ཏྠི. མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཡོ ཨོ་ས་རི་ཏྭཱཏི ད་སྶེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཡོ ཨོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ག་ཧ་ཎ་ཏྠ་མེ་ཝ ཧི དེ་སེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་སྶ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨོ་ས་ར་ཎཾ. ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཡོ པ་པ་ཉྩ་ཏྟ་ཡཾ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ སཾ་སཱ་རེ པ་པ་ཉྩ་ན་ཏོ ཨ་ནུ་པྤ་བ་ནྡྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ཏྠཱ་ར་ཎ་ཏོ. སཱི་ལ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱཏི སཱི་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ.
ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་སི་ཀྑཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན སུ་ཉྙཱ་གཱ་ར་ཝ་ཌྜྷ་ནེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. དྭེ་པི སི་ཀྑཱཏི ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་སི་ཀྑཱ. ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་དེ་ས་ནཱ ཛཱ་ཏཱ་ཏི སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡཱ་ནི་སཾ་ས་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱི སི་ཡཱ་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ ཝི་ཡ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སྶ ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལ་སྶ ཨཱ་ར་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཙ ཨི་དྷ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨ་པྤ་དྷཱ་ནཾ, སཱི་ལ་མེ་ཝ པ་ན པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལཱ་ནུ་ར་ཀྑི་ཀཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
བ་ལ་ཝ་ཏ་ར་སུ་ཁནྟི ས་མུ་པྤ་ནྣ་བྱཱ་དྷི་དུ་ཀྑ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཏ་རཾ, ཏཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཾ ཛྷཱ་ན་སུ་ཁཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. བ་ལ་ཝ་མ་མ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ད་ལ༹ྷ་ཨ་ཏྟ་སི་ནེ་ཧེ་ན ཝི་ལུ་ཏྟ་ཧ་ད་ཡོ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ ཚ་ཌྜེ་ནྟོ སོ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ་སུ…པེ… པོ་སེ་ཏཱ ཧོ་ཏི. བ་ལ་ཝ་མ་མ་ཏྟཾ ཝཱ སི་ནེ་ཧོ ན ཧོ་ཏི ‘‘སུ་དྡྷོ ས་ངྑཱ་ར་པུ་ཉྫོ’’ཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་ཧཾ་ཀཱ་ར་མ་མཾ་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. དུ་བྦྷི་ཀྑ་བྷ་ཡེ ཁུ་དཱ་བྷི་བྷ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ་པི་སྶ ཨ་ནྟཱ་ནི བ་ཧི ནི་ཀྑ་མ་ནྟཱི’’ཏི. བྱཱ་དྷི་བྷ་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨུ་སྶུ་སྶ་ཏི ཝི་སུ་སྶ་ནཱི’’ཏི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ག་ཧི་ཏཾ ཙོ་ར་བྷ་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཁ་ཎྜཱ་ཁ་ཎྜི་ཀོ ཝཱ’’ཏི. ཨུ་བྷ་ཡ་སྶཱཏི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དྭ་ཡ་སྶ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཙེ་ཏོ…པེ… སུ་ཉྙཱ་གཱ་རཱ་ན’’ནྟི ཨི་མེ་ཧི ཝི་སེ་ས་ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནེ་ན སཱི་ལཾ ར་ཀྑི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ ཨེ་ཝ ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ག་ཧི་ཏཱ. ཡ་སྨཱ པ་ར་ཏོ ཛྷཱ་ན་ཝི་མོ་ཀྑ་ཕ་ལཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཎ་ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝོ སཱི་ལ་སྶ ཨུ་དྡྷ་ཊོ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ བྷི་ཡྻོ་པི ས་མྦྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ ཨེ་ཝ ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
སཱི་ལཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི, སཱི་ལ་སྶ ཝཱ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ས་བྦཾ ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཉྩ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི ཀ་མྨ་པ་ཐ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ ཝཱ. སཱི་ལ་ཉྷི ཏ་ད་ཉྙ་མྤི པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་ཏྠུ ཏེ་ནེ་ཝ པ་རི་སོ་དྷི་ཏཾ མ་ཧ་པྥ་ལཾ ཧོ་ཏི མ་ཧཱ་ནི་སཾ་ས་ནྟི. ལཱ་བྷཱི ཨ་སྶནྟི ལཱ་བྷཱ སཱ་ཡ སཾ་ཝ་ར་ཎ་སཱི་ལ་པ་རི་པཱུ་ར་ཎཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཾ ཀི་མཱི་དི་སཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི? ན བྷ་ག་ཝཱ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱི་དི་སཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་ན པུ་གྒ་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན ཙེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ གྷཱ་སེ་ས་ནཾ ཚི་ནྣ་ཀ་ཐོ ན ཝཱ་ཙཾ པ་ཡུ་ཏྟཾ བྷ་ཎེཏི ཚི་ནྣ་ཀ་ཐོ མཱུ་གོ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ཨོ་བྷཱ་ས་པ་རི་ཀ་ཐཱ་ནི་མི་ཏྟ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་པ་ཡུ་ཏྟཾ གྷཱ་སེ་ས་ནཾ ཝཱ་ཙཾ ན བྷ་ཎེ ན ཀ་ཐེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་གྒ་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ཡེ་ས་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ར་སོ ས་བྷཱ་ཝ་བྷཱུ་ཏོ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ར་སཱ་ནི་སཾ་སོ.
པ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ན་ཀཱ་རཱཏི ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན དཱ་ན་ཀཱ་རཱ. ‘‘དེ་ཝཱ་ནཾ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ པཱ་ཀ་ཊཱི་ཀཱ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘‘དེ་ཝཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘པ་ཉྩི་མེ ག་ཧ་པ་ཏ་ཡོ ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༡༥༠) ཨ་ནི་སཾ་ས་ས་དྡོ ཕ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་མེ་ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀ’’ནྟི.
ས་སྶུ་ས་སུ་རཱ ཙ ཏ་པྤ་ཀྑི་ཀཱ ཙ ས་སྶུ་ས་སུ་ར་པ་ཀྑི་ཀཱ. ཏེ ཉཱ་ཏི་ཡོ་ནི་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན ཨཱ་ཝཱ་ཧ་ཝི་ཝཱ་ཧ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ས་མྦ་ནྡྷཱ ཉཱ་ཏཱི. སཱ་ལོ་ཧི་ཏཱཏི ཡོ་ནི་ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཀ་ལོ་ཧི་ཏ་ས་མྦ་དྡྷཱཏི ཨེ་ཀེ་ན ས་མཱ་ནེ་ན ལོ་ཧི་ཏ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན ས་མྦ་དྡྷཱ. པེ་ཙྩ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏཱཏི པེ་ཏཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ནི་བྦ་ཏྟིཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ. ཏེ པ་ན ཡ་སྨཱ ཨི་དྷ ཀ་ཏ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ ཀཱ་ལེ་ན ཀ་ཏ་ཛཱི་ཝི་ཏུ་པ་ཙྪེ་དཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་ལ་ཀ་ཏཱ’’ཏི. པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོཏི པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟ་ཀོ. ཀཱ་ལ་ཀ་ཏོ པི་ཏཱ ཝཱ མཱ་ཏཱ ཝཱ པེ་ཏ་ཡོ་ནིཾ ཨུ་པ་པ་ནྣོ་ཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ཧཱ་ནི་སཾ་ས་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, ཏ་སྶ ཏ་ཐཱ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝེ པ་ན ས་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. བ་ཧུ་ཀཱ་རནྟི བ་ཧུ་པ་ཀཱ་རཾ. ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནནྟི ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ. པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནནྟི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ནྟི.
༦༦. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་རི་ཏཱཏི མ་དྡི་ཏཱ. ཨུ་ཀྐ་ཎྛཱཏི རི་ཉྩ་ནཱ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི ཨ་ན་ནུ་ཡོ་གོ. སཱི་ལ་ཝཱ བྷི་ཀྑུ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱི་ལ་ཁ་ཎྜ་བྷ་ཡེ་ན ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཝི་པ་སྶ་ཀོ ཙ པ་ཙྩ་ཡ་གྷཱ་ཏེ་ན ཨ་ར་ཏི་ཡཱ ར་ཏི་ཡཱ ཙ ས་ཧི་ཏཱ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ཡུ་ཏྟེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་སོ བྷཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི བྷ་ཡཾ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ བྷཱ་ཡ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི བྷ་ཡཾ. པུ་རི་མ་ཝཱ་ར་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ཏི་དི་སི་ཏྭཱ་པི པུ་ན ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ཡུ་ཏྟོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཐེ་ར་སྶ ཧེ་ཊྛཱ ནི་སི་ནྣ་ཏྟཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ དཱ་ར་ཀཱ ས་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཎྛཱ་ཏུཾ སུ་ཁེ་ན ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ.
ཨ་དྷི་ཀཾ ཙེ་ཏོ་ཏི ཨ་བྷི་ཙེ་ཏོ, ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཙི་ཏྟཾ. ཏ་སྶ པ་ན ཨ་དྷི་ཀ་ཏཱ པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙི་ཏྟེ་ཧི སུ་ནྡ་ར་ཏཱ་ཡ ས་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ ཝི་སུ་དྡྷི་ཙི་ཏྟ’’ནྟི. ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟནྟི ས་མཱ་དྷི་མཱ་ཧ, སོ ཙ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ས་མཱ་དྷི ད་ཊྛ་བྦོ. ཝི་ཝེ་ཀ་ཛཾ པཱི་ཏི་སུ་ཁཾ, ས་མཱ་དྷི་ཛཾ པཱི་ཏི་སུ་ཁཾ, ཨ་པཱི་ཏི་ཛཾ ཛྷཱ་ན་སུ་ཁཾ, ས་ཏི་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཛཾ ཛྷཱ་ན་སུ་ཁ་ནྟི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ཛྷཱ་ན་སུ་ཁཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ནེ་ཀྑ་མྨ་སུ་ཁ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནེ་ཀྑ་མྨ་སུ་ཁཾ ཝི་ནྡ་ནྟཱི’’ཏི. ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་ཀྑ་ཎེ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏེ་སུ ཛྷཱ་ནེ་སུ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ, ‘‘ནི་ཀཱ་མ་ལཱ་བྷཱི’’ཏི པ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སི་ཡོ་པི ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སུ་ཁེ་ནེ་ཝ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨེ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཏེ་སཾ ཛྷཱ་ན་སུ་ཁ་ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙ་ཏ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི. ཝི་པུ་ལཱ་ནནྟི ཝེ་པུ་ལླཾ པཱ་པི་ཏཱ་ནཾ. ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཝི་པུ་ལ་ཏཱ ནཱ་མ སུ་བྷཱ་ཝི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙི་ར་ཏ་ར་པྤ་ཏྟི, སཱ ཙ པ་རི་ཙྪེ་དཱ་ནུ་རཱུ་པཱ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦྦཱ་ཏི ‘‘ཝི་པུ་ལཱ་ན’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ཡེ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ་ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀཱ་ལ་ཉྷི ཨ་པྤ་ཏྭཱ་ཝ ཝུ་ཊྛ་ཧ་ནྟོ ཨ་ཀ་སི་ར་ལཱ་བྷཱི ན ཧོ་ཏི ཡཱ་ཝ་དི་ཙྪ་ཀཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏྟཱ. ཨི་དཱ་ནི ཏེ་ཡེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝེ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ལཱ་བྷཱི་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་མ་ཏྟ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱཏི ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་ཀྑ་ཎེ. པཱ་རི་བ་ནྡྷི་ཀེཏི ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨེ. ཛྷཱ་ནཱ་དྷི་ག་མ་སྶ པ་ན པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨཱ པ་གེ་ཝ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཛྷཱ་ནཱ་དྷི་ག་མོ ཨེ་ཝ ན སི་ཡཱ. ཀི་ཙྪེ་ན ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏཱིཏི ཀི་ཙྪེ་ན ཝི་སོ་དྷེ་ཏི. ཀཱ་མཱ་དཱི་ན་ཝ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་ཧི ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ས་མཱ་དྷི་པཱ་རི་བ་ནྡྷི་ཀཱ་ནཾ དཱུ་ར་ས་མུ་སྶཱ་ར་ཎཾ ཨི་དྷ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ ཝི་སོ་དྷ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ནཱ་ལི༹་ཀཱ་ཡ་ནྟནྟི ཀཱ་ལ་མཱ་ན་ནཱ་ལི༹་ཀཱ་ཡ་ནྟཾ ཨཱ་ཧ.
ཝི་སེ་སེ་ན རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་བྦ་སོ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་དི་ཏཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀེ ཛྷཱ་ནེ ཝུ་ཏྟེ’’ཏི. ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མྤི པ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ པཱ་ད་ཀ་མེ་ཝ ཙུ་དྡ་ས་དྷཱ ཙི་ཏྟ་པ་རི་ད་མ་ནེ་ན ཝི་ནཱ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཨེ་ཝ་མ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀེ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཝུ་ཏྟེ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཏཱ་ཡ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ནཾ ལོ་ཀི་ཡ་ཝཱ་རོ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ནནྟི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཝཱ་རཾ. ཙ་ཏྟཱ་རི…པེ… ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ སཱི་ལཱ་ནཾ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལ་སྶེ་ཝ ལཱ་བྷ་ཏོ. པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ.
ཨ་ངྒ་ས་ནྟ་ཏཱ་ཡཱཏི ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ སུ་དཱུ་ར་ཏ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏཱ་ཡ, ནི་བྦུ་ཏ་ས་བྦ་ད་ར་ཐ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཡ་ཏོ ཏེ་སཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ པ་ཎཱི་ཏ་ཏ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ནྟ་ཏཱ་ཡཱཏི རཱུ་པ་པ་ཊི་གྷཱ་དི་ཝི་ག་མ་ནེ་ན ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མཱ་དི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟ་ས་ནྟ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཡ་ད་གྒེ་ན ཧི ནེ་སཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ས་བྦྷཱ་ཝི་ཏ་ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མཱ་ཀཱ་རཱ་ནི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི ས་ནྟཱ་ནི, ཏ་ད་གྒེ་ན ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་ནཾ ས་ནྟ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ནྟ་ཏཱ་ཡ ས་ནྟ་ཏཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཧི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཧི དཱི་པེ་ཏ་བྦཱ. ཝི་མུ་ཏྟཱ ཝི་སེ་སེ་ན མུ་ཏྟཱ. ཡེ ཧི ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨཱ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་པུ་བྦ་བྷཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཧི ཏ་བྦི་སེ་ས་ཏཱ་ཡ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏ་ཐཱ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ པི་ཏུ ཨ་ངྐེ ཝི་སྶ་ཊྛ་ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒོ ཝི་ཡ ཀུ་མཱ་རོ ནི་རཱ་ས་ངྐ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟཱ ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཏེ ཝི་མོ་ཀྑཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་མོ་ཀྑཱ་ཏི པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི. ཡ་དི་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ཝ་སེ་ན པ་ཏྟ་བྦཱ་ནི ཨཱ་རུ་པྤཱ་ནི, ན ཨ་ངྒཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ཝ་སེ་ན, ཏ་ཐཱ་པི ཡ་སྨཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ཝི་ར་ཏྟ་སྶ ཛྷཱ་ན་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མོ ན ཧོ་ཏི, ས་མ་ཏི་ཀྐ་ནྟེ་སུ ཙ ཛྷཱ་ནེ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ རཱུ་པེཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦཱ, པ་སྶི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝཱ ཀི་ཉྩི པ་དཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཨ་སུ་ཏ་པ་རི་ཀ་པྤ་ནེ་ན པ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ‘‘ས་ནྟཱ་ཏི པ་ད་ས་མྦ་ནྡྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཏེ་ན ཝི་རཱ་ག་བྷཱ་ཝེ་ན ཏེ་སཾ ས་ནྟ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ ཧོ་ཏི. རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་སཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཝཱ ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏཾ ཝཱ རཱུ་པ་ནྟི ཨ་རཱུ་པཱ. ཨ་རཱུ་པཱ ཨེ་ཝ ཨཱ་རུ་པྤཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཙ ཝི་པཱ་ཀ་ཏོ ཙ རཱུ་པ་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ’’ཏི. ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ་ནཱཏི ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ནཱ་མ་ས་མཱུ་ཧེ་ན.
༦༧. སཾ་ཡོ་ཛེ་ནྟཱིཏི བ་ནྡྷ་ནྟི. ཀེ་ཧཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ནྡྷ་ག་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་རཱ་གཱ་དི་ཀ་སྶ ཧི ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ས་མྦ་ནྡྷོ, ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་རཱ་གཱ་དི་ཀ་སྶ པ་ན ཏཾ ན་ཏྠི ཀ་ཏཱ་ན་མྤི ཀ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཏོ་ཏི. རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ ཙ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཊྛོ སི་དྡྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ནྡྷ་ག་ཏི…པེ… ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི. པ་རི་ཀྑ་ཡེ་ནཱཏི ས་མུ་ཙྪེ་དེ་ན ས་བྦ་སོ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ནེ་ན. པ་ཊི་པ་ཀྑ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ས་ཝ་ན་ཏོ པཱི་ལ༹་ན་ཏོ སོ་ཏོ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སོ་ཏོ་ཏི ཙ མ་གྒ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཏཾ སོ་ཏཾ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ནྣོ ཨ་དྷི་ག་ཙྪཱི་ཏི སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ, ཨ་ཊྛ་མ་ཀོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི་པུ་གྒ་ལ་སྶཱ’’ཏི, པ་ཋ་མ་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ པུ་གྒ་ལ་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་དྷ པ་ན པ་ནྣ-ས་དྡོ ‘‘ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༨.༥༩) ཝི་ཡ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀཱ་ལི་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་གྒེ་ན ཕ་ལ་སྶ ནཱ་མཾ དི་ནྣ’’ནྟི. ཨ་བྷཱི་ཏ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏྟེ པ་ན ས་ར་ས་ཏོ་ཝ ནཱ་མ་ལཱ་བྷོ སི་ཡཱ. ཝི་རཱུ་པཾ ས་དུ་ཀྑཾ ས་ཨུ་པཱ་ཡཱ་སཾ ནི་པཱ་ཏེ་ཏཱི་ཏི ཝི་ནི་པཱ་ཏོ, ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑེ ཁི་པ་ན་ཀོ. དྷ་མྨོཏི ས་བྷཱ་ཝོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཀ་སྨཱཏི ཨ་ཝི་ནི་པཱ་ཏ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ཨ་པཱ་ཡཾ ག་མེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡཱ. ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ས་མྦོ་དྷི, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ. སོ པ་ན པ་ཋ་མ་མ་གྒ་སྶ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཝ་སི་ཊྛོ ཨེ་ཝ ཨ་དྷི་ག་ནྡྷ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་རི་མ་གྒ་ཏྟ་ཡ’’ནྟི.
ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནི,ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་ནཾ རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ དུ་ཏི་ཡ་མ་གྒོ ཨ་ཝ་སི་ཊྛཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཏ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ནྣོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧཱ་ནཾ ཏ་ནུ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨ་དྷི་ཙྩུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱཏི ཀ་དཱ་ཙི ཀ་ར་ཧ་ཙི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནེ་ན. པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་མ་ནྡ་ཏཱ་ཡཱཏི ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་མུ་དུ་ཏཱ་ཡ. ཨ་བྷི་ཎྷཾ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི ཏ་ཛྫ་སྶ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་ནི་བ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. མ་ནྡ་མ་ནྡཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི ཝི་པ་ལླཱ་སཱ་ནཾ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ་ན་ཉྩ མོ་ཧ་མཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ མུ་དུ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. བ་ཧ་ལཱ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི ཝ་ཏྠུ་པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ས་ཀིཾ ཨཱ་ག་མ་ན་དྷ་མྨོཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ས་ཀིཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ག་མ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ. ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ་ཡེ་ཝ…པེ… ཨཱ་ག་ནྟྭཱཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཉྩ་སུ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི་སུ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀོ་ཡེ་ཝ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡོ་པི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡྭཱ་ཡཾ པ་ཉྩ་མ་ཀོ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི ‘‘ཨི་དྷ མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟོ, ཏ་ཏྠ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཋ་ཏྭཱ པུ་ན ཨི་དྷཱུ་པ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་བཱི་ཛི་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཀིཾ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི? ཨེ་ཀ་བཱི་ཛི་སྶ ཨེ་ཀཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི, ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་སྶ དྭེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡོ་ཏི ཨི་དཾ ཏེ་སཾ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ. ཡ་སྶ ཧི སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ནྡྷ་བཱི་ཛཾ, ན ཨེ་ཀཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ, སོ ཨེ་ཀ་བཱི་ཛཱི་ཏི.
ཧེ་ཊྛཱཏི ‘‘ཨ་མ་ཧ་གྒ་ཏ་བྷཱུ་མི་ཡ’’ནྟི ཧེ་ཊྛཱ ས་མྦ་ནྡྷ་ནེ་ན. ཧེ་ཊྛཱ་བྷཱ་ག་སྶ ཧི་ཏཱ་ཏི ཧེ་ཊྛཱ་བྷཱ་གི་ཡཱ, ཏེ་སཾ. ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨོ་ར་བྦྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི. ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི་ཡེ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས དཱུ་ར་ཏོ་པི ཨཱ་ཝ་ཏྟི་དྷ་མྨོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ གི་ལ་བ་ལི༹་ས་མ་ཙྪཱ་ད་ཡོ ཨུ་པ་མཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀོཏི ཨི་མི་ནཱ ག་བྦྷ་ཝཱ་ས་དུ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱིཏི ཨི་མི་ནཱ སེ་ས་དུ་ཀྑཱ་བྷཱ་ཝཾ. ཏ་ཏྠ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཏཱ ཙ་སྶ ཀཱ་མ་ལོ་ཀེ ཁ་ནྡྷ་བཱི་ཛ་སྶ ཨ་པུ་ནཱ་རོ་ཧ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནཱ་ཝ་ཏྟི་དྷ་མྨོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༦༨. ཀེ་ཝ་ལཱཏི ལོ་ཀི་ཡཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཧི ཨ་ས་མྨི་སྶཱ. ལོ་ཀི་ཡ་པ་ཉྩཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཡོ་པི སཱི་ལཱ་ནཾ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏཱ་པི ད་སྶེ་ཏུཾ ཨཱ་ཀ་ངྑེ་ཡྻ ཙེ…པེ… ཨེ་ཝ་མཱ་དི་མཱ་ཧཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ་ཡེ་ཝ ཝི་སེ་ས་ཏོ ‘‘ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡེ ཀ་ཐི་ཏེ’’ཏི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་བྦཱ་པི ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡོ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཨི་མེ་སཾ གུ་ཎཱ་ནནྟི ལོ་ཀི་ཡཱ་བྷི་ཉྙཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ པུ་རི་ས་སྶ མུ་ཎྜི་ཏཾ སཱི་སཾ སི་ཁཱ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ན སོ་བྷ་ཏི, ཨེ་ཝཾ དེ་ས་ནཱ་ཡ སཱི་ས་བྷཱུ་ཏཱ་པི ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཀ་ཐཱ ལོ་ཀི་ཡཱ་བྷི་ཉྙཱ་ར་ཧི་ཏཱ ན སོ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ ཀ་ཐཱ མུ་ཎྜཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི. ཨི་དྡྷི་ཝི་ཀུ་བྦ་ནཱཏི ཨི་དྡྷི ཙ ཝི་ཀུ་བྦ་ནཱ ཙ. ཝི་ཀུ་བྦ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཝི་ཀུ་བྦ་ནི་དྡྷི་མཱ་ཧ, ཨི་དྡྷི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏ་ད་ཉྙཾ ས་བྦ་ཉྩ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩཾ. ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝཱཏི ལོ་ཀི་ཡཱ་བྷི་ཉྙཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་སྶ ཝི་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཏེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ དེ་ས་ན་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ, ཨ་ཐ ཁོ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མེ་ན་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༣༦༩) ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༦༩. ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱཏི ཧེ་ཊྛི་མ་མ་གྒེ་ན ཁེ་པི་ཏཱ་ཝ་སི་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏོ. ཡ་སྨཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒོ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨཱ་ས་ཝེ་ཡེ་ཝ ཁེ་པེ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཝ་སི་ཊྛེ ས་བྦ་ཀི་ལེ་སེ་པི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ’’ཏི. ལ་ཀྑ་ཎ་མ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏྠ ཨཱ་ས་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝ་སྶ་པི ཨ་ནུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ ཨ་ནཱ་ས་ཝཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏ་ཏྠ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ལེ་སོ་པི ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ས་ཝ་ཝི་ར་ཧི་ཏ’’ནྟི. ས་མཱ་དྷི ཝུ་ཏྟོ ཙེ་ཏོ་སཱི་སེ་ན ཡ་ཐཱ ‘‘ཙི་ཏྟཾ པ་ཉྙ་ཉྩ བྷཱ་ཝ་ཡ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༢༣, ༡༩༢; པེ་ཊ་ཀོ. ༢༢; མི. པ. ༢.༡.༩) ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. རཱ་ག་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱཏི ཨི་དཾ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ད་སྶ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ན ཏ་ད་ཉྙེ་སཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷ་ཏྟཱ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ནཾ རཱ་གཱ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཾ ཨཱ་ག་མེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝུ་ཏྟཾ ཙེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མ་ཐ་ཕ་ལནྟི ས་མ་ཐ་སྶ ཕ་ལཾ ལོ་ཀི་ཡ་ས་མ་ཐ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཧི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ཧི་ཏ་ཕ་ལ་སྶ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་མ་ཐ་སྶ ས་རི་ཀྑ་ཀ་ཕ་ལོ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཕ་ལནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཏྟ་ནོ་ཡེ་ཝཱཏི སུ་ཏ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དི་ནཱ ཝི་ཡ པ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཾ ན་ཡ་གྒཱ་ཧ་ཉྩ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ པ་ར་ཏོ་གྷོ་སཱ་ནུ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་དྷི་ག་མ་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ་ཡེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡེ་ན ཉ་ཏྭཱ’’ཏི.
ས་བྦ་མྤི ཏནྟི ས་བྦ་མྤི ས་ཏྟ་ར་ས་ཝི་དྷཾ ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ སཱི་ལཱ་ནི་སཾ་སཾ. ཡ་ཐཱ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཝ་ནྟེ ས་མྨ་དེ་ཝ ས་མྤཱ་དི་ཏེ ཏ་དཱ་ནི་སཾ་སཱ ད་སྶི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་པ་དྷཱ་ན་ཡོ་གྱ་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶི་ཏེ ཏ་དཱ་ནི་སཾ་སཱ ད་སྶི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ’’ཏི. ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ པུ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ག་མ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་ག་མ་ནཾ ཨཱ་ཧཱ’’ཏི. པུ་བྦེཏི དེ་ས་ནཱ་ར་མྦྷེ. ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟནྟི ‘‘ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཾ ས་བྦ་མྤཱིཏི ཨི་དཾ ‘‘ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ས་བྦ་མྤི ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩཱཏི ཨེ་ཏཾ ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་ཏྟ་ར་ས་ཝི་དྷཱ་ནི་སཾ་ས་བྷཱ་གི་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ད་མེ་ཝ ཧི ‘‘ཨི་ཏི ཡཾ ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་ད་མེ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ས་བྦ་མྤི ཏཾ སཱི་ལཱ་ནི་སཾ་སཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ་ཨཱ་དི་ཏོ ཚ་ཧི ཨཱ་ནི་སཾ་སེ་ཧི པ་རི་ཏྟ་བྷཱུ་མི་ཀཱ ས་མྤ་ཏྟི ག་ཧི་ཏཱ, ཏ་ད་ནྟ་རཾ པ་ཉྩ་ཧི ལོ་ཀི་ཡཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཧི ཙ མ་ཧ་གྒ་ཏ་བྷཱུ་མི་ཀཱ, ཨི་ཏ་རེ་ཧི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བྷཱུ་མི་ཀཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མི་ཀ་ས་མྤ་དཱ་ནི་སཾ་ས་སཱི་ལཾ ནཱ་མེ་ཏཾ མ་ཧ་ནྟཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ, ཏ་སྨཱ ཏཾ་ས་མྤཱ་ད་ནེ ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཏཱ ཨ་པྤ་མ་ཏྟེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ.
ཨཱ་ཀ་ངྑེ་ཡྻ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.