པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ན་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཊྚ་ན་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨ་མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་བྦ་དྷ་མྨ་མཱུ་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན མ་ཉྙ་ནཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཙ ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཡོ ག་ཧི་ཏཱ. མ་ཉྙ་ནཱ་ན་མྤི ཧི མ་ཉྙ་ནཱ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶི་ཏོ་ཡ་མ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཡོ ག་ཧི་ཏཱ, ས་བྦེ་པི ཝཱ སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ, ཏ་ཐཱ ས་ཉྙཱ་ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན. ‘‘ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་བྷ་ཝ་ས་ཉྙོ་ཛ་ནོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨཱ་ས་ཝཱ ས་ཉྙོ་ཛ་ནཱ་ནི ཙ ས་རཱུ་པ་ཏོ ག་ཧི་ཏཱ་ནི, ཏ་ཐཱ ན་ནྡི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏ་ཎྷཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཙ ཏ་ཎྷཱ, ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ས་རཱུ་པ་ཏོ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཙ ཏ་ཎྷཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཏ་པྤ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ ཙ ག་ཧི་ཏཱ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝི་སེ་ས་ཏོ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ, ཏེ པ་ན ས་བྦ་དྷ་མྨ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙ ད་སྶི་ཏཱ ཨེ་ཝ. ཏཱ་སཾ ས་མ་ཐོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཙ པ་ཊི་པ་ཀྑོ, ཏེ་ས་མེ་ཏྠ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རོ ཧེ་ཊྛཱ ད་སྶི་ཏོ ཨེ་ཝ. ས་མ་ཐ་སྶ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི ཕ་ལཾ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཱ ‘‘རཱ་ག་ཝི་རཱ་གཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཨི་མཱ་ས་མེ་ཏྠ ག་ཧ་ཎཾ ས་མྨ་ད་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཛྫཱ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཏ་པྤ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ པ་ན ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ, ཏེ་སཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩཾ, ནི་རོ་དྷ་པ་ཛཱ་ན་ནཱ པ་ཊི་པ་དཱ མ་གྒ་ས་ཙྩཾ. ཏ་ཎྷཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ མཱ་ཡཱ-སཱ་ཋེ་ཡྻ-མཱ་ནཱ་ཏི་མཱ་ན-མ་ད་པྤ་མཱ་ད-པཱ་པི་ཙྪ་ཏཱ-པཱ་པ་མི་ཏྟ་ཏཱ-ཨ་ཧི་རི་ཀཱ་ནོ་ཏྟ་པྤཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑོ ནེ་ཏ་བྦོ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཝི་པ་རཱི་ཏ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར-ཀོ་དྷཱུ་པ་ནཱ་ཧ-མ་ཀྑ-པ་ལཱ༹་ས-ཨི་སྶཱ-མ་ཙྪ་རི་ཡ- སཱ་ར་མྦྷ་དོ་ཝ་ཙ་སྶ་ཏཱ-བྷ་ཝ་དི་ཊྛི-ཝི་བྷ་ཝ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑོ ནེ་ཏ་བྦོ, ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་མཱ་ཡཱ་ཨ་སཱ་ཋེ་ཡྻཱ་དི་ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ཏ་ཐཱ ས་མ་ཐ་པ་ཀྑི་ཡཱ་ནཾ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཀྑི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཝ་སེ་ན ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑོ ནེ་ཏ་བྦོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཊྚ་སྶ ན ཡ་སྶ བྷཱུ་མི.

༢. ཏི་པུ་ཀྑ་ལ་ན་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་རཱུ་པ་ཏོ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཙ ག་ཧི་ཏེ་སུ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་པྤ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ ཏ་ཎྷཱ ལོ་བྷོ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ མོ་ཧོ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ ལོ་ཧི་ཏེ ས་ཏི པུ་བྦོ ཝི་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ས་ཏི སི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནོ ཨཱ་གྷཱ་ཏོ དོ་སོ, ཨི་ཏི ཏཱི་ཧི ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ཧི ག་ཧི་ཏེ་ཧི, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ མ་ཉྙ་ནཱ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་པ་རི་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎཱ་དཱི་ཧི ཙ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནི སི་དྡྷཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཨི་དྷཱ་པི ‘‘ལོ་བྷོ ས་བྦཱ་ནི ཝཱ སཱ་ས་ཝ་ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཏེ་ཧི ནི་བྦ་ཏྟཱ, ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་གོ་ཙ་ར་བྷཱུ་ཏཱ ཙ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཙྩ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཕ་ལཾ པ་ནེ་ཏྠ ཏ་ཡོ ཝི་མོ་ཀྑཱ, ཏཱི་ཧི པ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ཧི ཏི་ཝི་དྷ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ-སཾ་ཀི་ལེ་ས་མ་ལ-ཝི་ས་མ་ཨ་ཀུ་ས་ལ-ས་ཉྙཱ-ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑོ ནེ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཏཱི་ཧི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ཧི ཏི་ཝི་དྷ་སུ་ཙ་རི་ཏ-ས་མ་ཀུ་ས་ལ-ས་ཉྙཱ-ཝི་ཏ་ཀྐ-ས་དྡྷ་མྨ-ས་མཱ་དྷི-ཝི་མོ་ཀྑ་མུ་ཁ-ཝི་མོ་ཀྑཱ-དི་ཝ་སེ་ན ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑོ ནེ་ཏ་བྦོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཏི་པུ་ཀྑ་ལ་སྶ ན་ཡ་སྶ བྷཱུ་མི.

༣. སཱི་ཧ་ཝི་ཀྐཱི་ལི༹་ཏ་ན་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་རཱུ་པ་ཏོ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཙ ག་ཧི་ཏེ་སུ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་པྤ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་སུ་བྷེ ‘‘སུ་བྷ’’ནྟི, དུ་ཀྑེ ‘‘སུ་ཁ’’ནྟི ཙ ཝི་པ་ལླཱ་སཱ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཊྛཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ནི་ཙྩེ ‘‘ནི་ཙྩ’’ནྟི, ཨ་ན་ཏྟ་ནི ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཙ ཝི་པ་ལླཱ་སཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་སཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ མ་ཉྙ་ནཱ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་པ་རི་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎཱ་དི་སི་དྡྷེ་ཧི ས་ཏི་ཝཱི་རི་ཡ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི སི་དྡྷཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ཙ་ཏྟཱ་རོ པུ་གྒ་ལཱ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦཱ. ཀ་ཐཾ? དུ་ཝི་དྷོ ཧི ཏ་ཎྷཱ་ཙ་རི་ཏོ མུ་དི་ནྡྲི་ཡོ ཏི་ཀྑི་ནྡྲི་ཡོ་ཏི, ཏ་ཐཱ དི་ཊྛི་ཙ་རི་ཏོ. ཏེ་སཾ པ་ཋ་མོ ཨ་སུ་བྷེ ‘‘སུ་བྷ’’ནྟི ཝི་པ་རི་ཡཱ་ས་གྒཱ་ཧཱི ས་ཏི་བ་ལེ་ན ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཀཱ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོ ཏཾ ཝི་པ་ལླཱ་སཾ ས་མུ་གྒྷཱ་ཊེ་ཏྭཱ ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི. དུ་ཏི་ཡོ ཨ་སུ་ཁེ ‘‘སུ་ཁ’’ནྟི ཝི་པ་རི་ཡཱ་ས་གྒཱ་ཧཱི ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༣.༣༡༠; མ. ནི. ༡.༢༦; ཨ. ནི. ༤.༡༤, ༡༡༤; ཨ. ནི. ༦.༥༨) ཝུ་ཏྟེ་ན ཝཱི་རི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་བྷཱུ་ཏེ་ན ཝཱི་རི་ཡ་བ་ལེ་ན ཏཾ ཝི་པ་ལླཱ་སཾ ཝི་དྷ་མེ་ནྟོ ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི. ཏ་ཏི་ཡོ ཨ་ནི་ཙྩེ ‘‘ནི་ཙྩ’’ནྟི ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་གྒཱ་ཧཱི ས་མཱ་དྷི་བ་ལེ་ན ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟོ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཁ་ཎི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎེ་ན ཏཾ ཝི་པ་ལླཱ་སཾ ས་མུ་གྒྷཱ་ཊེ་ནྟོ ཨ་རི་ཡ་བྷཱུ་མིཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠོ ས་ནྟ་ཏི་ས་མཱུ་ཧ་ཀི་ཙྩཱ་ར་མྨ་ཎ་གྷ་ན་ཝ་ཉྩི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཕ་སྶཱ་དི་དྷ་མྨ་པུ་ཉྫ་མ་ཏྟེ ཨ་ན་ཏྟ་ནི ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱི ཙ་ཏུ་ཀོ་ཊི་ཀ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཏཾ མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ཝི་དྡྷཾ་སེ་ནྟོ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཾ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏི.

ཨི་དྷཱ་པི སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ་སུ་ཁ་ས་ཉྙཱ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི་པི ཝཱ ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ཧི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཙྩ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཕ་ལཾ པ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རི སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་ནི, ཙ་ཏཱུ་ཧི ཙི་ཏྟ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ཧི ཙ་ཏུ་རཱ་ས་ཝོ་གྷ-ཡོ་ག-ཀཱ་ཡ་ག་ནྠ-ཨ་ག་ཏི-ཏ་ཎྷུ་པྤཱ་ད-ས་ལླུ་པཱ་དཱ་ན-ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི-ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑོ ནེ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་ཧི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཛྷཱ་ན-ཝི་ཧཱ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན-སུ་ཁ་བྷཱ་གི་ཡ་དྷ་མྨ-ཨ་པྤ་མ་ཉྙཱ-ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན-ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ- དི་ཝ་སེ་ན ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑོ ནེ་ཏ་བྦོ་ཏི. ཨ་ཡཾ སཱི་ཧ་ཝི་ཀྐཱི་ལི༹་ཏ་སྶ ན་ཡ་སྶ བྷཱུ་མི.

༤-༥. དི་སཱ་ལོ་ཙ་ན-ཨ་ངྐུ་ས་ན་ཡ་དྭ་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཨི་མེ་སཾ པ་ན ཏི་ཎྞཾ ཨ་ཏྠ་ན་ཡཱ་ནཾ སི་དྡྷི་ཡཱ ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ན་ཡ་དྭ་ཡཾ སི་དྡྷ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཏྠ་ན་ཡཱ་ནཾ དི་སཱ་བྷཱུ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་ལོ་ཙ་ནཾ དི་སཱ་ལོ་ཙ་ནཾ, ཏེ་སཾ ས་མཱ་ན་ཡ་ནཾ ཨ་ངྐུ་སོཏི པ་ཉྩ་པི ན་ཡཱ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ན་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

སཱ་ས་ན་པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཨི་ད་ཉྩ སུ་ཏྟཾ སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷེ སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་ཊྛཱ་ནེ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ནི་བྦེ་དྷཱ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡཾ, ས་བྦ་བྷཱ་གི་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ ‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨ་མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ས་བྦ་དྷ་མྨ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ལོ་ཀི་ཡ་ཀུ་ས་ལཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ཊྛ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷེ་ན པ་ན སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་ཊྛཱ་ནེ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཉཱ་ཎ་ཉེ་ཡྻཾ ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཾ ས་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱི་ཡཾ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ ཙཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ནེ་ཏྟི་ན་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༢. ས་བྦཱ་ས་ཝ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༤. ཨ་པུ་བྦ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱཏི ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཧེ་ཊྛཱ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་པུ་བྦ་སྶ ཨ་བྷི་ན་ཝ་སྶ པ་ད་སྶ ཝ་ཎྞ་ནཱ ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཧི་ཏྭཱ པུ་ན་པྤུ་ནཱ་ག་ཏ་མ་ཏྠ’’ནྟི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦ་ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ, ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནེ ཝཱ བྷཱུ་ཏཱ ནི་བྦ་ཏྟཱ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ, ཏ་ཏྠ མཱ་པི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ཀཱ་ཀ་ནྡཱི མཱ་ཀ་ནྡཱི ཀོ་ས་མྦཱིཏི ཡ་ཐཱ ཀཱ་ཀ་ནྡ་སྶ ཨི་སི་ནོ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནེ མཱ་པི་ཏཱ ན་ག་རཱི ཀཱ་ཀ་ནྡཱི, མཱ་ཀ་ནྡ་སྶ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནེ མཱ་པི་ཏཱ མཱ་ཀ་ནྡཱི, ཀུ་ས་མྦ་སྶ་ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནེ མཱ་པི་ཏཱ ཀོ་ས་མྦཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ སཱ་ཝ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ ས་མཱི་པེ ཀ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨུ་པ་བྷོ་གོ, ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཝ་ཏྠུ. པ་རི་ཏོ ས་བྦ་དཱ བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཏོ པ་རི་བྷོ་གོ, ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ནཱ་དི ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ཝ་ཏྠུ. ས་བྦ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཱིཏི ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན སཱ་ཝ་ཏྠཱི-ས་དྡ་སི་དྡྷི་མཱ་ཧ. ས་ཏྠ་ས་མཱ་ཡོ་གེཏི ས་ཏྠ་སྶ ན་ག་རི་ཡཱ ས་མཱ་ག་མེ, ས་ཏྠེ ཏཾ ན་ག་རཾ ཨུ་པ་ག་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་ཙྪི་ཏེ ས་ཏྠི་ཀ་ཛ་ནེ་ཧི.

ས་མོ་ཧི་ཏནྟི ས་ནྣི་ཙི་ཏཾ. ར་མྨ་ནྟི ཨ་ནྟོ བ་ཧི ཙ བྷཱུ་མི་བྷཱ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙེ་ཝ ཨཱ་རཱ་མུ་ཡྻཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ར་མ་ཎཱི་ཡཾ. ད་སྶ་ནེ་ཡྻནྟི ཝི་སི་ཁཱ་ས་ནྣི་ཝེ་ས་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙེ་ཝ པཱ་སཱ་ད་ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ད་སྶ་ནཱི་ཡཾ པ་སྶི་ཏ་བྦ་ཡུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་བྷོ་ག་པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་ཏྠུ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙེ་ཝ ནི་ཝཱ་ས་སུ་ཁ་ཏཱ་ཡ ཙ ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་སཾ ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཨི་ཏ་རེ་ས་ཉྩ ས་ཏྟཱ་ནཾ མ་ནཾ ར་མེ་ཏཱི་ཏི མ་ནོ་ར་མཾ. ད་ས་ཧི ས་དྡེ་ཧཱིཏི ཧ་ཏྠི་ས་དྡོ, ཨ་སྶ-ར་ཐ-བྷེ་རི-ས་ངྑ-མུ་དི་ངྒ-ཝཱི་ཎཱ-གཱི་ཏ ས་མྨ་ཏཱ་ལ༹་ས་དྡོ, ཨ་སྣཱ་ཐ-པི་ཝ་ཐ-ཁཱ་ད་ཐཱ་ཏི-ས་དྡོ་ཏི ཨི་མེ་ཧི ད་ས་ཧི ས་དྡེ་ཧི. ཨ་ཝི་ཝི་ཏྟནྟི ན ཝི་ཝི་ཏྟཾ, ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ གྷོ་སི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

ཝུ་དྡྷིཾ ཝེ་པུ་ལླ་ཏཾ པ་ཏྟནྟི ཏ་ནྣི་ཝཱ་སཱི ས་ཏྟ་ཝུ་དྡྷི་ཡཱ ཝུ་དྡྷིཾ, ཏཱ་ཡ པ་རི་ཝུ་དྡྷི་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཝི་པུ་ལ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟཾ, བ་ཧུ་ཛ་ནཾ ཨཱ་ཀི་ཎྞ་མ་ནུ་སྶ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཏྟཱུ་པ་ཀ་ར་ཎ་ས་མི་དྡྷི་ཡཱ ཨི་དྡྷཾ. ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ སུ་བྷི་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན ཕཱི་ཏཾ. ཨ་ནྟ་མ་སོ ཝི་གྷཱ་སཱ་དེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ས་བྦེ་སཾ ཀ་པ་ཎ་དྡྷི་ཀ་ཝ་ནི་བྦ་ཀ་ཡཱ་ཙ་ཀཱ་ན་མྤི ཨི་ཙྪི ཏ་ཏྠ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཱ མ་ནུ་ཉྙཾ ཛཱ་ཏཾ, པ་གེ་ཝ ཨི་སྶ་རི་ཡེ ཋི་ཏཱ་ན་ནྟི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ པུ་ན ‘‘མ་ནོ་ར་མ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ལ༹་ཀ་མ་ནྡཱ་ཝཱཏི ཨཱ་ཊཱ་ནཱ་ཊཱ་དཱི་སུ ད་ས་སུ ཝེ་སྶ་ཝ་ཎ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་སྶ ན་ག་རཱི་སུ ཨ་ལ༹་ཀ་མ་ནྡཱ ནཱ་མ ཨེ་ཀཱ ན་ག་རཱི, ཡཱ ལོ་ཀེ ཨ་ལཱ༹་ཀཱ ཨེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. སཱ ཡ་ཐཱ པུ་ཉྙ་ཀ་མྨཱི་ནཾ ཨཱ་ཝཱ་ས་བྷཱུ་ཏཱ ཨཱ་རཱ་མ་རཱ་མ་ཎེ་ཡྻ་ཀཱ་དི་ནཱ སོ་བྷ་གྒ་པྤ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ སཱ་ཝ་ཏྠཱི་པཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ལ༹་ཀ་མ་ནྡཱ་ཝཱ’’ཏི. དེ་ཝཱ་ནནྟི ཝེ་སྶ་ཝ་ཎ་པ་ཀྑི་ཡཱ་ནཾ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀ་དེ་ཝཱ་ནཾ.

ཛི་ནཱ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ སོ་ཏ-ས་དྡོ ཝི་ཡ ཀ་ཏྟུ་སཱ་དྷ་ནོ ཛེ་ཏ-ས་དྡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ར་ཉྙཱཏི པ་སེ་ན་དི་ཀོ་ས་ལ་རཱ་ཛེ་ན. རཱ་ཛ་ག་ཏཾ ཛ་ཡཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཀུ་མཱ་རོ ཛི་ཏ་ཝཱ་ཏི ཛེ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. མ་ངྒ་ལ་ཀ་བྱ་ཏཱ་ཡཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ཛེ་ཡྻོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ‘‘ཛེ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ས་བྦ་ཀཱ་མ་ས་མི་དྡྷི་ཏཱ་ཡཱཏི ས་བྦེ་ཧི ཨུ་པ་བྷོ་ག་པ་རི་བྷོ་ག་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ཕཱི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མི་དྡྷཱ་པི མ་ཙྪ་རི་ནོ ཀི་ཉྩི ན དེ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ག་ཏ་མ་ལ་མ་ཙྪེ་ར་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི, རཱ་ག་དོ་སཱ་དི་མ་ལཱ་ན་ཉྩེ་ཝ མ་ཙྪ་རི་ཡ་སྶ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མི་དྡྷཱ ཨ་མ་ཙྪ་རི་ནོ་པི ཙ ཀ་རུ་ཎཱ་ས་དྡྷཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀཾ པ་རེ་སཾ ན ད་དེ་ཡྻུ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ ཙཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱཏི ཨ་ནཱ་ཐཱ་ནཾ པི་ཎྜ་དཱ་ནེ་ན. ས་དྡ་ཏྠ་ཏོ པ་ན དཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པི་ཏོ ཨ་ནཱ་ཐཱ་ནཾ པི་ཎྜོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀོ. པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་སེ་ནཱ་ས་ན་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱཏི ‘‘ནཱ་ཏི་དཱུ་རཾ ན་ཙྩཱ་ས་ནྣཾ ག་མ་ནཱ་ག་མ་ན་ས་མྤ་ནྣ’’ནྟི ཨེ་ཀཾ ཨ་ངྒཾ, ‘‘དི་ཝཱ ཨ་པྤཱ་ཀི་ཎྞཾ ར་ཏྟིཾ ཨ་པྤ་ས་དྡཾ ཨ་པྤ་ནི་གྒྷོ་ས’’ནྟི ཨེ་ཀཾ, ‘‘ཨ་པྤ་ཌཾ་ས་མ་ཀ་ས་ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པ་ས་རཱི་ས་པ་ས་མྥ་སྶ’’ནྟི ཨེ་ཀཾ, ‘‘ཏ་སྨིཾ ཁོ པ་ན སེ་ནཱ་ས་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟ་སྶ ཨ་པྤ་ཀ་སི་རེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི ཙཱི་ཝ་ར…པེ… པ་རི་ཀྑཱ་རཱ’’ཏི ཨེ་ཀཾ, ‘‘ཏ་སྨིཾ ཁོ པ་ན སེ་ནཱ་ས་ནེ ཐེ་རཱ བྷི་ཀྑཱུ ཝི་ཧ་ར་ནྟི བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཀཾ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་ཧི པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་སེ་ནཱ་ས་ན་ངྒེ་ཧི ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ་ཡ. ཡ་དི ཛེ་ཏ་ཝ་ནཾ ཏ་ཐཾ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ཨཱ་རཱ་མོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཀཱི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶེ་ཝ ཏཾ ཝ་ནཾ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཨུ་བྷི་ནྣཾ པ་རི་ཀི་ཏྟ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཡ་དི་པི སོ བྷཱུ་མི་བྷཱ་གོ ཀོ་ཊི་ས་ནྠ་རེ་ན མ་ཧཱ་སེ་ཊྛི་ནཱ ཀཱི་ཏོ, རུ་ཀྑཱ པ་ན ཛེ་ཏེ་ན ན ཝི་ཀྐཱི་ཏཱ་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ན་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.

ཀ་སྨཱ ཨི་དཾ སུ་ཏྟ་མ་བྷཱ་སཱིཏི ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པཾ པུ་ཙྪ་ཏི. སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ར་ཎཾ པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝཱ་ཏི. ཀོ པ་ནཱ་ཡཾ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པོ་ཏི? ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. པ་རེ་ཧི ཨ་ན་ཛ྄ཛྷི་ཊྛོ ཨེ་ཝ ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན ཨི་མཾ སུ་ཏྟཾ དེ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ. ཡ་སྨཱ པ་ནེ་ས བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛ་ཙི་ཏྟ་ཏཾ ཝི་དི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མེ བྷི་ཀྑཱུ ཨི་མཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཝི་སོ་དྷ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ར་དྡྷཱ, ཏ་སྨཱ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ་ཏི ཨ་པ་རེ. ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི པ་ན ཡུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་དཱི་ན་ཉྷི སཾ་ས་གྒ་བྷེ་ད་སྶ ས་མྦྷ་ཝོ ཧེ་ཊྛཱ ད་སྶི་ཏོ་ཝཱ་ཏི. ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནནྟི ཏ་དཱ དྷ་མྨ་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཏ་བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ. ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཝི་སོ་དྷ་ནནྟི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏོ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝི་སོ་དྷ་ནཾ. པ་ཋ་མ་ཉྷི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦི་ཀ་ཐཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ སཾ་ཀི་ལེ་སཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ སཱ་མུ་ཀྐཾ་སི་ཀཾ དེ་ས་ནཾ དེ་སེ་ཏི ཁེ་ཏྟེ ཁཱ་ཎུ་ཀ་ཎྚ་ཀ་གུ་མྦཱ་དི་ཀེ ཨ་ཝ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཀ་ས་ནཾ ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཨི་མཱ་ཡ ཨ་ནུ་པུ་བྦི་ཡཱ དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

སཾ་ཝ་ར་བྷཱུ་ཏནྟི སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རཱ་དི་སཾ་ཝ་ར་བྷཱུ་ཏཾ སཾ་ཝ་ར་ཎ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏཾ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ད་སྶ་ནཱ་དི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སཾ་ཝ་རི་ཏཱཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མྨཱ, ས་བྦ་ཐཱ ཝཱ ཝཱ་རི་ཏཱ. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏཱ ཙ ཡ་སྨཱ པ་ཝ་ཏྟི་དྭཱ་ར་པི་དྷཱ་ནེ་ན པི་ཧི་ཏཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་ད་ཧི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཙྩ་ནྟི་ཀ་སྶ སཾ་ཝ་ར་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ན་ཙྩ་ནྟི་ཀཾ སཾ་ཝ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཙྩ་ནྟི་ཀ་མེ་ཝ སཾ་ཝ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཡ་སྨིཾ ད་སྶ་ནཱ་དི་མྷི ས་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧཱ ཨཱ་ས་ཝཱ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, སོ ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ནི་རོ་དྷོ ཁ་ཡོ པ་ཧཱ་ན་ནྟི ཙ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ནྟི ཏ་སྶ ཙ ད་སྶ་ནཱ་དི ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཁ་ཡཾ ག་ཙྪ་ནྟི པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཏཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.

ཙ་ཀྑུ་ཏོ་པི…པེ… མ་ན་ཏོ་པཱིཏི (དྷ. ས. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༡༤-༡༩) ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཝཱི་ཐཱི་སུ ཏ་ད་ནུ་ག་ཏ་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐཱི་སུ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ན་མྤི པ་ཝ་ཏྟི ཨ་ཏྠི, ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ པ་ན ཝ་ཎ་ཏོ ཡཱུ་སཾ ཝི་ཡ པ་གྒྷ་ར་ཎ་ཀ་ཨ་སུ་ཙི་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ནྡ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏེ ཨེ་ཝ ‘‘ཨཱ་ས་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཧི པ་གྒྷ་ར་ཎ་ཨ་སུ་ཙི་མྷི ནི་རུ་ལ༹ྷོ ཨཱ་ས་ཝ-ས་དྡོ་ཏི. དྷ་མྨ་ཏོ ཡཱ་ཝ གོ་ཏྲ་བྷུནྟི ཏ་ཏོ པ་རཾ མ་གྒ་ཕ་ལེ་སུ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏེ ཧི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན དྷ་མྨེ ག་ཙྪ་ནྟཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ ན ག་ཙྪ་ནྟི. ན་ནུ ཏ་ཏོ པ་རཾ བྷ་ཝ་ངྒཱ་དཱི་ནི་པི ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཙེ? ན, ཏེ་ས་མྤི པུ་བྦེ ཨཱ་ལ་མྦི་ཏེ་སུ ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ སཱ་ས་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཏ་ཏོ པ་ར་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཏྠ ཙ གོ་ཏྲ་བྷུ་ཝ་ཙ་ནེ་ན གོ་ཏྲ་བྷུ་ཝོ་དཱ་ན་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་པུ་རེ་ཙཱ་རི་ཀ་པ་རི་ཀ་མྨཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. པ་ཋ་མ་མ་གྒ་པུ་རེ་ཙཱ་རི་ཀ་མེ་ཝ ཝཱ གོ་ཏྲ་བྷུ ཨ་ཝ་དྷི་ནི་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཾ, ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ན མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་ཉྙེ་སུ མ་གྒེ་སུ མ་གྒ་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ནི་རོ་དྷཱ་ན་ནྟ་ར་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་སུ ཕ་ལེ་སུ ནི་བྦཱ་ནེ ཙ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི ནི་ཝཱ་རི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་ཝ་ནྟཱིཏི ག་ཙྪ་ནྟི, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཝ་དྷི་ཨ་ཏྠོ ཨཱ-ཀཱ་རོ, ཨ་ཝ་དྷི ཙ མ་རི་ཡཱ་དཱ་བྷི་ཝི་དྷི་བྷེ་ད་ཏོ དུ་ཝི་དྷོ. ཏ་ཏྠ མ་རི་ཡཱ་དཾ ཀི་རི་ཡཾ བ་ཧི ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨཱ་པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྟཱ ཝུ་ཊྛོ དེ་ཝོ’’ཏི. ཨ་བྷི་ཝི་དྷི པ་ན ཀི་རི་ཡཾ བྱཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨཱ་བྷ་ཝ་གྒཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཡ་སོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་བྷི་ཝི་དྷི་ཨ་ཏྠོ ཙཱ་ཡཾ ཨཱ-ཀཱ་རོ ཨི་དྷ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནྟོ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ’’ཏི.

མ་དི་རཱ་ད་ཡོཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན སི་ནྡྷ་ཝ་ཀཱ་ད་མྦ་རི་ཀཱ་པོ་ཏི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཙི་ར་པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཡ་ཊྛོ ཝི་ར་པ་རི་ཝུ་ཏྠ་ཏཱ པུ་རཱ་ཎ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ ནཱ་ཧོ་སཱི་ཏི་ཨཱ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘པུ་རི་མཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀོ་ཊི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་ཡཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡༠.༦༢) ཨི་དཾ སུ་ཏྟཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ཝ་བྷ་ཝཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཙི་ར་པ་རི་ཝུ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ད་སྶི་ཏཱ་ཡ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་བྷཱ་ཝི་ནོ ཀཱ་མཱ་ས་ཝ་སྶ ཙི་ར་པ་རི་ཝུ་ཏྠ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙེ་སུ ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ དྷ་མྨེ ཨོ་ཀཱ་ས་ཉྩ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་སུ མཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ཨ་ཏྟ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་དི་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་བྱཱ་པ་ནཾ མ་ད་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ས་ཝ་ས་དི་ས་ཏཱ ཙ ཨེ་ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ, ན ཨ་ཉྙེ་ས་ནྟི ཨེ་ཏེ་སྭེ་ཝ ཨཱ་ས་ཝ-ས་དྡོ ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ན ཙེ་ཏྠ དི་ཊྛཱ་ས་ཝོ ནཱ་ག་ཏོ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝི་ཡ བྷ་ཝ་དི་ཊྛི་ཡཱ་པི བྷ་ཝཱ་ས་ཝ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཨཱ་ཡ་ཏཾ ཨ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏྟཱ. པ་ས་ཝ་ནྟཱིཏི ཕ་ལ་ནྟི. ན ཧི ཏཾ ཀི་ཉྩི སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑཾ ཨ་ཏྠི, ཡཾ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཝི་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ. པུ་རི་མཱ་ནི ཙེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཏ་པྤེ་སུ པུ་རི་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི. ཡ་ཏྠཱཏི ཡེ་སུ སུ་ཏྟཱ་བྷི་དྷ་མྨ་པ་དེ་སེ་སུ. ཏ་ཏྠ ཡུ་ཛྫ་ནྟི ཀི་ལེ་སེ་སུ་ཡེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཏྟ་ཡ་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. པ་ཙྪི་མཾ ‘‘ཨཱ་ཡ་ཏཾ ཝཱ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑཾ ས་ཝ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནི་བྦ་ཙ་ནཾ. ཀ་མྨེ་པི ཡུ་ཛྫ་ཏི དུ་ཀྑ་པྤ་ས་ཝ་ན་སྶ ཀི་ལེ་ས་ཀ་མྨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ.

དི་ཊྛ་དྷ་མྨཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ ཁ་ནྡྷཱ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨེ བྷ་ཝཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ. ཝི་ཝཱ་ད་མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱཏི ཝི་ཝཱ་ད་སྶ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཀོ་དྷཱུ་པ་ནཱ་ཧ-མ་ཀྑ-པ་ལཱ༹་ས-ཨི་སྶཱ-མ་ཙྪ་རི་ཡ-མཱ་ཡཱ-སཱ་ཋེ་ཡྻ-ཐ་མྦྷ-སཱ་ར་མྦྷ-མཱ་ནཱ་ཏི་མཱ་ནཱ.

ཡེ་ན དེ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྱ་སྶཱཏི ཡེ་ན ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་ས་ཝེ་ན དེ་ཝེ་སུ ཨུ་པ་པ་ཏྟི ནི་བྦ་ཏྟི ཨ་སྶ མ་ཡ྄ཧ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ག་ནྡྷ་བྦོ ཝཱ ཝི་ཧ་ངྒ་མོ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཙཱ་རཱི ཨ་སྶ་ནྟི ཝི་བྷ་ཏྟིཾ པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་ཀྑ་ག་ནྡྷ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ ས་བྦཱ དེ་ཝ་ག་ཏི དེ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ. ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཙ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཏོ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨཱ་ས་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡཱཏི པ་ཊི་སེ་དྷ་ནཱ་ཡ. པ་རཱུ་པ་ཝཱ…པེ… ཨུ་པ་དྡ་ཝཱཏི ཨི་དཾ ཡ་དི བྷ་ག་ཝཱ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ན པ་ཉྙ་པེ་ཡྻ, ཏ་ཏོ ཨ་ས་དྡྷ་མྨ་པྤ་ཊི་སེ་ཝ་ན་ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཧེ་ཏུ ཡེ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻུཾ པ་རཱུ་པ་ཝཱ་དཱ་ད་ཡོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ ཨ་ན་ཏྠཱ, ཡེ ཙ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ནི་ར་ཡཱ་དཱི་སུ ནི་བྦ་ཏྟ་སྶ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་བ་ནྡྷ་ན་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན མ་ཧཱ་དུ་ཀྑཱ་ནུ་བྷ་ཝཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རཱ ཨ་ན་ཏྠཱ, ཏེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ པ་ནེ་ཏེཏི ཨེ་ཏེ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་ས-ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཀ་མྨ་པ་རཱུ་པ་ཝཱ་དཱ་དི་ཨུ་པ་དྡ་ཝ་པྤ་ཀཱ་རཱ ཨཱ་ས་ཝཱ. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ ཝི་ན་ཡཱ་དི་པཱ་ལི༹་པ་དེ་སེ. ཡ་ཐཱཏི ཡེ་ན དུ་ཝི་དྷཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཉྙེ་སུ ཙ སུ་ཏྟ་ནྟེ་སུ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

ནི་ར་ཡཾ ག་མེ་ནྟཱི་ཏི ནི་ར་ཡ་གཱ་མི་ནི་ཡཱ. ཚ་ཀྐ་ནི་པཱ་ཏེ ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻ་སུ་ཏྟེ. ཏ་ཏྠ ཧི ཨཱ་ས་ཝཱ ཚ་དྷཱ ཨཱ་ག་ཏཱ ཨཱ་ས་ཝ-ས་དྡཱ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་བྷེ་དོ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཨཱ་ས་ཝ-པ་དེ པ་བྷེ་དོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏྠོ ཝཱ པ་ད-ས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ས་ཝ་པ་དེཏི ཨཱ་ས་ཝ་པྤ་ཀཱ་རེ ས་དྡ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཨ་ཏྠ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཏ་ཐཱ ཧཱིཏི ཏ་སྨཱ སཾ་ཝ་ར་ཎཾ པི་ད་ཧ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ནཾ, ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱི་ལཱ་དི་སཾ་ཝ་རེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏེ པ་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཐ་ཀ་ན་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ དྭཱ་རཾ སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱཏི གེ་ཧ་དྭཱ་ར་སཾ་ཝ་ར་ཎ་མྤི ཨུ་དཱ་ཧ་ཊཾ. སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོཏི་ཨཱ་དི ཧེ་ཊྛཱ མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་མྤི ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ པུ་ན ཝ་ད་ཏི. ཡུ་ཏྟཾ ཏཱ་ཝ སཱི་ལ་ས་ཏི་ཉཱ་ཎཱ་ནཾ སཾ་ཝ་ར་ཏྠོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཏ་ཐཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ, ཁ་ནྟི་ཝཱི་རི་ཡཱ་ནཾ པ་ན ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ས་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡ་དི་པི ‘‘ཁ་མོ ཧོ་ཏི…པེ… སཱི་ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནི་དྡེ་སེ ཁ་ནྟི་ཝཱི་རི་ཡཱ་ནཾ སཾ་ཝ་ར་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ནཱ་ག་ཏོ, ཨུ་དྡེ་སེ པ་ན ས་བྦཱ་ས་ཝ་སཾ་ཝ་ར་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟི སཾ་ཝ་ར་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཏྠེ་ཝ ཏེ་སཾ སཾ་ཝ་ར་བྷཱ་ཝོ་ཏི.

པུ་བྦེ སཱི་ལ་ས་ཏི་ཉཱ་ཎཱ་ནཾ པཱ་ཋ་ནྟ་རེ་ན སཾ་ཝ་ར་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཨི་མི་ནཱ་པི སུ་ཏྟེ་ན ག་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཁ་ནྟི་ཝཱི་རི་ཡ་སཾ་ཝ་རཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ‘‘ཁ་མོ ཧོ་ཏི སཱི་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༡༤) པཱ་ལི༹་ཡཱ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན. ‘‘ཏ་ཉྩ ཨ་ནཱ་ས་ནཾ, ཏ་ཉྩ ཨ་གོ་ཙ་ར’’ནྟི ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོཏི ཏ་ཉྩ ‘‘ཡ་ཐཱ་རཱུ་པེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཨ་ནི་ཡ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ ར་ཧོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ས་ནཾ, ཏ་ཉྩ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ ཝེ་སི་ཡཱ་དི་གོ་ཙ་རཾ, ‘‘པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ཡོ་ནི་སོ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ ཡཾ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནཾ, ཨ་ཡཾ པ་ན ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏོ སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནཱ་ས་ན་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན ཧི ཨ་ནཱ་ཙཱ་ར་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ནཱ་ཙཱ་རཱ་གོ་ཙ་ར་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནཾ ཙཱ་རི་ཏྟ་སཱི་ལ་ཏཱ་ཡ་སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ. ཏ་ཐཱ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༥༠༨) སཱི་ལ་སཾ་ཝ་ར་ཝི་བྷ་ཛ་ནེ ཨཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ‘‘ཨ་ཏྠི ཨ་ནཱ་ཙཱ་རོ, ཨ་ཏྠི ཨ་གོ་ཙ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༥༡༣, ༥༡༤) ཨ་ནཱ་ཙཱ་རཱ་གོ་ཙ་རཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏཱ. ཨི་ད་ཉྩ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ས་མུ་དཱ་ཡ་ནི་ད་སྶ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ས་མུ་དྡ་པ་བྦ་ཏ་ནི་ད་སྶ་ནཾ ཝི་ཡ.

ས་བྦ་ཏྠ པ་ཊི་ས་ངྑཱ ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་རོཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ, པ་ཊི་ས་ངྑཱ ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་རོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ན ཧི ད་སྶ་ན་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ནི་དྡེ་སེ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ག་ཧ་ཎཾ ཨ་ཏྠི, ‘‘ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི པ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎ་མྤི ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ཊི་ས་ངྑཱ ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ན ཨ་ཏྠེ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ཡུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ སི་ཡཱ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ‘ཨི་དྷ པ་ཊི་ས་ངྑཱ ཡོ་ནི་སོ’ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ, ཏཾ ས་བྦཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘ས་བྦ་ཏྠ པ་ཊི་ས་ངྑཱ ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་རོ’ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཏེ་སཾ མ་ཏེ་ན ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ་ནྟི ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀ་སྶ ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་རེ་ན ཙ ཨ་ས་ངྒ་ཧོ སི་ཡཱ, ‘‘ད་སྶ་ནཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཙ ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་རོ’’ཏི ཙ ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘ས་བྦ་ཏྠ པ་ཊི་ས་ངྑཱ ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་རོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ཏྟ་སུ་པི ཋཱ་ནེ་སུ ཡཾ ཉཱ་ཎཾ, སོ ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་རོ་ཏི པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ སཱི་ལཱ་ད་ཡོ སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རཱ་ད་ཡོ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི སཾ་ཝ་རཱ་ནཾ ས་ངྐ་རོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏེ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་ཝི་སེ་ས་སཾ་ཝ་རཱ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ཝི་ནོ་ད་ནཱ་ནཾ སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ ཨ་གྒ་ཧི་ཏཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ པ་ན ཨ་གྒ་ཧི་ཏེ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ད་སྶ་ནཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.

ཨེ་ཏེ་ན སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རཱ་དི་ནཱ ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན, ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཝཱ. དྷ་མྨཱཏི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ. སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རཱ་དི་ནཱ ཧི ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཀོ་ཊི་ཡཱ, ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཝཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨུ་པྤ་ཏྟིཾ ག་ཙྪ་ནྟི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཨ་ནི་རུ་དྡྷཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ནི་རོ་དྷཾ ག་ཙྪ་ནྟི ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ ཙེ་ཝ ཨཱ་ས་ཝཱ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཙ ཨཱ་ས་ཝཱ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་པ་ཧཱ་ནཱ་ནི ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ན ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ད་ཡོ་ཏི? ན་ཡི་ད་མེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ‘‘ཡོ་ནི་སོ ཙ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཨུ་པྤ་ཏྟི པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ཝ ཨཱ་ས་ཝ་སཾ་ཝ་ར་ཎ་སྶ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་པི ‘‘ཡེ ཨཱ་ས་ཝཱ ད་སྶ་ནཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ, ཏེ ད་སྶ་ནཱ པ་ཧཱི་ནཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༨) ཨཱ་ས་ཝ་པྤ་ཧཱ་ན་མེ་ཝ པ་དྷཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ག་མི་ཏཾ.

༡༥. ཛཱ་ན་ཏོ པ་སྶ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ད་སྶ་ན་མྤི པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ་ཝ ད་སྶ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ན མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ་ནཱ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭེ་པི པ་དཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཏྠཱ་ནཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པཱིཏི པ་ད་དྭ་ཡ་སྶ ཨེ་ཀ་ཏྠ་ཏྠེ་པི. ཉཱ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཉཱ་ཎ་སྶ ས་བྷཱ་ཝཾ, ཝི་ས་ཡ་སྶ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྷི ཉཱ་ཎ’’ནྟི. ཉཱ་ཎ་པྤ་བྷཱ་ཝནྟི ཉཱ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ, ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩཾ ཝི་ས་ཡོ་བྷཱ་ས་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཉཱ་ཎེ་ན ཝི་ཝ་ཊེ དྷ་མྨེ’’ཏི. ‘‘ཛཱ་ན་ཏོ པ་སྶ་ཏོ’’ཏི ཙ ཛཱ་ན་ན་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཉཱ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཉཱ་ཎ་པྤ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པུ་གྒ་ལཾ ནི་དྡི་ས་ཏཱི’’ཏི. ཛཱ་ན་ཏོ པ་སྶ་ཏོཏི ‘‘ཡོ་ནི་སོ ཙ མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཙ མ་ན་སི་ཀཱ་ར’’ནྟི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝི་ས་ཡ་ཛཱ་ན་ནཾ, ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝི་ས་ཡ་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཉྩ ཁོ པ་ན ནེ་སཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱུ་པཱ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ནཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མ་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ…པེ… ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ སཱ་རོ’’ཏི.

‘‘ཛཱ་ན་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཛཱ་ན་ན་ཉྩ ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ཝི་ཏ་ཀྐ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ན ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཁོ རཱུ་པཱ་དི ཝི་ཡ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ པ་ཙྩ་ཀྑེ ཀ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་སེ་ན ད་སྶ་ན་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘པ་སྶ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ཧི ‘‘ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཝཾ པ་སྶ་ཏོ (ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༠༢), ཛཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི པ་སྶཾ པ་སྶ་ཏི (མ. ནི. ༡.༢༠༣), ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ན་ནྟཱ ཨེ་ཝཾ པ་སྶ་ནྟཱ (མ. ནི. ༡.༤༠༧), ཨ་ཛཱ་ན་ཏཾ ཨ་པ་སྶ་ཏ’’ནྟི ཙ ཨཱ་དཱི་སུ ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་སྶ སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་དཱི་པ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཏཾ པ་ད་དྭ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ནྟི. ཀེ་ཙཱིཏི ཨ་བྷ་ཡ་གི་རི་ཝཱ་སི་སཱ་ར་ས་མཱ་སཱ་ཙ་རི་ཡཱ. ཏེ ཧི ‘‘ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཛཱ་ན་ཏོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་སྶ་ཏོ ཛཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི པ་སྶཾ པ་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ན་ནཱ ས་མ་ཐོ, པ་སྶ་ནཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ’’ཏི ཙ ཨཱ་དི་ནཱ པ་པ་ཉྩེ་ནྟི. ཏེཏི པ་པ་ཉྩཱ. ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེཏི ‘‘ཛཱ་ན་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟེ ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟ་པ་ད་ཨ་ཏྠེ ནི་དྡྷཱ་རི་ཡ་མཱ་ནེ. ན ཡུ་ཛྫ་ནྟི ཛཱ་ན་ན་ད་སྶ་ནཱ་ནཾ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་སྶ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ.

ཨཱ་ས་ཝ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་པྤ་ཧཱ་ནཾ. སོ པ་ན ནེ་སཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཁཱི་ཎ་ཏཱ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཁ་ཡ་མ་ས་མུ་པྤཱ་དཾ་ཁཱི་ཎཱ་ཀཱ་རཾ ན་ཏྠི་བྷཱ་ཝ’’ནྟི. ཨུ་ཛུ་མ་གྒཱ་ནུ་སཱ་རི་ནོཏི ཀི་ལེ་ས་ཝ་ངྐ་སྶ ཀཱ་ཡ་ཝ་ངྐཱ་དཱི་ན་ཉྩ པ་ཧཱ་ནེ་ན ཨུ་ཛུ་བྷཱུ་ཏེ ས་ཝི་པ་སྶ་ནེ ཧེ་ཊྛི་མ་མ་གྒེ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟ་སྶ. ཏ་དེ་ཝ ཧི་སྶ སི་ཀྑ་ནཾ. ཁ་ཡ་སྨིཾ པ་ཋ་མཾ ཉཱ་ཎཾ. ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ ཨ་ན་ནྟ་རཱཏི ཁ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་གྒ་མ་གྒེ ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་མེ་ཝ ཉཱ་ཎཾ པ་ཋ་མཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ པ་ན ཨ་ཉྙཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནྟི. ཡ་དི་པི གཱ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཁ་ཡ་སྨིཾ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཁཱི་ཎོ་ཏཱི་ཏི མ་གྒོ ཁ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་གྒོ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ’’ཏི. ས་མ་ཎོཏི ས་མི་ཏ་པཱ་པོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. སོ པ་ན ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མ་སྶ ཕ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ན ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡོ མ་གྒོ, ཏེ་ན པ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ཕ་ལཾ. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ནི་བྦཱ་ན་སྶ་པི ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

‘‘ཛཱ་ན་ཏོ པ་སྶ་ཏོ’’ཏི ཛཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཝ པ་སྶ་ཏོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ནི་ཡ་མོ ཨི་ཙྪི་ཏོ, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནི་ཊྛ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ ཙཱ་ཏི ཏ་སྶ ནི་ཡ་མ་སྶ ཕ་ལཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནོ ཨ་ཛཱ་ན་ཏོ ནོ ཨ་པ་སྶ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡོ པ་ན ན ཛཱ་ནཱ་ཏི ན པ་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ནེ་ཝ ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ དཱུ་རཱི་ཀ་ཏཱ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཙ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ནཱཏི ‘‘ནོ ཨ་ཛཱ་ན་ཏོ ནོ ཨ་པ་སྶ་ཏོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཏེ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱཏི ཀེ པ་ན ཏེ་ཏི? ‘‘བཱ་ལེ ཙ པ་ཎྜི་ཏེ ཙ ས་ནྡྷཱ་ཝི་ཏྭཱ སཾ་ས་རི་ཏྭཱ དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟཾ ཀ་རི་སྶ་ནྟི (དཱི. ནི. ༡.༡༦༨; མ. ནི. ༢.༢༢༨), ཨ་ཧེ་ཏཱུ ཨ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ཏྟཱ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༡༦༨; མ. ནི. ༢.༢༢༧) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཝཱ་དཱ. ཏེ་སུ ཧི ཀེ་ཙི ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ས་ངྐ་ནྟི་མ་ཏྟེ་ན བྷ་ཝ་ས་ངྐ་ནྟི་མ་ཏྟེ་ན ཙ སཾ་སཱ་ར་སུ་དྡྷིཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟི, ཨ་ཉྙེ ཨི་སྶ་ར་པ་ཛཱ་པ་ཏི་ཀཱ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ཏ་ཡི་དཾ ས་བྦཾ ‘‘སཾ་སཱ་རཱ་དཱི་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

པུ་རི་མེ་ན ཝཱ པ་ད་དྭ་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཛཱ་ན་ཏོ, པ་སྶ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ད་དྭ་ཡེ་ན. ཨུ་པཱ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ ‘‘ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་སྶཱ’’ཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨི་མི་ནཱཏི ‘‘ནོ ཨ་ཛཱ་ན་ཏོ, ནོ ཨ་པ་སྶ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ད་དྭ་ཡེ་ན. ཨ་ནུ་པཱ་ཡོ ཨེ་ཝ ཧི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡ་སྶ ཡ་དི་དཾ ཡོ་ནི་སོ ཙ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཙ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་ཛཱ་ན་ནཾ ཨ་ད་སྶ་ན་ཉྩ, ཏེ་ན ཏ་ཐ་ཏྟཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཏོ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཏོ ཙ. ན་ནུ ‘‘པ་སྶ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཡ་ཐཱ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ད་སྶ་ནེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏེ པུ་རི་མེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་པ་ཊི་སེ་དྷོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་སྶ་པི ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ཏི་བ་ལེ་ན སཾ་ཝུ་ཏ་ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཱ་དི་ཏཱ ཝི་ཡ ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་བ་ལེ་ནེ་ཝ ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཛཱ་ན་ནཱ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ངྑེ་པེ་ན…པེ… ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ས་ངྑེ་པེ་ནཱ་ཏི ས་མཱ་སེ་ན, ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཙ ཝི་ཏྠཱ་རཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཉཱ་ཎཾ…པེ… ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི ‘‘ཛཱ་ན་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཉཱ་ཎ་སྶེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘སྭཱ་ཡཾ སཾ་ཝ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཀ་ཐཾ ནཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི? ཉཱ་ཎ་སྶ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ནཱ་ཡཾ དོ་སོ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཨ་རི་ཡཾ ཝོ བྷི་ཀྑ་ཝེ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷིཾ དེ་སེ་སྶཱ་མི ས་ཨུ་པ་ནི་སཾ ས་པ་རི་ཀྑཱ་ར’’ནྟི (མ. ནི. ༣.༡༣༦) ཝི་ཏྠཱ་རོ.

ད་བྦ་ཛཱ་ཏི་ཀོཏི ད་བྦ་རཱུ་པོ. སོ ཧི དྲ་བྱོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘དྲ་བྱཾ ཝི་ན་སྶ་ཏི ནཱ་དྲ་བྱ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ. ད་བྦ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཝཱ སཱ་ར་ས་བྷཱ་ཝོ, སཱ་རུ་པྤ་སཱི་ལཱ་ཙཱ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ན ཁོ ད་བྦ ད་བྦཱ ཨེ་ཝཾ ནི་བྦེ་ཋེ་ནྟཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༣༨༤, ༣༩༡; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༡༩༣). ཝ་ཏྟ་སཱི་སེ ཋ་ཏྭཱཏི ཝ་ཏྟཾ ཨུ་ཏྟ་མ་ངྒཾ, དྷུ་རཾ ཝཱ ཀ་ཏྭཱ. ཡོ ཧི པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཛཱི་ཝོ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནཾ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པཱ་དི་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ན་ཏྠཾ ཚ་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ཏི, སོ ཝ་ཏྟ་སཱི་སེ ཋ་ཏྭཱ ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མ. པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ ནཱ་ཐ་ཀ་ར་ཎ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཡཱ་ནི ཏཱ་ནི ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙཱ་ནི ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ནི, ཏ་ཏྠ ད་ཀྑོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༤༩༧).

ཨུ་པཱ་ཡ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོཏི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏོ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. པ་ཐ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོཏི ཏ་སྶཱ ཨེ་ཝ མ་གྒ་བྷཱུ་ཏོ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. ཨ་ནི་ཙྩཱ་དཱི་སུ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱཏི ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑ་ཨ་སུ་བྷ་ཨ་ན་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་སུ་བྷཾ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཝ ན་ཡེ་ན, ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཙྩཱ་ནུ་ལོ་མི་ཀེ་ན ཝཱཏི ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན. ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ནཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཏ་ཏོ པུ་རི་མུ་པྤ་ནྣཱ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀཱ ཀུ་ས་ལ་ཛ་ཝ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟི ཕ་ལ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་སྶཱ ཧི ཝ་སེ་ན སཱ ཀུ་ས་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ ཧི བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ནཱ. ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཨཱ་ཝ་ཊྚེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནྭཱ་ཝ་ཊྚ་ནཱ. བྷ་ཝ་ངྒཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཨཱ་བྷུ་ཛ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་བྷོ་གོ. ས་མ་ནྣཱ་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་རོ. ཏ་དེ་ཝཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི ཋ་པེ་ཏཱི་ཏི མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨ་ཡཾ ཨུ་པཱ་ཡ་པ་ཐ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ལ་ཀྑ་ཎོ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ནཱ་མ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཡ་སྶ ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལོ དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ས་ཙྩཱ་ནི ཨཱ་ཝ་ཛྫི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི. ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཀཱུ་ལེ་ནཱཏི ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་སྶ ཨ་ན་ནུ་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན. སེ་སཾ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཡུ་ཏྟིནྟི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་སཱ་དྷ་ན་ཡུ་ཏྟིཾ, ཧེ་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨ་ཡོ་ནི་སོ བྷི་ཀྑ་ཝེ…པེ… པ་ཧཱི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པཱ་ཋེ. ཏ་ཏྠཱཏི ཝཱ་ཀྱོ་པ་ཉྙཱ་ས་ནཾ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཡ་མུ་དྡེ་ས་ནི་དྡེ་སོ པ་རི་ཝ་ཏྟོ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཡོ་ནི་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་དཾ དྭི་ནྣཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ཡོ་ནི་སོ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་ཏི ཨི་མེ་ཧི ཏཱ་ཝ དྭཱི་ཧི པ་དེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡོ་ནི་སོཏི ཧི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ, ཨ་ཡོ་ནི་སོཏི ཙ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཙ. ས་ཏི་པི ཨ་ན་ཏྠུ་པྤ་ཏྟི་སཱ་མ་ཉྙེ བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ པུ་གྒ་ལ་སྶ བ་ཧུ་ལི་སཱ་མ་ཉྙཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏཾ པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྟཾ ནཱ་ཝཱ་དི ཨུ་པ་མཱ་ཏྟ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཙ་ཀྐ་ཡ་ནྟཾ ཨཱ་ཧ་ཊ་གྷ་ཊཱི་ཡ་ནྟ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི.

ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱཏི ཨ་ནི་བྦ་ཏྟཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཏ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ན རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན, ནཱ་པི ཨཱ་ས་ཝ་ཝ་སེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ན་ནུ་བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ…པེ… ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཧི ཨ་ན་མ་ཏ་གྒེ སཾ་སཱ་རེ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ ནཱ་མ ཨཱ་ས་ཝཱ ན ས་ནྟཱི’’ཏི. ཝ་ཏྠུནྟི ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་པྤ་བྷེ་དཾ ཨཱ་ས་ཝུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པཱ་དཱི་ནི. ཨི་དཱ་ནི ཨཱ་ས་ཝ་ཝ་སེ་ན་པི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཀ་ཏི་སུ་དྡྷི་ཡཱཏི པུ་བྦ་ཙ་རི་ཡ་ཏོ ཀི་ལེ་ས་དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷཱ་ཡ སུ་དྡྷི་པ་ཀ་ཏི་ཏཱ་ཡ. པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨུ་དྡི་ས་ནཾ ཨུ་དྡེ་སོ, ཨ་ཏྠ་ཀ་ཐ་ནཾ པ་རི་པུ་ཙྪཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཡ་ནཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི, ཙཱི་ཝ་ར་སི་བྦཱ་དི ན་ཝ་ཀ་མྨཾ, ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གོ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. ཏཱ་དི་སེ་ནཱཏི ཡཱ་དི་སེ་ན ‘‘མ་ནུ་ཉྙ་ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་དི་ནཱ ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་ད་ཡོ ས་མྦྷ་ཝེ་ཡྻུཾ, ཏཱ་དི་སེ་ན. ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཝ་ཌྜྷི ནཱ་མ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་ཏི་བྦ་ཏཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, སཱ ཙ ཨ་བྷི་ཎྷུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ བ་ཧུ་ལཱི་ཀཱ་ར་ཏོ་ཏི ཏེ ལ་དྡྷཱ་སེ་ཝ་ནཱ བ་ཧུ་ལ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟཱ མ་དྡ་ནྟཱ ཕ་ར་ནྟཱ ཚཱ་དེ་ནྟཱ ཨ་ནྡྷཱ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟཱ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨེ་ཀ་ས་ནྟཱ་ན་ན་ཡེ་ན ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཱ པ་ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ པ་ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི. ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱཏི ཨི་ཏོ ཨ་པ་རཱ་པ་རུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝ་ཌྜྷི ནཱ་མ ན་ཏྠི ཁ་ཎི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

སོ ཙ ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི དྷ་མྨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཝི་གྒ་ཧཱ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཀཱ་ར་ཀ་སྶེ་ཝཱཏི ཡུ་ཏྟ་ཡོ་ག་སྶེ་ཝ. ཡ་སྶ པ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནུ་དྡེ་སི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ པུ་རཱ་ཏ་ན་སྶ པུ་རི་སཱ་ཏི་ས་ཡ་སྶ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ནེ་ན པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘མ་ཎྜ་ལཱ་རཱ་མ་ཝཱ་སཱི་མ་ཧཱ་ཏི་སྶ་བྷཱུ་ཏ་ཏྠེ་ར་སྶ ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཉྷི ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཏ་ཐཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཡ་ཏོ ཨེ་དི་སཾ ཝ་ཏྠུ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ཡེ་ཝཱཏི མ་ཎྜ་ལཱ་རཱ་མེ་ཡེ་ཝ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་དྡེ་སཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ག་ནྟུཾ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ. ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་དཱ་ཡ་ཀཾ མ་ཧཱ་ར་ཀྑི་ཏ་ཏྠེ་རཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ. ཨུ་དྡེ་ས་མ་གྒནྟི ཡ་ཐཱ་ཨཱ་ར་དྡྷཾ ཨུ་དྡེ་ས་པ་བ་ནྡྷཾ. ཏ་དཱ ཀི་ར མུ་ཁ་པཱ་ཋེ་ནེ་ཝ བ་ཧཱུ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཨུ་དྡི་སཱ་པེ་ཏྭཱ མ་ནོ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན དྷ་མྨཾ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟི. ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ཐེ་རོ པ་ཉྙ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཨུ་དྡེ་སཾ ག་ཎྷ་ནྟཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དྷོ་ར་ཡ྄ཧོ, སོ ‘‘ཨི་དཱ་ནཱ་ཧཾ ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི, ཀིཾ མ་ཡ྄ཧཾ ཨུ་དྡེ་སེ་ནཱ’’ཏི ས་ངྐོ་ཙཾ ཨ་ནཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ ཨུ་དྡེ་ས་ཀཱ་ལེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི. ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཱ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་དི་སཱ ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ན པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ. ན ཧི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཨཱ་ས་ཝེ་སུ མ་གྒེ་ན པ་ཧཱ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ པ་ན…པེ… ན་ཏྠཱི’’ཏི. ཝ་ཏྟ་མཱ་ནུ་པྤ་ནྣཱ ཁ་ཎ་ཏྟ་ཡ་ས་མ་ངྒི་ནོ. ཏེ་སཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཧཱ་ནཾ ན་ཏྠི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་གྷཱ་ཏེ་ན ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་མེ་ཝ ཏཱ་ཡ པ་ཧཱ་ན་ནྟི.

༡༦. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ དུ་ཏི་ཡ་པ་དཾ ཀི་མ་ཏྠི་ཡ་ནྟི? པ་ད་དྭ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ས་མྦྷ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ པ་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་ཉྙ་མྤཱིཏི ཉཱ་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙ་མྤི ས་ཏི་སཾ་ཝ་རཱ་དིཾ. ད་སྶ་ནཱཏི ཨི་དཾ ཧེ་ཏུ་མྷི ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་སྶ་ནེ་ནཱཏི ཧེ་ཏུ་མྷི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོཏི ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ད་སྶ་ནེ་ནཱཏི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒེ་ན. སོ ཧི པ་ཋ་མཾ ནི་བྦཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཏོ ‘‘ད་སྶ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་དི་པི ཏཾ གོ་ཏྲ་བྷུ པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ པ་སྶ་ཏི, དི་སྭཱ པ་ན ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ན ཏཾ ད་སྶ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཊྛཱ་ནི་ཡ་ཉྷི ཏཾ ཉཱ་ཎཾ མ་གྒ་སྶ, ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཙེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན ནི་བྦཱ་ན་པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ན, ཏ་སྨཱ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ནེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨ་པྤ་ཏྟཾ ད་སྶ་ནཾ ནཱ་མ, དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུ་ཉྩ པ་རི་ཉྙཱ་དི་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨ་ད་སྶ་ནཾ ཏ་ད་བྷི་ས་མ་ཡོ་ཏི ནུ་ཏྠེ་ཏྠ གོ་ཏྲ་བྷུ་སྶ ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི. ཨ་ཡ་ཉྩ ཝི་ཙཱ་རོ པ་ར་ཏོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མེ་ཝ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༢) ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ‘‘སཾ་ཝ་རཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. སཾ་ཝ་རཱཏི སཾ་ཝ་རེ་ན, ‘‘སཾ་ཝ་རོ’’ཏི ཙེ་ཏྠ ས་ཏི་སཾ་ཝ་རོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་ཊི་སེ་ཝ་ནཾ, པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཨི་ད་མ་ཏྠི་ཀ་ཏཱ་ཉཱ་ཎཾ. ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི ཁ་མ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ནཱ, སཱི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཁ་མ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཨ་དོ་སོ, ཏ་པྤ་དྷཱ་ནཱ ཝཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཀུ་ས་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ. པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནཾ, ཝཱ་ལ༹་མི་གཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཙེ་ཏ་ནཱ, ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ ཝཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཀུ་ས་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ. ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ཀེ ཝི་ནོ་དེ་ཏི ཝི་ཏུ་ད་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་ནོ་ད་ནཾ, ཀུ་ས་ལ་ཝཱི་རི་ཡཾ. པ་ཋ་མ་མ་གྒེ་ན དི་ཊྛེ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨེ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ བྷཱ་ཝ་ནཱ, སེ་ས་མ་གྒ་ཏྟ་ཡཾ. ན ཧི ཏཾ ཨ་དི་ཊྛ་པུ་བྦཾ ཀི་ཉྩི པ་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ད་སྶ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ད་སྶ་ནཱ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཨཱ་ས་ཝ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༧. ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨཱ་ལ་མྦི་ཡ་མཱ་ནཱ་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཏ་བྦྷཱ་ཝཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ’’ཏི པ་ད་སྶ ‘‘ཨཱ་ཝ་ཛྫི་ཏ་བྦེ’’ཏི ཨ་ཏྠ་མཱ་ཧ. ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱི་ཏི མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ཏི ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏེ’’ཏི. སེ་ས་པ་དེ་སཱུཏི ‘‘མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ དྷ་མྨེ ཨ་པྤ་ཛཱ་ན་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ཡ་སྨཱ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་སུ་པི སུ་བྷ་སུ་ཁ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཨ་སྶཱ་ད་ནཱ་དི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ སཱ་ཝ་ཛྫོ ཨ་ཧི་ཏ་དུ་ཀྑཱ་ཝ་ཧོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་སུ་པི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ནི་བྦི་དཱ་དི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ཨ་ན་ཝ་ཛྫོ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧོ, ཏ་སྨཱ ‘‘དྷ་མྨ་ཏོ ནི་ཡ་མོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏོ པ་ན ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ.

ཝཱ-ས་དྡོ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ‘‘མ་མཾ ཝཱ ཧི བྷི་ཀྑ་ཝེ (དཱི. ནི. ༡.༥, ༦), དེ་ཝོ ཝཱ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི དེ་ཝ་ཉྙ་ཏ་རོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༡༨༦; མ. ནི. ༢.༧༩, ༨༠) ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠོ དི་ཊྛོ, ན ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ་ཏི ཏ་ཏྠ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠེ པ་ཡོ་གཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠ་དཱི་པ་ཀཾ པ་ནེ་ཏཾ སུ་ཏྟ་པ་དཾ ས་མུ་དཱ་ཧ་ཊཾ.

ཀཱ་མཱ་ས་ཝོཏི པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཀཱ་མེ ཨཱ་ས་ཝོ ཀཱ་མཱ་ས་ཝོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎི་ཀོ རཱ་གོ’’ཏི. བྷ་ཝཱ་ས་ཝཾ པ་ན ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་བྦོ ལོ་བྷོ ཀཱ་མཱ་ས་ཝོ་ཏི ཡུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ. རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ་ཏི ཀ་མྨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷེ་ད་ཏོ དུ་ཝི་དྷེ་པི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ ཚ་ནྡ་རཱ་གོ. ཛྷཱ་ན་ནི་ཀ་ནྟཱིཏི ཛྷཱ་ན་སྶཱ་དོ. ‘‘སུ་ནྡ་ར་མི་དཾ ཋཱ་ནཾ ནི་ཙྩཾ དྷུ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་སྶཱ་དེ་ནྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ས་ཧ་ག་ཏོ རཱ་གོ བྷ་ཝེ ཨཱ་ས་ཝོ་ཏི བྷ་ཝཱ་ས་ཝོ. ཨེ་ཝནྟི ས་བྦ་དི་ཊྛཱི་ནཾ ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ས་ངྒ་ཧ་ཏོ བྷ་ཝཱ་ས་ཝེ་ནེ་ཝ དི་ཊྛཱ་ས་ཝོ ག་ཧི་ཏོ ཏཾ་ས་ཧ་ག་ཏ་རཱ་ག་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘དི་ཊྛཱ་ས་ཝོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ཝེ་ན ཙ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘བྷ་ཝཱ་ས་ཝོ ཙ་ཏཱུ་སུ དི་ཊྛི་ག་ཏ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (དྷ. ས. ༡༤༦༥) ཝ་ཙ་ན་ཏོ དི་ཊྛི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་རཱ་ག་སྶ བྷ་ཝཱ་ས་ཝ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦོ, ཨ་ཐ ‘‘ཀཱ་མ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༤.༣༣༢) ཝི་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ས་ཧ་ག་ཏ་ཏྠོ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི བྷ་ཝཱ་ས་ཝེ དི་ཊྛཱ་ས་ཝ་སྶ ས་མོ་དྷཱ་ན་ག་མ་ནཾ ཀ་ཏཾ ན སི་ཡཱ. ན ཧི ཏ་མྤ་ཡོ་ག་ཏ་བྦྷཱ་ཝཱ་དི་ཀེ ཨ་ས་ཏི ཏཾ་ས་ངྒ་ཧོ ཡུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པཱ་ལི༹ཾ ཨ་ནུ་སཱ་རེ་ན དི་ཊྛི་ག་ཏ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ལོ་བྷོ་པི ཀཱ་མཱ་ས་ཝོ་ཏི ཡུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ. དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་དུ་ཀྑཱ་ན་ཉྷི ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་ད་ཡོ་པི དྭི་དྷཱ ཝུ་ཏྟཱ.

ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ (དྷ. ས. ༡༡༠༣) ཙ ཀཱ་མཱ་ས་ཝ་ནི་དྡེ་སེ ‘‘ཀཱ་མེ་སཱུ་ཏི ཀཱ་མ་རཱ་ག་དི་ཊྛི་རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀེ་སུ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སཱུ’’ཏི ཨ་ཏྠོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཧི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ སཱ ཏ་ཎྷཱ ས་བྦཱ་པི ན ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་དི་ནཱ་མཾ ན ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི. ཡ་དི པ་ན ལོ་བྷོ ཀཱ་མཱ་ས་ཝ་བྷ་ཝཱ་ས་ཝ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ་པི སི་ཡཱ, སོ ཡ་དཱ དི་ཊྛི་ག་ཏ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟེ་སུ ཙི་ཏྟེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་དཱ ཏེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ཝོ ཨཱ་ས་ཝ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟོ་ཏི དོ་མ་ན་སྶ་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཝི་ཡ ཏ་སྶ་པི ཨཱ་ས་ཝ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ སི་ཡཱ ‘‘ཙ་ཏཱུ་སུ དི་ཊྛི་ག་ཏ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣོ མོ་ཧོ སི་ཡཱ ཨཱ་ས་ཝ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ, སི་ཡཱ ཨཱ་ས་ཝ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི. ‘‘ཀཱ་མཱ་ས་ཝོ ཨ་ཊྛ་སུ ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’ཏི (དྷ. ས. ༡༤༦༥), ‘‘ཀཱ་མཱ་ས་ཝཾ པ་ཊི་ཙྩ དི་ཊྛཱ་ས་ཝོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ཝོ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༣.༣.༡༠༩) ཙ ཝ་ཙ་ན་ཏོ དི་ཊྛི་ས་ཧ་ག་ཏ་རཱ་གོ ཀཱ་མཱ་ས་ཝོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ཀི་ཉྩ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནཾ ཝི་སེ་སོ ཨཱ་ས་ཝ་དྭ་ཡ་ཨེ་ཀཱ་ས་ཝ་བྷཱ་ཝོ སི་ཡཱ, ན ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ ཙ ནོ་ཨཱ་ས་ཝ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ནོ་ཨཱ་ས་ཝ་ལོ་བྷ་སྶ ས་བྦྷཱ་ཝོ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦོ. ན ཧི ཨ་ཏྠི ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ‘‘ཨཱ་ས་ཝོ ཙ ནོ་ཨཱ་ས་ཝོ ཙ དྷ་མྨཱ ཨཱ་ས་ཝ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨཱ་ས་ཝ་སྶ ཙ ནོ་ཨཱ་ས་ཝ་སྶ ཙ དྷ་མྨ་སྶ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༣.༣.༡༦-༡༧) ས་ཏྟ་མོ ན་ཝ་མོ ཙ པ་ཉྷོ. ག་ཎ་ནཱ་ཡ་ཉྩ ‘‘ཧེ་ཏུ་ཡཱ ས་ཏྟཱ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༣.༣.༤༠) ཝུ་ཏྟཾ, ནོ ‘‘ན་ཝཱ’’ཏི. དི་ཊྛི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ པ་ན ལོ་བྷེ ནོ་ཨཱ་ས་ཝེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ ས་ཏྟ་མ་ན་ཝ་མཱ་པི པ་ཉྷཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ལ་བྷེ་ཡྻུཾ, ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཙ ‘‘ཧེ་ཏུ་ཡཱ ན་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ, ན པ་ན ཝུ་ཏྟཾ. དི་ཊྛི་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟེ ཙ ལོ་བྷེ ནོ་ཨཱ་ས་ཝེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཡ་སྨཱ པ་ན སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ ནཱ་མ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ, ན ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཝི་ཡ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ, ཏ་སྨཱ བ་ལ་ཝ་ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶེ་ཝ ཀཱ་མཱ་ས་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀཱ་མཱ་ས་ཝོ་ཏི པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎི་ཀོ རཱ་གོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ བྷ་ཝཱ་བྷི་ན་ནྡ་ན་ནྟི.

སཱ་མ་ཉྙེ་ན བྷ་ཝཱ་ས་ཝོ དི་ཊྛཱ་ས་ཝཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་དྷ ཏ་ཡོ ཨེ་ཝ ཨཱ་ས་ཝཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཏ་སྶ ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ དི་ཊྛཱ་ས་ཝོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི བྷ་ཝཱ་ས་ཝ་སྶ ཨ་ནི་མི་ཏྟ་ཝི་མོ་ཀྑ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཾ. ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཙྩེ་སུ ཨ་ཉྙཱ་ཎནྟི ཨི་དཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་ན་ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཏྟ་ནྟ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཧེ་སཱ་ཏི, ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཝཱ པུ་བྦ་ནྟཱ་དཱི་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་ད་ཡོ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ནེ་སཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཌྜྷི་ཡོ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀཱ་མ་གུ་ཎེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་སྶཱ་ད་ཏོ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོཏི ‘‘སུ་བྷ་སུ་ཁཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་སྶཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན མ་ན་སི ཀ་རོ་ནྟ་སྶ. ཙ་ཏུ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཏོཏི ‘‘ཀཱ་མཱ ནཱ་མེ་ཏེ ཨ་ནི་ཙྩཱ དུ་ཀྑཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ན་པུ་བྦ་ཀ་ནེ་ཀྑ་མྨ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ཡ་ཏོ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནྟ་སྶ ཙ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣོ ཙ ཀཱ་མཱ་ས་ཝོ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨུ་པྤ་ནྣོ ཙ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི. ཏ་ཐཱ མ་ཧ་གྒ་ཏ་དྷ་མྨེ་སུ ཙེ་ཝ ས་ཀ་ལ་ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨེ་སུ ཙ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ན་པུ་བྦ་ཀ་ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ ཙ བྷ་ཝཱ་ས་ཝ་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ཝཱ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཙ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏ་ཎྷཱ་པ་ཀྑེ ཝུ་ཏྟ་སྶ ན་ཡ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ སུ་ཀྐ་པ་ཀྑེ ཝི་ཏྠཱ་རོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཏ་ཡོ ཨེ་ཝཱཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཝི་ཡ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཀ་སྨཱ ཏ་ཡོ ཨེ་ཝ ཨཱ་ས་ཝཱ ཨི་དྷ ཨི་མི་སྶཾ ད་སྶ་ནཱ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཱ? ཏ་ཏྠ ཀཱ་མཱ་ས་ཝ་སྶ ཏ་ཎྷཱ་པ་ཎི་དྷི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏ་ཝི་མོ་ཀྑ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. བྷ་ཝེ་སུ ནི་ཙྩ་གྒཱ་ཧཱ་ནུ་སཱ་ར་ཏོ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཏོ བྷ་ཝ་རཱ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཏོ བྷ་ཝཱ་ས་ཝ་སྶ ཨ་ནི་མི་ཏྟ་ཝི་མོ་ཀྑ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ, བྷ་ཝ་དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ན བྷ་ཝཱ་ས་ཝ་བྷཱ་ཝེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི, ཨ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཉཱ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ཝ་སྶ སུ་ཉྙ་ཏ་ཝི་མོ་ཀྑ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏི་སྶཾ ཨཱ་ས་ཝ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ཝ་ཎྞི་ཏནྟི ཀ་ཐི་ཏཾ. ཨ་བྷེ་ད་ཏོཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ.

༡༨. ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་དཱི་ནནྟི མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀ་དེ་ཝ་ལོ་ཀ་ག་མ་ནཱི་ཡཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་དཱི་ནཾ. ནི་ར་ཡཱ་དི་ག་མ་ནཱི་ཡཱ པ་ན ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་ད་ཡོ ‘‘ད་སྶ་ནཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦེ ཨཱ་ས་ཝེ’’ཏི ཨེ་ཏྠེ་ཝ ས་མཱ་རུ་ལ༹ྷཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་ད་གྒེ་ན སོ པུ་གྒ་ལོ་ད་སྶ་ནཱ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་ད་གྒེ་ན ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་དཱི་ན་མྤི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ. ན ཧི ས་མ་ཉྙཱ་བྷེ་དེ་ན ཝ་ཏྠུ་བྷེ་དོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ད་སྶ་ནཱ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦེ་སུ ཨཱ་ས་ཝེ་སུ ད་སྶེ་ཏ་བྦེ་སུ ‘‘ཨ་ཧོ་སིཾ ནུ ཁོ ཨ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་སཱི་སེ་ན ཙེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝནྟི ཡ་ཐཱ སོ་ལ༹་ས་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ་ཏི.

ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏ་ཉྩཱཏི (སཾ. ནི. ཊཱི. ༢.༢.༢༠) ས་སྶ་ཏཱ་ས་ངྐཾ ནི་སྶཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཧོ་སིཾ ནུ ཁོ ཨ་ཧ་མ་ཏཱི་ཏ་མ་དྡྷཱ་ན’’ནྟི ཨ་ཏཱི་ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཾ, ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ཏྟི་ཨཱ་ས་ངྐཾ ནི་སྶཱ་ཡ ‘‘ཡ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཨ་ཧཾ, ཏ་ཏོ པུ་བྦེ ན ནུ ཁོ ཨ་ཧོ་སི’’ནྟི ཨ་ཏཱི་ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏ་ཉྩ ཀ་ངྑ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་ར་དྭ་ཡཱ་ཝ་ལ་མྦ་ན་ཏོ. ཏ་སྶཱ པ་ན ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཏཱ་ཡ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ས་སྶ་ཏཱ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ. ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ས་པྤ་ན་པ་རི་ས་པྤ་ནཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཀཾ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ཨ་པྤ་ཊི་ཝ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཾ ཀ་སྨཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ན ཙོ་དེ་ཏ་བྦ་མེ་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ན ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི. སྭེ་ཝ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་པ་ནྣ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ན་ནུ ཙ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ་པི ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎེ.

ཛཱ་ཏི་ལི་ངྒཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡོཏི ཁ་ཏྟི་ཡ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་དི་ཛཱ་ཏིཾ ག་ཧ་ཊྛ་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་དི་ལི་ངྒཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་དི་ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཉྩ. ནི་སྶཱ་ཡཱཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ.

ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ས་ཏྟཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པྤ་མཱ་ཎཾ, ཏེ་ན ཡུ་ཏྟོ པ་མཱ་ཎི་ཀོ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ ཨ་པྤ་མཱ་ཎི་ཀོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀེ་ཙཱིཏི སཱ་ར་ས་མཱ་སཱ་ཙ་རི་ཡཱ. ཏེ ཧི ‘‘ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ་ཏི ཨི་སྶ་རེ་ན ཝཱ བྲ་ཧྨུ་ནཱ ཝཱ པུ་བྦ་ཀ་ཏེ་ན ཝཱ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཏོ ཝཱ ནི་བྦ་ཏྟོ་ཏི ཙི་ནྟེ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧུ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཧེ་ཏུ་ཏོ ཀ་ངྑ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི. ཨ་ཧེ་ཏུ་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟི་ཀ་ངྑཱ་པི ཧི ཧེ་ཏུ་པ་རཱ་མ་ས་ན་མེ་ཝཱ་ཏི.

པ་ར་མྤ་རནྟི པུ་བྦཱ་པ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ. ཨ་དྡྷཱ་ནནྟི ཀཱ་ལཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཉྩ བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏ་ཉྩཱ་ཏི ས་སྶ་ཏཱ་ས་ངྐཾ ནི་སྶཱ་ཡ ‘‘བྷ་ཝི་སྶཱ་མི ནུ ཁོ ཨ་ཧ་མ་ནཱ་ག་ཏ་མ་དྡྷཱ་ན’’ནྟི ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཾ, ཨུ་ཙྪེ་དཱ་ས་ངྐཾ ནི་སྶཱ་ཡ ‘‘ཡ་སྨི་ཉྩ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ཧཾ, ཏ་ཏོ པ་རཾ ན ནུ ཁོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏ་ཉྩ ཀ་ངྑ་ཏཱི་ཏི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་མ་དྡྷཱ་ནནྟི ཨ་དྡྷཱ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨི་དཾ ཀ་ཐཾ ཨི་དཾ ཀ་ཐ’’ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱ, ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ, སཱ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱིཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཀཱ ཨེ་ཏྠ ཙི་ནྟཱ, ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀོ ཝི་ཡ ཧི བཱ་ལ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ་ཏི པ་ཊི་ཀ་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏཾ མ་ཧཱ་མཱ་ཏཱ་ཡ པུ་ཏྟཾ. མུ་ཎྜེ་སུ་ནྟི མུ་ཎྜེ་ན ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟཾ ཛཱ་ག་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ན ས་ཀྐཱ་ཏི སུ་ཏྟཾ མུ་ཎྜེ་སུཾ ཀུ་ལ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཀུ་ལ་ཏཱ་པ་སཱ, རཱ་ཛ་བྷ་ཡེ་ནཱ་ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི.

སཱི་ཏི་བྷཱུ་ཏནྟི ཨི་དཾ མ་དྷུ་ར་ཀ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘སེ་ཏི་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ, ཨུ་ད་ཀེ ཙི་ར་ཊྛཱ་ནེ་ན སེ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

ཨ་ཏྟ་ནོ ཁ་ཏྟི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཀ་ངྑ་ཏི ཀ་ཎྞོ ཝི་ཡ སཱུ་ཏ་པུ་ཏྟ་ས་ཉྙཱི. ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རཱ་མ་ས་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྷི སི་ཡཱ ཀ་ངྑཱ’’ཏི. མ་ནུ་སྶཱ་པི ཙ རཱ་ཛཱ་ནོ ཝི་ཡཱཏི མ་ནུ་སྶཱ་པི ཀེ་ཙི ཨེ་ཀ་ཙྩེ རཱ་ཛཱ་ནོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ ‘‘ས་ཎྛཱ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ནི་སྶཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ་སྨཱི’’ཏི པ་དེ. ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཛཱི་ཝོཏི པ་ར་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏཾ ཨ་ནྟ་ར་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་ད་ཏི. སོ་ལ༹་སཾ་སཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་རཱི་ར-པ་རི་མཱ་ཎ-པ་རི་མ་ཎྜ་ལ-ཨ་ངྒུ་ཊྛ་ཡ་ཝ་པ་ར་མཱ་ཎུ-པ་རི་མཱ་ཎ་ཏཱ་དི་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

‘‘ས་ཏྟ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཛཱི་ཝ་ཝི་ས་ཡཱ’’ཏི དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ་ནཾ མ་ཏི་མ་ཏྟཾ, པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ པ་ན སཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཝི་ས་ཡཱ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨཱ་ག་ཏི་ག་ཏི་ཊྛཱ་ན’’ནྟི, ཡ་ཏཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏོ, ཡ་ཏྠ ཙ ག་མི་སྶ་ཏི, ཏཾ ཋཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

༡༩. ཡ་ཐཱ ཨ་ཡཾ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཡ་ཐཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ. ཨེ་ཏེ་ན ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ ཨ་ཏྟཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་ཏ་མཱ་ཧ. ཡ་ཐཱ ཧི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཨ་ཏྟཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཡ་ཏོ སཱ ས་སྶ་ཏཱ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ཏྟི་ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་དཱ་ཀཱ་རཱ་ཝ་ལ་མྦི་ནཱི ཝུ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ་པི ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ‘‘ཨ་ཧོ་སིཾ ནུ ཁོ ཨ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ཧཾ་ཀཱ་ར་སྶ ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཏྟ་གྒཱ་ཧ་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪ་སྶ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ ཐཱ་མ་ག་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི. ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠོཏི ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ དི་ཊྛི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཊྛུ ད་ལ༹ྷ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཐཱ་མ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ བྷ་ཝེ. པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ན ཨ་ཏཱི་ཏེ ཏ་ཏྠ་པི ས་ཏི ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཙྪེ་ད་གྒཱ་ཧ་སྶ ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཏཱི་ཏེ ཨེ་ཝ ན་ཏྠི, ན ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་པཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷ་སཱི་སེ་ནཱཏི ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷ་པ་མུ་ཁེ་ན, ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷཾ པ་མུ་ཁཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཁ་ནྡྷེཏི པ་ཉྩ་པི ཁ་ནྡྷེ. ཨ་ཏྟཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ‘‘ས་ཉྫཱ་ན་ན་ས་བྷཱ་ཝོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སྶ. པ་ཀཱ་སེ་ཏ་བྦཾ ཝ་ཏྠུཾ ཝི་ཡ, ཨ་ཏྟཱ་ན་མྤི པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ པ་དཱི་པོ ཝི་ཡ, ས་ཉྫཱ་ནི་ཏ་བྦཾ ནཱི་ལཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟཱ་ན་མྤི ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ་དི་ཊྛི་ཏོ་པི དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཉྫཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ས་ཉྙཾ ཏ་ད་ཉྙ་ཏ་ར་དྷ་མྨེ ཙ ‘‘ཨ་ཏྟཱ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཙ ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷ་སཱི་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཁ་ནྡྷ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ག་ཎྷ་ཏོ ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི, ཁ་ནྡྷཾ པ་ན ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ག་ཎྷ་ཏོ ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦཱ་པི ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ཡོ་ཝཱ’’ཏི.

ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ཀཱ་རཱཏི ཝི་པ་རི་ཡེ་སཱ་ཀཱ་རཱ. ཝ་ད་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཀ་ཝེ་ད་ཀ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ དཱི་པེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་སྶ ཀཱ་ར་ཀོ’’ཏི. ཝེ་དེ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཡོ, ཝེ་དི་ཡོ་ཝ ཝེ་དེ་ཡྻོ. ཨཱི་དི་སཱ་ན་ཉྷི པ་དཱ་ནཾ བ་ཧུ་ལཱ ཀ་ཏྟུ་སཱ་དྷ་ན་ཏཾ ས་དྡ་ས་ཏྠ་ཝི་དཱུ མ་ཉྙ་ནྟི. ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ཝ་ཡོ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ, ས་ཏི ཙ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཏྟེ ནེ་ཝ ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཏི ‘‘ནི་ཙྩོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཡ་ར་ཧི་ཏོ’’ཏི. སཱ་ར་བྷཱུ་ཏོཏི ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ སཱ་ར་བྷཱ་ཝོ. ས་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀོཏི ས་བྦ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ. པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝནྟི ས་བྷཱ་ཝ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཀ་ཏིཾ, ‘‘ཝ་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝཱ ཝུ་ཏྟཾ པ་ཀ་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏཾ ས་བྷཱ་ཝཾ. ས་སྶ་ཏི་ས་མནྟི ས་སྶ་ཏི་ཡཱ ས་མཾ ས་སྶ་ཏི་ས་མཾ, ཐཱ་ཝ་རཾ ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐེ་ཝ ཋ་སྶ་ཏཱིཏི ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པུ་བྦེ ཨ་ཊྛཱ་སི, ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་ཐེ་ཝ ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་པི ཋ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

པ་ཙྩ་ཀྑ་ནི་ད་སྶ་ནཾ ཨི་དཾ-ས་དྡ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ. དི་ཊྛི་ཡེ་ཝ དི་ཊྛི་ག་ཏནྟི ག་ཏ-ས་དྡ་སྶ པ་ད་ཝ་ཌྜྷ་ན་མ་ཏྟ་ཏཾ ཨཱ་ཧ. དི་ཊྛཱི་སུ་ག་ཏནྟི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛཱི་སུ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘དྭཱ་ས་ཊྛི་དི་ཊྛི་ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ’’ཏི. དི་ཊྛི་ཡཱ ག་མ་ན་མ་ཏྟནྟི དི་ཊྛི་ཡཱ ག་ཧ་ཎ་མ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ པ་ན པ་བྦ་ཏ་ཛ་ལ་ཝི་དུ་གྒཱ་ནི དུ་ནྣི་གྒ་མ་ནཱ་ནི, ཨེ་ཝཾ དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧོ་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་ནྣི་གྒ་མ་ན་ཊྛེ་ན ག་ཧ་ན’’ནྟི. ཏཾ ནཱ་མ ཨུ་ད་ཀཾ, ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ་ཏོ ཀ་ནྟཱ་རོ, ནི་རུ་ད་ཀ་ཝ་ནཾ, ཏཾ པ་ཝ་ན་ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཉྙོ པ་ན ཨ་ར་ཉྙ་པ་དེ་སོ དུ་ར་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཊྛེ་ན ཀ་ནྟཱ་རོ ཝི་ཡཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ དི་ཊྛི་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་ར་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ཝི་ཏུ་ད་ནཾ. ཝི་ལོ་མ་ནཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཝི་ཙ་ལི་ཏཾ ཝི་པྥ་ནྡི་ཏནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་དཱ་ཙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ནྡུ་བ་ནྡྷ་ནཱ་དི ཝི་ཡ ནི་སྶ་རི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་སེ་རི་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཾ བ་ནྡྷ་ན་ཊྛོ, ཀི་ལེ་ས་ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན དཱུ་ར་ག་ཏ་མྤི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཊྛོ, དི་ཊྛི་པི ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དི་ཊྛི་སཾ་ཡོ་ཛ་ན’’ནྟི. བ་ནྡྷ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘དི་ཊྛི་སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ་ན…པེ… མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཏེ་ཧཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་དུ་ཀྑ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀེ དུ་ཀྑ་དྷ་མྨེ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏྭཱ་པི ‘‘ན པ་རི་མུ་ཙྩ་ཏི དུ་ཀྑ་སྨཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དི་ཊྛི་སཾ་ཡོ་ཛ་ནཾ ནཱ་མ ས་བྦཱ་ན་ཏྠ་ཀ་རཾ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫཾ ས་བྦ་སྶ་པི དུ་ཀྑ་སྶ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀིཾ ཝཱ བ་ཧུ་ནཱ, ས་ཀ་ལ་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ་པི ན མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

༢༠. ན་ནུ ཙེ་ཏྠ དི་ཊྛི་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ད་སྶ་ནེ་ན སཱི་ལ་བྦ་ཏ་པ་རཱ་མཱ་སོ་པི ད་སྶེ་ཏ་བྦོ, ཨེ་ཝ་ཉྷི ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ ཨཱ་ས་ཝཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱི་ལ་བྦ་ཏ་པ་རཱ་མཱ་སོ ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏི ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་དི་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟཱ ཏ་སྶ. ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་དི་ཀོ ཧི ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ཏྠཾ ཝཱ བྷ་ཝ་སུ་དྡྷ་ཏྠཾ ཝཱ ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝ་ཝི་སུ་དྡྷི ཧོ་ཏཱི་ཏི སཱི་ལ་བྦ་ཏཱ་ནི པ་རཱ་མ་ས་ནྟི, ‘‘ཨི་མི་ནཱ་ཧཾ སཱི་ལེ་ན ཝཱ ཝ་ཏེ་ན ཝཱ ཏ་པེ་ན ཝཱ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝཱ དེ་ཝོ ཝཱ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི དེ་ཝ་ཉྙ་ཏ་རོ ཝཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༨༦; མ. ནི. ༢.༧༩), ‘‘ཏ་ཏྠ ནི་ཙྩོ དྷུ་ཝོ ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨོ ས་སྶ་ཏི་ས་མཾ ཏ་ཐེ་ཝ ཋ་སྶཱ་མཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༩), ‘‘སཱི་ལེ་ན སུ་དྡྷི ཝ་ཏེ་ན སུ་དྡྷི སཱི་ལ་བྦ་ཏེ་ན སུ་དྡྷཱི’’ཏི (དྷ. ས. ༡༢༢༢) ཙ སུ་ཏྟེཝུ་ཏྟཾ སཱི་ལ་བྦ་ཏཾ པ་རཱ་མ་ས་ནྟི. ཏ་ཏྠ བྷ་ཝ་སུ་ཁ་བྷ་ཝ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཨ་ཏྠནྟི བྷ་ཝ་སུ་ཁ་ཏྠ་ཉྩ བྷ་ཝ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཨ་ཏྠ་ཉྩ. ཏ་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱཏི སཱི་ལ་བྦ་ཏ་པ་རཱ་མཱ་ས་སྶ དི་ཊྛི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ ‘‘དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༢༧༧). ཏེ་སནྟི ད་སྶ་ན་པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ནཾ. ད་སྶེ་ཏུཾ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ. ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏ་སྶཱཏི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ.

ཏ་སྶཱཏི ‘‘སུ་ཏ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པཱ་ཋ་སྶ. ཏཱ་ཝཱཏི ‘‘སུ་ཏ་ཝཱ’’ཏི ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ‘‘སོ ཨི་དཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི པ་དཾ, ཏཱ་ཝ ཨི་མཾ པ་དཾ ཨ་ཝ་དྷིཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ཨ་རི་ཡ་ས་པྤུ་རི་ས-ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ-ས་པྤུ་རི་ས་དྷ་མྨ-མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ-ཨ་མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་པ་དཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ ཨི་དྷ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཏོཏི ‘‘སུ་ཏ་ཝཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ, ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ད་སྶཱ་ཝཱི, ས་པྤུ་རི་སཱ་ནཾ ད་སྶཱ་ཝཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཀོ་ཝི་ད་ཝི་ནཱི་ཏ་པ་དཱ་ནཾ པ་ན ན ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏོ. ཨ་ར་ཧཱ ཧི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨེ ཀོ་ཝི་དོ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨེ སུ་ཝི་ནཱི་ཏོ ཙ ནཱ་མ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཏོ ཙ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན…པེ… ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི. ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ་ཉཱ་ཎཾ སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘བྷ་ངྒ་ཉཱ་ཎ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ སི་ཁཱ་པ་ཏྟ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟཾ. ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པེ་ན ཨ་ཏྠེ་ནཱཏི ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པེ་ན ཨ་རི་ཡ་ཊྛེ་ན, ན པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཧི ཨ་ཡཾ. ཡ་ཐཱ ཙ་སྶ ‘‘ཡོ་པི ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ’’ཏི ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ‘‘སོ་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི སི་ཀྑ་ཏཱི་ཏི སེ་ཀྑོ’’ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན སེ་ཀྑ་སུ་ཏྟེ (སཾ. ནི. ༥.༡༣) སེ་ཀྑ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ. ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནཱི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ཧི ཡེ ཨ་རི་ཡ་ས་པྤུ་རི་ས་དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཱ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ ཨེ་ཝ ཝཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཨི་མ་སྶ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པེ་ན ཨ་ཏྠེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་རི་ཡ་སྶ སཱ་ཝ་ཀོ་ཏི ཝཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་ཏྠེ་ན ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ག་མཱ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ བུ་དྡྷོ’’ཏི (སུ. ནི. ༤༡༠). སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཝ་ཏྟི་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡཾ ཋི་ཏ་སྶ ག་ཧ་ཎ་ཏྠ་ནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝ.

༢༡. ཡ་ཐཱ དྷཱ་ཏུ་མུ་ཁེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ཊྛོ དྷཱ་ཏུ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་མུ་ཁེ་ན ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ཊྛོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀོ, ཨེ་ཝཾ ས་ཙྩ་མུ་ཁེ་ན ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ཊྛོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀོ’’ཏི. ཙ་ཏུ་རོ་གྷ་ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏོ ཀ་མྨཾ, བྷཱ་ཝ་ནཱ. ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཋཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི, ཀ་མྨེ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན ཋཱ་ནཾ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ར་མྦྷོ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་དེ་ཝ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་མུ་ཁེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀོ. ཨུ་བྷ་ཡཾ ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི. ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནོཏི ཙ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པཱ་ལི༹་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཡོ་གྒཾ ཀ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒཾ ས་མཱ་རུ་ལ༹ྷོཏི ས་པྤ་ཙྩ་ཡ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཏ་དེ་ཝ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ ས་མྨ་ས་ནྟོ. ས་མ་ནྣཱ་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་ཛྫ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་མ་ནྣཱ་ཧ་ར་ཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏྠ ‘‘མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྠ…པེ… ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠཱཏི ཙ ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་པ་སྶ་ཏཱིཏི ཙ ཡ་ཐཱ ཨུ་པ་རི ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཝི་པ་སྶ་ཏི, ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་གྒོ་པི ཝ་ཏྟ་བྦོ. པུ་རི་མ་ཉྷི ས་ཙྩ་དྭ་ཡཾ ག་མྦྷཱི་ར་ཏྟཱ དུ་དྡ་སཾ, ཨི་ཏ་རཾ དུ་དྡ་ས་ཏྟཱ ག་མྦྷཱི་རཾ.

ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སོཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི. ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎེཏི ཏཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟེ. ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཙྪེ་ད་ནཱ་དི་ཀི་ཙྩ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཧ་ད་ཡེ ཋ་པེ་ཏྭཱ. ཨི་མི་ནཱ པུ་བྦེ ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དེ ཀ་ཏེ་པི དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ་ན སུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ བ་དྡྷཾ སུ་བ་དྡྷ’’ནྟི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ཀི་ཙྩཾ སི་དྡྷཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཏོ ཙ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝེ་ན སི་དྡྷེ་ན་པི སི་དྡྷ་བྷཱ་ཝོ པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཧུ་ཏྭཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི. ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏཱིཏི ཨ་ས་ཏོ ཧི ཨུ་པྤཱ་དེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ན ས་ཏོ, ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ནྟ་ཏོ ཙ ནེ་སཾ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་ཏི ཨུ་པྤཱ་དེ ཨ་ཝ་སྶཾ་བྷཱ་ཝཱི ནི་རོ་དྷོ་ཏི ན་ཏྠེ་ཝ ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་སོ་ཏི. སཱུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་བྷི་ཎྷ་པ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་ཏོ དུ་ཀྑ་མ་ན་ཊྛེ་ན དུ་ཀྑཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་པ་ཊི་པཱི་ལི༹་ཏ་ཏྟཱ དུ་ཀྑཱ་ཏི དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏཱི’’ཏི. ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏེ ‘‘མཱ ཛཱི་རི མཱ བྱཱ་དྷི་ཡཱི’’ཏི ཨ་ལ་བྦྷ་ན་ཏོ ན་ཏྠི ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏཱི’’ཏི. པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱཏི ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དི་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ.

ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེཏི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ. ཨེ་ཀ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ནེ་ཝཱཏི ཨེ་ཀ་ཉཱ་ཎེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ན. པ་ཊི་ཝེ་དྷོ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ས་ཡེ ནི་སྶ་ངྒ་ཙཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཾ ནི་བྦི་ཛ྄ཛྷ་ནཾ. ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཝི་ས་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཝ་བོ་དྷོ. ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ དུ་ཀྑཾ, ན ཨི་ཏོ བྷི་ཡྻོ’’ཏི པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཛཱ་ན་ན་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷོ་ཏི པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ. ཨ་ཡཾ ཡ་ཐཱ ཉཱ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟེ པ་ཙྪཱ དུ་ཀྑ་སྶ ས་རཱུ་པཱ་དི་པ་རི་ཙྪེ་དེ ས་མྨོ་ཧོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ, ན པ་ན མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ་པི ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཧི་སྶ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཧཱི་ན་སྶ པུ་ན ཨ་པྤ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ པ་ཀ་ཊྛཾ ཧཱ་ནཾ ཙ་ཛ་ནཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ, པ་ཧཱ་ན་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷོ་ཏི པ་ཧཱ་ན་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ. ཨ་ཡ་མྤི ཡེ་ན ཀི་ལེ་སེ་ན ཨ་པྤ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནེ་ན མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ས་ཏི ཙ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ, ཏ་སྶ ཀི་ལེ་ས་སྶ པ་ད་གྷཱ་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ནྟ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་སྶ་ངྒ་ཙཱ་རཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ. ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎཾ, ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ཀེ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎཾ ཨི་དཾ ཏ་ནྟི ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ག་ཧ་ཎཾ, སཱ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷོ་ཏི ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཡ་སྶ ཨཱ་ཝ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏོ ཉཱ་ཎཾ ནི་རོ་དྷཾ ཨཱ་ལ་མྦི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་སྶ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏོ ཏཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་མེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ.

བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ནཱ ཝ་ཌྜྷ་ནཱ ཙ, ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་མ་གྒེ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཊྛེ་ན, དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་སུ ཝ་ཌྜྷ་ན་ཊྛེ་ན, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. པ་ཋ་མ་མ་གྒོ་པི ཧི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟཾ པ་རི་ཛཱ་ན་ནཱ་དིཾ ཝ་ཌྜྷེ་ནྟོ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ཏ་ཏྠཱ་པི ཝ་ཌྜྷ་ན་ཊྛེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ. དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ པུ་གྒ་ལ་ནྟ་ར་སཱ་དྷ་ན་ཏོ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཊྛེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ, སཱ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་ཊི་ཝེ་དྷོ་ཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ པ་ཊི་ཝེ་དྷོ. ཨ་ཡ་མྤི ཧི ཡ་ཐཱ ཉཱ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟེ པ་ཙྪཱ མ་གྒ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དེ ས་མྨོ་ཧོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟི་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ, ཏི་ཊྛ་ཏུ ཏཱ་ཝ ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏ་མ་གྒ་དྷ་མྨཾ ཡ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟེ་སུ ཕ་ལ་དྷ་མྨེ་སུ་པི ཨ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་ཡ ཝི་ག་ཏ་ས་མྨོ་ཧོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨོ པ་ཏྟ་དྷ་མྨོ ཝི་དི་ཏ་དྷ་མྨོ པ་རི་ཡོ་གཱ་ལ༹ྷ་དྷ་མྨོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༢༩༩, ༣༥༦; མ་ཧཱ་ཝ. ༢༧, ༥༧). ཡ་ཏོ ཙ་སྶ དྷ་མྨ་ཏཱ་ས་ཉྩོ་དི་ཏཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ་ཝ་ལ་མྦི་ནི་ཡོ མ་གྒ་ཝཱི་ཐི་ཏོ པ་ར་ཏོ མ་གྒ་ཕ་ལ་པ་ཧཱི་ནཱ་ཝ་སི་ཊྛ་ཀི་ལེ་ས་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ ཧི ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཨཱ་ད་ཡོ. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ‘‘པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཀཱ་བྷི་ས་མ་ཡེ་ན ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏཱིཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱུ་ཏ་ཏ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནོ ཙ ཁོ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙེ་ན ཉཱ་ཎེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཝི་ཏ་ཎྜ་ཝཱ་དཱི པ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཙྩེ་སུ ནཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཾ, ན ཨེ་ཀཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཉྷི ཀཱ་ལེ་ན དུ་ཀྑཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཀཱ་ལེ་ན ས་མུ་ད་ཡཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཀཱ་ལེ་ན ནི་རོ་དྷཾ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏི, ཀཱ་ལེ་ན མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨེ་ཀ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཙ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. ན ཧི་དཾ ཀ་ཏྠ་ཙི དི་ཊྛ་མྤི སུ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི. སོ ཝ་ཏྟ་བྦོ – ཡ་དི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ ནཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏི, ན ཨེ་ཀཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ པ་ཙྩེ་ཀ་མྤི ས་ཙྩེ་སུ ནཱ་ན་ཀྑ་ཎེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ, ན ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ་ན, ཏ་ཐཱ ས་ཏི དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ཀ་དེ་ས་མེ་ཝ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏི པ་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ནཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡེ པ་ཋ་མ་མ་གྒཱ་དཱི་ཧི པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ནཾ ས་ཉྙོ་ཛ་ན་ཏྟ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ཀ་དེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཀ་དེ་ས་སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་ཊྛཱ་དི་ཏཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨེ་ཀ་དེ་ས་སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་དི་ཏཱ ཙ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཨ་ན་ནྟ་ར་ཕ་ལ་ཏྟཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ, ན ཙ ཏཾ ཡུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཀཱ་ལ་བྷེ་དེ་ན ཝི་ནཱ སོ ཨེ་ཝ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཙ ཨ་སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཙཱ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ.

ཨ་པི་ཙཱ་ཡཾ ནཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝཱ་དཱི ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ ‘‘མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཾ ཀིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཀི་ཙྩ་ཏོ’’ཏི? ཛཱ་ན་མཱ་ནོ ‘‘ཀི་ཙྩ་ཏོ’’ཏི ཝ་དེ་ཡྻ, ‘‘ཀི་ཙྩ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟ་སྶ ཀིཾ ནཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ་ནི་ད་སྶ་ནེ་ན ས་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཐ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ’’ཏི ཝ་དེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཏ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཝི་ཡ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་པ་རི་ཉྙཱ་ས་མུ་ཙྪེ་དཱ ན ཡུ་ཏྟཱ ཨ་ནི་སྶ་ཊ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ མ་གྒ་ད་སྶ་ནཾ. ན ཧི མ་གྒོ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཏྟཾ, མ་གྒ་ནྟ་ར་པ་རི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཡ པ་ན ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཱི་ཎི ས་ཙྩཱ་ནི ཀི་ཙྩ་ཏོ, ནི་རོ་དྷཾ ཀི་ཙྩ་ཏོ ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཙ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟ་སྶ མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ ན་ཏྠེ་ཝ ནཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཡོ བྷི་ཀྑ་ཝེ དུ་ཀྑཾ པ་སྶ་ཏི, དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡ་མྤི སོ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ན ཙེ་ཏཾ ཀཱ་ལ་ནྟ་ར་ད་སྶ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡོ ནུ ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, དུ་ཀྑཾ པ་སྶ་ཏི, དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡ་མྤི …པེ… དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནི་པ་ཊི་པ་ད་མྤི སོ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༡༡༠༠) ཨེ་ཀ་ཙྩ་ད་སྶ་ན་ས་མ་ངྒི་ནོ ཨ་ཉྙ་ས་ཙྩ་ད་སྶ་ན་ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡཾ ཏ་ད་ཏྠ་སཱ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ག་ཝ་མྤ་ཏི་ཏྠེ་རེ་ན ཨཱ་བྷ་ཏ་ཏྟཱ, པ་ཙྩེ་ཀ་ཉྩ ས་ཙྩ་ཏྟ་ཡ་ད་སྶ་ན་སྶ ཡོ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ པུ་རི་མ་དི་ཊྛ་སྶ པུ་ན ཨ་ད་སྶ་ན་ཏོ ས་མུ་ད་ཡཱ་དི་ད་སྶ་ན་མ་ཡོ་ཛ་ནི་ཡཾ སི་ཡཱ. ན ཧི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒོ ལོ་ཀི་ཡ་མ་གྒོ ཝི་ཡ ཀ་ཏ་ཀཱ་རཱི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཀ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ ཡོ་ཛ་ནེ་ན ཙ ས་བྦ་ད་སྶ་ནཾ ད་སྶ་ན་ནྟ་ར་པ་ར་མ་ནྟི ད་སྶ་ནཱ་ནུ་པ་ར་མོ སི་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ག་མ་ཏོ ཡུ་ཏྟི་ཏོ ཙ ནཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ས་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝཾ ཙེ ས་ཉྙ་ཏྟིཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨི་ཙྩེ་ཏཾ ཀུ་ས་ལཾ. ནོ ཙེ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ (ཀ་ཐཱ. ༢༧༤) ཨོ་དྷི་སོ་ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦོ་ཏི.

ནི་རོ་དྷཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོཏི ནི་རོ་དྷ་མེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ་ཏི ནི་ཡ་མོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ, ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ་ཝཱ་ཏི. ཏེ་ན ནི་རོ་དྷེ ཀི་ཙྩ་ཏོ་པི པ་ཊི་ཝེ་དྷོ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེཏི ས་ཙྩཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡེ. ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་ཏྠུ་ཀཱཏི་ཨཱ་དི ‘‘ཏཱི་ཎི ས་ཉྙོ་ཛ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ས་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཾ. ཙ་ཏཱུ་སུ ཨཱ་ས་ཝེ་སཱུཏི ཨི་དཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ན སུ་ཏྟ་ནྟ་ན་ཡེ་ན. ན ཧི སུ་ཏྟེ ཀ་ཏྠ་ཙི ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ས་ཝཱ ཨཱ་ག་ཏཱ ཨ་ཏྠི. ཡ་དི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ན ཨཱ་ས་ཝོ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ‘‘ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ སཱི་ལ་བྦ་ཏ་པ་རཱ་མཱ་སོ, ཨི་མེ ཝུ་ཙྩ་ནྟི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ས་ཝཱ ད་སྶ་ནཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ད་སྶ་ནཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤ་སྶ ཝི་ཡ པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷེ ཀི་ཙྩ་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཨི་དྷ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ ཨཱ་ས་ཝ་ས་ངྒ་ཧོ ཀ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ས་བྦོ ཨ་ཏྟ་གྒཱ་ཧོ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཚ་ནྣཾ དི་ཊྛཱི་ནཾ…པེ… ཝི་བྷ་ཏྟཱ’’ཏི. སཱ ཧི དི་ཊྛི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ ས་ནྟཱ་ནེ ཙ ཋི་ཏཾ ཨེ་ཀ་ཊྛཾ, ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏེ་ཀ་ཊྛཾ, ཨི་ཏ་རཾ པ་ཧཱ་ནེ་ཀ་ཊྛཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དི་ཊྛཱ་ས་ཝེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་ཐཱ་པཱིཏི ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན, ས་ཧ་ཛཱ་ཏེ་ཀ་ཊྛ་པ་ཧཱ་ནེ་ཀ་ཊྛ་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཝ་སེ་སཱཏི དི་ཊྛཱ་ས་ཝ་ཏོ ཨ་ཝ་སི་ཊྛཱ. ཏ་ཡོ་པི ཨཱ་ས་ཝཱཏི ཀཱ་མཱ་ས་ཝ་བྷ་ཝཱ་ས་ཝ་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ཝཱ. ཏ་ཐཱ ཧི པུ་བྦེ ‘‘ཙ་ཏཱུ་སུ ཨཱ་ས་ཝེ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ བ་ཧཱུ ཨེ་ཝེ་ཏྠ ཨཱ་ས་ཝཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ, ཏ་སྨཱ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ ‘‘ཨི་མེ ཝུ་ཙྩ་ནྟི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ས་ཝཱ ད་སྶ་ནཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི. པོ་རཱ་ཎཱ་ནནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ, ‘‘པུ་རཱ་ཏ་ནཱ་ནཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ན’’ནྟི ཙ ཝ་ད་ནྟི.

ད་སྶ་ནཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ.

ད་སྶ་ནཱ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཨཱ་ས་ཝ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

སཾ་ཝ་རཱ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཨཱ་ས་ཝ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༢. སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་ཧཱིཏི སཾ་ཝ་ར་པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་ཝི་ནོ་ད་ནེ་ཧི. ས་བྦེ་ས་མྤཱིཏི ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་ནཾ. ཨ་ཡནྟི སཾ་ཝ་རཱ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་དི་ཀ་ཐཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཧེ་ཊྛཱ ‘‘ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཝི་སོ་དྷ་ནཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏྠ’’ནྟི སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ས་ཀྐཱ ཨཱ་དི་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ, ཨ་ཐ ཁོ ས་མཱ་དི་ནྣ་སཱི་ལོ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་རོ ‘‘ས་ངྑཱ་ཡེ་ཀཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏི, ས་ངྑཱ་ཡེ་ཀཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི, ས་ངྑཱ་ཡེ་ཀཾ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏི, ས་ངྑཱ་ཡེ་ཀཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༤༨; མ. ནི. ༢.༡༦༨) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཙ་ཏུ་རཱ་པ་སྶེ་ན་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ ས་མྨ་ས་ན་ཝི་དྷིཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ མ་གྒ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨཱ་ས་ཝེ ཁེ་པེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡོ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ནི་ནྣོ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་པོ་ཎོ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་པ་བྦྷཱ་རོ, ན ཨཱ་ཡ་ཏ་ཀེ་ནེ་ཝ པ་པཱ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་མ་སྨིཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་སི་ཀྑཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཀི་རི་ཡཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་པ་ཊི་པ་དཱ, ན ཨཱ་ཡ་ཏ་ཀེ་ནེ་ཝ ཨ་ཉྙཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༨.༢༠; ཨུ་དཱ. ༤༥; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༨༥).

ཨི་དྷཱཏི ཨ་ཡཾ ཨི་དྷ-ས་དྡོ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ནྣི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སཱ་ས་ན་པ་རི་དཱི་པ་ནོ, ཨ་ཉྙ་སཱ་ས་ན་སྶ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ནོ ཙཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ’’ཏི. ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་པ་ཊི་ས་ངྑཱཏི ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ. ས་མྤ་ལི་མ་ཊྛནྟི (ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༦.༥༨) གྷཾ་སི་ཏཾ. ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་སོཏི ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་ཧ་སི་ཏ་ཀ་ཐི་ཏ་ཝི་ལོ་ཀི་ཏཱ་དི་པྤ་ཀཱ་ར་བྷཱ་ག་སོ. ཏ་ཉྷི ཨ་ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ནུ ཨ་ནུ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ‘‘ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ནི་མི་ཏྟ་གྒཱ་ཧོཏི ཨི་ཏྠི་པུ་རི་ས་ནི་མི་ཏྟཱ་དི་ཀ་སྶ ཝཱ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཝཱ ནི་མི་ཏྟ་སྶ གཱ་ཧོ. ཨཱ་དི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ན་ཡེ་ནཱཏི ཨཱ་དི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ (སཾ. ནི. ༤.༢༨; མ་ཧཱ་ཝ. ༥༤) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་ཐཱ ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ནྟི ཨི་ཏྠི་ནྡྲི་ཡཾ, ན ཨེ་ཝ་མི་དཾ, ཨི་དཾ པ་ན ཙ་ཀྑུ་མེ་ཝ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ནྟི ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡ་ནྟི. ཏི་ཏྠ་ཀཱ་ཀོ ཝི་ཡཱཏི ཏི་ཏྠེ ཀཱ་ཀོ ཏི་ཏྠ་ཀཱ་ཀོ, ན་དི་ཡཱ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏི་ཏྠེ ནི་ཡ་ཏ་ཊྛི་ཏི་ཀོ. ཨཱ་ཝཱ་ཊ་ཀ་ཙྪ་པོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

ཨེ་ཝཾ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡེ ནི་ཡ་ཏ་ཊྛཱ་ནོ སཾ་ཝ་རོ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རོ. མུ་ཊྛ་སྶ་ཙྩཾ ས་ཏི་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ. ཡ་དི་པི ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་ས་ངྑེ་ཡྻ་མྤི བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, པ་སཱ་ད་གྷ་ཊྚ་ནཱ་ཝ་ཛྫ་ནུ་པྤཱ་དཱ་ནཾ པ་ན ཨ་ནྟ་རེ དྭེ ཨེ་ཝ བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡཾ ཙི་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མོ་ཏི ཨཱ་ཧ བྷ་ཝ་ངྒེ ‘‘དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་རུ་དྡྷེ’’ཏི.

ཛ་ཝ་ན་ཀྑ་ཎེ པ་ན ས་ཙེ དུ་སྶཱི་ལྱཾ ཝཱཏི་ཨཱ་དི (ཝི་སུ་དྡྷི. ཊཱི. ༡.༡༥; དྷ. ས. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༡༣༥༢) པུ་ན ཨ་ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ཨི་དྷེ་ཝ ས་བྦཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཚ་སུ དྭཱ་རེ་སུ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ན ཧི པ་ཉྩ་དྭཱ་རེ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏོ དུ་སྶཱི་ལྱ་སཾ་ཝ་རོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི སོ མ་ནོ་དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ན, ཨི་ཏ་རོ ཚ་ནྣ་མྤི དྭཱ་རཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. མུ་ཊྛ་སྶ་ཙྩཱ་དཱི་ན་ཉྷི ས་ཏི་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ སི་ཡཱ པ་ཉྩ་དྭཱ་རེ ཨུ་པྤ་ཏྟི, ན ཏྭེ་ཝ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་བྷཱུ་ཏ་སྶ དུ་སྶཱི་ལྱ་སྶ ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཏྟི པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ཛ་ཝ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཛ་ན་ཀ་ཏྟཱ་ཏི.

ཡ་ཐཱ ཀིནྟི ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཛ་ཝ་ནེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨ་སཾ་ཝ་རོ ‘‘ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རེ ཨ་སཾ་ཝ་རོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ནི་ད་སྶ་ནཾ ཀི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ག་ར་དྭཱ་རེ ཨ་སཾ་ཝ་རེ ས་ཏི ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷཱ་ནཾ གྷ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨ་སཾ་ཝུ་ཏ་ཏཱ ཝི་ཡ ཛ་ཝ་ནེ ཨ་སཾ་ཝ་རེ ས་ཏི ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷཱ་ནཾ དྭཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨ་སཾ་ཝུ་ཏ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཉྙཱ་སཾ་ཝ་རེ ཨ་ཉྙཱ་སཾ་ཝུ་ཏ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙ་མེ་ཝ ནི་ད་སྶེ་ཏི, ན པུ་བྦཱ་པ་ར་སཱ་མ་ཉྙཾ, ཨ་ནྟོ་བ་ཧི་སཱ་མ་ཉྙཾ ཝཱ. ས་མྦ་ནྡྷོ ཙ ཛ་ཝ་ནེ་ན དྭཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཀ་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ. པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན པུ་རི་མ་ནི་པྥ་ནྣཾ ཛ་ཝ་ན་ཀཱ་ལེ ཨ་ས་ནྟ་མྤི བྷ་ཝ་ངྒཱ་དི ཕ་ལ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཱ ཙ་ཀྑཱ་དི ཝི་ཡ ས་ནྟཾ་ཡེ་ཝ ནཱ་མ. ན ཧི དྷ་ར་མཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ‘‘ས་ནྟ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་ཏི དྭཱ་ར་བྷ་ཝ་ངྒཱ་དི་ཀེ པ་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཛ་ཝ་ནཾ བཱ་ཧི་རཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ན་ག་ར་དྭཱ་ར་ས་མཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏ་ར་ཉྩ ཨ་ནྟོ་ན་ག་ར་གྷ་རཱ་དི་ས་མཱ་ནཾ. ཛ་ཝ་ན་སྶ ཧི པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ས་ཏི་པི བཱ་ཧི་ར་བྷཱ་ཝེ ཨི་ཏ་ར་སྶ ཙ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝེ ‘‘པ་བྷ་སྶ་ར་མི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙི་ཏྟཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀེ་ཧི ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ཧི ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛ’’ནྟི (ཨ. ནི. ༡.༤༩) ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཀ་དཱ་ཙི ཀ་དཱ་ཙི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ ཛ་ཝ་ན་སྶ བཱ་ཧི་ར་བྷཱ་ཝོ, ཏ་བྦི་དྷུ་ར་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨི་ཏ་ར་སྶ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝོ ཙ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཛ་ཝ་ནེ ཝཱ ཨ་སཾ་ཝ་རེ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཏ་ཏོ པ་རཾ དྭཱ་ར་བྷ་ཝ་ངྒཱ་དཱི་ནཾ ཨ་སཾ་ཝ་ར་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ན་ག་ར་དྭཱ་ར་ས་དི་སེ་ན ཛ་ཝ་ནེ་ན པ་ཝི་སི་ཏྭཱ དུ་སྶཱི་ལྱཱ་དི་ཙོ་རཱ་ནཾ དྭཱ་ར་བྷ་ཝ་ངྒཱ་དཱི་སུ མུ་ས་ནཾ ཀུ་ས་ལ་བྷ་ཎྜ་ཝི་ནཱ་ས་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨུ་པྤ་ནྣེ ཧི ཨ་སཾ་ཝ་རེ དྭཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཏ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, སོ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ་ཡེ་ཝ དྭཱ་རཱ་དཱི་ནཾ སཾ་ཝ་རཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་བཱ་ཧེ་ནྟོ་ཡེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་སཾ་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ན་ཡོ. པ་ཉྩ་དྭཱ་རེ རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེ ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཛ་ཝ་ནེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ བྷ་ཝ་ངྒཾ ཨོ་ཏི་ཎྞེ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཛ་ཝ་ནཾ ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ བྷ་ཝ་ངྒཾ ཨོ་ཏ་ར་ཏི, པུ་ན ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ དྭཱ་རེ ‘‘ཨི་ཏྠཱི པུ་རི་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ས་ཡཾ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ ཛ་ཝ་ནཾ བྷ་ཝ་ངྒཾ ཨོ་ཏ་ར་ཏི, པུ་ན ཝཱ་རེ ར་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཛ་ཝ་ནཾ ཛ་ཝ་ཏི, པུ་ན་པི ཡ་དི ཏཱ་དི་སཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨཱ་པཱ་ཐ་མཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཏཾ་ས་དི་ས་མེ་ཝ པ་ཉྩ་དྭཱ་རེ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཛ་ཝ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཛ་ཝ་ནེ དུ་སྶཱི་ལྱཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཏ་སྨིཾ ཨ་སཾ་ཝ་རེ ས་ཏི དྭཱ་ར་མྤི ཨ་གུ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ ཨ་སཾ་ཝ་ར་པ་ཀྑེ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.

སཾ་ཝ་ར་པ་ཀྑེ་པི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སཾ་ཝ་རེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པུ་གྒ་ལོ སཾ་ཝུ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པེ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱཏི ‘‘པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ’’ཏི པ་ད་ཉྩ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་བྷི་ནྣཾ ས་མཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་སུ་ནྡ་ར་ཏ་རོ ཨུ་པ་རི་པཱ་ལི༹་ཡཱ སཾ་ས་ནྡ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ནྟི ཨཱ་དེ་སོཏི ཨི་མི་ནཱ ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ས་དྡྷིཾ ཝ་ཙ་ན་ཝི་པ་ལླཱ་སོ ཀ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ནི་པཱ་ཏ་པ་དཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ. ཝི་གྷཱ་ཏ་ཀ་རཱཏི ཙི་ཏྟ་ཝི་གྷཱ་ཏ་ཀ་ར་ཎཱ ཙི་ཏྟ་དུ་ཀྑ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཱ ཙ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀི་ལེ་ས་ཧེ་ཏུ་ཀཱ དཱ་ཧཱ་ནུ་བ་ནྡྷཱ ཝི་པཱ་ཀཱ ཨེ་ཝ ཝི་པཱ་ཀ་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ. ཡ་ཐཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨཱ་ས་ཝཱ ཨ་ཉྙེ ཙ ཝི་གྷཱ་ཏ་ཀ་རཱ ཀི་ལེ་ས་ཝི་པཱ་ཀ་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ. ཨེ་ཏྠ ཙ སཾ་ཝ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡོ, སཾ་ཝ་རི་ཏ་བྦཾ, སཾ་ཝ་རོ, ཡ་ཏོ སོ སཾ་ཝ་རོ, ཡ་ཏྠ སཾ་ཝ་རོ, ཡ་ཉྩ སཾ་ཝ་ར་ཕ་ལ་ནྟི ཨ་ཡཾ ཝི་བྷཱ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀ་ཐཾ? པ་ཊི་ས་ངྑཱ ཡོ་ནི་སོ་ཏི ཧི སཾ་ཝ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡོ. ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ སཾ་ཝ་རི་ཏ་བྦཾ. སཾ་ཝ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ ས་ཏི སཾ་ཝ་རོ. ཨ་སཾ་ཝུ་ཏ་སྶཱ་ཏི སཾ་ཝ་ར་ཎཱ་ཝ་དྷི. ཨ་སཾ་ཝ་ར་ཏོ ཧི སཾ་ཝ་ར་ཎཾ. སཾ་ཝ་རི་ཏ་བྦ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན སི་དྡྷོ ཨི་དྷ སཾ་ཝ་ར་ཝི་ས་ཡོ. ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡ་ཉྷི སཾ་ཝ་ར་ཉཱ་ཎཾ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎེ སཾ་ཝ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷོ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཨཱ་ས་ཝ་ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་ཀི་ལེ་སཱ་དི་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ་བྷཱ་ཝོ ཕ་ལཾ. ཨེ་ཝཾ སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་དཱི་སུ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ས་བྦ་ཏྠེ་ཝཱཏི མ་ནོ་དྭཱ་རེ པ་ཉྩ་དྭཱ་རེ ཙཱ་ཏི ས་བྦ་སྨིཾ དྭཱ་རེ.

སཾ་ཝ་རཱ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཨཱ་ས་ཝ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

པ་ཊི་སེ་ཝ་ནཱ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཨཱ་ས་ཝ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༣. པ་ཊི་ས་ངྑཱ ཡོ་ནི་སོ ཙཱི་ཝ་རནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘‘སཱི་ཏ་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ ཡོ་ནི་སོ པ་ཊི་ས་ངྑཱ. ཨཱི་དི་སནྟི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎཾ. བྷ་ཝ་པ་ཏྠ་ནཱ་ཡ ཨ་སྶཱ་ད་ཡ་ཏོཏི བྷ་ཝ་པ་ཏྠ་ནཱ་མུ་ཁེ་ན བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ནྟ་སྶ. ཙཱི་ཝ་རནྟི ནི་ཝཱ་ས་ནཱ་དི ཡཾ ཀི་ཉྩི ཙཱི་ཝ་རཾ. པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏཱིཏི ནི་ཝཱ་ས་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི. ཡཱ་ཝ་དེ་ཝཱཏི པ་ཡོ་ཛ་ན་པ་རི་མཱ་ཎ་ནི་ཡ་མ་ནཾ. སཱི་ཏ་པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་དི་ཡེ་ཝ ཧི ཡོ་གི་ནོ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཊི་སེ་ཝ་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ. སཱི་ཏ་སྶཱཏི དྷཱ་ཏུ་ཀྑོ་བྷ་ཏོ ཝཱ ཨུ་ཏུ་པ་རི་ཎཱ་མ་ཏོ ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་སཱི་ཏ་སྶ. པ་ཊི་གྷཱ་ཏཱ་ཡཱཏི པ་ཊི་བཱ་ཧ་ན་ཏྠཾ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཝི་ཀཱ་ར་སྶ ཝི་ནོ་ད་ན་ཏྠཾ. ཨུ་ཎྷ་སྶཱཏི ཨ་གྒི་ས་ནྟཱ་པ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཨུ་ཎྷ་སྶ. ཌཾ་སཱད་ཡོ པཱ་ཀ་ཊཱ་ཡེ་ཝ. པུ་ན ཡཱ་ཝ་དེ་ཝཱཏི ནི་ཡ་ཏ་པ་ཡོ་ཛ་ན་པ་རི་མཱ་ཎ་ནི་ཡ་མ་ནཾ. ནི་ཡ་ཏ་ཉྷི པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཊི་སེ་ཝ་ན་སྶ ཧི་རི་ཀོ་པཱི་ན་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ནཾ, ཨི་ཏ་རཾ ཀ་དཱ་ཙི ཀ་དཱ་ཙི. ཧི་རི་ཀོ་པཱི་ནནྟི ས་མྦཱ་དྷ་ཊྛཱ་ནཾ. ཡ་སྨི་ཉྷི ཨ་ངྒེ ཝི་ཝ་ཊེ ཧི་རཱི་ཀུ་པྤ་ཏི ཝི་ན་སྶ་ཏི, ཏཾ ཧི་རི་ཡཱ ཀོ་པ་ན་ཏོ ཧི་རི་ཀོ་པཱི་ནཾ, ཏ་སྶ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏྠཾ ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ཏི.

པི་ཎྜ་པཱ་ཏནྟི ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨཱ་ཧཱ་རཾ. སོ ཧི པི་ཎྜོ་ལྱེ་ན བྷི་ཀྑ་ནཱ་ཡ པ་ཏྟེ པ་ཏ་ན་ཏོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ལ་དྡྷ་བྷི་ཀྑཱ་པི་ཎྜཱ་ནཾ པཱ་ཏོ ས་ནྣི་པཱ་ཏོ་ཏི ‘‘པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ནེ་ཝ ད་ཝཱ་ཡཱཏི ན ཀཱི་ལ༹་ནཱ་ཡ. ན མ་དཱ་ཡཱཏི ན བ་ལ་མ་ད་མཱ་ན་མ་ད་པུ་རི་ས་མ་ད་ཏྠཾ. ན མ་ཎྜ་ནཱ་ཡཱཏི ན ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནཾ པཱི་ཎ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ. ན ཝི་བྷཱུ་ས་ནཱ་ཡཱཏི ན ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ སོ་བྷ་ན་ཏྠཾ, ཚ་ཝི་ས་མྤ་ཏི་ཨ་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མཱ་ནི ཙ པ་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ མོ་ཧ-དོ་ས-ས་ཎྛཱ་ན-ཝ་ཎྞ-རཱ་གཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ-པ་ཧཱ་ན་ཏྠཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. པུ་རི་མཾ ཝཱ དྭ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ སཾ་ཀི་ལེ་སུ་པྤ་ཏྟི་ནི་སེ་དྷ་ན་ཏྠཾ, ཨི་ཏ་རཾ པ་ར་སྶ་པི. ཙ་ཏྟཱ་རི་པི ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ནུ་ཡོ་ག་སྶ པ་ཧཱ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཀཱ་ཡ་སྶཱཏི རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ. ཋི་ཏི་ཡཱ ཡཱ་པ་ནཱ་ཡཱཏི པ་བ་ནྡྷ་ཊྛི་ཏ་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་ན་ཏྠ་ཉྩ ཙི་ར་ཀཱ་ལ་ཊྛི་ཏ་ཏྠཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟཱ་པ་ན་ཏྠཾ. ཝི་ཧིཾ་སཱུ་པ་ར་ཏི་ཡཱཏི ཛི་གྷ་ཙྪཱ་དུ་ཀྑ་སྶ ཨུ་པ་ར་མ་ཎ་ཏྠཾ. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་གྒ་ཧཱ་ཡཱཏི སཱ་ས་ན་མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཏྠཾ. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཨི་མི་ནཱ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན. པུ་རཱ་ཎ་ཉྩ ཝེ་ད་ནཾ པ་ཊི་ཧ་ངྑཱ་མཱིཏི པུ་རཱ་ཎཾ ཨ་བྷུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཝེ་ད་ནཾ པ་ཊི་ཧ་ནི་སྶཱ་མི. ན་ཝ་ཉྩ ཝེ་ད་ནཾ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་སྶཱ་མཱིཏི ན་ཝཾ བྷུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཝེ་ད་ནཾ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་སྶཱ་མཱི་ཏི. ཏ་སྶཱ ཧི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཨཱ་ཧཱ་རཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་བྷུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཝེ་ད་ནཱ ནཱ་མ ཡ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ ཛི་གྷ་ཙྪཱ་ནི་མི་ཏྟཱ ཝེ་ད་ནཱ. སཱ ཧི ཨ་བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ བྷི་ཡྻོ བྷི་ཡྻོ པ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, བྷུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཝེ་ད་ནཱ་པི ཁུ་དཱ་ནི་མི་ཏྟཱ་ཝ ཨ་ངྒ་དཱ་ཧ་སཱུ་ལཱ་དི་ཝེ་ད་ནཱ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ. སཱ ཧི བྷུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ཝ ན ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཝི་ཧིཾ་སཱ་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ ཙེ་ཏཱ་སཾ ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཡ ཝི་སེ་སོ.

ཡཱ་ཏྲཱ ཙ མེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི ཡཱ་པ་ནཱ ཙ མེ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ་ནཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཡཱ་པ་ནཱ་ཡཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཡཱ་པ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཨི་དྷ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཡཱ་པ་ནཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏཱ་སཾ ཝི་སེ་སོ. ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏཱ ཙ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ ཙཱཏི ཨ་ཡུ་ཏྟ་པ་རི་ཡེ་ས་ན་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་པ་རི་བྷོ་ག་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏཱ, པ་རི་མི་ཏ་པ་རི་བྷོ་གེ་ན ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ. ཨ་ས་པྤཱ་ཡཱ་པ་རི་མི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ར་ཏི་ཏ་ནྡཱི་ཝི་ཛ་མྦྷི་ཏཱ་ཝི་ཉྙུ་ག་ར་ཧཱ་དི་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏཱ, ས་པྤཱ་ཡ་པ་རི་མི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཀཱ་ཡ་བ་ལ་ས་མྦྷ་ཝེ་ན ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ. ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠ་ཨུ་ད་རཱ་ཝ་དེ་ཧ་ཀ་བྷོ་ཛ་ན་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན སེ་ཡྻ་སུ་ཁ་པ་སྶ་སུ་ཁ་མི་དྡྷ་སུ་ཁཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏཱ, ཙ་ཏུ་པ་ཉྩཱ་ལོ་པ་མ་ཏྟ་ཉྙཱི་ན་བྷོ་ཛ་ནེ་ན ཙ་ཏུ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཡོ་གྱ་ཏཱ་པཱ་ད་ན་ཏོ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཉྩ ཨཱ་ལོ་པེ, ཨ་བྷུ་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀཾ པི་ཝེ;

ཨ་ལཾ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡ, པ་ཧི་ཏ་ཏྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ’’ཏི. (ཐེ་ར་གཱ. ༩༨༣);

ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ པ་ཡོ་ཛ་ན་པ་རི་གྒ་ཧོ, མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ ཙ པ་ཊི་པ་དཱ དཱི་པི་ཏཱ ཧོ་ཏི.

སེ་ནཱ་ས་ནནྟི ས་ཡ་ན་ཉྩ ཨཱ་ས་ན་ཉྩ. ཡ་ཏྠ ཧི ཝི་ཧཱ་རཱ་དི་ཀེ སེ་ཏི ནི་པ་ཛྫ་ཏི, ཨཱ་ས་ཏི ནི་སཱི་ད་ཏི, ཏཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ. ཨུ་ཏུ་པ་རི་སྶ་ཡ་ཝི་ནོ་ད་ན་པ་ཊི་ས་ལླཱ་ནཱ་རཱ་མ་ཏྠནྟི ཨུ་ཏུ་ཡེ་ཝ པ་རི་ས་ཧ་ན་ཊྛེ་ན པ་རི་སྶ་ཡོ, ས་རཱི་རཱ་བཱ་དྷ་ཙི་ཏྟ་ཝི་ཀྑེ་པ་ཀ་རོ, ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ཨུ་ཏུ ཙ སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷཱ་དི་པཱ་ཀ་ཊ་པ་རི་སྶ་ཡོ ཙ རཱ་ག་དོ་སཱ་དི་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་པ་རི་སྶ་ཡོ ཙ ཨུ་ཏུ་པ་རི་སྶ་ཡོ, ཏ་སྶ ཝི་ནོ་ད་ན་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝ་སུ་ཁ་ཏྠ་ཉྩ. ཨི་ད་ཉྩ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཊི་སེ་ཝ་ནེ ཧི་རི་ཀོ་པཱི་ན་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ནཾ ཝི་ཡ ཏ་སྶ ནི་ཡ་ཏ་པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི པུ་ན ‘‘ཡཱ་ཝ་དེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་བྷེ་ས་ཛྫ་པ་རི་ཀྑཱ་རནྟི རོ་ག་སྶ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ བྷི་ས་ཀྐ་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཏཱ་ཡ བྷེ་ས་ཛྫཾ, ཛཱི་ཝི་ཏ་སྶ པ་རི་ཝཱ་ར་ས་མྦྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ཧི པ་རི་ཀྑཱ་རོ ཙཱ་ཏི གི་ལཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་བྷེ་ས་ཛྫ་པ་རི་ཀྑཱ་རོ, ཏཾ. ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནནྟི ཛཱ་ཏཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནཾ. ཝེ་ཡྻཱ་བཱ་དྷི་ཀཱ་ནནྟི བྱཱ་བཱ་དྷ་ཏོ དྷཱ་ཏུ་ཀྑོ་བྷ་ཏོ ཙ ཏ་ནྣི་བྦ་ཏྟ་རོ་ག་ཏོ ཙ ཛཱ་ཏཱ་ནཾ. ཝེ་ད་ནཱ་ནནྟི དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ. ཨ་བྱཱ་བ་ཛ྄ཛྷ་པ་ར་མ་ཏཱ་ཡཱཏི ནི་དྡུ་ཀྑ་པ་ར་མ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ པ་ཊི་སེ་ཝཱ་མཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པེ་ནེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ན་ཝ་ཝེ་ད་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ་པཱིཏི ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨེ་ཝ ཝི་པཱ་ཀ་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཏི་བྷོ་ཛ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ལཾ་སཱ་ཊ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ན་ཝ་ཝེ་ད་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

པ་ཊི་སེ་ཝ་ནཱ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཨཱ་ས་ཝ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ནཱ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཨཱ་ས་ཝ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༤. ཁ་མོཏི ཁ་མ་ན་ཀོ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་སྶ ཙ་ལ་ནཾ ནཱ་མ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་པ་རི་ཙྩཱ་གོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ལ་ཏི ཀ་མྤ་ཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་མྤི ཨུ་ཎྷཾ ས་ཧ་ཏི, ས་ཧ་ནྟོ ཙ ན ན་གྒ་ས་མ་ཎཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ས་ཧ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ཝི་ཛ་ཧ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སྭེ་ཝ ཐེ་རོ ཝི་ཡཱ’’ཏི. བ་ཧི་ཙ་ངྐ་མེཏི ལེ་ཎ་ཏོ བ་ཧི ཙ་ངྐ་མེ. ཨུ་ཎྷ་བྷ་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ན་ར་ཀ་གྒི་ཨུ་ཎྷ་བྷ་ཡེ་ནེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝཱི་ཙི་མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ’’ཏི, ཏ་མྤི ‘‘མ་ཡཱ ཨ་ནེ་ཀ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏཾ, ཨི་དཾ པ་ན ཏ་ཏོ མུ་དུ་ཏ་ར’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ. ཨ་གྒི་ས་ནྟཱ་པོ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ སཱུ་རི་ཡ་ས་ནྟཱ་པ་སྶ པ་ར་ཏོ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ.

པ་རི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལོ་ཧ་མ་སྨཱིཏི ས་བྦ་ཐཱ་པི ‘‘ཝི་སུ་དྡྷ་སཱི་ལོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི མ་ར་ཎཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་མཱུ་ལི་ཀཾ པཱི་ཏིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སི. ས་ཧ པཱི་ཏུ་པྤཱ་དཱཏི ཕ་ར་ཎ་པཱི་ཏི་ཡཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ན ས་ཧེ་ཝ. ཝི་སཾ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱཏི པཱི་ཏི་ཝེ་གེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཏཾ ད་ཊྛ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ བྷ་སྶི་ཏྭཱ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ས་པྤེ་ན ད་ཊྛ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ. ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཾ ལ་བྷི་ཏྭཱཏི ‘‘པཱི་ཏི་མ་ན་སྶ ཀཱ་ཡོ པ་སྶ་མྦྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༤༦༦; ༣.༣༥༩; སཾ. ནི. ༥.༣༧༦; ཨ. ནི. ༣.༩༦; ༡༡.༡༢) ན་ཡེ་ན ས་མཱ་དྷཱ་ནཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ.

པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ས་ནྟོ་སོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཙ ཨཱ་ར་མི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨཱ་རཱ་མོ ཨ་སྶཱ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྟོ་ས་བྷཱ་ཝ་ནཱ་རཱ་མོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ པ་ཙྩ་ཡ…པེ… རཱ་མ་ཏཱ, ཏཱ་ཡ. མ་ཧཱ་ཐེ་རོཏི ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རོ ཐེ་རོ. ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཏ་ད་ཏྠཾ ཉཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མཱ་ནཾ པ་ཐོ་ཏི ཝ་ཙ་ན་པ་ཐོ.

ཨ་སུ་ཁ་ཊྛེ་ན ཝཱ ཏི་བྦཱ. ཡ་ཉྷི ན སུ་ཁཾ, ཏཾ ཨ་ནི་ཊྛཾ ‘‘ཏི་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཝཾ་ས་བྷཱ་ཝོཏི ‘‘ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ཛཱ་ཏི་ཡོ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་མཱ་ཧ. མུ་ཧུ་ཏྟེ་ན ཁ་ཎེ་ཝ ཝཱ་ཏེ ཧ་ད་ཡཾ ཕཱ་ལེ་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷེ་ཡེ་ཝ. ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱིཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི.

ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨུ་ཎྷེ་ན ཕུ་ཊྛ་སྶ སཱི་ཏཾ པ་ཏྠ་ཡ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་བྦ་ཏྠ ཨུ་ཎྷཱ་དི་ནི་མི་ཏྟཾ ཀཱ་མཱ་ས་ཝུ་པྤ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, སཱི་ཏཾ ཝཱ ཨུ་ཎྷཾ ཝཱ ཨ་ནི་ཊྛ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཏྟ་གྒཱ་ཧེ ས་ཏི ཨ་ཏྟ་ནི་ཡ་གྒཱ་ཧོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ སཱི་ཏཾ ཨུ་ཎྷ་ནྟི གཱ་ཧོ དི་ཊྛཱ་ས་ཝོ’’ཏི. སཱི་ཏཱ་དི་ཀེ ཨུ་པ་ག་ཏེ ས་ཧ་ནྟཱི ཁ་མ་ནྟཱི ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་རི ཝཱ་སེ་ནྟཱི ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཝཱ་སེ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. ན ནི་ར་སྶ་ཏཱིཏི ན ཝི་དྷུ་ན་ཏི. ཡོ ཧི སཱི་ཏཱ་དི་ཀེ ན ས་ཧ་ཏི, སོ ཏེ ནི་ར་སྶ་ནྟོ ཝི་དྷུ་ན་ནྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི.

ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ནཱ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཨཱ་ས་ཝ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནཱ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཨཱ་ས་ཝ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༥. ཨ་ཧཾ ས་མ་ཎོཏི (ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༦.༥༨) ‘‘ཨ་ཧཾ ས་མ་ཎོ, ཀིཾ མ་མ ཛཱི་ཝི་ཏེ་ན ཝཱ མ་ར་ཎེ་ན ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱཏི གཱ་མ་པྤ་དེ་སཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་དི་ཉྩ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ. པ་ཊི་ཀྐ་མ་ཏཱིཏི ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ས་མཱི་པ་ག་མ་ན་ཏོ ཨ་པ་ཀྐ་མ་ཏི. ཀ་ཎྚ་ཀཱ ཡ་ཏྠ ཏི་ཊྛ་ནྟི, ཏཾ ཀ་ཎྚ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་མ་ནུ་སྶ་དུ་ཊྛཱ་ནཱིཏི ཨ་མ་ནུ་སྶ་ས་ཉྩཱ་རེ་ན དཱུ་སི་ཏཱ་ནི, ས་པ་རི་སྶ་ཡཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མཱ་ནནྟི ས་མཾ, ཨ་ཝི་ས་མ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཀཱ་སི ཝཱ ཏཱ་དི་སཾ ཨ་ནཱ་ཙཱ་རཾ.

སཱི་ལ་སཾ་ཝ་ར་ས་ངྑཱ་ཏེ་ནཱཏི ‘‘ཀ་ཐཾ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནཾ སཱི་ལ’’ནྟི ཡ་དེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨ་པི་ཙ ‘‘ཙ་ཎྜཾ ཧ་ཏྠིཾ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དི་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་མྤི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཱ་ནུ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཙཱ་ར་སཱི་ལ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནཱ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཨཱ་ས་ཝ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཝི་ནོ་ད་ནཱ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཨཱ་ས་ཝ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༦. ཨི་ཏི་པཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན, ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ས་མུ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ་པི ལོ་བྷཱ་དི་ས་ཧ་ག་ཏ་ཏྟཱ་པི ཀུ་ས་ལ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ་པཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཨ་ཡཾ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨ་ཀུ་ས་ལོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སཱ་ཝ་ཛྫོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ཀུ་ས་ལོཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཾ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི, དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀོཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཾ. ཨ་ཏྟ་བྱཱ་བཱ་དྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ ཨ་ན་དྷི་ཝཱ་ས་ནཾ ནཱ་མ པུ་ན ཏཱ་དི་ས་སྶ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནཾ, ཏཾ པ་ན་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ ཝི་ནོ་ད་ནཾ བྱ་ནྟི་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ན་བྷཱ་ཝ་ག་མ་ན་ནྟི ཙ ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ན་དྷི་ཝཱ་སེ་ནྟོ ཀིཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་ཧཱ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་མེ་ཝ, ན ས་མུ་ཙྪེ་དོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝི་ནོ་དེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ.

ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐོཏི ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཙ ཀཱ་མ་ས་ཧ་ག་ཏོ ཝི་ཏ་ཀྐོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་མ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཏ་ཀྐོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀཱ་མ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོཏི ཧི ཀཱ་མ་རཱ་ག་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཀཱ་མེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན པ་ཊི་བ་དྡྷོ ཙ. ཨུ་པྤ་ནྣུ་པྤ་ནྣེཏི ཏེ་སཾ པཱ་པ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཝ་ཏྠཱ་ག་ཧ་ཎཾ ཝཱ ཀ་ཏཾ སི་ཡཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝཱ. ཏེ་སུ པ་ཋ་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ནྣ་མ་ཏྟེ’’ཏི, ས་མྤ་ཏི་ཛཱ་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ བྱཱ་པ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཏ་ཀྑ་ཏྟུ་མྤི ཨུ་པྤ་ནྣེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཉཱ་ཏི་ཝི་ཏ་ཀྐོཏི ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཉཱ་ཏ་ཡོ སུ་ཁ་ཛཱི་ཝི་ནོ ས་མྤ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ གེ་ཧ་སྶི་ཏ་པེ་མ་ཝ་སེ་ན ཉཱ་ཏ་ཀེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝི་ཏ་ཀྐོ. ཛ་ན་པ་ད་ཝི་ཏ་ཀྐོཏི ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཛ་ན་པ་དོ སུ་བྷི་ཀྑོ ས་མྤ་ནྣ་ས་སྶོ ར་མ་ཎཱི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ གེ་ཧ་སྶི་ཏ་པེ་མ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཛ་ན་པ་དཾ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝི་ཏ་ཀྐོ. ཨུ་ཀྐུ་ཊི་ཀ་པྤ་དྷཱ་ནཱ་དཱི་ཧི དུ་ཀྑེ ནི་ཛྫི་ཎྞེ ས་མྤ་རཱ་ཡེ ཨ་ཏྟཱ སུ་ཁཱི ཧོ་ཏི ཨ་མ་རོ་ཏི དུ་ཀྐ་ར་ཀཱ་རི་ཀཱ་ཡ པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཨ་མ་ར་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཏ་ཀྐོ, ཏཾ ཝཱ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པ་དི་ཊྛི་ས་ཧ་ག་ཏོ ཨ་མ་རོ ཙ སོ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཙཱ་ཏི ཨ་མ་ར་ཝི་ཏ་ཀྐོ. པ་རཱ་ནུ་དྡ་ཡ་ཏཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོཏི པ་རེ་སུ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ་དཱི་སུ ས་ཧ་ན་ནྡི་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཨ་ནུ་དྡ་ཡ་ཏཱ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀོ གེ་ཧ་སྶི་ཏ་པེ་མེ་ན པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ. ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་སི་ལོ་ཀ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོཏི ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་ལཱ་བྷེ་ན ཙེ་ཝ ས་ཀྐཱ་རེ་ན ཙ ཀི་ཏྟི་ས་དྡེ་ན ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ. ཨ་ན་ཝ་ཉྙ་ཏྟི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོཏི ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ མཾ པ་རེ ན ཨ་ཝ་ཛཱ་ནེ་ཡྻུཾ, ན ཧེ་ཊྛཱ ཀ་ཏྭཱ མ་ཉྙེ་ཡྻུཾ, པཱ་སཱ་ཎ་ཙྪ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ག་རུཾ ཀ་རེ་ཡྻུ’’ནྟི ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝི་ཏ་ཀྐོ.

ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཀཱ་མ་ས་ངྐ་པྤ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཀཱ་མ་ས་ངྐ་པྤ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཙ ཀཱ་མ་ནཱ་ཀཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐོ པ་ནེ་ཏྠ ཀཱ་མཱ་ས་ཝོ’’ཏི. ཏ་བྦི་སེ་སོཏི ཀཱ་མཱ་ས་ཝ་ཝི་སེ་སོ, རཱ་ག་ས་ཧ་ཝུ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ཀེ ཝི་ནོ་དེ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ན་ཏོ ནཱི་ཧ་ར་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་ནོ་ད་ནཾ, ཝཱི་རི་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱི་རི་ཡ་སཾ་ཝ་ར་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཝི་ནོ་ད་ནེ་ནཱ’’ཏི.

ཝི་ནོ་ད་ནཱ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཨཱ་ས་ཝ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཨཱ་ས་ཝ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༧. ‘‘ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ཏཱ ཝི་ཛྫཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡོ པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༡༨༧) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝི་ཛྫཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱི་ནཾ ཨ་ན་དྷི་ག་མོ ཏ་ཏོ ཙ ས་ཀ་ལ་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟི ཨ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ, ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ནི་སཾ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨུ་པ་རི་མ་གྒ་ཏྟ་ཡ་ས་མ་ཡ་ས་མྦྷཱུ་ཏཱཏི དུ་ཏི་ཡཱ་དི་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཛཱ་ཏཱ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ དུ་ཏི་ཡ་མ་གྒཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་ནུ ཙ ཏེ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ ཨེ་ཝ, ཀ་སྨཱ ཝི་སེ་ས་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི? ན་ཡི་དཾ ཝི་སེ་ས་ནཾ, ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦཾ པ་ནེ་ཏཾ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ ཨེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཏེ ཙ ཁོ ཨུ་པ་རི་མ་གྒ་ཏྟ་ཡ་ས་མ་ཡ་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཏི. བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ་སུ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏྠནྟི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཛྷཱ་ན་མ་གྒ་ཕ་ལ་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ་སུ ས་མྨོ་ཧཱ་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ. མི་སྶ་ཀ་ན་ཡེ་ན ཧི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ་སུ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་སུ ཏ་ད་ངྒཱ་དི་ཝི་ཝེ་ཀ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ད་ཡོ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ན ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ་སུ ས་མྨོ་ཧོ ན ཧོ་ཏི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ས་མྨ་དེ་ཝ པ་ཀཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ཨི་དྷ པ་ནཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ, ཨི་མ་སྨིཾ ཝཱ ཨ་དྷི་ཀཱ་རེ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ན་ཡོ ཨེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་གྒ་སྶ ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ.

ཨཱ་དི་པ་དཱ་ནནྟི (ཨ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༤༡༨) ‘‘ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཝཱ་ཀྱེ ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ པ་དཱ་ནཾ. ཨ་ཏྠ་ཏོཏི ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ད་ཏྠ་ཏོ. ལ་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་ཧཱིཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ར་ས་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ཀ་མ་ཏོཏི ཨ་ནུ་པུ་བྦི་ཏོ. ཨ་ནཱུ་ནཱ་དྷི་ཀ་ཏོཏི ཏཱ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཏོ. ཝི་བྷཱ་ཝི་ནཱཏི ཝི་ཉྙུ་ནཱ.

ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེཏི ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་པ་དེ. ས་ར་ཎ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན. ཙི་ར་ཀ་ཏཱ་དི་བྷེ་དཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཋཱ་ནཾ, ཨ་ནི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཝཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨུ་ད་ཀེ ཨ་ལཱ་བུ ཝི་ཡ པི་ལ་ཝི་ཏྭཱ ག་ནྟུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ པཱ་སཱ་ཎ་སྶ ཝི་ཡ ནི་ཙྩ་ལ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཋ་པ་ནཾ སཱ་ར་ཎཾ ཨ་ས་མྨུ་ཊྛ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་པི་ལཱ་པ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཧེ་ཏཾ མི་ལི་ནྡ་པ་ཉྷེ. བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོཏི བྷ་ཎྜ་གོ་པ་ཀོ. ཨ་པི་ལཱ་པེ ཀ་རོ་ཏི ཨ་པི་ལཱ་པེ་ཏི. ཐེ་རེ་ནཱཏི ནཱ་ག་སེ་ན་ཏྠེ་རེ་ན. ས་མྨོ་ས་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀཾ ཀི་ཙྩཾ ཨ་ས་མྨོ་སོ, ན ས་མྨོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ. གོ་ཙ་རཱ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱཏི ཀཱ་ཡཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ.

བོ་དྷི་ཡཱ དྷ་མྨ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ, ཨ་ངྒོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝོ, བོ་དྷི་སྶ ཝཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཨ་ངྒོ ཀཱ་ར་ཎཾ. པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༡) –

‘‘ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ. ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ. ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ. ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ. ལཱི་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ. ཀཱ་མ་སུ་ཁཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ. ས་བྦཱ་ཀུ་ས་ལཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ, ས་བྦ་ལོ་ཀི་ཡ་ཀུ་ས་ལཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ’’ཏི –

ཝུ་ཏྟེ་སུ པ་ཀཱ་རེ་སུ ཨི་དྷ ཨ་ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡཱ ཧི ཨ་ཡཾ བོ་དྷཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི པ་ད་སྶ པ་ཊི་བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ལེ་ས་ས་ནྟཱ་ན་ནི་དྡཱ་ཡ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི. ཏཾ པ་ན པ་ཊི་བུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་ཙྩཱ་ནཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷོ, ནི་བྦཱ་ན་སྶེ་ཝ ཝཱ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཛྷཱ་ན་ངྒ་མ་གྒ་ངྒཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ ཨ་ངྒཱ་ནི ཨེ་ཝ ཛྷཱ་ན་མ་གྒཱ, ན ཨ་ངྒ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ན་ངྒ་ར་ཐ་ངྒཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡཱཏི ཨེ་ཏེ་ན པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.

བོ་དྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱཏི ཨི་དཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠོ ཨ་ངྒ-ས་དྡོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི བོ་དྷི་ཡོ, བོ་དྷི་ཡོ ཨེ་ཝ ཨ་ངྒཱ་ཏི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ’’ཏི. ཨ་ནུ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱིཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཾ བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཱ་ན་ཉྩ ས་ཙྩཱ་ནཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. པ་ཊི་བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱིཏི ཀི་ལེ་ས་ནི་དྡཱ་ཡ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ན་ཏོ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ པ་ཊི་མུ་ཁཾ བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱིཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྨཱ ཙ བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ས་གྒཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་དཱི་པ་ན་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. བོ་དྷི-ས་དྡོ ཧི ས་བྦ་ཝི་སེ་ས་ཡུ་ཏྟཾ བུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ སཱ་མ་ཉྙེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ.

ཝི་ཙི་ནཱ་ཏཱིཏི ‘‘ཏ་ཡི་དཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝཱི་མཾ་ས་ཏི. ཨོ་བྷཱ་ས་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་སྶ ས་མྨོ་ཧ་སྶ ཝི་དྡྷཾ་ས་ནཾ ཡ་ཐཱ ཨཱ་ལོ་ཀོ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་སྶ. ཡ་སྨིཾ དྷ་མྨེ ས་ཏི ཝཱི་རོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, སོ དྷ་མྨོ ཝཱི་ར་བྷཱ་ཝོ. ཨཱི་ར་ཡི་ཏ་བྦ་ཏོཏི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཏོ. ཀོ་ས་ཛྫ་པ་ཀྑ་ཏོ པ་ཏི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ པ་གྒ་ཎྷ་ནཾ པ་གྒ་ཧོ. ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ནཾ ཨ་ནུ་བ་ལ་པྤ་དཱ་ནཾ. ཨོ་སཱི་ད་ནཾ ལ་ཡཱ་པ་ཏྟི, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ནོ་སཱི་ད་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. པཱི་ཎ་ཡ་ཏཱིཏི ཏ་པྤེ་ཏི ཝ་ཌྜྷེ་ཏི ཝཱ. ཕ་ར་ཎཾ པ་ཎཱི་ཏ་རཱུ་པེ་ཧི ཀཱ་ཡ་སྶ བྱཱ་པ་ནཾ. ཏུ་ཊྛི ནཱ་མ པཱི་ཏི. ཨུ་ད་གྒ་བྷཱ་ཝོ ཨོ་ད་གྱཾ, ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་ཀྑི་པ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ད་ར་ཐ་པ་སྶ་མྦྷ་ན་ཏོཏི ཀཱ་ཡ་ད་ར་ཐ་སྶ ཙི་ཏྟ་ད་ར་ཐ་སྶ ཙ པ་སྶ་མྦྷ་ན་ཏོ ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏོ. ཀཱ་ཡོ་ཏི ཙེ་ཏྠ ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ ཁ་ནྡྷཱ. ད་ར་ཐོ སཱ་ར་མྦྷོ, དུ་ཀྑ་དོ་མ་ན་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཱ་དི་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ, ཏ་པྤ་དྷཱ་ནཱ་ནཾ ཝཱ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་དྡྷ་ཙྩཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝོ ད་ཊྛ་བྦོ, ཨེ་ཝ་ཉྩེ་ཏྠ པ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་པ་རི་པྥ་ནྡ་ན་སཱི་ཏི་བྷཱ་ཝོ ད་ཊྛ་བྦོ ཨ་སཱ་ར་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘པ་སྶ་དྡྷོ ཀཱ་ཡོ ཨ་སཱ་ར་དྡྷོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༥༢).

ས་མཱ་དྷཱ་ན་ཏོཏི ས་མྨཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་དྷཱ་ན་ཏོ ཋ་པ་ན་ཏོ. ཨ་ཝི་ཀྑེ་པོ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཏཱ, ཡེ་ན ས་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི, སོ དྷ་མྨོ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པོ་ཏི. ཨ་ཝི་སཱ་རོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨེ་ཝ ཨ་ཝི་ས་ར་ཎ་ས་བྷཱ་ཝོ. ས་མྤི་ཎྜ་ནཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནཾ ནྷཱ་ནཱི་ཡ་ཙུ་ཎྞཱ་ནཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ. ཙི་ཏྟ་ཊྛི་ཏི་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོཏི ‘‘ཙི་ཏྟ་སྶ ཋི་ཏཱི’’ཏི (དྷ. ས. ༡༡) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་བ་ནྡྷ་ཋི་ཏི་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ནོ. ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ན་ཏོཏི ཨུ་དཱ་སཱི་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སཱཏི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ཨུ་པེ་ཀྑཱ. ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟེ དྷ་མྨེ པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑ་ཏི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཏོ ཨི་ཀྑ་ཏི ཏ་དཱ་ཀཱ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཊི་ས་ངྑཱ ས་ནྟི་ཊྛ་ནཱ ག་ཧ་ཎེ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཏཱ’’ཏི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཀི་ཙྩཱ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ས་ངྑཱ་རུ་པེ་ཀྑཱ ཝུ་ཏྟཱ. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་ཀ་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་མཾ པ་ཝ་ཏྟ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ ས་མ་ཝཱ་ཧི་ཏཱ. ཨ་ལཱི་ནཱ་ནུ་དྡྷ་ཏ་པྤ་ཝ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ ཨཱུ་ནཱ་དྷི་ཀ་ཏཱ་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཀྑ་པཱ་ཏཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྡ་ནྟཱི ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཀྑ་པཱ་ཏུ་པ་ཙྪེ་ད་ར་སཱ’’ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ན་མེ་ཝ མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ.

ས་བྦ་སྨིཾ ལཱི་ན་པ་ཀྑེ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཀྑེ ཙ ཨ་ཏྠི་ཀཱ པ་ཏྠ་ནཱི་ཡཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ཏི ས་བྦ་ཏྠི་ཀཱ, ཏཾ ས་བྦ་ཏྠི་ཀཾ. ས་མཱ་ན་ཀྑ་ཎ་པ་ཝ་ཏྟཱི་སུ ས་ཏྟ་སུ་པི ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ་སུ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཀ་མ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཝ་ཏྟ་བྦེ་སུ ཡཾ ཀི་ཉྩི པ་ཋ་མཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶེ་ཝ པ་ཋ་མཾ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ས་བྦེ་སཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་བྦེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི. ས་བྦེ་སནྟི ཙ ལཱི་ནུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཀྑི་ཀཱ་ནཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་བྦེ་པི ས་བྦེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཏི.

‘‘ཀ་སྨཱ ས་ཏྟེ་ཝ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི ཙོ་ད་ཀོ ས་དྡྷཱ་ལོ་བྷཱ་དཱི་ན་མྤི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་ས་ངྐ་ཏི, ཨི་ཏ་རོ ས་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ལཱི་ནུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ས་བྦ་ཏྠི་ཀ་ཏོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ལཱི་ན་སྶཱཏི ཨ་ཏི་སི་ཐི་ལ་ཝཱི་རི་ཡ་ཏཱ་དཱི་ཧི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝཱི་ཐིཾ ཨ་ནོ་ཏ་རི་ཏྭཱ སཾ་ཀུ་ཊི་ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ. ཏ་དཱ ཧི པ་སྶ་དྡྷི་ས་མཱ་དྷི་ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ ན བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཉྷི ཨེ་ཏེ་ཧི ཨ་ལླ་ཏི་ཎཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཡ པ་རི་ཏྟོ ཨ་གྒི དུ་སྶ་མུ་ཊྛཱ་པི་ཡཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་རི་སོ པ་རི་ཏྟཾ ཨ་གྒིཾ ཨུ་ཛྫཱ་ལེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་སྶ, སོ ཏ་ཏྠ ཨ་ལླཱ་ནི ཙེ་ཝ ཏི་ཎཱ་ནི པ་ཀྑི་པེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༥.༢༣༤). དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ་ཝཱི་རི་ཡ་པཱི་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ པ་ན བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ, སུ་ཀྑ་ཏི་ཎཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཡ པ་རི་ཏྟོ ཨ་གྒི ལཱི་ནཾ ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཏེ་ཧི སུ་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཡཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་སྨི་ཉྩ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་དཱི་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཨ་ཏྠི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ…པེ… པཱི་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ…པེ… སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༢༣༢). ཏ་ཏྠ ས་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ…པེ… དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ད་ཡོ བྷཱ་ཝེ་ཏི ནཱ་མ.

ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་སྶཱཏི ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཙྩཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡ་ཏཱ་དཱི་ཧི སཱི་ཏི་བྷཱ་ཝ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནོ་ཏི་ཎྞ་ཏཱ་ཡ, ཏ་དཱ དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ་ཝཱི་རི་ཡ་པཱི་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ ན བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཉྷི ཨེ་ཏེ་ཧི སུ་ཀྑ་ཏི་ཎཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཡ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷོ དུ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ཡཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པུ་རི་སོ མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷཾ ནི་བྦཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་སྶ, སོ ཏ་ཏྠ སུ་ཀྑཱ་ནི ཙེ་ཝ ཏི་ཎཱ་ནི པ་ཀྑི་པེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༥.༢༣༤). པ་སྶ་དྡྷི་ས་མཱ་དྷི་ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ པ་ན བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ, ཨ་ལླ་ཏི་ཎཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཡ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷོ ཨུ་དྡྷ་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཏེ་ཧི སུ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ཡཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་སྨི་ཉྩ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠཱ་པི ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་སྶ་དྡྷི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་དཱི་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཨ་ཏྠི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་ཡ་པ་སྶ་དྡྷི ཙི་ཏྟ་པ་སྶ་དྡྷི…པེ… ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༢༣༢). ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་སྶ པ་སྶ་དྡྷི་ཨཱ་ད་ཡོ ཨུ་པྤ་ནྣ་པུ་བྦཱ, ཏཾ ཨཱ་ཀཱ་རཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་ཐཱ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ནྟོ་ཝ པ་སྶ་དྡྷི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ད་ཡོ བྷཱ་ཝེ་ཏི ནཱ་མ. ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ པ་ན ས་བྦ་ཏྠ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རོ. སོ ཧི ཙི་ཏྟཾ ལཱི་ན་པ་ཀྑི་ཀཱ་ནཾ པ་སྶ་དྡྷི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ལ་ཡཱ་པ་ཏྟི་ཏོ, ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཀྑི་ཀཱ་ན་ཉྩ དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་པཱ་ཏ་ཏོ ར་ཀྑ་ཏི, ཏ་སྨཱ སོ ལོ་ཎ་དྷཱུ་པ་ནཾ ཝི་ཡ ས་བྦ་བྱ་ཉྫ་ནེ་སུ ས་བྦ་ཀ་མྨི་ཀ་ཨ་མ་ཙྩོ ཝི་ཡ ཙ རཱ་ཛ་ཀི་ཙྩེ་སུ ས་བྦ་ཏྠ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཏི་ཉྩ ཁྭཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་བྦ་ཏྠི་ཀཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༢༣༤).

ཉ་ཏྭཱ ཉཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི (སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༡༢༩) ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝ་ཌྜྷི ནཱ་མ ཝེ་པུ་ལླཾ བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝོ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཛ་ནེ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་བྷིཝུ་དྡྷིཾ པཱ་པེ་ནྟོ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏི. ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཱཏི ཝི་ཝི་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. ཡོ ཧི ཝི་ཝེ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏོ ཝི་ཝི་ཙྩ་ཏི, ཡཾ ཝི་ཝི་ཙྩི་ཏྭཱ ཋི་ཏཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨི་དྷ ཝི་ཝི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ‘‘ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་སུ པུ་རི་མོ ཝི་ཝེ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏོ ཝི་ཝི་ཙྩ་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཝི་ཝེ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཝི་ཝི་ཙྩ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་མ་ངྒཱི དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧོ ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝི་ཝི་ཙྩ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཝི་ཝེ་ཀོ་ཏི ག་ཧི་ཏོ. ཨི་ཏ་རོ ས་བྦ་སོ ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཝི་ཝི་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨིཾ དྷ་མྨ་པུ་ཉྫེ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ ཝི་ཝི་ཙྩ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཝི་ཝི་ཙྩ་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཝི་ཝེ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨི་ཏ་རཾ པ་ན ཏ་ནྣི་ནྣ་ཏཱ་ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཧཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་ཝེ་ཀེ ནི་སྶི་ཏ’’ནྟི. ཡ་ཐཱ ཝཱ ཝི་ཝེ་ཀ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཛྷཱ་ནཾ ‘‘ཝི་ཝེ་ཀ་ཛ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཝི་ཝེ་ཀ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒོ ‘‘ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏོ’’ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ནི་སྶ་ཡ་ཊྛོ ཙ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ས་ཏི་པི པུ་བྦཱ་པ་ར་བྷཱ་ཝེ ‘‘པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ས་མུ་པྤཱ་ད་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་བྷི་ནྣ་དྷ་མྨཱ་དྷཱ་རཱ ནི་སྶ་ཡ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཝཱཏི ཝི་ཝེ་ཀོ ཨེ་ཝ. ཝི་ཝེ་ཀོ ཧི པ་ཧཱ་ན་ཝི་ན་ཡ་ཝི་རཱ་ག་ནི་རོ་དྷཱ ཙ ས་མཱ་ན་ཏྠཱ.

ཏ་ད་ངྒ་ས་མུ་ཙྪེ་ད་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏ་ཏཾ ཝ་ཏྭཱ པ་ཊི་པ་སྶ་དྡྷི་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ་ནཾ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ནཾ ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. བྷཱ་ཝི་ཏ་བྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་སྶ ཧི ཡེ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦཱ ཕ་ལ་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ, ཏེ་སཾ ཀི་ཙྩཾ པ་ཊི་པ་སྶ་དྡྷི་ཝི་ཝེ་ཀོ. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོཏི ‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ཙྪི་ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི མ་ཧ་ནྟ་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ. ཡ་དི་པི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ ས་ངྑཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཙི་ཏྟཾ, ས་ངྑཱ་རེ་སུ པ་ན ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ སུ་ཊྛུ དི་སྭཱ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑེ ནི་བྦཱ་ནེ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏ་ཏཱ དཱ་ཧཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ སཱི་ཏ་ནི་ནྣ་ཙི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ཡ. ན པ་ཊི་སི་དྡྷཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀེ་སུ ཀ་སི་ཎཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ཛྷཱ་ནེ་སུ ས་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡ་ཏྟཱ. ཨ་ནུ་དྡྷ་ར་ནྟཱ པ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཝི་ཡ བོ་དྷི་ཡཱ མ་གྒ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཛྷཱ་ནཾ ན ཧོ་ཏི, ནཱ་པི ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀཾ ཀཱ་ར་ཎཾ, ན ཙ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཝི་ཡ ཛྷཱ་ན་ཀི་ཙྩ་སྶ ནི་ཊྛཱ་ནཾ མ་གྒོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ན ཨུ་དྡྷ་ར་ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀ་སི་ཎ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟཱ་ནི ཨཱ་རུ་པྤཱ་ནི་པི ག་ཧི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ་ནི. ཏཱ་ནི་པི ཧི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀཱ་ནི ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཱ་ནི ཙ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ཏ་ནྣི་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ད་གྒེ་ན ཧི ནི་བྦཱ་ན་ནི་ནྣ་ཏཱ, ཏ་ད་གྒེ་ན ཕ་ལ་ནི་ནྣ་ཏཱ་པི སི་ཡཱ. ‘‘ཀུ་དཱ་སྶུ ནཱ་མཱ་ཧཾ ཏ་དཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ’’ནྟི (མ. ནི. ༡.༤༦༥) ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་མྤེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ སཱ་དྷ་ཀཾ.

ཝོ་སྶ་གྒ-ས་དྡོ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཏྠོ པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཏྠོ ཙཱ་ཏི ཝོ་སྶ་གྒ་སྶ དུ་ཝི་དྷ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཝོ་སྶ་ཛྫ་ན་ཉྷི པ་ཧཱ་ནཾ, ཝི་སྶ་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་རཱ་ས་ངྐ་པ་ཝ་ཏི ཙ, ཏ་སྨཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན, མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་པ་ཀྑ་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ ཝོ་སྶ་གྒོ, ཏ་ཐཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ ཏ་ནྣི་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན, མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཝི་སྶ་ཊྛ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝོ་སྶ་གྒོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཏ་ད་ངྒ་ས་མུ་ཙྪེ་ད་པ་ཀཱ་རེ་ན ཏ་ནྣི་ནྣ་ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་པ་ཀཱ་རེ་ན ཙ. པུ་བྦེ ཝོ་སྶ་གྒ-པ་ད་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཀ་ལེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ’’ཏི. པ་རི་ཎ་མ་ནྟཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ, པ་རི་ཎ་ཏཾ མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ. པ་རི་ཎཱ་མོ ནཱ་མ པ་རི་པཱ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་པ་ཙྩ་ནྟཾ པ་རི་པ་ཀྐ་ཉྩཱ’’ཏི. པ་རི་པཱ་ཀོ ཙ ཨཱ་སེ་ཝ་ན་ལཱ་བྷེ་ན ཨཱ་ཧི་ཏ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་སྶ ཀི་ལེ་ས་སྶ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏུཾ ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ པ་ཀྑ་ནྡི་ཏུཾ ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་ས་བྷཱ་ཝོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ས ན་ཡོཏི ཡྭཱ་ཡཾ ‘‘ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ ཝུ་ཏྟོ, སེ་སེ་སུ དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་ས ན་ཡོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ ནེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

ཨེ་ཝཾ ཨཱ་དི་ཀ་མྨི་ཀཱ་ནཾ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ་སུ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏྠཾ མི་སྶ་ཀ་ན་ཡཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་དྷ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ པ་ནཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ས་བྦཱ་ས་ཝ་སུ་ཏྟ་ནྟེ. མ་གྒོ ཨེ་ཝ ཝོ་སྶ་གྒ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མཱི བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་གྒ་སྶ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཉྩ ཁོཏི ས་ཏི་ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཾ. ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཏོཏི ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏོ.

དི་ཊྛཱ་ས་ཝ་སྶ པ་ཋ་མ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ ‘‘ཏ་ཡོ ཨཱ་ས་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་པི ཨ་ན་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡཱ་ནཾ ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ. ས་ཏི་པི ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ནཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན མ་གྒ་བྷཱ་ཝེ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ས་མྦོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ མ་གྒ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་གྒ་ཏྟ་ཡ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ་ཏི པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ ‘‘བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ག་ཎྷ་ནྟོ ‘‘མ་གྒ་ཏྟ་ཡ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.

བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཨཱ་ས་ཝ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢༨. ཐོ་མེ་ནྟོཏི ཨཱ་ས་ཝ་པྤ་ཧཱ་ན་སྶ སུ་དུ་ཀྐ་ར་ཏྟཱ ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ དུ་ཀྐ་ར་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཏཾ ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝ་ནྟོ. ཨ་སྶཱཏི པ་ཧཱི་ནཱ་ས་ཝ་བྷི་ཀྑུ་ནོ. ཨཱ་ནི་སཾ་སནྟི ཏ་ཎྷཱ་ཙྪེ་དཱ་དི་དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཨུ་དྲ་ཡཾ. ཨེ་ཏེ་ཧི པ་ཧཱ་ནཱ་དི་སཾ་ཀི་ཏྟ་ནེ་ཧི. ཨུ་སྶུ་ཀྐཾ ཛ་ནེ་ནྟོཏི ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨ་སྶཱ་མི་ནཱ་པི ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝ་ནཱི་ཡཾ མ་ཧཱ་ནི་སཾ་ས་ཉྩ ཨཱ་ས་ཝ་པྤ་ཧཱ་ན་ནྟི ཏ་ཏྠ ཨཱ་ད་ར་ས་ཧི་ཏཾ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ. ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ པ་ཧཱི་ནཱཏི ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཧཱི་ནཱ ཨེ་ཝ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན ཨ་པྤ་ཧཱི་ནེ་སུ་ཡེ་ཝ པ་ཧཱི་ན་ས་ཉྙཱི’’ཏི.

ས་བྦ-ས་དྡེ་ན ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ, ཨཱ་ས་ཝ་སཾ་ཝ་རཱ་ན་ཉྩ ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན དུ་ཏི་ཡ་པ་ཋ་མ་ཝི་ཀ་པྤཱ་ནཾ བྷེ་དོ ད་ཊྛ་བྦོ. ད་སྶ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱཏི པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ པ་རི་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི་ཡཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི, ཨ་ས་མྨོ་ཧ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མུ་སྶ་ཡོ ཀཱ་ཡོ, ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཝཱ.

ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི ཨ་ཏྠཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ, ན ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏཾ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ་ཏི པཱི་ཏི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་མ་ནཱ་ཏི ས་ཀ་མ་ནཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏུ་ཊྛ་མ་ནཱ’’ཏི. ཨ་ཏྟ་མ་ནཱཏི ཝཱ པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶེ་ཧི ག་ཧི་ཏ་མ་ནཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏེ་ཧི ག་ཧི་ཏ་ཏཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶེ་ཧི ཝཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་མ་ནཱ’’ཏི. ཡ་དེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ན ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏྟཱ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཙཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ས་བྦཱ་ས་ཝ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

༣. དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༩. ཏ་སྨཱ ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱཏི ཡ་སྨཱ སུ་ཏྟ་ནྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ཏི, ཡ་སྨཱ ཙ་སྶ དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་ད་སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ ནི་ཀྑེ་པོ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ནི་ཀྑེ་པཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ, ཀ་ཐེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རེཏི (སཾ. ནི. ཊཱི. ༢.༢.༦༣) ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཀེ་ཙི, ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རེ ཝཱ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཨ་པ་རེ. ཡཱ ཧི ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་ནི་མི་ཏྟཾ ཏ་དཱ བྷི་ཀྑཱུ་སུ པ་ཙྩ་ཡ་བཱ་ཧུ་ལླི་ཀ་ཏཱ ཛཱ་ཏཱ, ཏཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟིཾ ཀ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་མཾ དེ་སེ་སཱི་ཏི. ཡ་མ་ཀ་མ་ཧཱ་མེ་གྷོཏི ཧེ་ཊྛཱ་ཨོ་ལ་མྦ་ན་ཨུ་པ་རི་ཨུ་གྒ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཏ་པ་ཊ་ལོ ས་ཧ་སྶ་པ་ཊ་ལོ ཡུ་ག་ལ༹་མ་ཧཱ་མེ་གྷོ. ཏི་ཊྛ་ནྟི ཙེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏི ཀ་ཏྠ་ཙི ནི་བ་དྡྷ་ཝཱ་སཾ ཝ་ས་ནྟེ, ཙཱ་རི་ཀཾ པ་ན ག་ཙྪ་ནྟེ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནྟི ཙ. བྷི་ཀྑཱུ་ན་མྤི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ ཏ་ཏོ བྷི་ཡྻོ་པི པཱུ་རི་ཏ་དཱ་ན་པཱ་ར་མི་ས་ཉྩ་ཡ་ཏྟཱ ཏ་དཱ མ་ཧཱ་ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རོ ཨུ་པྤ་ཛྫཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ་པཱི’’ཏི.

ས་ཀྐ་ཏོཏི ས་ཀྐཱ་ར་པྤ་ཏོ. ག་རུ་ཀ་ཏོཏི ག་རུ་ཀཱ་ར་པྤ་ཏྟོ. མཱ་ནི་ཏོཏི བ་ཧུ་མ་ཏོ མ་ན་སཱ པི་ཡཱ་ཡི་ཏོ ཙ. པཱུ་ཛི་ཏོཏི མཱ་ལཱ་དི་པཱུ་ཛཱ་ཡ ཙེ་ཝ ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡཱ་བྷི་པཱུ་ཛཱ་ཡ ཙ པཱུ་ཛི་ཏོ. ཨ་པ་ཙི་ཏོཏི ཨ་པ་ཙཱ་ཡ་ན་པྤ་ཏྟོ. ཡ་སྶ ཧི ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡེ ས་ཀྐ་ཏྭཱ་པི ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏེ པ་ཎཱི་ཏ་པ་ཎཱི་ཏེ ཨུ་པ་ནེ་ནྟི, སོ ས་ཀྐ་ཏོ. ཡ་སྨིཾ ག་རུ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཏེ དེ་ནྟི, སོ ག་རུ་ཀ་ཏོ. ཡཾ མ་ན་སཱ པི་ཡཱ་ཡ་ནྟི བ་ཧུ་མ་ཉྙ་ནྟི ཙ, སོ བ་ཧུ་མ་ཏོ. ཡ་སྶ ས་བྦ་མེ་ཏཾ པཱུ་ཛཱ་ཝ་སེ་ན ཀ་རོ་ནྟི, སོ པཱུ་ཛི་ཏོ. ཡ་སྶ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ན་པ་ཙྩུ་ཊྛཱ་ན་ཉྫ་ལི་ཀ་མྨཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ར་མ་ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟི, སོ ཨ་པ་ཙི་ཏོ. བྷ་ག་ཝ་ཏི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ ཙ ལོ་ཀོ ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན…པེ… པ་རི་ཀྑཱ་རཱ་ན’’ནྟི. ལཱ་བྷ་གྒ་ཡ་ས་གྒ་པ་ཏྟནྟི ལཱ་བྷ་སྶ ཙ ཡ་ས་སྶ ཙ ཨ་གྒཾ ཨུ་ཀྐཾ་སཾ པ་ཏྟཾ.

པ་ཙྩ་ཡཱ ཙཱི་ཝ་རཱ་ད་ཡོ ག་རུ་ཀཱ་ཏ་བྦཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི པ་ཙྩ་ཡ་ག་རུ་ཀཱ, ཨཱ་མི་ས་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཙྩ་ཡེ་སུ གི་དྡྷཱ ག་དྷི་ཏཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ བ་ཧུ་ལ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣཱ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་བཱ་ཧུ་ལི་ཀཱ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ་པི པཱ་ཀ་ཊཱ ཨ་ཧོ་སི པ་ཀ་ཏི་ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་པཱ་ཀ་ཊ་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་ཙི་ནྟཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ས་ཧོ་ཏྟ་པྤ་ཉཱ་ཎཾ དྷ་མྨ་སཾ་ཝེ་གོ, ཨི་དྷ པ་ན སོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ལཱ་བྷ་ག་རུ་ཏཱ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་མ་ཎ་དྷ་མྨ་ཝུ་ཏྟཱིཏི ས་མ་ཎ་དྷ་མྨ་ཀ་ར་ཎཾ. སཱཏི དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་ད་དེ་ས་ནཱ. པ་ཊི་བི་མྦ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་ཀཱ་ཡ་སྶ ད་སྶ་ན་ཡོ་གྒོ ཨཱ་དཱ་སོ་ཏི ས་བྦ་ཀཱ་ཡི་ཀ་ཨཱ་དཱ་སོ.

པི་ཏུ-དཱ་ཡཾ, ཏེ་ན དཱ་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཏོ ལ་དྡྷ་བྦཾ ཨ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་དི་ཡ་ནྟཱི་ཏི དཱ་ཡཱ་དཱ, པུ་ཏྟཱ. ཏ་ཉྩ ལོ་ཀེ ཨཱ་མི་ས་མེ་ཝ, སཱ་ས་ནེ པ་ན དྷ་མྨོ་པཱི་ཏི ཏ་ཏྠ ཡཾ སཱ་ཝ་ཛྫཾ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཉྩ, ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ, ཡཾ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཉྩ, ཏ་ཏྠ བྷི་ཀྑཱུ ནི་ཡོ་ཛེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཝོ་ཙ ‘‘དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཱ མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷ་ཝ་ཐ, མཱ ཨཱ་མི་ས་དཱ་ཡཱ་དཱ’’ཏི. དྷ་མྨ་སྶ མེ དཱ་ཡཱ་དཱཏི མ་མ དྷ་མྨ་སྶ ཨོ་གཱ་ཧི་ནོ, དྷ་མྨ་བྷཱ་ག་བྷཱ་གི་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘དྷ་མྨ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་སྶེ་ཝ སཱ་མི་ནོ’’ཏི (མ. ནི. ཨ་ཊྛ.༡.༢༩). ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་དྷ་མྨོཏི ཨ་སཾ་ཀི་ལེ་སི་ཀཱ་ནུ་ཏྟ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན དྷ་མྨ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ནི་དྡྷཱ་རི་ཏ་དྷ་མྨོ. པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཏི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཉཱ་པེ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ལེ་སོ, ལེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝཱ. ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་དྷ་མྨོ མ་གྒ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་པཱ་ཡ་པ་ཏ་ནཱ་དི་ཏོ ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཝཱ་ར་ཎ་ཏོ. ཨི་ཏ་རོ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པ་རི་ཡཱ་ཡ་དྷ་མྨོ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ ཨ་པཱ་ཡ་དུ་ཀྑ་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་པཱ་ཏ་ན་ཏོ པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཝཱ་ར་ཎ་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཧི ལོ་ཀི་ཡཾ ཀུ་ས་ལཾ དཱ་ན་སཱི་ལཱ་དི ཝི་ཝ་ཊྚཾ ཨུ་དྡི་སྶ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏཾ, ཨ་ཡཾ ཏཾ ཨ་ས་མྤཱ་དེ་ནྟ་མྤི ཏཾ ས་མྤཱ་པ་ཀ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡ་དྷ་མྨོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏཾ ཝ་ཊྚཾ ཨུ་དྡི་སྶ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏཾ, ཡཾ ཏ་ཎྷཱ་དཱི་ཧི ས་ཝི་སེ་སཾ ཨཱ་མ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨཱ་མི་ས་ནྟི ལོ་ཀེ པཱ་ཀ་ཊཾ ཨ་ཙྪཱ་ད་ན་བྷོ་ཛ་ནཱ་དི, ཏ་སྶ, ཏཾ་ས་དི་ས་སྶ ཙ ཕ་ལ་ཝི་སེ་ས་སྶ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་མི་ས་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཾ པ་ནི་དཾ…པེ… ཨི་དཾ པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་མི་སཾ ནཱ་མཱ’’ཏི.

‘‘ས་ཀ་ལ་མེ་ཝ ཧི་དཾ, ཨཱ་ན་ནྡ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཡ་དི་དཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༢, ༣) ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི ཨ་དྷི་ག་ཏོ་པི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨོ ས་ཏྠུ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་དྷ་མྨོ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཡེ་ཝ ས་ནྟ་ཀོ’’ཏི. སཱ་ཝ་ཀཱ་ན་ཉྷི དྷ་མྨ་དི་ཊྛི་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ་པི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ པ་ར་ཏོ་གྷོ་སོ ཙ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ་དྷཱི་ནོ་ཏི ཏེ་ཧི པ་ཊི་ཝི་དྡྷོ་པི དྷ་མྨོ དྷ་མྨ་སྶཱ་མི་ནོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་སྶ མ་གྒ་སྶཱཏི ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ན་ནྟ་ར་དྷཱ་ན་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཡཱ་ཝ ཨི་མ་སྨཱ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དཱ ཨ་ས་མྦོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ན ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ. ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱཏི ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏཱ. ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ མ་གྒ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟ་ནཾ, ན པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཝི་ཡ ས་ས་ནྟཱ་ནེ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ པ་ར་ས་ནྟཱ་ནེ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ས་ཉྫཱ་ཏ་སྶ མ་གྒ་སྶ ས་ཉྫ་ནེ་ཏཱ,ཨ་ན་ཀྑཱ་ཏ་སྶ མ་གྒ་སྶ ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཡི་དཾ མ་གྒ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ནཾ ས་ཉྫཱ་ན་ན་ཉྩ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཛཱ་ན་ན་ཉྙེ་ཝ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་གྒ་ཉྙཱུ མ་གྒ་ཝི་དཱུ’’ཏི. ཨ་ཀྑཱ་ནཾ པ་ན་སྶ སུ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་གྒ་ཀོ་ཝི་དོ’’ཏི. ས་ཏྠཱ་རཱ ཡ་ཐཱ་ག་ཏཾ མ་གྒཾ ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི མ་གྒཱ་ནུ་གཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ཏཾ མ་གྒཾ སུ་ཊྛུ ཨ་དྷི་ག་མ་ན་ཏོ. པ་ཙྪཱ པ་ར་ཏོ ས་མྨཱ ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཨཱ་ག་ཏཱ པ་ཊི་པ་ནྣཱ་ཏི པ་ཙྪཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ.

ཛཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དི་བྷེ་དཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ནྟ་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཏོ. པ་སྶཾ པ་སྶ་ཏཱིཏི ཏ་ཐཱ པ་སྶི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ པ་སྶ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཛཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི་ཡེ་ཝ. ན ཧི པ་དེ་ས་ཉཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ ས་བྦཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཛཱ་ནཱ་ཏི. པ་སྶཾ པ་སྶ་ཏཱིཏི དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུ བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑུ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཙ་ཀྑཱུ་ཧི པ་སྶི་ཏ་བྦཾ པ་སྶ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨ་ཐ ཝཱ ཛཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙེ ས་ཝི་པ་ལླཱ་སཱ ཀཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་དི་ནོ ཛཱ་ན་ནྟཱ་པི ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ན་ནྟི, ན ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ. བྷ་ག་ཝཱ པ་ན པ་ཧཱི་ན་ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཏྟཱ ཛཱ་ན་ནྟོ ཛཱ་ནཱ་ཏི་ཡེ་ཝ, དི་ཊྛི་ད་སྶ་ན་སྶ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝཱ པ་སྶ་ནྟོ པ་སྶ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙ་ཀྑུ་བྷཱུ་ཏོཏི པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་མ་ཡ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཙ པ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་ཏྟེ་སུ ཙ ཏ་དུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ ད་སྶ་ན་པ་རི་ཎཱ་ཡ་ཀ་ཊྛེ་ན ལོ་ཀ་སྶ ཙ་ཀྑུ ཝི་ཡ བྷཱུ་ཏོ. ཉཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏོཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཙ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. དྷ་མྨཱ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡཱ, བྲ་ཧྨཱ མ་གྒོ, ཏེ་ཧི ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ, ཏེ་སཾ་ཝཱ པ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ, ལོ་ཀ་སྶ ཙ ཏ་དུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ ‘‘དྷ་མྨ་བྷཱུ་ཏོ,བྲ་ཧྨ་བྷཱུ་ཏོ’’ཏི ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཝ་ཏྟཱཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟཱ. ཙི་རཾ ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི པ་ཝ་ཏྟཱ. ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་ནྣེ་ཏཱཏི དྷ་མྨ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ར་མ་ཏྠཾ ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏཱ, པཱ་པ་ཡི་ཏཱ ཝཱ. ཨ་མ་ཏ་སྶ དཱ་ཏཱཏི ཨ་མ་ཏཾ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཾ ས་ཏྟེ་སུ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ ཨ་མ་ཏཾ ད་དཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་མ་ཏ་སྶ དཱ་ཏཱ. བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་སྶཱ་མཱི.

‘‘ཡཱ ཙ ནི་བྦཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟི, ས་བྦ་མེ་ཏེ་ན ལ་བྦྷ་ཏི;

སུ་ཁོ ཝི་པཱ་ཀོ པུ་ཉྙཱ་ནཾ, ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. (པེ་ཊ་ཀོ. ༢༣);

ནི་བྦཱ་ན་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ, ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་དཱ་ཡ་ཀོ’’ཏི –

ཨེ་ཝ་མཱ་དིཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ བྷི་ཀྑཱུ དཱ་ནཱ་དི་པུ་ཉྙཱ་ནཾ ཝི་ཝ་ཊྚ་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་ཏཾ ཛཱ་ན་ནྟི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་རི་ཡཱ་ཡ་དྷ་མྨོ་པི…པེ… པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཨེ་དི་སཾ པ་རི་བྷུ་ཉྩི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཀ་པྤི་ཡ་སྶ ཙ ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་ནཱ པ་ཊི་གྒ་ཧོ་པི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཀུ་ཏོ པ་རི་བྷོ་གོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡཱ་མི་ས་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་མི་ས་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟ་ཀ་བྷཱ་ཝོ པ་རི་ཡཱ་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ཏ་བྦྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ དཱི་པི་ཏོ. ཏ་དེ་ཝ སཱ་མི་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་སྨཱཏི ཨ་ཏྟཱ་དྷཱི་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་ཏྟཱ ཙ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ དྷ་མྨཱ་མི་སེ.

པ་ཙྩ་ཡཱ ཙཱི་ཝ་རཱ་ད་ཡོ པ་ར་མཱ པཱ་པུ་ཎི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་ཏྟ་མ་མ་རི་ཡཱ་དཱ ཨེ་ཏ་སྶ ན ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ད་ཡོ ཙཱ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་པ་ར་མོ, ལཱ་བྷ་ག་རཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཎྷུ་པྤཱ་དེ་སཱུཏི ‘‘ཙཱི་ཝ་ར་ཧེ་ཏུ ཝཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནོ ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ན་ཨི་ཏི་བྷ་ཝཱ་བྷ་ཝ་ཧེ་ཏུ ཝཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ་ནོ ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༡༡; ཨ. ནི. ༤.༩; ཨི་ཏི་ཝུ. ༡༠༥) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ ཏ་ཎྷུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ. ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ས་ནྟུ་ཊྛི་ས་ལླེ་ཁ་པ་ཝི་ཝེ་ཀཱ་ད་ཡོ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ད་ཡོ.

ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨོ་ཝཱ་དེ, ཏེ་སུ ཝཱ དྷ་མྨ་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀེ་སུ བྷི་ཀྑཱུ་སུ. བྷ་ཝི་སྶ་ཏི ཝཱ ཡེ་སཾ ཏ་ཏྠཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཀྑེ ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨོ་ཝཱ་དེ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཨཱ་མི་ས་དཱ་ཡཱ་ད་ཏཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཨ་ན་ཏྠཱ་ནུ་པྤཱ་ད་སྶ དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་ད་ཏཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨཱ་ཀ་ངྑཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་མི་སེ ཨུ་པ་ཀྑ་ལི་ཏཱ་ནནྟི ཨཱ་མི་ས་ཧེ་ཏུ ཝི་པྤ་ཊི་པ་ནྣཱ་ནཾ. ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལེཏི ཀ་སྶ་པ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ. ཀ་པི་ལ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཝ་ཏྠུ ཀ་པི་ལ་སུ་ཏྟེ་ན, ‘‘ས་ངྒྷཱ་ཊི་པི་ཨཱ་དི་ཏྟཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ལ་ཀྑ་ཎ་སུ་ཏྟེ་ན (སཾ. ནི. ༢.༢༡༨) ཙ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་མི་ས་ག་རུ་ཀོ ཨ་པྤ་གྒྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀཱུ་ཊ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ ཝི་ཡ ནི་ཏྟེ་ཛོ ས་མ་ཎ་ཏེ་ཛེ་ན ཨ་ནུ་ཛྫ་ལ་ཏོ ནི་བྦུ་ཏ་ངྒཱ་རོ ཝི་ཡ ནི་པྤ་བྷོ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏོཏི པ་ཙྩ་ཡ་ག་རུ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝི་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཙི་ཏྟོཏི ཝི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་མཱ་ན་སོ, ས་ལླེ་ཁ་ཝུ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཱཏི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཏེ་ན ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘མཱ ཨཱ་མི་ས་དཱ་ཡཱ་དཱ’’ཏི པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ད་སྶི་ཏོ. ཏ་ཐེ་ཝ ཙ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ་ནི་སཾ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་སུ་པི ད་སྶི་ཏོ, ཏ་ཐཱ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་ད་ཏཱ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ. ཨ་པ་དི་སི་ཏ་བྦཱཏི ཧེ་ཊྛཱ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི. ཨཱ་དི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཨཱ-ཀཱ་རོ མ་རི་ཡཱ་ད་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་ད་ཏཱ་ཝི་དྷུ་རེ་ན ཨཱ་མི་ས་དཱ་ཡཱ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན, ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཝཱ ཨཱ་དི་ཡཾ ཝི་ཝེ་ཙ་ནཾ ཝི་ཉྙཱུ་ཧི ཝི་སུཾ ཀ་ར་ཎཾ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་སྶ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་སུཾ ཀཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཉྙཱུ་ཧི གཱ་ར་ཡ྄ཧཱ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཐཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.