༥. ཨ་ན་ངྒ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༧. ཨཱ་ཡ་སྨཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟོཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ, ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ‘‘བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ས་བྦཾ སུ་ཏྟཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ན་ངྒ་ཎ་སུ་ཏྟ’’ནྟི. ཏ་སྶ ཀོ ནི་ཀྑེ་པོ? ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. པ་རེ་ཧི ཨ་ན་ཛ྄ཛྷི་ཊྛོ་ཡེ་ཝ ཧི མ་ཧཱ་ཐེ་རོ ཨི་མཾ དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི. ཀེ་ཙི པ་ནཱ་ཧུ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩེ བྷི་ཀྑཱུ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ཙི་ཏྟེ དི་སྭཱ ཏེ་སཾ ཙི་ཏྟ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཱ་ཡ ཙེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནཱ་ཡ ཙ ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ར་དྡྷཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་སུ་ཏྟེ་སཱུཏི ཡ་ཐཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་ན་ངྒ་ཎ་སུ་ཏྟེ, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏོ པ་རེ་སཱུ་ཏི ས་བྦེ་སུ་པི སུ་ཏྟེ་སུ ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ན་ཨ་པུ་བྦ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཨེ་ཝ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དོཏི ག་ཎ་ནེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ནཾ. ཨི་ད་ཉྷི ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑ་མ་ཧཱ་ར་ཛ་ཀྑ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷེ ས་ཏྟེ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཨ་ཏྠ་ཉྙུ་ཏཱ་ན་ཏྠ་ཉྙུ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན དྭི་དྷཱ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ’’ཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ. ཝ་ཛྫཱི་པུ་ཏྟ་ཀཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་དཱི་ཏི ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཏྟཱ, ཨ་ཡ་ཉྩ དེ་ས་ནཱ་ན་ཡོ ས་ཏྠུ ནི་སྶཱ་ཡ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ས་མྨུ་ཏི་པ་ར་མ་ཏྠ་དེ་ས་ནཱ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཏ་ཏྠ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༡༧༠) ས་མྨུ་ཏི་ཡཱ དེ་ས་ནཱ ས་མྨུ་ཏི་དེ་ས་ནཱ, པ་ར་མ་ཏྠ་སྶ དེ་ས་ནཱ པ་ར་མ་ཏྠ་དེ་ས་ནཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ས་མྨུ་ཏི་པ་ར་མ་ཏྠ་དེ་ས་ནཱ་སུ, ན ས་མྨུ་ཏི་པ་ར་མ་ཏྠེ་སུ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ས་མྨུ་ཏི་དེ་ས་ནཱ, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ པ་ར་མ་ཏྠ་དེ་ས་ནཱ’’ཏི. ཏ་ཏྲི་དཾ ས་མྨུ་ཏི་པ་ར་མ་ཏྠཱ་ནཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ – ཡ་སྨིཾ བྷི་ནྣེ, བུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝི་ནི་བྦྷོ་གེ ཝཱ ཀ་ཏེ ན ཏཾ་ས་མ་ཉྙཱ, སཱ གྷ་ཊ་པ་ཊཱ་དི་པྤ་བྷེ་དཱ ས་མྨུ་ཏི, ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པ་ར་མ་ཏྠོ. ན ཧི ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཕུ་ས་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝེ ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ཏྠ རཱུ་པཱ་དི་དྷ་མྨཾ ས་མཱུ་ཧ་ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པུ་གྒ་ལ་ཝོ་ཧཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་གྒ་ལོ་ཏི ས་མྨུ་ཏི་དེ་ས་ནཱ’’ཏི. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཡ་ཝ་ནྟོ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ ན ནི་ཙྩཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི པ་ར་མ་ཏྠ་དེ་ས་ནཱ’’ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི. ན་ནུ ཁ་ནྡྷ་དེ་ས་ནཱ་པི ས་མྨུ་ཏི་དེ་ས་ནཱ་ཝ. ཁ་ནྡྷ་ཊྛོ ཧི རཱ་ས་ཊྛོ, ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཊྛོ ཝཱ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཨ་ཡཾ པ་ན ཁ་ནྡྷ་ས་མ་ཉྙཱ ཕ་སྶཱ་དཱི་སུ ཏ་ཛྫཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཝི་ཡ པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ནྣི་སྶ་ཡཱ ཏ་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་ཏ་རཱ, པུ་གྒ་ལ་ས་མ་ཉྙཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ན དཱུ་རེ་ཏི པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཁ་ནྡྷ་སཱི་སེ་ན ཝཱ ཏ་དུ་པཱ་དཱ་ནཱ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ. ན་ནུ ཙ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ ས་བྦེ་པི ས་མྨུ་ཏི་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ དེ་ས་ནཾ ཨཱ་རོ་ཧ་ནྟི, ན ས་མུ་ཁེ་ནཱ་ཏི ས་བྦཱ་པི དེ་ས་ནཱ ས་མྨུ་ཏི་དེ་ས་ནཱ་ཝ སི་ཡཱ་ཏི? ན་ཡི་ད་མེ་ཝཾ དེ་སེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཝི་བྷཱ་ག་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ, ན ཙ ས་དྡོ ཀེ་ན་ཙི པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟེ་ན ཝི་ནཱ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི.
ས་མྨུ་ཏི་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱཏི ‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཏྟ་ནྟ་པོ ཧོ་ཏི ཨ་ཏྟ་པ་རི་ཏཱ་པཱ་ནུ་ཡོ་ག་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༢.༤༡༣; པུ. པ. ༡༠.༢༥ མཱ་ཏི་ཀཱ) ས་མྨུ་ཏི་མུ་ཁེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ དེ་ས་ནཾ སུ་ཏ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎུ་པྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན སུ་ཏྭཱ. ཨ་ཏྠཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱཏི ཏ་ད་ནུ་སཱ་རེ་ན ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ས་ཧ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ མ་གྒེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ. མོ་ཧཾ པ་ཧཱ་ཡཱཏི ཏ་དེ་ཀ་ཊྛེ་ཧི ཀི་ལེ་སེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ མོ་ཧཾ པ་ཛ་ཧི་ཏྭཱ. ཝི་སེ་སནྟི ནི་བྦཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཉྩ ཝི་སེ་སཾ. ཏེ་སནྟི ཏཱ་དི་སཱ་ནཾ ཝི་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ. པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘པ་ཉྩི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༥.༤༧༢-༤༧༤) པ་ར་མ་ཏྠ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན. སེ་སཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་ན་ཡེ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་ས་མེ་ཝ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྶཾ ས་མྨུ་ཏི་ཝ་སེ་ན པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཙ དེ་ས་ནཱ་ཡཾ. དེ་ས་བྷཱ་སཱ་ཀུ་ས་ལོཏི ནཱ་ནཱ་དེ་ས་བྷཱ་སཱ་སུ ཀུ་ས་ལོ. ཏི་ཎྞཾ ཝེ་དཱ་ནནྟི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ, ཏི་ཎྞཾ ཝེ་དཱ་ནཾ སི་པྤ་ག་ནྠཱ་ན་མྤཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ སི་པྤུ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྷི པ་ར་ཏོ ཝ་ཀྑ་ཏི. སི་པྤཱ་ནི ཝཱ ཝེ་ད་ནྟོ་ག་དྷེ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཏི་ཎྞཾ ཝེ་དཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཋི་ཏཱ་ནི, ན ཀ་ཏྠ་ཙི ས་ནྣི་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཝེ་དཱ་ན་མྤི ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ དཱི་པེ་ནྟོ ‘‘གུ་ཡ྄ཧཱ ཏ་ཡཱི ནི་ཧི་ཏཱ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི’’ཏི མི་ཙྪཱ་ཝཱ་དཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ དེ་ས་བྷཱ་སཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ནཱ་ནཱ་དེ་ས་བྷཱ་སཱ.
པ་ར་མོ ཨུ་ཏྟ་མོ ཨ་ཏྠོ པ་ར་མ་ཏྠོ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝོ. ལོ་ཀ་ས་ངྐེ་ཏ་མ་ཏྟ་སི་དྡྷཱ ས་མྨུ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ ས་མྨུ་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཡ ས་ཙྩ་ཏཱ་ཏི་ཨཱ་ཧ ‘‘ལོ་ཀ་ས་མྨུ་ཏི་ཀཱ་ར་ཎཱ’’ཏི, ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ་ཡ ཧི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སེ་ན ཝི་ནཱ ཉཱ་པ་ནཱ ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ སུ་ཏ་སྶ སཱ་ཝ་ནཱ ཝི་ཡ ན མུ་སཱ ཨ་ན་ཏི་དྷཱ་ཝི་ཏ་བྦ་ཏོ ཏ་སྶཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཛ་ན་པ་ད་ནི་རུ་ཏྟིཾ ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སེ་ཡྻ, ས་མ་ཉྙཾ ནཱ་ཏི་དྷཱ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༣༣༢). དྷ་མྨཱ་ནནྟི ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. བྷཱུ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཱཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ས་མྨུ་ཏིཾ ཝོ་ཧ་ར་ནྟ་སྶཱཏི ‘‘པུ་གྒ་ལོ ས་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཾ ཀ་ཐེ་ནྟ་སྶ.
ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་དཱི་པ་ན་ཏྠནྟི ལོ་ཀ་པཱ་ལ་ན་ཀི་ཙྩེ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་དྷ་མྨེ ཀི་ཙྩ་ཏོ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ. ཏེ་ས་ཉྷི ཀི་ཙྩཾ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ་ཡེ་ཝ པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ ཏཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཡ་སྨི་ཉྷི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ ཀ་མྨཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཏཾ་ས་ནྟཱ་ནེ ཨེ་ཝ ཏ་སྶ ཕ་ལ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཀ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནཱ་སོ ཨ་ཀ་ཏཱ་ག་མོ ཝཱ ན་ཏྠཱི་ཏི སཱ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཀ་ཐཱ་ཡ དཱི་པེ་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ཧི ས་ཏྟེ་ཧི ཀཱ་ཏ་བྦཱ པུ་ཉྙཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཏྟ་པུ་རི་ས་ཀཱ་རོཔི ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཏོ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཀ་ཐཱ་ཡ དཱི་པེ་ཏ་བྦོ.
ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་དཱི་པ་ན་ཏྠནྟི ཙུ་ཏི་ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཕ་ལཾ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ནཱ་མ, ཏ་སྨིཾ ཨ་ན་ནྟ་རེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ནི, ཏ་ནྣི་བྦ་ཏྟ་ནེ་ན ཨ་ན་ནྟ་ར་ཀ་ར་ཎ་སཱི་ལཱ་ནི, ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཝཱ་ཏི ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡཱ་ནི, མཱ་ཏུ་གྷཱ་ཏཱ་དཱི་ནི, ཏེ་སཾ དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. ཏཱ་ནི་པི ཧི ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཏོ ‘‘མཱ་ཏ་རཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༤༢༣) པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཀ་ཐཱ་ཡ དཱི་པེ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཏ་ཐཱ ‘‘སོ མེ་ཏྟཱ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ ཨེ་ཀཾ དི་སཾ ཕ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༥༥༦; ༣.༣༠༨; མ. ནི. ༡.༧༧; ༢.༣༠༩; ༣.༢༣༠; ཝི་བྷ. ༦༤༢, ༦༤༣) ‘‘སོ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི ཨེ་ཀ་མྤི ཛཱ་ཏི’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༢༤༤, ༢༤༥; མ. ནི. ༡.༡༤༨, ༣༨༤, ༤༣༡; པཱ་རཱ. ༡༢) ‘‘ཨ་ཏྠི ད་ཀྑི་ཎཱ དཱ་ཡ་ཀ་ཏོ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ནོ པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༣.༣༨༡) ཙ པ་ཝ་ཏྟཱ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ད་ཀྑི་ཎཱ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཀ་ཐཱ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཀ་ཐཱ་ཡ དཱི་པེ་ཏ་བྦཱ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ. ‘‘ཨ་ཊྛ པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལཱ (སཾ. ནི. ༡.༢༤༩), ན ས་མ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟོ པུ་གྒ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པུ. པ. ༡) ཙ པ་ར་མ་ཏྠཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ་པི ལོ་ཀ་ས་མྨུ་ཏི་ཡཱ ཨ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏྠཾ པུ་གྒ་ལ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་སི. ཨེ་ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏཾ ས་བྦཾ ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ན་མྤི པ་ན ཨེ་ཝཾ དེ་ས་ནཱ སུ་ཁཱ་ཝ་ཧཱ ཧོ་ཏི.
མ་ཧཱ་ཛ་ནོཏི ལོ་ཀི་ཡ་མ་ཧཱ་ཛ་ནོ. ན ཛཱ་ནཱ་ཏི གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གཱ་བྷཱ་ཝེ་ན དྷ་མྨ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཨ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎེ་ན. ཏ་ཏྠ ‘‘ཀིཾ ནཱ་མེ་ཏཾ, ཀ་ཐཾ ནཱ་མེ་ཏ’’ནྟི སཾ་ས་ཡ་པ་ཀྑ་ནྡ་ཏཱ་ཡ ས་མྨོ་ཧཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཝི་རུ་དྡྷཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ས་ཏྟུ ཧོ་ཏི. ཛཱ་ནཱ་ཏི ཙི་ར་པ་རི་ཙི་ཏ་ཏྠཱ ཝོ་ཧཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཡ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ན ས་མྨོ་ཧ་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ན པ་ཊི་ས་ཏྟུ ཧོ་ཏི.
ན་པྤ་ཛ་ཧ་ནྟི ཝོ་ཧཱ་ར་མུ་ཁེ་ན པ་ར་མ་ཏྠ་སྶ དཱི་པ་ན་ཏོ. ས་མ་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ལོ་ཀེ་ན ཉཱ་ཡ་ཏི ས་མ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ, ཏཱ་ཡ ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ་ཡ. ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ ལོ་ཀེ་ན ནི་ཙྪི་ཏཾ, ནི་ཡ་ཏཾ ཝཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ལོ་ཀ་ནི་རུ་ཏྟི, ཏ་སྶཾ ལོ་ཀ་ནི་རུ་ཏྟི་ཡཾ. ཏ་ཐཱ ལོ་ཀེ་ན ཨ་བྷི་ལ་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ལོ་ཀཱ་བྷི་ལཱ་པོ, ཏ་སྨིཾ ལོ་ཀཱ་བྷི་ལཱ་པེ ཋི་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཨ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ. པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་དི་ནོ ཝི་ཡ པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ.
ས་ནྟོཏི ཨེ་ཏྠ ས་ནྟས་དྡོ ‘‘དཱི་གྷཾ ས་ནྟ་སྶ ཡོ་ཛ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༧༠) ཀི་ལ་ནྟ་བྷཱ་ཝེ ཨཱ་ག་ཏོ, ‘‘ཨ་ཡ་ཉྩ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨ་ཡ་ཉྩ ཝི་ཙཱ་རོ ས་ནྟཱ ཧོ་ནྟི ས་མི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ༥༧༦) ནི་རུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ ཨཱ་ག་ཏོ, ‘‘ཨ་དྷི་ག་ཏོ ཁོ མྱཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ ག་མྦྷཱི་རོ དུ་དྡ་སོ དུ་ར་ནུ་བོ་དྷོ ས་ནྟོ པ་ཎཱི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༦༧; མ. ནི. ༡.༢༨༡; ༢.༣༣༧; སཾ. ནི. ༢.༡༧༢; མ་ཧཱ་ཝ. ༧) ས་ནྟ་ཉཱ་ཎ་གོ་ཙ་ར་ཏཱ་ཡ, ‘‘ཨུ་པ་ས་ནྟ་སྶ ས་དཱ ས་ཏི་མ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨུ་དཱ. ༢༧) ཀི་ལེ་ས་ཝཱུ་པ་ས་མེ, ‘‘ས་ནྟོ ཧ་ཝེ ས་བྦྷི པ་ཝེ་ད་ཡ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༡༥) སཱ་དྷཱུ་སུ, ‘‘པ་ཉྩི་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཧཱ་ཙོ་རཱ ས་ནྟོ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༡༩༥) ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝེ, ཨི་དྷཱ་པི ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝེ་ཡེ་ཝ. སོ ཙ པུ་གྒ་ལ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ལོ་ཀ་ས་ངྐེ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཏྠཱིཏི ཙེ་ཏཾ ནི་པཱ་ཏ་པ་དཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ‘‘ཨ་ཏྠི ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་ཡེ ཀེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༣-༣༧༤; མ. ནི. ༡.༡༡༠; ༣.༡༥༤; ཨ. ནི. ༦.༢༩; ༡༠.༦༠) ཝི་ཡ. སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡ་ཉྷི སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི, ཏཾ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ངྒ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧི ཏཾ་ས་མ་ངྒི་པུ་གྒ་ལཱ ནི་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ངྒ་ཎཱ་ནི, རཱ་གཱ་ད་ཡོ. ཨ་ཉྫ་ཏི མ་ཀྑེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ངྒ་ཎཾ, མ་ལཱ་དི. ཨ་ཉྫེ་ཏི ཏ་ཏྠ ཋི་ཏཾ ཨ་ཧུ་ནྡ་ར་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷི་བྱ་ཉྫེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ངྒ་ཎཾ, ཝི་ཝ་ཊོ བྷཱུ་མི་པ་དེ་སོ. དོ་སཱ་དཱི་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་ས་ཏཱ་ཡ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ བ་ཧུ་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཏི་བྦ་ཀི་ལེ་སཱ. པཱ་པ་ཀཱ་ནནྟི ལཱ་མ་ཀཱ་ནཾ. ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནནྟི ཨ་ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ་ནཾ. ཨི་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནནྟི ཨི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ. ས་ཧ ཨ་ངྒ་ཎེ་ནཱཏི ཨ་ངྒ་ཎ་ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀི་ལེ་སེ་ན ས་ཧ ཝ་ཏྟ་ཏི.
ཨ་ཏྠཱི་ཏི་པི ན ཛཱ་ནཱ་ཏི ཏཱ་དི་ས་སྶ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ. ཡེ་སཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི་ཏཱ, ཏེ་སཾ ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡ་ཏཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་མེ ཀི་ལེ་སཱ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཀ་ཀྑ་ལཱ༹ཏི ཕ་རུ་སཱ. ཝཱ་ལཱ༹ཏི ཀུ་རུ་རཱ. ན ག་ཧི་ཏ་བྦཱཏི ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦཱ. ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ར་ས་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྩཱཏི ‘‘ཨི་མེ ཀི་ལེ་སཱ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ཡེ་ན ཝཱ ཏེ་ན ཝཱཏི ན་ཝ་ཀ་མྨེ་སུ ཝཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷུ་ཏ་ངྒཱ་དཱི་སུ ཝཱ ཡེ་ན ཝཱ ཏེ་ན ཝཱ. ཏ་ཏྲཱཏི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ བྷུ་མྨཾ. ཏཾ པ་ན ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཾ ས་ངྒ་ཎཱ་ན་ངྒ་ཎ་ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཙ་ཏཱུ་སུ པུ་གྒ་ལེ་སཱུ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཏ་དེ་ཀ་དེ་ས་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏེ་སུ ཝཱ དྭཱི་སུ སཱ་ངྒ་ཎེ་སཱུ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཉྷི དྭ་ཡཾ པ་ཋ་མཾ ཧཱི་ན་སེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་དྡྷཱ་རཱི་ཡ་ཏི པ་ཋ་མཾ ཨུ་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ. ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཉྷི ཀྭ་ཙི ཀུ་ཏོ་ཙི ཀེ་ན་ཙི ཧོ་ཏཱི་ཏི.
༥༨. ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཉྙ་ཏྠ ‘‘ཛ་ན་ཀོ ཧེ་ཏུ, པ་རི་གྒཱ་ཧ་ཏོ པ་ཙྩ་ཡོ, ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ཧེ་ཏུ, སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ པ་ཙྩ་ཡོ, ས་བྷཱ་གོ ཧེ་ཏུ, ཨ་ས་བྷཱ་གོ པ་ཙྩ་ཡོ, པུ་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀོ ཧེ་ཏུ, ས་ཧ་པྤ་ཝ་ཏྟོ པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝི་བྷ་ཛྫ ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཨི་དྷ པ་ན ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ ཧེ་ཏཱུ, ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ པ་ཙྩ་ཡཱ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༨༥) ཝི་ཡ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་དྡཱ ས་མཱ་ན་ཏྠཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ པུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨུ་བྷ་ཡེ་ནཱཏི ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་དྭ་ཡེ་ན. པུ་ཙྪ་ཏི ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ དེ་ས་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏུ་ཀཱ་མོ. ཀི་ཉྩཱ་པཱིཏི ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཀིཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི? ས་མཱ་ནེ་པི དྭི་ནྣཾ སཱ་ངྒ་ཎ་བྷཱ་ཝེ ཏ་སྶཱ པ་ཛཱ་ན་ནཱ་པྤ་ཛཱ་ན་ན་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏཾ ཏེ་སཾ སེ་ཊྛ་ཧཱི་ན་ཏཾ. ཀིཾ ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཏི? ཐེ་ར་སྶ ཝི་ཙི་ཏྟ་པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཏཱ་ཡ ནཱ་ནཱ་ཧེ་ཏཱུ་པ་མཱ་ཧི ཨ་ལ་ངྐ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་པུ་ཙྪི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་ཀ་ར་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན་པྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧེ་ཏུ ཙེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡོ ཙ སེ་ཊྛ་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝེ. ཏ་ཐཱ་ཨ་ཀྑཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ་པི ཧི ཏེ་སཾ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི.
༥༩. ཏནྟི ཏེ་སཾ དྭི་ནྣཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཧཱི་ན་སེ་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨོ་པ་མྨེ་ཧི པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ. ཨེ་ཏནྟི སུ་ཏྟེ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ངྒ་ཎ་སྶ ཨ་པྤ་ཧཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཚ་ནྡཾ…པེ… ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧཱ’’ཏི. ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཚ་ནྡྷནྟི ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ངྒ་ཎ་སྶ པ་ཧཱ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ཙྪ་ནྡཾ. ན ཛ་ནེ་སྶ་ཏཱིཏི ན ཨུ་པྤཱ་དེ་སྶ་ཏི. ཀུ་ས་ལོ ཝཱ་ཡཱ་མོ ནཱ་མ ཚ་ནྡ་ཏོ བ་ལ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཏ་རཾ ཝཱ་ཡཱ་མཾ ན ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི, ཚ་ནྡ་མྤི ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ ཀ་ཐཾ ཏ་ཛྫཾ ཝཱ་ཡཱ་མཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཐཱ་མ་ག་ཏ་ཝཱི་རི་ཡཾ ཨུ་སྶོ་ལ༹ྷཱི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཾ ད་ལ༹ྷཾ ཝཱི་རི་ཡཾ. སཱ་ངྒ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཨ་ངྒ་ཎཱ་ནཾ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཏྠུ་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་སྶ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ས་དྡྷཱ་ཡ པུ་ན སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་ཝི་སེ་སཾ ཀི་ལི་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ ཀི་ལི་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ’’ཏི. མ་ལི་ན་ཙི་ཏྟོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ‘‘ཏེ་ཧི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཨུ་ཀྑ་ལི་པུ་ཙྪ་ན་ཙོ་ལ༹་ཀ་སྶ ཝི་ཡ ཝ་སཱ་པཱི་ཏ་པི་ལོ་ཏི་ཀཱ ཝི་ཡ ཙ དུ་མྨོ་ཙ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ལ་གྒ་ཧ་ཎཾ མ་ལཱི་ན་ཏཱ, པཱི་ལ༹་ནཾ ཧིཾ་ས་ནཾ ཨ་ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་བཱ་དྷ་ནཾ ད་ར་ཐ་པ་རི་ལཱ༹་ཧུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན པ་རི་ད་ཧ་ནཾ ཨུ་པ་ཏཱ་པ་ནཾ, ཀཱ་ལནྟི ཀཱ་ལ་ནཾ, ཡ་ཐཱ་ག་ཧི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཁེ་པ་ནཾ ཨཱ་ཡུ་ཀྑ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀ་རི་སྶ་ཏཱིཏི པ་ཝ་ཏྟེ་སྶ་ཏི, པཱ་པུ་ཎི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙ པཱ་ཎཾ ཙ་ཛི་སྶ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.
སེ་ཡྻ་ཐཱ་པཱིཏི ཨུ་པ་མཱ་ནི་ད་སྶ་ནེ ནི་པཱ་ཏོ. ཏ་ད་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ ནཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. པཾ་སུ་ཨཱ་དི་ནཱཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཛ་ལླཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ, གྷཾ་ས་ནཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཚཱ་རི་ཀཱ་པ་རི་མ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ་ཏི. ‘‘ཨ་བྷི་རཱུ་པཱ་ཡ ཀ་ཉྙཱ དཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨ་ནྟ་རེ་ན་པི ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཏྠ་བོ་དྷ་ཀ་ས་དྡེ་ན ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཏྠོ ཉཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ལ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏ་རཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. པ་ཊི་པུ་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་ནནྟི ཨ་ནུ་མ་ཏི་པུ་ཙྪཱ་ཝི་སེ་སོ. ཨེ་ཝཾ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཱཏི ཨ་པ་རི་བྷོ་ག-ཨ་པ་རི་ཡོ་ད་པ་ན་ར་ཛོ་པ་ཐ་ནི་ཀྑི་པ་ནེ་ཧི ཀི་ལི་ཊྛ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པཱ་དི་ཡ་མཱ་ནཱ. ཨོ་པ་མྨཾ ས་མྤ་ཊི་པཱ་དེ་ནྟོཏི ཡ་ཐཱུ་པ་ནཱི་ཏཾ ཨུ་པ་མཾ ཨུ་པ་མེ་ཡྻ་ཏྠེ་ན ས་མཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཊི་པཱ་དེ་ནྟོ, སཾ་ས་ནྡེ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ་ངྒ་ཎོ པུ་གྒ་ལོཏི སཱ་ངྒ་ཎོ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཨ་སུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་པུ་གྒ་ལོ. ཨཱ་པ་ཎཱ་དི་ཏོ ཀུ་ལ་གྷ་རཾ ཨཱ་ནཱི་ཏ་སྶ མ་ལ་གྒ་ཧི་ཏ་ཀཾ་ས་བྷཱ་ཛ་ན་སྶ ཏ་ཏྠ ལ་དྡྷ་བྦཱ་ཡ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་ལཱ་བྷ་ཏོ ཡ་ཐཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝོ, ཨེ་ཝཾ གྷ་ར་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ལ་དྡྷ་བྦཱ་ཡ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་ལཱ་བྷ་ཏོ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ཀཾ་ས་པཱ་ཏི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝོ ཙ ནཱ་མ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝཱ སི་ཡཱ ཨཱ་ཙཱ་ར་དི་ཊྛི་སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཝ་སེ་ན ཝཱ་ཏི ཏཾ ས་བྦཾ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཧི ཨེ་ཀ་ཙྩ་དི་ཊྛི་ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ་པི ས་ངྒ་ཧོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཋི་ཏ་སྶཱཏི ཨེ་ཏི་སྶཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཋི་ཏ་སྶ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སེ་སེ་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ས་བྦ་པ་རི་ས་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ མ་ཧཱ་ཐེ་ར་སྶ དེ་ས་ནཱ, ཏ་སྨཱ ག་ཧ་པ་ཏི་ཝ་སེ་ན་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མཱ་ཏུ་གྷཱ་ཏཱ་དི་ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཝི་སོ་དྷེ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱི་ལེ ཝཱ དི་ཊྛི་ཡཱ ཝཱ ཝི་སུ་དྡྷི ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཀི་ལེ་ས་མ་ལི་ན་ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཝི་སོ་དྷེ་ཏྭཱ.
བྷ་བྦ་པུ་གྒ་ལོཏི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཝི་སུ་དྡྷ་པུ་གྒ་ལོ. ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨི་མི་ནཱ དྷོ་ཝ་ན་གྷཾ་ས་ནཱ་དཱི་ཧི པ་རི་ཡོ་ད་པ་ནཾ ཨཱ་དི་མ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི. སུ་དྡྷ་ཊྛཱ་ནཾ ཡ་ཏྠ ཝཱ ན ར་ཛེ་ན ཨོ་ཀི་རཱི་ཡ་ཏི. ད་ཎྜ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱཏི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཨུ་ད་ཀཱ, ཝཱ་ལུ་ཀཱ ཝཱ ཨཱ་ནེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ད་ཎྜ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨེ་ཏྠ ཋི་ཏ་སྶཱཏི པ་རི་སུ་དྡྷེ སཱི་ལེ ཋི་ཏ་སྶ. ས་མྨཱ་ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་སཱི་ལེ་ཧི སཱི་ལ་ཝི་སུ་དྡྷི ད་སྶི་ཏཱ. ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ་པི ཧི ཨ་ངྒ་ཎཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ སི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶཱ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ཀཾ་ས་པཱ་ཏི་ཡཱ པ་རི་སུ་དྡྷ་པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཨུ་པ་མཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟོ. པ་ནྟ་སེ་ནཱ་ས་ན་ཝཱ་སོ ཀི་ལེ་ས་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཏ་ད་ངྒ་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ. སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མོ…པེ… ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱཏི ས་ཏྟ་སུ་པི ཋཱ་ནེ་སུ ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷ་པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡཱ’’ཏི པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ ཧི ཝི་སུ་དྡྷི ནཱ་མ ཧེ་ཊྛི་མ་ནྟེ་ན སཱི་ལ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཝཱ སི་ཡཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཝི་ཝེ་ཀ་ཝཱ་སེ་ན ཛྷཱ་ན་སྶཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཝཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝཱ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཝཱ་ཏི.
རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡནྟི རཱ་གུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ. ཝི་ས་བྷཱ་གཱ་ར་མྨ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི ‘‘ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ’’ནྟི. ཏ་སྨིནྟི ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ. ཝི་པ་ནྣ་སྶ་ཏཱིཏི མུ་ཊྛ་སྶ་ཏི. ཏཾ ནི་མི་ཏྟནྟི སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཾ. ཨཱ་ཝ་ཛྫི་སྶ་ཏཱིཏི ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨཱ་ཝ་ཛྫི་སྶ་ཏི. ས་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ཉྙེ་ན ཨ་ཝོ་མི་སྶོ. ཀུ་ས་ལ་ཝཱ་ར་པ་ཙྪི་ནྡ་ན་མེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཨ་ནུ་དྡྷཾ་ས་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. སེ་སནྟི ‘‘སཱ་ངྒ་ཎོ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནཱཏི པ་ཋ་མ་ཝཱ་རེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན. ས་བྦནྟི མཱ་ཏུ་གྷཱ་ཏཱ་དི་ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀ་ར་ཎ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ས་བྦཾ ཨུ་པ་མཱ་སཾ་ས་ནྡ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ.
ཨ་ཏི་ཝི་ར་ཧཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ས་ཏི་ས་མྨོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ་ཏི བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སནྟི ‘‘སོ ཨ་རཱ་གོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘དྷོ་ཝ་ན་གྷཾ་ས་ན་ས་ཎྷ་ཚཱ་རི་ཀཱ་པ་རི་མ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན. ‘‘ཀོ ནུ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏཾ, ཨི་དཾ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝི་སེ་སོ.
༦༠. ཨ་ངྒ་ཎནྟི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ནཱ་མ་ཏོ ཨེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ, ན པ་ན ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པ་བྷེ་ད་ཏོ ཝཱ་ཏི ས་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མེ་ནཱ’’ཏི. ཨི་ཙྪཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཙ་རཱ་ནནྟི ཨི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་ཙ་ར་ཎཱ་ནཾ. ཨོ་ཏི་ཎྞཱ་ནནྟི ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛཱ་ནཾ. ཏེ པ་ན ཏ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཝ་ཏྟཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཝ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི. ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནནྟི ཝི་ས་ཡ་བྷེ་དེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་བྷེ་དེ་ན ཙ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ་ནཾ. ཡེ་ནཀཱ་ར་ཎེ་ན. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ལཱ་བྷ་ཏྠི་ཀ་ཏཱ ཨེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ པུ་ཉྙ་ཝ་ནྟ་ཏཱ ས་ཀྐ་ཏ་ག་རུ་ཀ་ཏཱ ཙ ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་པི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་ན ལཱ་བྷ་ཏྠི་ཀོ་པི ན ཡོ ཀོ་ཙི ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི པུ་ཉྙ་ཝཱ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཐེ་རཱ ཨ་ཝ་ཛྫ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་བྷ་ཡེ་ན མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟི, ཏ་ཐཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ ན་ཝ་ཀཱ་ནཾ, ན་ཝ་ཀཱ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ན་ཝ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་གྷཱ་སཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟི ‘‘པ་སྶ་ཐ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཐེ་ར་སྶ ཀ་མྨ’’ནྟི. ཝི་གྷཱ་སཱ་དཱ་ད་ཡོ ནཱ་མ ‘‘ཨཱི་དི་ས་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨོ་ཝཱ་ད་ཏྠཾ ཏུ་མྷེ ཨཱ་ག་ཏཱ’’ཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟི. ན ཙ མཾ བྷི་ཀྑཱུ ཛཱ་ནེ་ཡྻུནྟི ན ཙ ཝ་ཏ མཾ བྷི་ཀྑཱུ ཛཱ་ནེ་ཡྻུཾ, ཨ་ཧོ ཝ་ཏ མཾ བྷི་ཀྑཱུ ན ཛཱ་ནེ་ཡྻུ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཋཱ་ནཾ ཁོ པ་ནེ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ཁོ-ས་དྡོ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠོ, པ་ན-ས་དྡོ ཝ་ཙ་ནཱ་ལ་ངྐཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. པུ་བྦེ ཨི་ཙྪུ་པྤཱ་ད་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨི་དྷ ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠོ་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་ད་ཉྩ ཀོ་པ་ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ་ན་མེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ. ཏཱ་དི་སཱ་ནནྟི ཀོ་པ་ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ་དྷི་བྷཱུ་ཏཱ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨ་ནུ་ར་ཧོཏི ཨ་ནུ་རཱུ་པེ ར་ཧ་སི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཧི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་རི་མ་ས་དི་ས་མེ་ཝཱཏི ‘‘ལཱ་བྷ་ཏྠི་ཀོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་ན པུ་རི་མེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ་ན་ཡེ་ན ས་དི་ས་མེ་ཝ.
ཙོ་ད་ནཱ་ཡ པ་ཊི་པུ་གྒ་ལ་བྷཱ་ཝོ, ཙོ་ད་ནཱ ཙ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཙུ་དི་ཏ་ཀེ་ན ཙོ་ད་ཀ་སྶ ས་མཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཨཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་ནོ་ཏི སཱ་པ་ཏྟི་ཀོ’’ཏི. ས་པྤ་ཊི་པུ་གྒ་ལེ་ནེ་ཝ་སྶ ཙོ་ད་ནི་ཙྪཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཙཱ་ཡཾ སཱ་པ་ཏྟི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ས་མཱ་ན་ཏཾ ཨི་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ པ་ཊི་པུ་གྒ་ལེ་ན ས་པྤ་ཊི་པུ་གྒ་ལོ. ཨ་ཡ་ཉྷི ‘‘ས་པྤ་ཊི་པུ་གྒ་ལོ་ཝ མཾ ཙོ་དེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨི་ཙྪ་ཏི ‘‘ཨེ་ཝཱ་ཧཾ ཏ་སྶ པ་ཊི་པུ་གྒ་ལེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨུ་པ་རི ཀི་ཉྩི ཝ་ཏྟུཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝཱ ལ་བྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན པ་ཀྑེ ནོ ཨ་པྤ་ཊི་པུ་གྒ་ལོཏི ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ པ་ཊི་པུ་གྒ་ལོ་ཏི ཨ་པྤ་ཊི་པུ་གྒ་ལོཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་དཾ དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨི་མ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨི་ཙྪཱ་ཙཱ་རེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཡྻཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ཏ་ཉྩ ཁོ ཨ་ནུ་མ་ཏི་པུ་ཙྪཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧེ་ས ‘‘ས་ཙྩཾ ཀི་ར ཏྭཾ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀི་ཉྩི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ ཨུ་དྡི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏཾ ཨི་ཙྪ་ཏི. ནོ མ་གྒཾ ཝཱ ཕ་ལཾ ཝཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝཱ ཨ་ནྟ་རཾ ཀ་ཏྭཱཏི མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཝཱ ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཾ ཝཱ སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གཾ ཝཱ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཾ ཝཱ ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་མེ་ཝ ཝཱ ཨ་ནྟ་རཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཊི་པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཾ ནོ ཨི་ཙྪ་ཏི. ནི་ཙྩཾ ཨ་ནི་ཙྩནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནུ་མ་ཏི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཾ ཨི་ཙྪ་ཏི, ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཾ ཨི་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ཧ་ར་ནྟེ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་བྷ་བྦ་ཊྛཱ་ན་བྷི་ཀྑུ་ཏཱ་ཡ ནི་ཧ་རི་སྶ་ནྟི སཱ་ས་ན་ཏོ.
ཏཾ ས་མྤ་ཏྟིནྟི པ་རི་ཝཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཉྩེ་ཝ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ ས་ཀྐཱ་ར་ག་རུ་ཀཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཉྩ. ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟི མ་ཡཱ སཾ་ཝི་བྷཱ་གེ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ. ས་ཡ་མེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱིཏི ས་ཡ་མེ་ཝ ག་ནྟྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པུ་ར་ཏོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི, པུ་ར་ཏོ ཝ་ས་ནྟཾ པ་ན བྷི་ཀྑུ པུ་ར་ཀྑ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ད་ཀྑི་ཎོ་ད་ཀནྟི ཨ་གྒ་ཏོ ཨུ་པ་ནཱི་ཡ་མཱ་ནཾ ད་ཀྑི་ཎོ་ད་ཀཾ. ཡ་ཏོ ཨེ་ཝ-ཀཱ་རོ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ནི་ཡ་མོ ཨི་ཙྪི་ཏོ. ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཝཱ ཨེ་ཝ-ཀཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཧ་མེ་ཝ ལ་བྷེ་ཡྻནྟི ཨ་ཧཾ ལ་བྷེ་ཡྻ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཧ་མེ་ཝ ལ་བྷེ་ཡྻ་ནྟི ཨི་ཙྪཱ ནཱ་ཏི་མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫཱ’’ཏི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ‘‘ན ཨ་ཉྙེ ལ་བྷེ་ཡྻུ’’ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ སི་ཡཱ་ཏི. པཱ་སཱ་དི་ཀོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ ཏ་སྶ ཨ་གྒཱ་ས་ནཱ་དི་པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ད་སྶ་ནཾ.
ཨ་ནུ་མོ་ད་ནནྟི མ་ངྒ་ལཱ་མ་ངྒ་ལེ་སུ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ. ཁ་ཎྜཱ་ནུ་མོ་ད་ནནྟི ཨ་ནུ་མོ་ད་ནེ་ཀ་དེ་སཾ. ‘‘པུ་བྦེ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏ་པུ་བྦོ ཨ་ནུ་མོ་ད་ཏཱུ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཐེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ.
ཏཱ་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུཏི ཏཱ་དི་སེ་སུ པེ་ས་ལཱ་ནཾ བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ་ནཾ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནེ་སུ. ས་བྦ་མྤི ར་ཏིཾ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ས་བྦ་ར་ཏྟི་ཀཱ་ནི. ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀུ་ས་ལཱ་ནནྟི ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏེ་སུ ཀ་ངྑ་ཊྛཱ་ནི་ཡེ་སུ ཀ་ངྑཱ་ཝི་ན་ཡ་ནཱ་ཡ ཏཾ ཏཾ པ་ཉྷཱ་ནཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཚེ་ཀཱ་ནཾ. ཏེ་སུ ཏེ་སུ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀེ་སུ ཨ་ཛ྄ཛྷི་ཊྛེ་སུ ཝཱ་རེ་ན དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ནྟེ་སུ ‘‘ཨ་ཡཾ བྱ་ཏྟོ’’ཏི དྷ་མྨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ཀེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷི་ཊྛ་ཏྟཱ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནོ.
ས་ཀྐ་ཙྩ་ཉྩ ཀ་རེ་ཡྻུནྟི བྷི་ཀྑཱུ ཡཾ མ་མ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ན་པ་ཙྩུ་ཊྛཱ་ན་ཉྫ་ལི་ཀ་མྨ་སཱ་མཱི་ཙི་ཀ་མྨཱ་དིཾ ཀ་རོ་ནྟི. ཏཾ ཨཱ་ད་རེ་ནེ་ཝ ཀ་རེ་ཡྻུཾ, ཡ་ཉྩ མེ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཛཱ་ཏཾ པ་ཊི་ཡཱ་དེ་ནྟི, ཏ་མྤི སུ་ནྡ་རཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏཾ ཀ་རེ་ཡྻུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. བྷཱ་རི་ཡནྟི པཱ་སཱ་ཎ་ཙྪ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ག་རུ་ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏཾ ཝི་དྷིནྟི ཨེ་ཏཾ ‘‘ས་ཀྐ་རེ་ཡྻུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ས་ཀྐཱ་རཱ་དི་ཝི་དྷིཾ. ཏེ་ནཱཏི ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན, བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ས་ཀྐཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་ནྟི ཨཱི་དི་སཾ ‘‘པི་ཡོ ག་རཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༧.༣༧) ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ. ཨེ་ཝཾ ཀ་རེ་ཡྻུནྟི ཨེ་ཝཾ ‘‘ས་ཀྐ་རེ་ཡྻུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ ས་ཀྐཱ་རཱ་དིཾ ཀ་རེ་ཡྻུཾ. ཨེ་ས ན་ཡོཏི ཡོ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ་ཝཱ་རེ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷི, ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཝཱ་རཱ་དཱི་སུ ཝཱ་རེ་སུ.
ཨ་ཧ་མེ་ཝ ལཱ་བྷཱི ཨ་སྶནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་སྶ པ་ཎཱི་ཏ་ཏཱ ཨུ་པ་སེ་ཙ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་པྤི་ཏེ་ལ་མ་དྷུ་ས་ཀྑ་རཱ་དི་པཱུ་རི་ཏཱ་ན’’ནྟི. མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དཱི་ནནྟི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ཨུ་ཏུ་ས་པྤཱ་ཡཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་ཏཱ་ནཾ ཕ་སྶི་ཏ་ཏ་ལཱ་ནཾ པི་ཧི་ཏ་དྭཱ་ར་ཀ་ཝཱ་ལ༹་ཝཱ་ཏ་པཱ་ནཱ་དཱི་ན་མྤི པ་ཎཱི་ཏ་སེ་ནཱ་ས་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཝཱ ཏེ་ས་མྤི ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་བྦ་ཏྠཱ་པཱིཏི ས་བྦེ་སུ ཏེ་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ་པི པ་ཙྩ་ཡ་ཝཱ་རེ་སུ.
༦༡. ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ དི་སྭཱཏི ཨི་དཾ ན ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ, ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨུ་ནཱ པ་ན ས་ཧ པ་ཝ་ཏྟཾ ཨོ་ཊྛ་པ་རི་པྥ་ནྡ་ནཾ བྷཱ་ཀུ་ཊི་ཀ་ར་ཎཾ ཀཱ་ཡ་ངྒཱ་དི་ད་སྶ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ད་སྶ་ནཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ སུ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཀཱ་ར་ཛ་ན་ཀཱ དྷ་མྨཱ ‘‘དི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཝ་ཙཱི་ཝི་ཀཱ་ར་ཛ་ན་ཀཱ ‘‘སཱུ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ ཏེ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀཱ་ལེ ས་མྨུ་ཁ་ཀཱ་ལེ དི་སྶ་ནྟི ནཱ་མ. ཏི་རོ་ཀྑ་ཀཱ་ལེ ཨ་ས་མྨུ་ཁ་ཀཱ་ལེ སཱུ་ཡ་ནྟི ནཱ་མ. ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ ག་ཧ་ཎཾ ཨ་ནུ་གྒ་ཧོ. ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀ་ཏྟནྟི ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ དྷུ་ཏ་གུ་ཎ་ཏྟཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ར་ཉྙེ ནི་ཝཱ་སོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀོ. པ་ནྟཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ དཱུ་ར་ཏ་རཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཨ་སྶཱ་ཏི པ་ནྟ་སེ་ནཱ་ས་ནོ. ཏཾ པ་ན ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟེ་ན ད་སྶེ་ནྟེ་ན ‘‘པ་ནྟ་སེ་ནཱ་ས་ནེ ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. བྷི་ཀྑཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ པི་ཎྜཱ་ནཾ པཱ་ཏོ པི་ཎྜཱ་པཱ་ཏོ, ཏཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ ཨུ་ཉྪ་ཏི ག་ཝེ་ས་ཏཱི་ཏི པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀོ. པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཏི་ཏུཾ ཙ་རི་ཏུཾ ཝ་ཏ་མེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝཱ པི་ཎྜ་པཱ་ཏི, སོ ཨེ་ཝ པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀོ. དཱ་ན་ཏོ ཨ་ཝ་ཁ་ཎྜ་ན་ཏོ ཨ་པེ་ཏཾ ཨ་པ་དཱ་ནཾ, ས་ཧ ཨ་པ་དཱ་ནེ་ན ས་པ་དཱ་ནཾ, ཨ་ན་ཝ་ཁ་ཎྜ་ནཾ. ཨ་ནུ་གྷ་རཾ ཙ་ར་ཎ་སཱི་ལོ ས་པ་དཱ་ན་ཙཱ་རཱི. ཨུ་ནྣ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ ཝི་ཡ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ, པཾ་སུ ཝི་ཡ ཝཱ ཀུ་ཙྪི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་ལ་ཏི ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ, ཏ་སྶ དྷཱ་ར་ཎཾ ཨི་དྷ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ, ཏཾ སཱི་ལ་མ་སྶཱ་ཏི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀོ.
ཏཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ལཱུ་ཁཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ ཨ་གྒྷ་ཕ་སྶ་ཝ་ཎྞ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཏོ ཨ་པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་མྤི, ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཐཱུ་ལ་དཱི་གྷ་སུ་ཏྟ་ཀེ་ནཱཏི ཐཱུ་ལེ་ན ཨོ་ལ་མྦ་མཱ་ནེ་ན དཱི་གྷ་སུ་ཏྟ་ཀེ་ན. ཝ་ཎྞེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཕ་སྶེ་ན་པི པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཏ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ཁ་ར་ཕ་སྶ་མྤི ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི. ཀ་སྨཱ པ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ་ཝ དྷུ་ཏ་གུ་ཎཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི? པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ, ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཙ ཨི་ཏོ པ་རེ་ས་མྤི སུ་ཁ་པ་རི་བྷོ་ག་ཏཱ་ཡ ག་ཧ་ཎ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཡོ ཧི ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀོ པ་ནྟ་སེ་ནཱ་ས་ནོ, ཏ་སྶ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སི་ཀ-རུ་ཀྑ་མཱུ་ལི་ཀ-ནེ་ས་ཛྫི་ཀ-ཡ་ཐཱ་ས་ནྠ་ཏི་ཀ-སོ་སཱ་ནི་ཀ་ངྒཱ་ནི སུ་པ་རི་པཱུ་རཱ་ནི. ཡོ ཙ པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀོ ས་པ་དཱ་ན་ཙཱ་རཱི ཙ, ཏ་སྶ པ་ཏྟ་པི་ཎྜི་ཀ་ཁ་ལུ་པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟི་ཀ་ཨེ་ཀཱ་ས་ནི་ཀ་ངྒཱ་ནི. ཡོ པ་ན པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀོ, ཏ་སྶ ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀ་ངྒཾ སུ་པ་རི་ཧ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི. པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་པི ‘‘ཀ་དཱ་ཧཾ ན་ནྡཾ པ་སྶེ་ཡྻཾ, ཨཱ་ར་ཉྙཾ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༢.༢༤༢; ནེ་ཏྟི. ༡༠༠) ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ ག་ཡ྄ཧ་ནྟི. ཨེ་ཏྟ་ཀཱཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ག་ཧ་ཎ་མེ་ཏཾ, ན ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ས་བྦེ་པི ཨེ་ཀ་སྶ ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ནཱ་པི ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ཡེ་ཝ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ. ན ཧི མ་ཀྑ་པ་ལཱ༹་སཱ་དཱི་ནཾ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝེ་པི ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི ནེ་ཝ ས་ཀྐ་རོ་ནྟི…པེ… ན པཱུ་ཛེ་ནྟཱིཏི.
ཏ་མ་ཏྠནྟི ‘‘ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ. ཨུ་པ་མཱ་ཡ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ནྟོཏི ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཙ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ. ཨ་ཧི་ཀུ་ཎ་པཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏི་པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཛི་གུ་ཙྪ་ནཱི་ཡ་ཏཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ དུ་གྒ་ནྡྷ་ཏཱ་ཡ. སཱ ཙ ཨ་ཧཱི་ནཾ ཏི་ཁི་ཎ་ཀོ་པ་ཏཱ་ཡ, ཀུ་ཀྐུ་ར་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨོ་ད་ན་ཀུ་མྨཱ་སཱུ་པ་ཙ་ཡ་ཏཱ་ཡ ས་རཱི་ར་སྶ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨི་མེ་སནྟི ཨ་ཧི་ཨཱ་དཱི་ནཾ. ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱཏི ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཁི་པ་ནེ་ན ར་ཙི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏཾ པ་ན ཝ་ཌྜྷི་ཏཾ ཏེ་ན ཙ བྷཱ་ཛ་ནཾ པཱུ་རི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ པ་རི་པཱུ་རེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཛ་ན་སྶ ད་སྶ་ན་ཡོ་གྱཾ ད་སྶ་ནཱི་ཡཾ ཛ་ཉྙཾ, ཏཾ པ་ར་མ་པ་རི་སུ་དྡྷཾ མ་ནོ་ཧ་ར་ཉྩ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙོ་ཀྑ་ཙོ་ཀྑ’’ནྟི. ཨ་བྷི་ན་ཝ་ནི་ཝི་ཊྛཱ མ་ཧཱ་མཱ་ཏཱ ཝ་དྷུ་ཀཱ. སཱ པ་ན པུ་ཏྟ་ལཱ་བྷ་ཡོ་གྱ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ མ་ངྒ་ལ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ‘‘ཛ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྶཱ ནི་ཡྻ་མཱ་ནཾ པ་ཎྞཱ་ཀཱ་རཾ ཛ་ནི་ཡཱ ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཛ་ཉྙཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱཏི ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡེ. པུ་ན་རུ་ཏྟནྟི ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་ཙ་ན་མཱ་ཧ. ན མ་ནཱ་པཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་མ་ནཱ་པོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨ་མ་ནཱ་པ་ཏཱ, ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་མ་ནཱ་པཾ ཨི་ད་ནྟི…པེ… ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. བུ་དྡྷ་ཝེ་ས་ཏྟཱ ལི་ངྒ་སྶ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཾ་ས་པཱ་ཏི་ས་དི་ས་ཀཱ. ཀུ་ཎ་པ་ར་ཙ་ནཾ ཝི་ཡ ཨི་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་རེ་ཧི ས་ནྟཱ་ན་སྶ བྷ་རི་ཏ་བྷཱ་ཝོ. སོ པ་ན ཏེ་སཾ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཧཱ་ན’’ནྟི.
༦༢. ‘‘ཏེ་ན གཱ་མ་ནྟ་ཝི་ཧཱ་རཾ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀ་ཏྟ’’ནྟི པ་ན པོ་ཏྠ་ཀེ ལི་ཁི་ཏཾ. ན ཧི སུ་ཀྐ་པ་ཀྑེ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ར་ཉྙི་ཀ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་ཏྠི, ས་ཏི ཙ ཨི་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་ར་པྤ་ཧཱ་ནེ གཱ་མ་ནྟ་ཝི་ཧཱ་རོ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ན པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦོ, ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ་ཝ ཏཱ་དི་སཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སཱ་ལི་ཝ་ར་བྷ་ཏྟ་ར་ཙ་ནཾ ཝི་ཡ ཨི་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་ར་པྤ་ཧཱ་ནཾ མ་ནུ་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏི་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཏོ ཙ.
༦༣. མཾ ཏནྟི ཙ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཊི-ས་དྡ་ཡོ་གེ་ན, ཨ་ཏྠོ པ་ན ས་མྤ་དཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཏུ་ཡ྄ཧ’’ནྟི ཙ. ‘‘ས་མ་ཡེ’’ཏི བྷུ་མྨ་ཏྠེ ‘‘ས་མ་ཡ’’ནྟི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. གི་ཛ྄ཛྷ་ཀཱུ་ཊ་པ་ཎྜ་ཝ་ཨི་སི་གི་ལི་ཝེ་བྷཱ་ར་ཝེ་པུ་ལླ་པ་བྦ་ཏཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་མ་ནྟ་ཏོ གི་རི་པ་རི་ཀྑེ་པེ་ན. རཱ་ཛ་ག་ཧེཏི ས་མཱི་པ་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རཱ་མཱི’’ཏི.
པུ་རཱ་ཎ་ཡཱ་ན་ཀཱ་ར་པུ་ཏྟོཏི པུ་རཱ་ཎེ པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཏོ པུ་བྦེ ཡཱ་ན་ཀཱ་ར་པུ་ཏྟོ ཏ་ཐཱ་པ་ཉྙཱ་ཏོ. ཛི་མྷནྟི གོ་མུ་ཏྟ་ཀུ་ཊི་ལཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་པྤ་ག་ཏ་མ་གྒ་ས་དི་ས’’ནྟི. སོཏི པ་ཎྜུ་པུ་ཏྟོ. ཨི་ཏ་རོཏི ས་མི་ཏི. ཙི་ནྟི་ཏ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝཱཏི ཙི་ནྟི་ཏ་ཙི་ནྟི་ཏ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཏ་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཁོ ན ཏ་སྶ ཙི་ཏྟཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་ཏྟཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཏ་ཙྪ་ནྟོ ཡཱ་ན་ཀཱ་ར་པུ་ཏྟོ. ཙི་ཏྟནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟེ་ན མ་མ ཙི་ཏྟཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཝི་ཡ.
‘‘ན ས་དྡྷཱ་ཡ པ་བྦ་ཛི་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ས་དྡྷཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝོ ནེ་སཾ པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་སྶ་དྡྷཱ་ཏི བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་ས་ངྒྷེ་སུ ས་དྡྷཱ་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ’’ཏི. པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ ཛཱི་ཝི་ཀཱ ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཛཱི་ཝི་ཀ་ཏྠཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཎ་བྷ་ཡཱ་དཱི་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀེ་རཱ་ཊི་ཀཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི སཱ་ཋེ་ཡྻཾ. ས་ཋཱ་ནཾ གུ་ཎ་ཝཱ་ཎི་ཛ་ཀཱ་ནཾ ཀ་མྨཾ སཱ་ཋེ་ཡྻ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་ཋེ་ཡྻ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏུ་ཙྪ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན མཱ་ནོ ན་ལོ༹ ཝི་ཡཱ་ཏི ན་ལོ༹, མཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨུ་གྒ་ཏོ ན་ལོ༹ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨུ་ནྣ་ལཱ༹. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཊྛི་ཏ་ཏུ་ཙྪ་མཱ་ནཱ’’ཏི. ལ་ཧུ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཙ་པ་ལཱ. ཕ་རུ་ས་ཝ་ཙ་ན་ཏཱ་ཡ ཁ་ར་ཝ་ཙ་ནཱ. ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཱ་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ ནི་ར་ཏྠ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་པ་ལཱ་པི་ནོ. ཨ་སཾ་ཝུ་ཏ་ཀ་མྨ་དྭཱ་རཱཏི ཨི་དཾ ཀ་མྨ་དྭཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨ་སཾ་ཝུ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཨུ་པྤ་ཏྟི་དྭཱ་རཱ་ནཾ ཨ་སཾ་ཝུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཚ་སུ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སཱུཏི ནི་མི་ཏྟེ བྷུ་མྨཾ, ཚ་སུ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཨ་སཾ་ཝུ་ཏ་ཀ་མྨ་དྭཱ་རཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡཱ མ་ཏྟཱཏི བྷོ་ཛ་ནེ ཨ་ཡུ་ཏྟ་པ་རི་ཡེ་ས་ན-ཨ་ཡུ་ཏྟ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ-ཨ་ཡུ་ཏྟ་པ་རི་བྷོ་གེ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཡུ་ཏྟ་པ་རི་ཡེ་ས་ན-ཡུ་ཏྟ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ-ཡུ་ཏྟ་པ་རི་བྷོ་ག་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཡཱ མ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་མ་ཏྟེ་ཧི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡུ་ཏྟ་ཏཱ’’ཏི. ཛཱ་ག་རེཏི ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཾ ཨཱ་ཝ་ར་ཎི་ཡེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཙི་ཏྟ་པ་རི་སོ་དྷ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ ཛཱ་ག་རེ. ཏེ་སཾ ཛཱ་ག་རི་ཏཱ་ཡ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ཡ གཱ་ར་ཝ་ར་ཧི་ཏཱ་ནཾ ཨི་ཏ་ར་སི་ཀྑཱ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ ཨེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ བ་ཧུ་ལ་གཱ་ར་ཝཱ ན ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ གཱ་ར་ཝཱ་བྷཱ་ཝཾ ས་རཱུ་པེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་བ་ཧུ་ལཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
པ་ཀ་ཏི་ཡཱ་པི སི་དྡྷཱ་ཡ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་ས་དྡྷཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཕ་ལ་ས་དྡྷཱ་ཡ ཙ ས་དྡྷཱ. པི་ཝ་ནྟི མ་ཉྙེ ཡ་ཐཱ ཏཾ དྲ་ཝ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་མ་ཏཾ ལ་དྡྷཱ. གྷ་ས་ནྟི མ་ཉྙེ ཡ་ཐཱ ཏཾ བ་ཧ་ལ་པི་ཎྜི་ཀ་སུ་དྷཱ་བྷོ་ཛ་ནཾ ལ་དྡྷཱ. ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཝཱ་ཙཾ ནི་ཙྪཱ་རེ་ནྟཱ ‘‘སཱ་དྷུ སཱ་དྷཱུ’’ཏི. ཏ་མེ་ཝ པ་ན སཱ་དྷུ་ཀཱ་རཾ ཧ་ད་ཡེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་བྦྷ་ནུ་མོ་ད་ནྟཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཝཱ་ཙཱ་ནི་ཙྪཱ་ར་ཎཾ པི་ཝ་ན་ས་དི་སཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ བ་ཧི་དྡྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, མ་ན་སཱ ཨ་བྦྷ་ནུ་མོ་ད་ནཾ པ་ན ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ གྷ་ས་ན་ས་དི་སཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ངྑཱ་ད་ན་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎ་ཉྷི གྷ་ས་ན་ནྟི. ར་སྶ་ཉྩ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ར་སྶེ ས་ཏི སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སྶ ཨུ་པ་རི ཧོ་ཏཱི’’ཏི. དཱི་གྷ་ཉྩ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དཱི་གྷེ ས་ཏི ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ན’’ནྟི. ‘‘ཨུ་པ་རི ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨཱ་ལ་སི་ཡ་བྱ་ས་ནཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱ་ལ་སི་ཡེ་ན ཝཱ ཉཱ་ཏི་བྱ་ས་ནཱ་དཱི་ཧི ཝཱ. ‘‘མ་ཧཱ་ནཱ་གཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྲཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ན ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ནཱ་གཱ, ན ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ནཱ་གཱ, ན ཨཱ་གུཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ནཱ་གཱ’’ཏི ཡོ ཝི་ཝི་དྷོ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ ཨི་ཙྪི་ཏོ, ཏཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཚ་ནྡཱ་དཱི་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ པ་ན ཉེ་ཡྻཱ་ཝ་བོ་དྷཱ་ཡ ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎཾ.
ས་ཡ་མེ་ཝ ཨཱ་གུཾ ན ཀ་རོ་ཏི ས་བྦ་ཐཱ མ་གྒེ་ན པ་ཧཱི་ན་ཨཱ་གུ་ཏྟཱ. སོ ཀཱ་མ་ཡོ་གཱ་དི་ཀེ ས་བྦ་སཾ་ཡོ་གེ ད་ས་ཝི་དྷ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་པྤ་བྷེ་དཱ་ནི ཙ ས་བྦ་བ་ནྡྷ་ནཱ་ནི ཝི་ས་ཛྫ ཛ་ཧི་ཏྭཱ ས་བྦ་ཏྠ ཡ་ཀྑཱ་དཱི་སུ, ས་བྦེ་སུ ཝཱ བྷ་ཝེ་སུ ཀེ་ན་ཙི ས་ངྒེ་ན ན ས་ཛྫ་ཏི ཏཱི་ཧི ཙ ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཧི ཝི་མུ་ཏྟོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨི་ཊྛཱ་དཱི་སུ ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཏཱ་དི, སོ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཏ་ཐ་ཏྟཱ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ནཱ་གོ པ་ཝུ་ཙྩ་ཏེཏི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཨ་ཉྙེ་ཧི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ནཱ་གེ་ཧི ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀ་ཏྟཱ གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཡོ་ག་ཏོ པུ་ཛྫ་ཏ་རཱ ཙ པཱ་སཾ་ས་ཏ་རཱ ཙ. ས་མཾ ཨ་ནུ་མོ་དི་སུནྟི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ སུ་བྷཱ་སི་ཏ་ཏོ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནེ་ན ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟ་མོ་ད་ཏཱ་ཡ ས་མཾ ས་དི་སཾ ཨ་བྦྷ་ནུ་མོ་དིཾ་སུ. ཏཾ པ་ན ས་མ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི.
ས་མྨུ་ཏི་པ་ར་མ་ཏྠ་དེ་ས་ནཱ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨ་ན་ངྒ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.