༤. བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༤. ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏནྟི བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝ་སུ་ཏྟཾ. ཀོ ནི་ཀྑེ་པོ? ཀེ་ཙི ཏཱ་ཝ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧུ ‘‘པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ ནི་ཀྑེ་པོ’’ཏི. དུ་ཝི་དྷཱ ཧི པུ་ཙྪཱ པཱ་ཀ་ཊཱ་པཱ་ཀ་ཊ་བྷེ་ད་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏོ ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཀིཾ-ས་དྡ་པུ་བྦ་ཀེ་ན པ་ཀཱ་སཱི་ཡ་ཏི, སཱ པཱ་ཀ་ཊཱ པུ་ཙྪཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ཀིཾ་སཱུ་དྷ ཝི་ཏྟཾ པུ་རི་ས་སྶ སེ་ཊྛ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི (སཾ. ནི. ༡.༢༤༦; སུ. ནི. ༡༨༣). ཡ་སྶཱ པ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏོ ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཀིཾ-ས་དྡ་ར་ཧི་ཏེ་ན ཀེ་ཝ་ལེ་ནེ་ཝ ས་དྡ་པ་ཡོ་གེ་ན པ་ཀཱ་སཱི་ཡ་ཏི, སཱ ཨ་པཱ་ཀ་ཊཱ པུ་ཙྪཱ. ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏོ ཧི ཨ་ཏྠོ ‘‘པ་ཉྷཱ, པུ་ཙྪཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ་ཡེ་ཝ ཨི་དྷ ‘‘ཡེ མེ བྷོ གོ་ཏ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཨ་པཱ་ཀ་ཊཱ་ཏི ‘‘པུ་ཙྪཱ་ཝ་སི་ཀོ ནི་ཀྑེ་པོ’’ཏི. ཏ་ཡི་དཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཡ་སྨཱ སོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ‘‘ཡེ་མེ བྷོ གོ་ཏ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ནྟོ ན ཏ་ཏྠ ཀ་ངྑཱི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱི སཾ་ས་ཡ་མཱ་པ་ནྣོ ཨ་ཝོ་ཙ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཡ་ཐཱ་ནི་ཙྪི་ཏ་མ་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝ་ཏི པ་སཱ་ད་བྷཱ་ཝ་བ་ཧུ་མཱ་ནཾ པ་ཝེ་དེ་ནྟོ ཀ་ཐེ་སི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏི པ་སཱ་དཾ ཨ་ལ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༣༤). ཝི་ཧཱ་རེཏི ཝི་ཧཱ་ར་ཀེ ནི་ཝཱ་སེ. ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣེ་ཡེ་ཝཱཏི པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་ཡེ་ཝ. པ་ད་དྭ་ཡ་སྶ་པི ཝ་ས་ནྟེ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏཾ པུ་རོ་ཧི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་ཎྷཱི་སཱ་དི་ཀ་ཀུ་དྷ་བྷ་ཎྜེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ལ་དྡྷཾ, ཏ་ཐཱ ཙ ‘‘ཨ་སྶ ར་ཉྙཱ དི་ནྣ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏཾ ཏ་སྶ ར་ཉྙཱ དི་ནྣ’’ནྟི. བྲ་ཧྨ་ནྟི ཝེ་དཾ. སོ པ་ན མ་ནྟ་བྲ་ཧྨ་ཀ་པྤ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷོ. ཏ་ཏྠ མ་ནྟཱ པ་དྷཱ་ནཾ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཡེ ཨ་ཊྛ་ཀཱ་དཱི་ཧི པ་ཝུ་ཏྟཱ, ཨི་ཏ་རེ ཏ་ནྣི་སྶ་ཡེ་ན ཛཱ་ཏཱ, ཏེ་ན ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ‘‘མ་ནྟེ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ ཧི གུ་ཏྟ་བྷཱ་སི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ‘‘མ་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨི་ད་མེ་ཝ ཧཱིཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ‘‘བྲ་ཧྨ་ཏོ ཛཱ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ནི་རུ་ཏྟིཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི.
ཡེ་ན ཝཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ༢; སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༡; ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༢.༡༦) ཧེ་ཏུ་མྷི ཨི་དཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཧི ཀི་རི་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ན ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཀི་རི་ཡ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་ཏྠཱ ཨི་དྷ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཏི ‘‘ཨ་ནྣེ་ན ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་མེ་ཝེ་ཏཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཡུ་ཏྟཾ, ན ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཏ་སྶ ཨ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡེ་ན ཝཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ཏ་ཏ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནི་ར་ཏི་ས་ཡ་སཱ་དུ་ཝི་པུ་ལཱ་མ་ཏ་ར་ས་ས་དྡྷ་མྨ་ཕ་ལ་ཏཱ་ཡ སཱ་དུ་ཕ་ལ་ནི་ཙྩ་ཕ་ལི་ཏ་མ་ཧཱ་རུ་ཀྑེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་པ་མི་ཏོ, སཱ་དུ་ཕ་ལཱུ་པ་བྷོ་གཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཧི མ་ཧཱ་རུ་ཀྑ་སྶ སཱ་དུ་ཕ་ལ་ཏཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི.
ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱིཏི ཨུ་པ་ས་ངྐ་ནྟོ. ས་མྤ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཧི ཀི་ཉྩི ཋཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཏཾ་ཏཾ་པ་དེ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ནེ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི, ཨུ་པ་ས་ངྐ་ནྟོ་ཏི ཝཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ག་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, ཨུ་པ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱཏི པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་དཱི་པ་ན’’ནྟི. ཏ་ཏོ་ཏི ཡཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཏྟོ ‘‘ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཏ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཁ་མ་ནཱི་ཡཱ་དཱི་ནི པུ་ཙྪ་ནྟོཏི (སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༡༡༢) ཡ་ཐཱ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཀ་ཙྩི ཏེ བྲཱ་ཧྨ་ཎ ཁ་མ་ནཱི་ཡཾ, ཀ་ཙྩི ཡཱ་པ་ནཱི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཁ་མ་ནཱི་ཡཱ་དཱི་ནི པུ་ཙྪ་ནྟོ ཏེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟ་མོ་དོ ཨ་ཧོ་སི པུ་བྦ་བྷཱ་སི་ཏཱ་ཡ, ཏ་ད་ནུ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨེ་ཝཾ སོ་པི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟ་མོ་དོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏཾ པ་ན ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟ་མོ་ད་ཏཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཱི་ཏོ་ད་ཀཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་མྨོ་དི་ཏནྟི སཾ་ས་ནྡི་ཏཾ. ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝནྟི ས་མྨོ་ད་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་མཱ་ན་ཏཾ ཨེ་ཀ་རཱུ་པ་ཏཾ. ཁ་མ་ནཱི་ཡནྟི ‘‘ཨི་དཾ ཙ་ཏུ་ཙ་ཀྐཾ ན་ཝ་དྭཱ་རཾ ས་རཱི་ར་ཡ་ནྟཾ ཁ་ཎ་བྷ་ངྒུ་ར་ཏཱ་ཡ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ དུ་སྶ་ཧཾ, ཀ་ཙྩི ཁ་མི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ’’ནྟི པུ་ཙྪ་ཏི. ཡཱ་པ་ནཱི་ཡནྟི པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཀཾ ཙི་ར་པྤ་བ་ནྡྷ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཡཱ་པ་ནཱ་ཡ ཀ་ཙྩི ཡཱ་པེ་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཾ. སཱི་ས་རོ་གཱ་དི་ཨཱ་བཱ་དྷཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ཙྩི ཨ་པྤཱ་བཱ་དྷཾ. དུ་ཀྑ་ཛཱི་ཝི་ཀཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ཙྩི ཨ་པྤཱ་ཏ་ངྐཾ. ཏཾ་ཏཾ་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎེ ཨུ་ཊྛཱ་ན་སུ་ཁ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཙྩི ལ་ཧུ་ཊྛཱ་ནཾ. ཏ་ད་ན་རཱུ་པ་བ་ལ་ཡོ་ག་ཏོ ཀ་ཙྩི བ་ལཾ. སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་བྦྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ཙྩི ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཀ་ཙྩི-ས་དྡཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
བ་ལ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ པཱི་ཏི པཱི་ཏིཡེ་ཝ. ཏ་རུ་ཎ་པཱི་ཏི པཱ་མོ་ཛྫཾ. ས་མྨོ་ད་ནཾ ཛ་ནེ་ཏི ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ས་མྨོ་ད་ནི་ཀཾ, ཏ་དེ་ཝ ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྨོ་ད་ཛ་ན་ན་ཏོ’’ཏི. ས་མྨོ་དི་ཏ་བྦ་ཏོ ས་མྨོ་ད་ནཱི་ཡནྟི ཨི་མཾ པ་ན ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་མྨོ་དི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་རི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ས་ར་ཎཱི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘སཱ་ར་ཎཱི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཡྻ་མཱ་ན་སུ་ཁ་ཏོཏི ཨཱ་པཱ་ཐ་མ་དྷུ་ར་ཏཾ ཨཱ་ཧ, ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཡ་མཱ་ན་སུ་ཁ་ཏོཏི ཝི་མ་དྡ་ར་མ་ཎཱི་ཡ་ཏཾ. བྱ་ཉྫ་ན་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡཱཏི ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་སྶཱ ཀ་ཐཱ་ཡ ཝ་ཙ་ན་ཙཱ་ཏུ་རི་ཡ་མཱ་ཧ, ཨ་ཏྠ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏྠ་སྶ ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཾ. ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧཱིཏི ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི.
ཨ་བྷི་དཱུ་ར་ཨ་ཙྩཱ་ས་ནྣ་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ནཱ་ཏི་དཱུ་ར་ནཱ་ཙྩཱ་ས་ནྣཾ ནཱ་མ ག་ཧི་ཏཾ, ཏཾ པ་ན ཨ་ཝ་ཀཾ་ས་ཏོ ཨུ་བྷི་ནྣཾ པ་སཱ་རི་ཏ་ཧ་ཏྠ་ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནེ་ན ད་ཊྛ་བྦཾ. གཱི་ཝཾ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱཏི གཱི་ཝཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ.
ཡེ་མེཏི ཨེ་ཏྠ ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨི་ཀཱ་ར་ལོ་པོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡེ ཨི་མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨུ་ཙྩཱ་ཀུ་ལཱི་ན་ཏཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏཱ ཛཱ་ཏི་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཙྩཱ་ཀུ་ལ་པྤ་སུ་ཏཱ’’ཏི. ཨཱ་ཙཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏཱ ཨཱ་ཙཱ་ར་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཙཱ་ར་ས་མྤ་ནྣཱ’’ཏི. ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་པཱ་ཀ་ཊེ་པི ཀུ་ལེ. ཏེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ བྷི་ཀྑཱུ་སུ དུ་ཝི་དྷཱ་པི སཾ་ཝི་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷ པ་ན དྭཱི་ཧི་པི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི.
ས་དྡྷཱཏི ཨི་དཾ ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་དྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི, ས་དྡྷཱཏི ཝཱ ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཀྑེ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཡ-ཀཱ་ར་ལོ་པེ་ན ནི་དྡེ་སོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་གཱ་ར་ཏོཏི ཨ་གཱ་ར་ཝཱ་ས་ཏོ, ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན, ནི་སྶ་ཡཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝཱ ཨ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ་ཏི. བྷི་ཀྑ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎོ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝོ པ་བྦ་ཛྫཱ་ས་ཧ་ཙ་རི་ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནྭཱ་ཙི་ན་ནྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་བྦ་ཛྫཾ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝ་ཉྩཱ’’ཏི. ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ལ་ཀྑ་ཎེ པ་ན བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏེ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ ཙ-ས་དྡོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ན་གཱ་ར་སྶ བྷཱ་ཝོཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་བྦ་ཛྫཱ་ནི་སྶི་ཏོ སུ་ཝི་སུ་དྡྷོ སཱི་ལཱ་ཙཱ་ར་གུ་ཎ་ཝི་སེ་སོ ག་ཧི་ཏོ, ཀ་སི་གོ་ར་ཀྑཱ་དི་ཀ་མྨ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཨི་དྷ ཨ་ནུ་པྤཱ་དཱ་དཱི་ཧི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎེ པ་ན ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ, ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཙ ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ཐཱ་པཱི’’ཏི, ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་ར་ཏོ་གཱ་མི་ཏཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ག་མ་ནེ་ན, ན ཀཱ་ཡ་ག་མ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནཱ་ཡ་ཀོ’’ཏི, ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ནི་བྦཱ་ན་ས་མྤཱ་པ་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཧི་ཏ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་ཧི་ཏ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ. གཱ་ཧ་ཎཾ ཨ་དྷི་སཱི་ལཱ་དཱི་སུ ཨ་ཙྩ་ནྟཱ་ཡ ནི་ཡོ་ཛ་ནཾ, ན ཀ་ཐ་ན་མ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘གཱ་ཧེ་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘སི་ཀྑཱ་པེ་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏིནྟི དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་མ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ད་སྶ་ནཱ་ནུ་ག་ཏི’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ སི་ཀྑཱ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནཾ ཏེ་ན དི་ཊྛ་ཏྟཱ དི་ཊྛི, ཏ་སྶ ཏ་སྶེ་ཝ ཁ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཁ་ནྟི, རུ་ཙྩ་ན་ཝ་སེ་ན རུ་ཙི, ཏཾ་དི་ཊྛི་ཁ་ནྟི་རུ་ཙི་ཀཱ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཾ་དི་ཊྛི་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨེ་ས ཀི་ར ཨ་ལ་ཏྠཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. དེ་ཝ་པུ་ཏྟེ ཝི་ཡཱཏི་ཨཱ་དི ཀ་སྶ་ཙི པཱ་རི་ཛུ་ཉྙ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ ‘‘ས་དྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་སྶ པ་བྦ་ཛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ པཱ་ཀ་ཊཱི་ཀ་ར་ཎཾ. ས་དྡྷཱ་ཡ གྷ་རཱ ནི་ཀྑ་མྨ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱཏི ཨི་དཾ ཧ་ཊྛ་པ་ཧ་ཊྛཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. གྷཱ་ས་ཙྪཱ་ད་ན་པ་ར་མ་ཏཱ་ཡ ས་ནྟུ་ཊྛེཏི ཨི་དཾ ཨ་ནུ་སྶ་ངྐི་ཏཱ་པ་རི་ས་ངྐི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨེ་ཝ་མེ་ཏནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ན་ཝ་སེ་ན, པ་སཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ཏྠོ ཨ་བྦྷ་ནུ་མོ་ད་ན་ཏྠོ ཙ ཝུ་ཏྟོ. མ་མནྟི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ནི་པཱ་ཏ་པ་དཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ ‘‘མ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་ན་ཏྠ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ན་ཛཱི་ཝི་ཀཱ་པ་ཀ་ཏཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི ཨཱི་དི་སཱ་ནཾ་ཡེ་ཝཱཏི ས་དྡྷཱ་པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ལུ་ཨཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ, ན ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ལུ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཀ་ཎྞེ ཙེ་པི མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ག་ཧེ་ཏྭཱ པི་ཊྛི་ཏོ པི་ཊྛི་ཏོ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷོ ཨ་སྶ པ་དེ པ་དཾ ནི་ཀྑི་པ་ནྟོ, སོ ཙ ཧོ་ཏི ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ལུ ཀཱ་མེ་སུ ཏི་བྦ་སཱ་རཱ་གོ བྱཱ་པ་ནྣ་ཙི་ཏྟོ པ་དུ་ཊྛ་མ་ན་ས་ངྐ་པྤོ མུ་ཊྛ་སྶ་ཏི ཨ་ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏོ ཝི་བྦྷ་ནྟ་ཙི་ཏྟོ པཱ་ཀ་ཊི་ནྡྲི་ཡོ, ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ར་ཀཱ་ཝ མ་མ ཨ་ཧ་ཉྩ ཏ་སྶཱ’’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༢).
ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠཾ ས་མྦྷ་ཝི་ཏུཾ སཱ་དྷེ་ཏུཾ དུ་ཀྑཱ་ནཱི་ཏི དུ་ར་བྷི་ས་མྦྷ་ཝཱ་ནི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཏ་ཏྠ ནི་ཝཱ་སོ་ཡེ་ཝ དུ་ཀྑོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་མྦྷ་ཝི་ཏུཾ དུ་ཀྑཱ་ནི དུ་སྶ་ཧཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ར་ཉྙ་ཝ་ན་པ་ཏྠཱ་ནཱིཏི ཨ་ར་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་པྤ་ཏྟཱ་ནི ཝ་ན་ས་ཎྜཱ་ནི. ཝ་ན་པ་ཏྠ-ས་དྡོ ཧི ས་ཎྜ་བྷཱུ་ཏེ རུ་ཀྑ་ས་མཱུ་ཧེ་པི ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ར་ཉྙ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཀི་ཉྩཱ་པཱིཏི ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཀིཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི? ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨ་ར་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝཾ ‘‘གཱ་མ་ཏོ བ་ཧི ཨ་ར་ཉྙ’’ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀིཾ ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཏི? ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀ་ངྒ་ནི་པྥཱ་ད་ཀ་ཏྟཾ. ཡ་ཉྷི ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀ་ངྒ་ནི་པྥཱ་ད་ཀཾ, ཏཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ ‘‘ཨ་ར་ཉྙ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ཏཾ པ་ཉྩ་དྷ་ནུ་ས་ཏི་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ བ་ཧི་ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཱཏི ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལ་ཏོ བ་ཧི ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ, ཏ་ཏོ བ་ཧི པ་ཊྛཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བ་ཧི ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཱཏི ཡ་ཏྠ དྭེ ཏཱི་ཎི ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལཱ་ནི, ཏ་ཏྠ བ་ཧི་དྡྷཱ ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ, ཡ་ཏྠ ཏཾ ན་ཏྠི, ཏ་ཏྠ ཏ་ད་ར་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཡ་སྨཱ བ་ཧི ཨི་ནྡ་ཁཱི་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མ་ནུ་སྶཱུ་པ་ཙཱ་རེ བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝཾ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཨི་དྷ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
གཱ་མ་ནྟནྟི གཱ་མ་ས་མཱི་པཾ. ཨ་ནུ་པ་ཙཱ་ར་ཊྛཱ་ནནྟི ནི་ཙྩ་ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ནུ་པ་ཙ་རི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྠ ན ཀ་སཱི་ཡ་ཏི ན ཝ་པཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི. པ་ནྟཱ་ནཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘པ་རི་ཡ་ནྟཱ་ན’’ནྟི ཨི་མ་སྶ པ་རི་ཡཱ་ཡ་སྶ ཨི་དྷ པཱ་ལི༹་ཡཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་རི་ཡ་ནྟཱ་ན་ནྟི ཨི་མ་མེ་ཀཾ པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི. དཱུ་རཱ་ནནྟི པ་ན ཨ་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཋ་པེ་ཏ་བྦོ སི་ཡཱ ཏ་སྶཱ་པི ‘‘པ་ནྟཱ་ནཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཏོ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ ས་ཏི ‘‘ན མ་ནུ་སྶཱུ་པ་ཙཱ་རཱ་ན’’ནྟི ཨེ་དི་སཱ་ན་མྤི ཋ་པེ་ཏ་བྦ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་དྡ་ཏོ ཨེ་ཝ ཋ་པ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. པ་ཝི་ཝེ་ཀནྟི པ་ཀཱ་ར་ཏོ, པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཝཱ ཝི་ཝེ་ཙ་ནཾ, རཱུ་པཱ་དི་པུ་ཐུ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཀཱ་ར་ཏོ ག་མ་ནཱ་དི་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ཡ་སྶ ཝི་ཝེ་ཙ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏོ་པི ཏི་ཊྛ་ཏོ་པི ནི་ས་ཛྫ་ཏོ་པི ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཝི་ཝེ་ཙ་ནཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཙ བྷེ་ད་ཏོ བ་ཧུ་ཝི་དྷ་ཏྟཱ ཏེ ཨེ་ཀ་ཏྟེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཝི་ཝེ་ཀ’’ནྟི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. དུ་ཀྐ་རཾ པ་ཝི་ཝེ་ཀནྟི ཝཱ པ་ཝི་ཝེ་ཀཾ ཀ་ཏྟུཾ ན སུ་ཁ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝེཏི ཨེ་ཀི་ཀ་བྷཱ་ཝེ. དྭ་ཡཾ་དྭ་ཡཱ་རཱ་མོཏི དྭི་ནྣཾ དྭི་ནྣཾ བྷཱ་ཝཱ་བྷི་ར་ཏོ. ཧ་ར་ནྟི ཝི་ཡཱཏི སཾ་ཧ་ར་ནྟི ཝི་ཡ ཝི་གྷཱ་ཏུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘གྷ་ས་ནྟི ཝི་ཡཱ’’ཏི, བྷ་ཡ་ས་ནྟཱ་སུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན ཁཱ་དི་ཏུཾ ཨཱ་ག་ཏཱ ཡ་ཀྑ་ར་ཀྑ་ས་པི་སཱ་ཙཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨཱི་དི་ས་སྶཱཏི ཨ་ལ་དྡྷ་ས་མཱ་དྷི་ནོ. ཏི་ཎ་པ་ཎྞ་མི་གཱ་དི་ས་དྡེ་ཧཱིཏི ཝཱ་ཏེ་རི་ཏཱ་ནཾ ཏི་ཎ་པ་ཎྞཱ་དཱི་ནཾ མི་ག་པ་ཀྑི་ཨཱ་དཱི་ན་ཉྩ བྷིཾ་ས་ན་ཀེ་ཧི བྷེ་ར་ཝེ་ཧི ས་དྡེ་ཧི ཝི་ཝི་དྷེ་ཧི ཙ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཁཱ་ཎུ་ཨཱ་དཱི་ཧི ཡ་ཀྑཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨུ་པ་ཊྛི་ཏེ་ཧི བྷིཾ་ས་ན་ཀེ་ཧི. ཨེ་ཝཾ དུ་ཀྐ་རཾ དུ་ར་བྷི་ས་མྦྷ་ཝཾ ནཱ་མ ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ཧོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཱ ཨེ་ཏེ་ཏི ཝི་མྷི་ཏོ.
ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟ་ཝཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༥. སོ་ལ༹་ས་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུཏི ‘‘ཡེ ཁོ ཀེ་ཙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནེ་སུ སོ་ལ༹་ས་སུ ཀཱ་ར་ཎེ་སུ. ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟ་ཏཱ་ད་ཡོ ཨ་ར་ཉྙེ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱ་ནཾ ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་ས་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝི་ཀྑེ་པཱ་ཝ་ཧཱ, པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟ་ཏཱ་ད་ཡོ པ་ན ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏེ་སཾ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པཱ་ཝ་ཧཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟ་ས་ནྡོ་ས་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. སོ་ལ༹་ས་སཱུཏི ཙ ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑཾ་ཡེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. སཾ་ཀི་ལེ་ས་གྒ་ཧ་ཎ་མྤི ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཝོ་དཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ནྟི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་རི་གྒ་ཧ་ར་ཧི་ཏཱ་ནནྟི ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟཱ་དི་ཀ་སྶ ཨ་ར་ཉྙེ དི་ཊྛ་སྶ ཏ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ‘‘ཡེ ཁོ ཀེ་ཙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན པ་རི་གྒ་ཎྷ་ན་ཉཱ་ཎ་ར་ཧི་ཏཱ་ནཾ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཡུ་ཏྟཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཏྟ་ནཱཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི, ས་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏཱ་དི་སོཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཡུ་ཏྟོ.
ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མྦོ་དྷོ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་པྤ་ཏྟི་ཏོ’’ཏི. ཨ་གྒ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མཱ་དྷཱི་ནོ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ན་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶཱ་ཏི ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་སྶཱ’’ཏི. ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཉེ་ཡྻཾ, བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི བོ་དྷི, མ་ཧཱ་ཝཱི་རི་ཡ་ཏཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཝི་སེ་ས་ཡོ་ག་ཏོ ས་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་ས་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི’’ནྟི་ཨཱ་དི. ནི་ཡ་ཏ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མ་ཧཱ་ས་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ཡཱ་ན་པ་ཊི་པ་དཱ ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡཱ, ཋི་ཏི་བྷཱ་གི་ཡཱ ཝཱ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཝི་སེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཱ ཙ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཏོ བོ་དྷི་ཡཾ ནི་ནྣ་གོ་ཎ་པ་བྦྷཱ་རཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བོ་དྷི་ཡཱ ཝཱ ས་ཏྟ་སྶེ་ཝ ལ་གྒ་སྶེ་ཝཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དཱི་པ་ངྐ་ར་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཊྛ་དྷ་མྨ་ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ནཱཏི –
‘‘མ་ནུ་སྶ་ཏྟཾ ལི་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི, ཧེ་ཏུ ས་ཏྠཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ;
པ་བྦ་ཛྫཱ གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི, ཨ་དྷི་ཀཱ་རོ ཙ ཚ་ནྡ་ཏཱ’’ཏི. (བུ. ཝཾ. ༢.༥༩) –
ཨི་མེ་སཾ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་ངྒ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ན ས་མ་ཝ་དྷཱ་ནེ་ན.
པ་བྦ་ཛྫཱུ་པ་ག་ཏཱཏི པ་བྦ་ཛྫཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ. ཏེ་ན པ་བྦ་ཛྫཱ་མ་ཏྟེ་ན ས་མ་ཎཱ, ན ས་མི་ཏ་པཱ་པ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཛཱ་ཏི་མ་ཏྟེ་ན ཨི་དྷ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷོ་ཝཱ་དི་ནོ ཝཱ’’ཏི. ཏེ ཧི ‘‘བྷོ བྷོ’’ཏི ཝ་ད་ན་སཱི་ལཱ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷོ་ཝཱ་དཱི ནཱ་མ སོ ཧོ་ཏི, ས་ཙེ ཧོ་ཏི ས་ཀི་ཉྩ་ནོ’’ཏི (དྷ. པ. ༣༩༦; སུ. ནི. ༦༢༥). པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ནཱཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཾ ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཉྩ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷེ་ནཱཏི ཙ ཝི་སེ་ས་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ, ན པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཡ. ན ཧི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཀོ ཏ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཡོ་གོ ཙ ཀོ་ཙི པ་རི་སུ་དྡྷོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི. བྷཱ་ཡ་ན་ཊྛེ་ན བྷ་ཡཾ, བྷཱི་རུ་ཏཱ་ཝ་ཧ་ཊྛེ་ན བྷེ་ར་ཝཾ. ས་ནྡོ་ས་ཧེ་ཏཱུཏི ས་དོ་ས་ཧེ་ཏུ. ས-ས་དྡོ ཧི ཨི་དྷ སཱ་ནུ་སཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ དོ་ས་སྶ ཧེ་ཏཱུ’’ཏི. ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ བྷ་ཡ་སྶ ཝ་སེ་ན ‘‘སཱ་ཝ་ཛྫ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་སོ ཧི ཨེ་ཀ་ནྟ་སཱ་ཝ་ཛྫོ བྷཱ་ཡ་ན་ཊྛེ་ན བྷ་ཡ་ཉྩཱ་ཏི. ཨ་ཀྑེ་མནྟི ཨི་དཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན. ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་སོ་པི ཧི ས་རཱི་ར་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧ་ཏོ ཨ་ཀྑེ་མ, ཏ་ཐཱ བྷ་ཡཱ་ན་ཀཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤཱིཏི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ས་ངྑྱཾ ཡོ་ཛི་ཏཾ. ས་ཡཾ པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་བྷ་ཡཱ་ན་ཀཱ་ར་མྨ་ཎ་ནི་མི་ཏྟཾ ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་ས་ས་མུ་པྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ནེ་ནྟཱ བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝཾ ཨ་ཝ྄ཧཱ་ཡ་ནྟི ཝི་ཡ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཝ྄ཧཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི པ་ཀྐོ་ས་ནྟཱི’’ཏི. ཏེཏི མཱ་རི་ཏ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཉཱ་ཏི་མི་ཏྟཱ་ད་ཡོ. ག་ཙྪཾ ག་ཧ་ན་བྷཱུ་ཏཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཀ་ཎྚ་ཀ་ས་ཎྜཾ, གུ་མྦཾ ནཱ་ཏི་མ་ཧ་ནྟ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ག་ཙྪནྟི པ་ན ཏི་ཎ་ཝ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ‘‘ག་ཙྪེ རུ་ལ༹ྷ་ཏི་ཎེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, གུ་མྦཾ ཀ་ཎྚ་ཀ་ལ་ཏཱ་དི་བྷ་རི་ཏཱ་ཝི་རུ་ལ༹ྷཾ. བ་དྡྷཱ ཝ་དྷི་ཏཱ ཝི་ཡཱཏི བ་དྡྷཱ ཧུ་ཏྭཱ ཏཱ་ལི༹་ཡ་མཱ་ནཱ ཝི་ཡ.
‘‘ན ཁོ པ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཁོཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, པ་ནཱ’’ཏི ཝི་སེ་ས་ཏྠེ. ཏེ་ནེ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨ་ཉྙེ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཝི་ཡ ཨ་ཧཾ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙ་ཝ་ན་པ་ཏྠཱ་ནི པ་ནྟཱ་ནི སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི ན ཁོ པ་ན པ་ཊི་སེ་ཝཱ་མི, པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟོ་ཡེ་ཝ པ་ན ཧུ་ཏྭཱ ཏཱ་ནི པ་ཊི་སེ་ཝཱ་མཱི’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི ཧི ཏེ་ན ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྠ་ད་སྶ་ནཾ. ཏེ་ས་མ་ཧཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོཏི ཏཱ་ཡ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཏེ་སཾ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཧཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ་ཏི ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་ཡཱ མ་ཧཱ་ས་ཏྟོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡེ་སུ པ་ཀྑི་པ་ཏི. པ་ར་མ་ས་ལླེ་ཁ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ ཧི ཏ་དཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི, ཏ་ཐཱ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཱ་དི་པཱ་རི་སུ་དྡྷི, ཡ་ཏོ མཱ་རོ ར་ནྡྷ་ག་ཝེ་སཱི ཧུ་ཏྭཱ ཚ་བྦ་སྶཱ་ནི ནི་ར་ནྟ་རཾ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷོ ཨ་ནྟ་རཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ –
‘‘ས་ཏྟ ཝ་སྶཱ་ནི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ, ཨ་ནུ་བ་ནྡྷིཾ པ་དཱ་པ་དཾ;
ཨོ་ཏཱ་རཾ ནཱ་དྷི་ག་ཙྪི་སྶཾ, ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ས་ཏཱི་མ་ཏོ’’ཏི. (སུ. ནི. ༤༤༨);
བྷི་ཡྻོཏི ཨ་དྷི་ཀཾ ས་ཝི་སེ་སཾ, ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝཱ. བྷཱི་ཏ་ཏ་སི་ཏཱ བྷ་ཡཱུ་པ་དྡ་ཝེ་ན ཚ་མྦྷི་ཏ་ས་རཱི་རཱ ཧ་ཊྛ་ལོ་མཱ ཧོ་ནྟི, ཨ་བྷཱི་ཏཱ་ཏ་སི་ཏཱ པ་ན བྷ་ཡཱུ་པ་དྡ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཧ་ཊྛ་ལོ་མཱ ཁེ་མེ་ན སོ་ཏྠི་ནཱ ཏི་ཊྛ་ནྟཱི་ཏི ཏེ་སཾ ཁེ་མ་པྤ་ཏྟི སོ་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ ཝཱ པ་ནྣ་ལོ་མ་ཏཱ་ཡ པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏཱི་ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘པ་ལློ་མ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ནྣ་ལོ་མ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠ ཙ བྷི་ཡྻོ པ་ལློ་མ་མཱ་པཱ་དིཾ ཨ་ར་ཉྙེ ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡཱཏི པ་ཊི་ཉྙཱ་ནི་དྡེ་སོ. པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟོ་ཧ་མ་སྨཱིཏི ཧེ་ཏུ་ད་སྶ་ནཾ. ‘‘ཡེ ཧི ཝོ ཨ་རི་ཡཱ’’ཏི ས་དི་སཱུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ད་སྶ་ནཾ. ཡེ ཁོ ཀེ་ཙི ས་མ་ཎཱ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཝཱཏི ཝི་ས་དི་སཱུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ད་སྶ་ནཾ. སེ་སཱ་ནི ཨ་ནྭ་ཡ་བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཡུ་ཏྟི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སེ་ས་ཝཱ་རེ་སུ་པི ཡུ་ཏྟི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟ་ཝཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་ནྟ་ཝཱ་རཱ་དི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༦. ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷེ་ན མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་དི་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ ཏེ་ས་ཉྩ མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་དཱི་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་བྷེ་དཾ བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝཱ་ཝ྄ཧཱ་ན་མུ་ཁེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་ཐ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ.
བྷ་ཎྜེ་སཱུཏི ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀེ་སུ བྷ་ཎྜེ་སུ. ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཎཱ་མ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝི་ས་མ་ལོ་བྷཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ. ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱཏི ཝི་ནཱ་ས་ཙི་ནྟཱ་ཝ་སེ་ན པ་ར་སྶ ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ནེ་སཾ ‘‘ཡེ་སཾ ཨ་པ་ར་ཛ྄ཛྷི་མྷཱ, ཏེ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཙྪཱ ཨཱ་ས་ངྐུ་པྤ་ཏྟི སི་ཡཱ. ‘‘ཨེ་ཏེ ཨ་མྷཱ་ཀཾ པ་རི་གྒ་ཧ་ཝ་ཏྠུཾ ག་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་མཱ མ་ཉྙེ, ཝི་ནཱ་སཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མཱ མ་ཉྙེ’’ཏི ཡ་ཐཱ པ་རེ པ་ར་ཏོ ཏེ་སཾ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་བྱཱ་པཱ་ད་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟི, ཏཱ་དི་སཾ མ་ནོ་ཀ་མྨ་ནྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཏེ པ་རེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀཱ་མཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་པ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ་པི ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ད་ཡོ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི་ཡེ་ཝ, ཏ་དཱ པ་ན ཏེ ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་ཀྑི་ཀཱ ཝཱ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཱ ཝཱ་ཏི མ་ནོ་ཀ་མྨ་ནྟ་ཝཱ་རེ ཨེ་ཝ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ ཀ་ཏཱ. ཨ་ཐ ཝཱ དྭཱ་ར་ནྟ་རེ པ་ཝ་ཏྟཱ་ན་མྤི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ དྭཱ་ར་ནྟ་རེ པ་ཝ་ཏྟཱ་ན་མྤི ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝོ, མ་ནོ་ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ པ་ན སི་དྡྷོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ མ་ནོ་ཀ་མྨ་ནྟ་ཝཱ་རེ ཨེ་ཝ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ད་ཡོ ཨུ་དྡྷ་ཊཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ –
‘‘དྭཱ་རེ ཙ་ར་ནྟི ཀ་མྨཱ་ནི, ན དྭཱ་རཱ དྭཱ་ར་ཙཱ་རི་ནོ;
ཏ་སྨཱ དྭཱ་རེ་ཧི ཀ་མྨཱ་ནི, ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཱ’’ཏི. (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༡.ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་དྭཱ་ར);
ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ སཱ་ས་ནེ པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཝཱ་རེ བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝཱ་ཝ྄ཧཱ་ནཾ ཡོ་ཛི་ཏཾ, ‘‘ཡེ ཁོ ཀེ་ཙི ས་མ་ཎཱ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཝཱ’’ཏི པ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏོ བཱ་ཧི་ར་ཀ་ཝ་སེ་ན ག་ཧ་ཊྛ་ཝ་སེ་ན ཙ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ག་ཧ་ཊྛཱ་ན་མྤི ཧི ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨ་ཀུ་ལ་དྷ་མྨ་དེ་ས་དྷ་མྨ་ཝི་ལོ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝོ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ, ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཙ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝཱ ནེ་སཾ ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་སོ ས་མྦྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི.
༣༧. ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཊྛ་མ་ཀ་སཱི་ལ་ཝ་སེ་ན བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ དེ་ས་ནཱ ཝ་ཌྜྷི་ཏཱ་ཏི ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ཨི་ཏོ པ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པུ་ན ཝུ་ཏྟཱཏི ཨ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཨེ་ཝཾ སཱི་ལ་ཝི་སུ་དྡྷི་མ་ཏྟ་མྤི ཨ་ར་ཉྙེ ཝི་ཧ་ར་ཏོ བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝཱ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏི, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནི པ་ཧཱ་ཡ ཨ་པྤ་ནཱ་ས་མཱ་དྷིཾ, ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ས་མཱ་དྷི་མེ་ཝ ཝཱ ས་མྤཱ་ད་ཡ་ཏོ་ཏི ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་དཱ་ཡ བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨུ་པ་རི དེ་ས་ནཱ ཝ་ཌྜྷི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ་མ་ནོ་ཀ་མྨ་ནྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་པི ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་བྱཱ་པཱ་དཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པུ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་བྷི-པུ་བྦོ ཛྷཱ-ས་དྡོ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ར་བྷ་ཎྜཱ་དི་ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ན་སཱི་ལཱ’’ཏི. ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སཱུཏི རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མ་སྶ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཀཱ་མེ་སུ. བ་ཧ་ལ་ཀི་ལེ་ས་རཱ་གཱཏི ཐི་ར་མཱུ་ལ་དུ་མྨོ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ནེ པ་བྷཱུ་ཏ་ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མཱ. ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ ཙེ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡ་པ་ཏྠ་ནཱ, ཏི་བྦ་སཱ་རཱ་གོ ས་མྤ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ. ཏེ ཧི ལོ་བྷཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ པུ་གྒ་ལཱ ཨ་ཏྟ་ནི ཏི་བྦ་སཱ་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ལོ་བྷཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཨ་ཝི་ནི་ཙྪི་ཏ་ཝི་ས་ཡཱ ཨ་ར་ཉྙེ ཏཾ ཏཾ ཝི་ས་ཡཾ ཨ་ནུ་པ་དྷཱ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི, ར་ཛྫུ་ཨཱ་དཱི་ནི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ན ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི ས་ནྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ཀུ་ལ་ཙི་ཏྟཱ’’ཏི. ‘‘ཨི་དཱ་ནི་མྷ ན་ཊྛཱ’’ཏི ཏ་ས་ནྟི ཝི་ཏ་ས་ནྟི, ཨཱ་ག་ནྟྭཱ བཱ་དྷི་ཡ་མཱ་ནཱ ཝི་ཡ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཏཾ བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ནི ས་མཱ་རོ་པ་ན་ཊྛེ་ན ཨ་ཝ྄ཧཱ་ཡ་ནྟི པ་ཀྐོ་ས་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘སེ་སཾ ཏཱ་དི་ས་མེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ལུ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི པཱ་ལི༹་པ་དེ ཙི་ར་པ་རི་ཙི་ཏ་ཨ་ལོ་བྷ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཀ་མ་ལ་ད་ལེ ཛ་ལ་བི་ནྡུ ཝི་ཡ ཨ་ལ་གྒ་མཱ་ན་ས་ཏྟཱ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ན་པེ་ཀྑོ་ཧ་མ་སྨཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༣༨. པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཝི་ཛ་ཧ་ནེ་ནཱཏི པ་རི་སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཙ པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝི་ཛ་ཧ་ནེ་ན. སཱ་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨ་ས་མུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཧི ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་བྷཱ་ཝོ ཛ་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཝི་པ་ནྣ་ཙི་ཏྟཱཏི ཀི་ལེ་སཱ་སུ་ཙི་དཱུ་སི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཀུ་ཐི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀི་ལེ་སཱ་ནུ་ག་ཏཾ…པེ… པཱུ་ཏི་ཀཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. པ་དུ་ཊྛ་མ་ན་ས་ངྐ་པྤཱཏི ཝི་ས་སཾ་ས་ཊྛ་མུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ དོ་སེ་ན པ་དཱུ་སི་ཏ་ཙི་ཏྟ་ས་ངྐ་པྤཱ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘ཏེ ཨ་ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ལུ་ཝཱ་རེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ. ཡ་ཐཱ ཧི ལོ་བྷ་ཝ་སེ་ན, ཨེ་ཝཾ དོ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན་པི ཨ་ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ཧེ་ཊྛཱ ཨུ་པ་རི ཙཱ་ཏི ས་བྦ་ཏྠ ཋཱ་ནེ་སུ ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦཱ.
༣༩. ‘‘ཡཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཀ་ལླ་ཏཱ ཨ་ཀ་མྨ་ཉྙ་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཐི་ནཾ ཙི་ཏྟ་སྶ གེ་ལ་ཉྙ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧ་ཎཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཏྟ་གེ་ལ་ཉྙ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཐི་ནེ་ནཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘ཡཱ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཀ་ལླ་ཏཱ ཨ་ཀ་མྨ་ཉྙ་ཏཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༡༦༣) ཝ་ཙ་ན་ཏོ མི་དྡྷཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ ནཱ་མ་ཀཱ་ཡ་སྶ གེ་ལ་ཉྙ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧ་ཎཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སེ་ས་ནཱ་མ་ཀཱ་ཡ་གེ་ལ་ཉྙ་བྷཱུ་ཏེ་ན མི་དྡྷེ་ནཱ’’ཏི. སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ. ཨི་ད་ཉྩ མི་དྡྷཾ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ་པི གེ་ལ་ཉྙཱ་ཝ་ཧ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ ནི་དྡཱ་ཡ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ ‘‘ནི་དྡཱ ཙ་པ་ལཱ་ཡི་ཀཱ’’ཏི ནི་དྡི་ཊྛཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ ནི་དྡཱ་བ་ཧུ་ལཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི.
༤༠. ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཀ་ཏི་ཀཱཏི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་སཱི་ལཱ ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ. ཨ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ན་ར་ས་ཉྷི ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་པྥ་ནྡ་མཱ་ན་ཙི་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དྷཱཏི ‘‘ཨ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་ཙི་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ པ་དེ. ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྪཱ་ནུ་ཏཱ་པ་སྶ་པི ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ཀ་ར་ཏྟཱ. ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ པ་ན ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༤༡. ཨེ་ཀ་མེ་ཝི་དཾ པ་ཉྩ་མཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎཾ ཡ་དི་དཾ ཀ་ངྑཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཏི ཙ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ དྭི་དྷཱ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀིཾ ནུ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་ངྑ་ན་ཏོཏི སཾ་ས་ཡ་ན་ཏོ. ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ཙི་ན་ནྟོ ཨེ་ཏཱ་ཡ ཀི་ཙྪ་ཏི, ཝི་ག་ཏཱ ཏི་ཀི་ཙྪཱ ཝཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ.
༤༢. ཨེ་ཝཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཀི་ཏྟ་ན་མུ་ཁེ་ན ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་དཱ་ཡ བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏྟུ་ཀྐཾ་ས་ནཱ་དི་ཨ་བྷཱ་ཝ་ཀི་ཏྟ་ན་མུ་ཁེ་ན པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་དཱ་ཡ བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡེ ཁོ ཀེ་ཙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་རི དེ་ས་ནཱ ཝ་ཌྜྷི་ཏཱ, ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཏྟུ་ཀྐཾ་ས་ན་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་ཀྐཾ་སེ་ནྟི མཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་གྒ་ཎྷ་ནེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཙྩེ ཋཱ་ནེ ཋ་པེ་ནྟཱི’’ཏི. ཐི་ན་མི་དྡྷ་ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཝཱ་རེ་སུ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ལུ་ཝཱ་ར་ས་དི་ས་ནྟི ཏ་ཏྠ ཏཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟུ་ཀྐཾ་ས་ཀ་ཝཱ་རེ ཀི་ཉྩི ཝི་ས་དི་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ ཀ་ཐ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
༤༣. ཚ་མྦྷ་ནཾ ཚ་མྦྷོ, ཀཱ་ཡ་སྶ ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་སོ. སོ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཚ་མྦྷཱི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡ་ཐ་མྦྷ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷཱི་རུ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀཱཏི བྷཱ་ཡ་ན་ཀ་སཱི་ལཱ. ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཙེ་ཏཾ སཱ་ཝ་ཛྫ་བྷ་ཡཾ ཀཱ་ཡེ ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟ་སྶ, ཙི་ཏྟེ ཙ ཀཱ་ཡེ ཙ ཐ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘ཚ་མྦྷོ བྷཱི་རུ་ཏཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ‘‘ཚ་མྦྷཱི བྷཱི་རུ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཨི་དྷ བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝཾ ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏཾ.
༤༤. ལ་བྦྷ་ཏི པཱ་པུ་ཎཱི་ཡ་ཏཱིཏི ལཱ་བྷ་ས་དྡ་སྶ ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ན་ཏྟ་མཱ་ཧ. ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཀཱ་ཏ་བྦོ དཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ས་ཀྐཱ་རོ. ཏ་ད་ཏྠ་དཱི་པ་ཀནྟི ལཱ་བྷཱ་དིཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་ར་ཉྙེ ཝ་ས་ཏོ བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝཱ་ཝ྄ཧཱ་ཡ་ནཾ ན་ཏྠཱི་ཏི དཱི་པ་ཀཾ. སོ ཀི་ར ལཱ་བྷ་ག་རུ་ཏཱ་ཡེ་ཝ པི་ཡོ གཱ་མོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ‘‘པི་ཡ་གཱ་མི་ཀོ’’ཏི ནཱ་མཾ ལ་བྷ་ཏི. ཀ་མྨ་མུ་ཏྟོཏི ཛ་རཱ་ཛི་ཎྞ་ཏྟཱ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི སཱ་མི་ཀེ་ཧི ཝི་སྶ་ཊྛོ.
༤༥. ཨ་ལ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཀུ་ཙྪི་ཏཾ སཱི་ད་ནྟཱི་ཏི ཀུ་སཱི་ཏཱ. ཝཱི་ར་སྶ བྷཱ་ཝོ, ཀ་མྨཾ ཝཱ ཝཱི་རི་ཡཾ, ཝི་དྷི་ནཱ ཝཱ ཨཱི་རེ་ཏ་བྦཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝཱི་རི་ཡཾ, ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མོ. ཏེ་ན ཧཱི་ནཱ ཧཱི་ན་ཝཱི་རི་ཡཱ. ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱི་རི་ཡཾ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱི་རི་ཡཾ, ཝ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎ་ཙ་ངྐ་མ་ནཱ་དཱི་སུ ད་ཊྛ་བྦཾ. ནི་ས་ཛྫ ས་ཡི་ཏྭཱ ཙ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱི་རི་ཡཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཝཱི་རི་ཡཾ. ཏ་ཏྠ པུ་རི་མཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཀོ་ས་ཛྫ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན, དུ་ཏི་ཡཾ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀུ་སཱི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ ཧི ཧཱི་ན་ཝཱི་རི་ཡཱ ཨ་ལ་ས་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་མ་ཏྟ་མྤི ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི.
༤༦. ན་ཊྛ་སྶ་ཏཱིཏི ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་སྶ་ཏི, པ་ཙྩ་ཡ་ཝེ་ཀ་ལླེ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཡ་པི ས་ཏི་ཡཱ ས་ཏི་ཀི་ཙྩཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ན ས་མྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ཨ་ས་མྤ་ཛཱ་ནཱ. ཏཾ་ཡོ་ག་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡ་ཉྩཱ་ཡཾ ཨ-ཀཱ་རོ ‘‘ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ དྷ་མྨཱ (དྷ. ས. ༢.དུ་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ), ཨ་བྷི་ཀྑུ་ཀོ ཨཱ་ཝཱ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༧༦) ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྙཱ་ར་ཧི་ཏཱ’’ཏི. ན་ནུ སོ་ལ༹་ས་མོ པ་ཉྙཱ་ཝཱ་རོ, ཨ་ཡཾ ས་ཏི་ཝཱ་རོ, ཏ་ཏྠ ཀ་སྨཱ སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑེ པ་ཉྙཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨི་མ་སྶ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ཏི་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་མེ་ཝེ་ཏཾ, ཡ་དི་དཾ ཙུ་དྡ་ས་མོ ཝཱ་རོ, པ་ཉྙཱ པ་ནེ་ཏྠ ཙུ་དྡ་ས་མེ ཝཱ་རེ ཀེ་ཝ་ལཱ ས་ཏི དུ་བྦ་ལཱ་ཏི ས་ཏི་དུ་བྦ་ལྱ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ས་མྤ་ཛཱ་ནཱ’’ཏི པ་ཊི་ཀྑེ་པ་མུ་ཁེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘དུ་ཝི་དྷཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
༤༧. ཨ་པྤ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི་ནཱ, ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཝཱ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་མཾ, ས་མྨཱ ཝཱ ཨཱ་ཧི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ནཱ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཝི་བྦྷ་ནྟ་ཙི་ཏྟཱཏི ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ. པུ་བྦེ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ ག་ཧི་ཏཾ ‘‘ཨུ་དྡྷ་ཏཱ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་ཙི་ཏྟཱ’’ཏི, ཨི་དྷ ས་མཱ་དྷཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཧེ་ཏུ་ཀོ ཙི་ཏྟ་ཝི་བྦྷ་མོ ཝུ་ཏྟོ ‘‘ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏཱ ཝི་བྦྷ་ནྟ་ཙི་ཏྟཱ’’ཏི, ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི པུ་བྦེ ‘‘ཨུ་དྡྷ་ཙྩེ་ན ཧི ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟཾ ཝི་པྥ་ནྡ་ཏི དྷ་ཛ་ཡ་ཊྛི་ཡཾ ཝཱ་ཏེ་ན པ་ཊཱ་ཀཱ ཝི་ཡཱ’’ཏི (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༤༠) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ས་བྦཾ པུ་བྦ་ས་དི་ས་མེ་ཝཱཏི བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝཱ་ཝ྄ཧཱ་ཡ་ན་སྶ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ལུ་ཝཱ་རེ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་ས་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི.
༤༨. དུ་པྤ་ཉྙཱཏི ཨེ་ཏྠ དུ-ས་དྡོ ‘‘དུ་སྶཱི་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ, ན ‘‘དུ་གྒ་ཏི, དུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ག་ར་ཧ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནི་པྤ་ཉྙཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཉྙཱ པ་ན དུ་ཊྛཱ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེཏི དུ་པྤ་ཉྙཱ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ཙ་ཏཱུ་སུ་པི པཱ་ཋ་ཝི་ཀ་པྤེ་སུ. ཨེ་ལནྟི ཝཱ དོ་སོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཱ སཱ ཝཱ་ཙཱ ནེ་ལཱ ཀ་ཎྞ་སུ་ཁཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི སཱི་ལཾ ‘‘ནེ་ལ་ངྒ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. དུ་པྤ་ཉྙཱ ཙ ཀ་ཐེ་ནྟཱ ས་དོ་ས་མེ་ཝ ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟི ཨ་པ་ཎྜི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘དུ་བྦྷཱ་སི་ཏ་བྷཱ་སཱི’’ཏི. ཏ་སྨཱ ཨེ་ལ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ལཾ མུ་ཁཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨེ་ལ་མཱུ་གཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤི ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཡཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ‘‘པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནོ ཙ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ན་ནུ ཙ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ བ་ཧུ་ལ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི? ཧོ་ནྟི, ཏ་དཱ པ་ན བོ་དྷི་ས་ཏྟེ་ན ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ར་མྦྷོ ཀ་ཏོ, ནོ ཙ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནོ ཙ ཁོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི.
ཀེ་ཙི པ་ནེ་ཏྠ ‘‘ས་དྡྷཱ་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ནྟཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝཱ་ཝ྄ཧཱ་ཡ་ན་སྶ ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཾ, ནཱ་པི ས་དྡྷཱ་ལུ་ཏཱ པ་ལློ་མ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ས་དྡྷཱ་ཝཱ་རོ ཨ་ནུ་དྡྷ་ཊོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཀ་མྨ་ཕ་ལེ ཧི ས་དྡ་ཧ་ནྟོ ཀ་མྨ་པ་ཊི་ས་ར་ཎ་ཏཾ་ཡེ་ཝ ནི་སྶཱ་ཡ བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝཾ ཏི་ཎཱ་ཡ་པི ཨ་མ་ཉྙ་མཱ་ནོ པ་ལློ་མ་ཏ་མཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཝཱི་རི་ཡཱ་ད་ཡོ ས་དྡྷཱ་ཡ ཝི་ནཱ ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཏེ་སཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ཙ སཱ ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝི་སུཾ ན ཨུ་དྡྷ་ཊཱ. ཏ་ཐཱ ཧི སཱ ཛྷཱ་ན་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ་མྤི ན ཨུ་དྡྷ་ཊཱ, ཀིཾ ཝཱ ཨེ་ཏཱ་ཡ ས་དྡྷཱ་ཡ, ཨ་དྡྷཱ སཱ ཨི་མ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཊྛཱ་ནེ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ཝ, ཏ་ཏོ དྷ་མྨ་སྶཱ་མི་ནཱ ཨི་དྷ ན ཨུ་དྡྷ་ཊཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨེ་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ནི་ཙྪ་ཡོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཡ་ཐཱ་ནུ་ལོ་མ་དེ་ས་ནཱ ཧི སུ་ཏྟ་ནྟ་ཀ་ཐཱ་ཏི.
ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་ནྟ་ཝཱ་རཱ་དི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
སོ་ལ༹་ས་ཊྛཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་རི་གྒ་ཧོ ནི་ཊྛི་ཏོ.
བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝ་སེ་ནཱ་ས་ནཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༩. སོ་ལ༹་སཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཱིཏི སོ་ལ༹་ས་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་སུ ར་ཏྟཱི་སཱུཏི ཙཱ་ཏུ་དྡ་སཱི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཨུ་པ་རི ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ ར་ཏྟི་ཡོ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ སེ་ནཱ་ས་ནེཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཡཱཏི ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ ཨུ་དྡི་ཊྛཱ་ནཾ པུ་ན ‘‘ཏཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ནི་དྡེ་སོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཱ ཏཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་མེ་ཏཾ ར་ཏྟཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་དྡེ་ས་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཨ་བྷཱི་ཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྠེ ‘‘ཨ་ཉྙེ ཙ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་མ་ཧཱ་སཱ་ལཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏྠ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྠ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ? ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ནྡ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པུ་ཎྞ་མཱ་སི་ཡཾ ཙ་ནྡ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཨ་མཱ་ཝཱ་སི་ཡཾ ཙ་ནྡ་པ་རི་ཀྑ་ཡེ་ན. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཙ་ནྡ་སྶ ཨུ་པ་ཌྜྷ་མ་ཎྜ་ལ་ཏཱ་རཱ་ཧུ་གྒ་ཧ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨུ་པ་ས་གྒ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་བྷི-ས་དྡོ ལ་ཀྑི་ཏ་ས་དྡེ་ནེ་ཝ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
པ་ཋ་མ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་བྷུ་ཏཱིཏི པ་ཋ་མ་པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ཡ་སྨཱ ཙོ་ད་ཀོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ ཨ་ན་བྷི་ལ་ཀྑི་ཏཱ་པི ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཨ་བྷི་ལ་ཀྑི་ཏཱ ཛཱ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཨ་བྷི་ལ་ཀྑ་ཎཱི་ཡ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ས་བྦ་ད་སྶི་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཉྩ་མཱི ཀ་སྨཱ ན ག་ཧི་ཏཱ’’ཏི ཙོ་དེ་ཏི, ཨི་ཏ་རོ ས་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀཱ་སུ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སཱི་ཨཱ་དཱི་སུ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ་སུ ཨ་ས་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀཱ་ཡ ཀ་ཐཾ ག་ཧ་ཎ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ཨ་ས་བྦ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏྟཱ’’ཏི པ་རི་ཧ་ར་ཏི.
ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷཱ་སཱུཏི ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷཱ་སུ. དེ་ཝ་ཏཱ་དྷི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་རཱ་མཱ་དཱི་ནཾ ལོ་ཀ་སྶ ཙེ་ཏི་ཡ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི. མ་ནུ་སྶཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན གཱ་མཱ་དཱི་ནཾ དྭཱ་རེ་སུ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ རུ་ཀྑེ ཙེ་ཏི་ཡ་ཊྛཱ་ནི་ཡེ ཀ་ཏྭཱ ཝོ་ཧ་ར་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘གཱ་མ་ནི་ག་མཱ་དི་དྭཱ་རེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ད་སྶ་ན་མ་ཏྟེ་ན་པི ས་ཝ་ན་མ་ཏྟེ་ན་པི བྷ་ཡུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་ས་ཏྟེ བྷིཾ་སེ་ནྟཱི་ཏི བྷིཾ་ས་ན་ཀཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷ་ཡ་ཛ་ན་ཀཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷཱ་ཡ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི བྷ་ཡཾ, ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡཾ བྷེ་ར་ཝཾ.
ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ན་ཨུ་པ་ཧཱ་ར་ཀ་ར་ཎཱ་ར་ཧནྟི ཏཾ་ཏཾ་བ་ལི་ཀ་མྨ་པ་ཎི་དྷི་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཡོ་གྒཾ. པུ་པྥ་དྷཱུ་པ…པེ… དྷ་ར་ཎི་ཏ་ལནྟི ཨི་དཾ ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་སཱུ་ཏེ་ན སུ་པྤཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་ཧཱ་ར་ཀ་ར་ཎ་ད་སྶ་ནཾ. ཀོ་ཊྚེ་ནྟོཏི པ་ཧ་ར་ནྟོ, སི་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ར་ཁུ་ར་པྤ་ཧཱ་རེ་ཧི ས་དྡཾ ཀ་རོ་ནྟོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་བྦ་ཙ་ཏུ་པྤ་དཱ་ནཾ ཨི་དྷ མ་གོ་ཏི ནཱ་མཾ, ན ‘‘ཨ་ཙྪ་ཙ་མྨཾ མི་ག་ཙ་མྨཾ ཨེ་ལ༹་ཀ་ཙ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༥༩) ཝི་ཡ, རོ་ཧི་ཏོ་ཏི་ཨཱ་དི མི་ག་ཝི་སེ་སཱ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཙཱ་ལེ་ཏྭཱཏི ཨ་གྒ་མ་དྡ་ནེ་ན ཙཱ་ལེ་ཏྭཱ. མོ་ར་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷ ས་བྦ་པ་ཀྑི་ག་ཧ་ཎཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ’’ནྟི. ཨེ་ས ན་ཡོཏི ཨི་དཾ ཡ་ཐཱ ‘‘མོ་རོ ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝཱ-ས་དྡོ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཏྠོ, ཨེ་ཝཾ ‘‘མི་གོ ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པཱི་ཏི མི་ག་ས་དྡ་སྶ ཝི་སེ་ས་ཏྠ་ཝུ་ཏྟི་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨི་ཏོ པ་བྷཱུ་ཏཱིཏི ‘‘ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ཡཱ ཏཱ ར་ཏྟི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝ་སྶ ག་ཝེ་ས་ན་ཙི་ནྟ་ན་ཏོ པ་བྷུ་ཏི, ན ག་ཝེ་ས་ནཱ་ར་མྦྷ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི. ‘‘ཨ་པྤེ་ཝ ནཱ་མཱ་ཧཾ བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝཾ པ་སྶེ་ཡྻ’’ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཧི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མེ་ཝ བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝཾ. སུ་ཁཱ་ར་མྨ་ཎཾ རཱུ་པཾ སུ་ཁ་མི་ཝ ‘‘རཱུ་པཾ སུ་ཁཾ སུ་ཁཱ་ནུ་པ་ཏི་ཏཾ སུ་ཁཱ་ཝ་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༣.༦༠). ཀ་ཐཾ བྷ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཏྟ་སྶ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ག་ཝེ་ས་ནཱ་ར་མྦྷ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ‘‘ཨེ་ཏཾ བྷ་ཡ’’ནྟི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཀེ་ཙི ‘‘ཏཾ ན པ་སྶེ་ཡྻ’’ནྟི ཙ་ཀྑུ་ནཱ ད་སྶ་ན་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. བྷ་ཡཾ ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནོཏི ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཧཾ བྷ་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ནྟོ ཝི་ཧ་རཱ་མི, ཏཾ ཀི་མ་ཏྠི་ཡཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀོ་པི བྷ་ཡ་ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་རོ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཡཾ པ་ཀཱ་རཾ བྷཱུ་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ, སོ པ་ནེ་ཏྠ པ་ཀཱ་རོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝ་སེ་ན ཡུ་ཏྟོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཏ་ཐཱ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ཡེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན བྷཱུ་ཏ་སྶཱ’’ཏི. བྷ་ཝི་ཏ་སྶཱཏི ཨི་དཾ ‘‘བྷཱུ་ཏ་སྶཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་ན་ཏྠཾ པ་ད་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ས་མ་ངྒཱི་བྷཱུ་ཏ་སྶཱ’’ཏི པ་དཾ པུ་རི་མ་པ་ད་ལོ་པེ་ན བྷཱུ་ཏ་སྶཱཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་མ་ངྒཱི་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝཱ་ར་མྨ་ཎེཏི བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝཱ་བྷི་མ་ཏེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ. ནེ་ཝ མ་ཧཱ་ས་ཏྟོ ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི ‘‘ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ཏཾ པ་ཊི་ཝི་ནེ་ཡྻ’’ནྟི ཡ་ཐཱ ཙི་ནྟི་ཏཾ, ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་ཊི་པཱ་ཊི ནཱ་མ ཋཱ་ན་ག་མ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་ནི་པ་ཛྫཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཨུ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི པ་ན པ་ཋ་མཾ ནི་པ་ཛྫཱ, པུ་ན ནི་ས་ཛྫཱ, པུ་ན ཋཱ་ནཾ, པ་ཙྪཱ ག་མ་ན་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨཱ་ས་ནྣ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱཏི ག་མ་ན་སྶ ཏཱ་ཝ ཋཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ནྣཾ, ཋཱ་ན་སྶ ནི་ས་ཛྫཱ ག་མ་ན་ཉྩ, ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ནི་པ་ཛྫཱ ཋཱ་ན་ཉྩ, ནི་པ་ཛྫཱ་ཡ ནི་ས་ཛྫཱ ཨཱ་ས་ནྣཱ. ཨི་དྷ པ་ན ག་མ་ན་སྶ ཋཱ་ནཾ, ཋཱ་ན་སྶ ཙ ག་མ་ནཾ, ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཙ ནི་པ་ཛྫཱ, ནི་པ་ཛྫཱ་ཡ ཙ ནི་ས་ཛྫཱ ཨཱ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཱ, ཨི་ཏ་རེ པ་ར་མྤ་རཱ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. བྷི་ཀྑུ་སྶ པ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ ས་མྤ་ཏྟ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཝི་ཡ ཨ་པ་རཱ་པ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཙྩ་ནྟི.
བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝ་སེ་ནཱ་ས་ནཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༠. ཨ་ཡ་ཉྩ མེ ས་བྦ་སོ བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝཱ་བྷཱ་ཝོ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ནྟི ཁོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་རི དེ་ས་ནཱ ཝ་ཌྜྷི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཡཾ ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི. ཛྷཱ་ཡཱི་ནཾ ས་མྨོ་ཧ་ཊྛཱ་ནེ་སཱུཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱི་ནཾ ས་མྨོ་ཧ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཏྠཱིཏི ཨི་དཾ ནི་པཱ་ཏ་པ་དཾ པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ན་མྤི ཧོ་ཏི ‘‘ཨ་ཏྠི ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་ཡེ ཀེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༣-༣༧༤; མ. ནི. ༡.༡༡༠; ༣.༡༥༤; སཾ. ནི. ༤.༡༢༧; ཁུ. པཱ. ༣.དྭ་ཏིཾ་སཱ་ཀཱ་ར) ཝི་ཡཱ་ཏི ‘‘ས་ནྟཱི’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཀིཾ ཁ་ཎ་ཏྟ་ཡ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ ཏེ ཨ་ཏྠི, ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཾ་ཝི་ཛྫ་ནྟི ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ནྟཱི’’ཏི, མ་ཧ་ཏི ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སེ ཨེ་དི་སཱ་པི སཾ་ཝི་ཛྫ་ནྟི ཉཱ་ཎེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ནྟཱིཏི. ཨོ་དཱ་ཏ་ཀ་སི་ཎ་ལཱ་བྷཱིཏི ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ཨོ་དཱ་ཏ་ཀ་སི་ཎ་ལཱ་བྷཱི. ཨེ་ཝཾ ཧི་སྶ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨཱ་ལོ་ཀོ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. པ་རི་ཀ་མྨནྟི ས་མཱ་པ་ཏྟི་པུ་བྦ་བྷཱ་ག་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྟ་ཀཾ སཱུ་རི་ཡེ ག་ཏེ ཝུ་ཊྛ་ཧཱ་མཱི་ཏི,ནོ ཙ ཁོ ཨ་དྡྷཱ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དེ ཀུ་ས་ལོ ཧོ་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘དི་ཝཱ ཨེ་ཝ ཝུ་ཊྛ་ཧཱ་མཱི’’ཏི མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སི. ཝི་ས་དཾ ཧོ་ཏི ས་བྦཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཛཱ་ཏཾ, དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་སྶ་ནྟ་སྶ ཝི་ཡ ཝི་བྷཱུ་ཏཾ. ཨ་ཝི་ས་དནྟི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝཾ་ས་ཉྙི་ནོཏི ར་ཏྟིཾ ‘‘དི་ཝཱ’’ཏི, དི་ཝཱ ཙ ‘‘ར་ཏྟཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ་ས་ཉྙི་ནོ.
ཨ་ནྟོ་སེ་ནཱ་ས་ནེ ར་ཏྟིཾ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏཱིཏི ར་ཏྟི-ས་དྡོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦོ. པ་རི་ཏྟཱ་ས་ནཱ་དཱི་ཧི, ཨ་ཉྙེ་ཧི ཝཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ག་མྦྷཱི་རཱ་ཡ བྷཱུ་མི་ག་བྦྷ་ས་དི་སཱ་ཡ གྷ་ན་ཝ་ན་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཡ བ་ཧ་ལ་ཏ་ར་ཛཱ་ལ་ཝ་ན་པ་ཊ་ལ་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཱ་ཡ. ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏ་སཱུ་རི་ཡཱ་ལོ་ཀེ ཀཱ་ལེཏི ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ དི་ཝཱ་ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷོ. ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ཧཱ་རོ ནཱ་མ བ་ཧུ་ཝི་དྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར’’ནྟི.
པཱ་ཀ་ཊོ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ར་ཏྟི་ནྡི་ཝ་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཨ་ནྟ་མ་སོ ལ་ཝ་ཏུ་ཊི་ཁ་ཎ་སྶ་པི ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ སུ་ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ ར་ཏྟི་དི་ཝ་ས་ཀོ་ཊྛཱ་ས་པ་རི་ཙྪེ་དོ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦ་ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ལ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ.
ཀཱ་ལ་ཐ་མྦྷེ ལ་དྡྷ་བྦ་ཚཱ་ཡཱ་ཝ་སེ་ན དྭ་ངྒུ་ལ་ཀཱ་ལེ. ཡཱ་མ་གྷ་ཎྚི་ཀཾ པ་ཧ་ར་ཏི ས་ངྒྷ་སྶ ཏཾ་ཏཾ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ. མུ་གྒ་རནྟི གྷ་ཎྚི་ཀ་པྤ་ཧ་ར་ཎ་མུ་གྒ་རཾ. ཡཱ་མ་ཡ་ནྟཾ པ་ཏ་ཏི ཨ་ཉྙེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཡོ་ཛི་ཏ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡཱ་ཝ ཨ་ཉྙེ བྷི་ཀྑཱུ བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི, ཏཱ་ཝ དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ཏི.
ཡཾ ཁོ ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ཡནྟི ཨ་ནི་ཡ་མུ་དྡེ་སོ, ཁོཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ, ཡ་མེ་ཝ པུ་གྒ་ལ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏནྟི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ. མ་མེ་ཝཱཏི མཾ ཨེ་ཝ. ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ས་བྷཱ་ཝོཏི ས་བྷཱ་ཝ་བྷཱུ་ཏ་ཨ་ས་མྨོ་ཧོ. ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཧི་ཏ་སྶ ཛཱ་ན་ན་ས་མ་ཏྠེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཉྙཱ་གུ་ཎེ་ན, ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ནེ་ཝ ཧི་ཏེ་སི་ཏཱ, ཨ་ཐ ཁོ པ་ཡོ་གེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཧི་ཏཱུ་པ་དེ་ས་ཀོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན པ་ན ཧི་ཏེ་སི་ཏཱ ‘‘ལོ་ཀཱ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ད་སྶི་ཏཱ. ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎེ་ཧི ཝི་ནཱ ན ཀ་དཱ་ཙི བྷོ་ག་སུ་ཁཾ ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎ་དཱ་ན་ཉྩ ཙཱ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཀ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙཱ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ…པེ… དཱ་ཡ་ཀོ’’ཏི. མེ་ཏྟཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཧི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་རེ་ན ར་ཀྑི་ཏཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ནེ་ན གོ་པཱ་ཡི་ཏཱ. ན་ནུ ཙ པུ་བྦེ་པི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡཱ’’ཏི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ པུ་ན ཏཾ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ན པུ་བྦེ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ཧི་ཏཱ་དཱི་ནི ད་སྶི་ཏཱ་ནི, ཨི་དཱ་ནི ཝི་སེ་ས་ཏོ ས་ཧ པ་ཡོ་ཛ་ནེ་ན ཏཱ་ནི ད་སྶི་ཏཱ་ནཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ནི་བྦཱ་ན་ཏོ པ་རོ པ་ར་མོ ཨ་ཏྠོ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ར་མ་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱ’’ཏི. ཧི་ནོ་ཏི ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཧི་ཏཾ, མ་གྒོ. ཨུ་ཀྐཾ་ས་ཏོ སུ་ཁ་ཏྠཾ ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི སུ་ཁཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི.
ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༡. ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ཧཱ་རནྟི ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཝུ་ཏྟིཾ, ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ས་མྦོ་དྷི་ནྟི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. ཏནྟི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཊི་པ་དཾ. པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཏོ པ་བྷུ་ཏཱིཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ཀེ་ཙཱིཏི ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སི་ནོ.
བོ་དྷི་མ་ཎྜེཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.༡༡.ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; ཨ. ནི. ཊཱི. ༣.༨.༡༡) བོ་དྷི་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ མ་ཎྜ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟེ ཋཱ་ནེ. ཙ་ཏུ་ར་ངྒནྟི ‘‘ཀཱ་མཾ ཏ་ཙོ ཙ ནྷཱ་རུ ཙ, ཨ་ཊྛི ཙ ཨ་ཝ་སི་སྶ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༢.༡༨༤; སཾ. ནི. ༢.༢༣༧; ཨ. ནི. ༢.༥; ༨.༡༣; མ་ཧཱ་ནི. ༡༧, ༡༩༦) ཝུ་ཏྟ་ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ. པ་གྒ་ཧི་ཏནྟི ཨཱ་ར་མྦྷཾ སི་ཐི་ལཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ད་ལ༹ྷ་པ་ར་ཀྐ་མ་ས་ངྑཱ་ཏུ་སྶ་ཧ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་སི་ཐི་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ས་ལླཱི་ནནྟི ཨ་ས་ངྐུ་ཙི་ཏཾ ཀོ་ས་ཛྫ་ཝ་སེ་ན ས་ངྐོ་ཙཾ ཨ་ནཱ་པ་ནྣཾ.
ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱཏི ཨོ་གཱ་ཧ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨ་པི་ལཱ་པ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ ཋི་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་མུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི. ས་མྨོ་ས་སྶ ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ན ས་མྨུ་ཊྛཱ་ཏི ཨ་ས་མྨུ་ཊྛཱ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཙི་ཏྟ་མི་ཝ ཙི་ཏྟ་པ་སྶ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡ་པ་སྶ་དྡྷི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཡོ པ་སྶ་དྡྷོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཡ་སྨཱ ཀཱ་ཡ་པ་སྶ་དྡྷི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཙི་ཏྟ་པ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ ས་ཧེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ཝི་ནཱ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་པ་སྶ་དྡྷི་ས་མྦྷ་ཝེ་ནཱ’’ཏི. རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ་པི པ་སྶ་དྡྷོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི ཀཱ་ཡ་པ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ ཨུ་བྷ་ཡེ་ས་མྤི ཀཱ་ཡཱ་ནཾ པ་སྶ་མྦྷ་ནཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ. སོ ཙ ཁོ ཀཱ་ཡོ. ཝི་ག་ཏ་ད་ར་ཐོཏི ཝི་ག་ཏ་ཀི་ལེ་ས་ད་ར་ཐོ. ནཱ་མ་ཀཱ་ཡེ ཧི ཝི་ག་ཏ་ད་ར་ཐེ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡོ་པི ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་ད་ར་ཐ་པ་རི་ལཱ༹་ཧོ ཧོ་ཏི. ས་མྨཱ ཨཱ་ཧི་ཏནྟི ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཝི་དྷཱ་ཝ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་ཝི་ཀྑེ་པཾ ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་དཱ་ནེ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ ཨཱ་ཧི་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་ཊྛུ ཋ་པི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་གྒ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཉྩ་ལ་ཏཱ, སཱ ས་ཏི ཨེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་ཡ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་གྒཾ ཨ་ཙ་ལཾ ནི་པྥ་ནྡ་ན’’ནྟི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ‘‘ཨཱ་ར་དྡྷཾ ཁོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝཱི་རི་ཡ་ས་ཏི་པ་སྶ་དྡྷི་ས་མཱ་དྷཱི་ནཾ ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི་ད་སྶ་ནེ་ན. ན་ནུ ཙ ས་དྡྷཱ་པ་ཉྙཱ་ན་མྤི ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི ཛྷཱ་ན་སྶ པུ་བྦ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ཏི? ས་ཙྩཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ, སཱ པ་ན ནཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝུ་ཏྟ་སི་དྡྷཱ་ཏི ན ག་ཧི་ཏཱ. ཨ་ས་ཏི ཧི ས་དྡྷཱ་ཡ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ་ཡེ་ཝ, པ་ཉྙཱ་པ་རི་གྒ་ཧེ ཙ ནེ་སཾ ཨ་ས་ཏི པ་ཉྙཱ་ཡཱ་ར་མྦྷཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ན སི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ ཨ་ས་ལླཱི་ནཱ་ས་མྨོ་ས་ཏཱ་ད་ཡོ ཝཱི་རི་ཡཱ་དཱི་ན་ནྟི ཨ་ས་ལླཱི་ན་ཏཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ པ་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཛྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཾ ཝཱ ས་མཱ་དྷི་ཀི་ཙྩཾ ཨ་དྷི་ཀཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ས་མཱ་དྷི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ཝ ཛྷཱ་ན་སྶ པུ་བྦ་པ་ཊི་པ་དཱ ཀ་ཐི་ཏཱཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨི་དྷ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ ཧི ཨི་མི་སྶཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ་ཏི. ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ པ་རུ་དྡེ་སི་ཀ་ཏྟཱ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ. ཨི་དྷ ཝི་ཧཱ་སི་ནྟི ཨཱ་ག་ཏཾ ཨ་ཏྠུ་དྡེ་སི་ཀ་ཏྟཱ. ཨི་དཾ ཀི་ར ས་བྦ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏི་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. རཱུ་པ་ཝི་རཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.༡༢.ནེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) པ་ཝ་ཏྟོ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ་པི ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝི་སེ་སོ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ངྒ་ཧོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི ཛྷཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི. ཡུ་ཏྟཾ ཏཱ་ཝ ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ བྷ་ཝོ་ཀྐ་མ་ན་ཏྠ་ཏཱ ཝི་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀ་ཏཱ་པི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ཏི ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི ཛྷཱ་ནཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀ་ཏཱ པ་ན ནི་རོ་དྷ་པཱ་ད་ཀ་ཏཱ ཙ ཙ་ཏུ་ཏྠ་སྶེ་ཝ ཛྷཱ་ན་སྶ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀཱ, སཱ ཀ་ཐཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི? པ་ར་མྤ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ད་ཊྛཱ་ན་པ་ད་ཊྛཱ་ན་མྤི ཧི པ་ད་ཊྛཱ་ན་ནྟེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཀཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎ་མྤི ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཡ་ཐཱ ‘‘ཏི་ཎེ་ཧི ས་ཏྟཾ སི་དྡྷ’’ནྟི, ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ པ་ཡོ་ཛ་ན་ནི་དྡེ་སེ ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏ་ཏྠཱ་ནཱིཏི ཙི་ཏྟ་ས་མཱ་དྷཱ་ན་ཏྠཱ་ནི, དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྠཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ་སཱི་སེ་ན ཧི དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ, སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་གྒ་ཙི་ཏྟཱ སུ་ཁཾ དི་ཝ་སཾ ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི. བྷ་ཝོ་ཀྐ་མ་ན་ཏྠཱ་ནཱིཏི བྷ་ཝེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟི་ཨ་ཏྠཱ་ནི.
ཡ་སྨཱ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.༡༢.ནེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) བོ་དྷི་ས་ཏྟེ་ན བོ་དྷི་མ་ཎྜཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ན་ཏོ པུ་བྦེ་པི ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་པུ་བྦཾ, ཏ་དཱ པ་ན ཏཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི, ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དི་པཱ་ད་ཀཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘བོ་དྷི་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ’’ནྟི ཏ་ཏོ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀནྟི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ར་མྦྷེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པཱ་ད་ཀཾ. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྷི པ་ཋ་མཱ་ར་མྦྷེ ཨེ་ཝ པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཧོ་སི, ན ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨུ་པ་རི་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཝ་ལ༹་ཉྫ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ. ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ས་མ་དྷི་ག་མ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧི ས་བྦཾ ཉཱ་ཎ་ས་མཱ་དྷི་ཀི་ཙྩཾ ཨཱ་ཀ་ངྑ་མ་ཏྟ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་མེ་ཝཱ་ཏི. ས་བྦ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ཀནྟི ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཝི་ཧཱ་རཱ་དི་ས་བྦ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ཀཾ. ས་བྦ་ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་གུ་ཎ་དཱ་ཡ་ཀནྟི ཨེ་ཏྠ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཙ་ཏུ་ཏྠ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་བྦ་ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་གུ་ཎ་དཱ་ཡ་ཀ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཉྷི མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ, མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི, ཏ་ད་དྷི་ག་མ་ས་མ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་བྦེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ཧ་ཏྠ་ག་ཏཱ ཨ་ཧེ་སུཾ, ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ ཙ མ་གྒཱ་དྷི་ག་མོ་ཏི.
པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༢. དྭི་ནྣཾ ཝི་ཛྫཱ་ནནྟི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎ་དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ ཝི་ཛྫཱ་ནཾ. ཨ་ནུ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱཏི ཏཱ་སཾ ཝི་ཛྫཱ་ནཾ ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ནུ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་ན་ཡོཏི ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཝི་དྷི. ‘‘སོ’’ཏི པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཧཾ-ས་དྡེ་ན ས་མྦ་ནྡྷ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་བྷི་ནི་ནྣཱ་མེ་སི’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝཱ ‘‘ཨ་བྷི་ནི་ནྣཱ་མེ་སི’’ནྟི ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་ས་སྶ ཡོ་གོ་ཏི ཨ་ཧཾ-ས་དྡེ་ན ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཏ་ད་ཏྠོ པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘སོ ཨ་ཧ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་ནཱི་ཧ་རིནྟི ཙི་ཏྟཾ ཛྷཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་བྷི་མུ་ཁཾ པེ་སེ་སིཾ, པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ནི་ནྣཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་པོ་ཎཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་པ་བྦྷཱ་རཾ ཨ་ཀཱ་སི་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
པུ་བྦེ་ཨ་ཏཱི་ཏ་ཛཱ་ཏཱི་སུ ནི་ཝུ་ཏྠ་ཀྑ་ནྡྷཱ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སོ. ནི་ཝུ་ཏྠཱཏི ཙ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝུ་ཏྠཱ ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་རུ་དྡྷཱ, གོ་ཙ་ར་ནི་ཝཱ་སེ་ན ནི་ཝུ་ཏྠ་དྷ་མྨཱ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན་ཝི་ཉྙཱ་ཏཱ, པ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ཉྙཱ་ཏཱ་པི ཝཱ ཚི་ནྣ་ཝ་ཊུ་མ་ཀཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ, ཏཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཡཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི, ཏཱ་ཡ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཉཱ་ཎཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཉྙཱ་ཎཾ. པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟ་ནྟ་སྶཱཏི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཡཱ་ཝ་དི་ཙྪ་ཀཾ ག་ནྟྭཱ པ་ཙྩཱ་ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ. ཏ་སྨཱཏི ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩཱ་མ་ས་ནཾ, པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟ་ནྟ་སྶ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་དྷཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱཏི ཨི་དྷ ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ. ཨ་ན་ནྟ་རནྟི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ན་ནྟ་ར་མཱ་ཧ. ཨ་མུ་ཏྲཱཏི ཨ་མུ་ཀ་སྨིཾ བྷ་ཝེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་ད་པཱ་དིནྟི ཨུ་པྤ་ཛྫིཾ. ཏཱ་ཧི དེ་ཝ་ཏཱ་ཧཱིཏི ཏུ་སི་ཏཱ་དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི. ཨེ་ཀ་གོ་ཏྟོཏི ཏུ་སི་ཏ་གོ་ཏྟེ་ན ཨེ་ཀ་གོ་ཏྟོ. མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་ནྟཱ་ན་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ དེ་ཝ་ལོ་ཀཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཛ་ན་ཀཾ ནཱ་མ ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ན ཀ་མྨུ་ནཱ ཨ་ནུ་པ་དྡུ་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘དུ་ཀྑཾ པ་ན ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཧཱ་པུ་ཉྙཱ་ན་མྤི པ་ན དེ་ཝ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ལཱ་དཱི་སུ ཨ་ནི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་མཱ་ཡོ་གོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཀ་དཱ་ཙི དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་སྶ་པི ས་མྦྷ་ཝོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ས་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་ས…པེ… པ་རི་ཡ་ནྟོཏི ཨི་དཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝ་སྶ་ག་ཎ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ དེ་ཝཱ་ནཾ ཝ་སྶ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ པ་ན ཙ་ཏུ་ས་ཧ་སྶ་མེ་ཝ.
ཨ་ཏཱི་ཏ་བྷ་ཝེ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.༡༢.པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཀ་ཐཱ་ཡཾ) ཁ་ནྡྷཱ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ནཱ་མ་གོ་ཏྟཱ་ནི ཙ ས་བྦཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ནྟེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀིཾ ཝི་དི་ཏཾ ཀ་རོ་ཏི? པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས’’ནྟི. མོ་ཧོ པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀ་ཊྛེ་ན‘‘ཏ་མོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ཏ་མོ ཝི་ཡཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཨོ་བྷཱ་ས་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ནཱཏི ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏོ ཀ་ར་ཎཾ, ཨོ་བྷཱ་སོ་ཝ ཀ་ར་ཎཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཨོ་བྷཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ པ་སཾ་སཱ་ཝ་ཙ་ནནྟི པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་དྷ་མ་ན་པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ བོ་དྷ་ན་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཝི་ཧ་ཏཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝི་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ དཱི་པི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་སྨཱ ཝི་ཛྫཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝི་ཛྫཱ་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ, པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ ཙ་སྶཱ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཙ པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨི་ཏ་ར་སྨི་མྤི པ་ད་དྭ་ཡེ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་མོ ཝི་ཧ་ཏོ ཝི་ན་ཊྛོ. ཀ་སྨཱ? ཡ་སྨཱ ཨཱ་ལོ་ཀོ ཨུ་པྤ་ནྣོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. པེ་སི་ཏ་ཏྟ་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་སི་དྡྷིཾ པ་ཏི ཝི་སྶ་ཊྛ་ཙི་ཏྟ་སྶ. ཡ་ཐཱ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་སྶཱཏི ཨ་ཉྙ་སྶ་པི ཀ་སྶ་ཙི མཱ་དི་ས་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༣. ཨི་དྷཱཏི བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝ་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཝུ་ཏྟ་ས་དི་ས་མེ་ཝ ‘‘མེ་ཏི མ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. པ་རི་ཀ་མྨ་ཀི་ཙྩནྟི ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ས་བྦ་པ་ཙྪི་མཱ ནི་ས་ཛྫཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ཀ་སི་ཎཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཀྑ་མཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ཝུ་ཏྟེ་ན པ་རི་ཀ་མྨེ་ན ཀི་ཙྩཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ན་ཏྠི. ན ཏེ་ན ཨི་དྷ ཨ་ཏྠོཏི ཏེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ན་ཡེ་ན ཨི་དྷ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཨ་ཏྠོ ན་ཏྠི ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨི་དྷ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༤. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀནྟི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.༡༤.ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ; དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༤༨; ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༣.༥༩) ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཙ ཏི་ཝི་དྷཱ ཝི་པ་སྶ་ན་ཀ་པུ་གྒ་ལ་བྷེ་དེ་ན. མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ན་ཉྷི པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཙི་ནྟཱ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་དྡྷི་ཏ་ཏྟཱ ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ, ཨི་ཏ་རེ་སཾ སུ་ཏ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎ་སཾ་ཝ་དྡྷི་ཏ་ཏྟཱ པ་རོ་པ་དེ་ས་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ, སཱ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨ་ཝ་སེ་ས་རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ ཨ་རཱུ་པ་མུ་ཁ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དྷཱ་ཏུ་པ་རི་གྒ་ཧ་མུ་ཁཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་མུ་ཁ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ་ཝ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༣༠༦) ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ. མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ན ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མུ་ཁེ་ན པ་བྷེ་ད་ག་མ་ན་ཏོ ནཱ་ནཱ་ན་ཡཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཉཱ་ཎ་ག་བྦྷཾ ག་ཎྷཱ་པེ་ནྟཾ པ་རི་པཱ་ཀཾ ག་ཙྪ་ནྟཾ པ་ར་མ་ག་མྦྷཱི་ར་ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་ཏ་རཾ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་སྶ ཙ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་པྤ་བྷེ་ད་སྶ པཱ་ད་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཡ་མཱ་ནཱ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑཱ དེ་ཝ་སི་ཀཾ ས་ཏྠུ ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཀ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཝུ་ཙྩ་ནྟི, སྭཱ་ཡཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙཱ་རོ པ་ར་མ་ཏྠ་མ་ཉྫཱུ་སཱ་ཡ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༡.༡༤༤) ཨུ་དྡེ་ས་ཏོ ད་སྶི་ཏོ, ཨ་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཏ་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི.
ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁེ་པ་ན་ཏོ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཏོ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡོ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ, ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡེ ཉཱ་ཎཾ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྲ ཙེ་ཏཾ ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཁ་ཡེ་ཏི ཙ ཨཱ་དྷཱ་རེ བྷུ་མྨཾ, ན ཝི་ས་ཡེ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་པྤ་རི་ཡཱ པ་ནྣ་ཏྟཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་དཾ དུ་ཀྑནྟི དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་སྶ ཏ་དཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ག་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ. ཨེ་ཏྟ་ཀཾ དུ་ཀྑནྟི དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་སྶ ཏ་དཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ག་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ. ཨེ་ཏྟ་ཀཾ དུ་ཀྑནྟི ཏ་སྶ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ག་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ. ན ཨི་ཏོ བྷི་ཡྻོཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་སེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་མྤི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ས་ར་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ནཱཏི ས་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནེ་ན. ཨ་ས་མྨོ་ཧ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོཏི ཙ ཡ་ཐཱ ཏ་སྨིཾ ཉཱ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟེ པ་ཙྪཱ དུ་ཀྑ་སྶ ས་རཱུ་པཱ་དི་པ་རི་ཙྪེ་དེ ས་མྨོ་ཧོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི’’ནྟི. ཡཾ ཋཱ་ནཾ པ་ཏྭཱཏི ཡཾ ནི་བྦཱ་ནཾ མ་གྒ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཨཱ་ག་མྨ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝ་ཏོ ཧི པུ་གྒ་ལ་སྶ པ་ཏྟི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ པ་ཏྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཏྭཱ་ཏི ཝཱ པཱ་པུ་ཎ་ན་ཧེ་ཏུ. ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟིནྟི ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ. ཏེ ཝཱ ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི, ནི་བྦཱ་ནཾ. ཏ་སྶཱཏི དུ་ཀྑ་ནི་རོ་དྷ་སྶ. ས་མྤཱ་པ་ཀནྟི ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ པཱ་པ་ཀཾ.
ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨཱ་ས་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཀི་ལེ་ས་ཝ་སེ་ན. ཡ་སྨཱ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ, སེ་ས་ས་ཙྩཱ་ན་ཉྩ ཏཾ་ས་མུ་ད་ཡཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ’’ཏི. ད་སྶེ་ནྟོ ས་ཙྩཱ་ནཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ག་ཧ་ཎཾ ‘‘ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ར་དྡྷ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨཱ་ས་ཝ་ཝི་མུ་ཏྟི སཱི་སེ་ནེ་ཝ ས་བྦ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་མུ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ. ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ་ནྟི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ མི་སྶ་ཀ་མ་གྒོ ཨི་དྷ ཀ་ཐི་ཏོ་ཏི ‘‘ས་ཧ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཀོ་ཊི་པྤ་ཏྟཾ མ་གྒཾ ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ ཏ་དཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏྟཱ ‘‘ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་བྦྷ་ཉྙཱ་སི’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ་པི ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཀཱ་ལེ ཏ་སྶ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཝཾ པ་སྶ་ཏོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ་ན ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ. སོ ཙ ཀཱ་མཾ མ་གྒ་ཀྑ་ཎ་ཏོ པ་རཾ ཡཱ་ཝ་ཛྫ་ཏ་ནཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལི་ཀོ ཨེ་ཝ, ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ པ་ན་སྶ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏྟཾ ཕ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་མུ་ཙྩི་ཏྠཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཕ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. ཛཱ་ན་ཏོ པ་སྶ་ཏོཏི ཝཱ ཧེ་ཏུ་ནི་དྡེ་སོ་ཡཾ. ཛཱ་ན་ན་ཧེ་ཏུ ད་སྶ་ན་ཧེ་ཏུ ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩི་ཏྠཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. བྷ་ཝཱ་ས་ཝ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ བྷ་ཝ་རཱ་ག་སྶ ཝི་ཡ བྷ་ཝ་དི་ཊྛི་ཡཱ་པི ས་མ་ཝ་རོ་དྷོ་ཏི དི་ཊྛཱ་ས་ཝ་སྶ་པི ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཁཱི་ཎཱ་ཛཱ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་དེ་ཧི. ཏ་སྶཱཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་སྶ. བྷཱུ་མཱིནྟི པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ. ན ཏཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཏཱི་ཏཱ ཛཱ་ཏི ཁཱི་ཎཱ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦེ་ཝ ཁཱི་ཎ་ཏྟཱ’’ཏི. ན ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ ཨ་སྶ་ཛཱ་ཏི ཁཱི་ཎཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ན ཨ་ནཱ་ག་ཏཱཏི ཙ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྟ་སཱ་མ་ཉྙཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ལེ་སེ་ན ཙོ་དེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཝཱ་ཡཱ་མཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི, ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝི་སེ་སོ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཏ་སྶ ཙ ཁེ་པ་ནེ ཝཱ་ཡཱ་མོ་པི ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཱ པ་ན མ་གྒ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀ་ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ་སཱུཏི བྷ་ཝ་ཏྟ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཁཱི་ཎ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཏནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཛཱ་ཏིཾ. སོཏི བྷ་ག་ཝཱ.
བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སོ ནཱ་མ ཨི་དྷ མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ’’ནྟི. ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཙྩེ་སུ པ་རི་ཉྙཱ་དི་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡ ས་མྨཱ ས་ངྐ་པྤཱ་དཱི་ན་མྤི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩེ པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་ནུ་གུ་ཎཱ པ་ཝ་ཏྟི, ཨི་ཏ་ར་ས་ཙྩེ་སུ ཙ ནེ་སཾ པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི པཱ་ཀ་ཊཱ ཨེ་ཝ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒེ་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཧཱ་ན་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱཏི ཨི་མེ པ་ཀཱ་རཱ ཨི་ཏྠཾ, ཏ་བྦྷཱ་ཝོ ཨི་ཏྠ་ཏྟཾ, ཏ་ད་ཏྠ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ པ་ན པ་ཀཱ་རཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་བྱཱ་པཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ པ་རི་ཉྙཱ་ད་ཡོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ་སོ་ལ༹་ས་ཀི་ཙྩ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱ’’ཏི. ཏེ ཧི མ་གྒཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏོ མ་གྒཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་ཀ་ཊཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི, པ་རི་ཉྙཱ་དཱི་སུ ཙ པ་ཧཱ་ན་མེ་ཝ པ་དྷཱ་ནཾ ཏ་ད་ཏྠ་ཏྟཱ ཨི་ཏ་རེ་ས་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡཱ་ཡ་ཝཱ’’ཏི. པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་ས་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱཏི ནི་སྶ་ཀྐེ ས་མྤ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཨ་པ་རཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ. ཨི་མེ པ་ན ཙ་རི་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཱ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ. པ་རི་ཉྙཱ་ཏཱ ཏི་ཊྛ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཏེ་སཾ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་མཱུ་ལ་ཀཱ ཧི པ་ཏི་ཊྛཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རེ ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་ཧཱ་རེ ཨ་ཏྠི རཱ་གོ ཨ་ཏྠི ན་ནྡཱི ཨ་ཏྠི ཏ་ཎྷཱ, པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ཏ་ཏྠ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་རཱུ་ལ༹ྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༢.༦༤; མ་ཧཱ་ནི. ༧; ཀ་ཐཱ. ༢༩༦). ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཚི་ནྣ་མཱུ་ལ་ཀཱ རུ་ཀྑཱ ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ, ན པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་ཉཱ་ཎ་དྭ་ཡཱ་དྷི་ག་མཾ ཝི་ཡ ཀེ་ཝ་ལ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ད་སྶེ་ནྟོ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་རཱུ་པ་ཏོ ཧི ཏཾ པུ་བྦེ ད་སྶི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི. པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཏ་བྦྷཱ་ཝཱི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཨ་ཏཱི་ཏཾ་ས་ཉཱ་ཎཾ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏཱི་ཏཾ་ས་ཉཱ་ཎནྟི ཨ་ཏཱི་ཏ་ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ. དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ནཱཏི ས་པ་རི་བྷ་ཎྜེ་ན དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉཱ་ཎེ་ན. པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ་སོ ཙ ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ་སོ ཙ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནཱ་ག་ཏཾ་སཾ, ཏ་ཏྠ ཉཱ་ཎཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནཱ་ག་ཏཾ་ས་ཉཱ་ཎཾ. ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་གུ་ཎནྟི ཨེ་ཏེ་ན ས་བྦཾ ལོ་ཀཾ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏྭཱ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཝི་ཡ སེ་སཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་སྶ བ་ལ་ཉཱ་ཎ་ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་བུ་དྡྷ་དྷ་མྨཱ་དཱི་ན་མྤི ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦེ་པི ས་བྦ་ཉྙུ་གུ་ཎེ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི.
ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་ས་ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༥. སི་ཡཱ ཁོ པ་ན ཏེ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱཏི ཨེ་ཏྠ སི་ཡཱཏི ‘‘ཨ་པྤེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་ན་ཏྠོ ནི་པཱ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ‘བྲཱ་ཧྨ་ཎ, ཨ་པྤེ་ཝ ཁོ པ་ན ཏེ ཨེ་ཝ་མ་སྶཱ’ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡཾ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཀ་དཱ་ཙཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་མྤི ཨི་མ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་མ་ཏྠཾ པ་ཊི་པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ. ཨ་ཏྠོ་ཝ ཕ་ལཾ ཏ་ད་དྷཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཝ་སོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཝ་སོ, ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་རནྟི ཨེ་ཏེ་ན ས་ཏྠཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཝེ་ཀཱ་བྷི་ར་ཏིཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནནྟི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་ཝ་ཏྟཱི་ནཾ. ཏ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡོ ཧི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ ཨུ་པྤ་ནྣ་དུ་ཀྑཾ ཨ་ཉྙེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཧ་ར་ཎ་ཏོ ཝི་ཧཱ་རཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. པ་ཙྪི་མ་ཉྩ ཛ་ན་ཏཾ ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་མཱ་ནོཏི ཨེ་ཏེ་ན ཡོ ཨཱ་དི་ཏོ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན ‘‘བྷ་ཝཾ ཏེ་སཾ གོ་ཏ་མོ པུ་བྦ་ངྒ་མོ…པེ… དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཡོ ཙ ཏ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏོ, ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱ་ཝ ས་ཏྠཱ དེ་ས་ནཾ ནི་ཊྛཱ་པེ་སི.
ཨ་ར་ཉྙ་ཝཱ་ས་ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
དེ་ས་ནཱ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༦. ཨེ་ཝཾ ནི་ཊྛཱ་པི་ཏཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏི པ་སཱ་དཾ པ་ཝེ་དེ་ནྟོ ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.༡༥.དེ་ས་ནཱ་ནུ་མོ་ད་ན་ཀ་ཐཱ; དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༥༠; སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༡; ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༢.༡༦) ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ, ཝི་ག་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ཡེ དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ‘‘ནི་ཀྑ་ནྟོ པ་ཋ་མོ ཡཱ་མོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟ་ཏ་རོཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཀ་ནྟ་ཏ་རོ མ་ནོ་ར་མོ. ཏཱ་དི་སོ ཙ སུ་ནྡ་རོ བྷ་དྡ་ཀོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ནྡ་རེ དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.
ཀོཏི དེ་ཝ་ནཱ་ག་ཡ་ཀྑ་ག་ནྡྷ་བྦཱ་དཱི་སུ ཀོ ཀ་ཏ་མོ. མེཏི མ་མ. པཱ་དཱ་ནཱིཏི པཱ་དེ. ཨི་དྡྷི་ཡཱཏི ཨི་མཱ་ཡ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ་ཡ དེ་ཝི་དྡྷི་ཡཱ. ཡ་ས་སཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨེ་དི་སེ་ན པ་རི་ཝཱ་རེ་ན པ་རི་ཛ་ནེ་ན. ཛ་ལནྟི ཝི་ཛྫོ་ཏ་མཱ་ནོ. ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ་ནཱཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཀ་ནྟེ་ན ཀ་མ་ནཱི་ཡེ་ན ཨ་བྷི་རཱུ་པེ་ན. ཝ་ཎྞེ་ནཱཏི ཚ་ཝི་ཝ་ཎྞེ་ན ས་རཱི་ར་ཝ་ཎྞ་ནི་བྷཱ་ཡ. ས་བྦཱ ཨོ་བྷཱ་ས་ཡཾ དི་སཱཏི ད་ས་པི དི་སཱ ཨོ་བྷཱ་སེ་ནྟོ པ་བྷཱ་སེ་ནྟོ, ཙ་ནྡོ ཝི་ཡ སཱུ་རི་ཡོ ཝི་ཡ ཙ ཨེ་ཀོ་བྷཱ་སཾ ཨེ་ཀཱ་ལོ་ཀཾ ཀ་རོ་ནྟོ་ཏི གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷི་རཱུ་པེཏི ཨུ་ལཱ༹་ར་རཱུ་པེ ས་མྤ་ནྣ་རཱུ་པེ.
‘‘ཙོ་རོ ཙོ་རོ, ས་པྤོ ས་པྤོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ བྷ་ཡེ ཨཱ་མེ་ཌི་ཏཾ. ‘‘ཝི་ཛ྄ཛྷ ཝི་ཛ྄ཛྷ, པ་ཧ་ར པ་ཧ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀོ་དྷེ, ‘‘སཱ་དྷུ སཱ་དྷཱུ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༢༧; སཾ. ནི. ༢.༡༢༧; ༣.༣༥; ༥.༡༠༨༥) པ་སཾ་སཱ་ཡཾ, ‘‘ག་ཙྪ ག་ཙྪ, ལུ་ནཱ་ཧི ལུ་ནཱ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཏུ་རི་ཏེ, ‘‘ཨཱ་ག་ཙྪ ཨཱ་ག་ཙྪཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀོ་ཏཱུ་ཧ་ལེ, ‘‘བུ་དྡྷོ བུ་དྡྷོ་ཏི ཙི་ནྟེ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (བུ. ཝཾ. ༢.༤༤) ཨ་ཙྪ་རེ, ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཐཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ, ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཐཱ་ཡ་སྨ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༢༠; ཨ. ནི. ༩.༡༡) ཧཱ་སེ, ‘‘ཀ་ཧཾ ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་ཀ, ཀ་ཧཾ ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༣༥༣; སཾ. ནི. ༢.༦༣) སོ་ཀེ, ‘‘ཨ་ཧོ སུ་ཁཾ ཨ་ཧོ སུ་ཁ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨུ་དཱ. ༢༠; དཱི. ནི. ༣.༣༠༥; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༣༢) པ་སཱ་དེ. ཙ-ས་དྡོ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ. ཏེ་ན ག་ར་ཧཱ་ཨ་ས་མྨཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ‘‘པཱ་པོ པཱ་པོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ག་ར་ཧཱ་ཡཾ. ‘‘ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ཀ ཨ་བྷི་རཱུ་པ་ཀཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ས་མྨཱ་ནེ ད་ཊྛ་བྦཾ.
ན་ཡི་དཾ ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་སེ་ན དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ན་པུཾ་ས་ཀ་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ དྷ་མྨ་སྶ དེ་ས་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ལི་ངྒ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. དོ་ས་ནཱ་ས་ན་ཏོཏི རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་དོ་ས་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏོ, གུ་ཎཱ་དྷི་ག་མ་ན་ཏོཏི སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎཱ་ནཾ ས་མྤཱ་པ་ན་ཏོ. ཡེ གུ་ཎེ དེ་ས་ནཱ ཨ་དྷི་ག་མེ་ཏི, ཏེ་སུ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཏེ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ ཏཱ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་དྡྷཱ་ཛ་ན་ན་ཏོ པ་ཉྙཱ་ཛ་ན་ན་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་དྡྷཱ་པ་མུ་ཁཱ ཧི ལོ་ཀི་ཡཱ གུ་ཎཱ, པ་ཉྙཱ་པ་མུ་ཁཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ. སཱི་ལཱ་དི་ཨ་ཏྠ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་ཏྠ་ཏོ, ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ. སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ས་དྡ་པ་ཡོ་ག་ཏཱ་ཡ ཨུ་ཏྟཱ་ན་པ་ད་ཏོ, ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་བྷཱ་ཝེ་ན དུ་བྦི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ག་མྦྷཱི་ར་ཏྠ་ཏོ. སི་ནི་དྡྷ་མུ་དུ་མ་དྷུ་ར་ས་དྡ་པ་ཡོ་ག་ཏཱ་ཡ ཀ་ཎྞ་སུ་ཁ་ཏོ, ཝི་པུ་ལ་ཝི་སུ་དྡྷ་པེ་མ་ནཱི་ཡ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཧ་ད་ཡ་ངྒ་མ་ཏོ. མཱ་ནཱ་ཏི་མཱ་ན་ཝི་དྷ་མ་ནེ་ན ཨ་ན་ཏྟུ་ཀྐཾ་ས་ན་ཏོ, ཐ་མྦྷ་སཱ་ར་མྦྷ་མ་དྡ་ནེ་ན ཨ་པ་ར་ཝ་མྦྷ་ན་ཏོ. ཧི་ཏཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་རེ་སཾ རཱ་ག་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ་དི་ཝཱུ་པ་ས་མ་ནེ་ན ཙ ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཏོ, ཀི་ལེ་ས་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཝི་དྷ་མ་ནེ་ན པ་ཉྙཱ་ཝ་དཱ་ཏ་ཏོ. ཀ་ར་ཝཱི་ཀ་རུ་ཏ་མ་ཉྫུ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་པཱ་ཐ་ར་མ་ཎཱི་ཡ་ཏོ, པུ་བྦཱ་པ་རཱ་ཝི་རུ་དྡྷ་སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཝི་མ་དྡ་ཀྑ་མ་ཏོ. ཨཱ་པཱ་ཐ་ར་མ་ཎཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ སུ་ཡྻ་མཱ་ན་སུ་ཁ་ཏོ, ཝི་མ་དྡ་ཀྑ་མ་ཏཱ་ཡ ཧི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཙ ཝཱི་མཾ་སི་ཡ་མཱ་ན་ཧི་ཏ་ཏོ. ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱ་དིས་དྡེ་ན སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ས་དྡྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ད་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏོ, ས་མྨཱ་ཝཱ་ད་པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ཏོ, ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ས་མུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཏོ, ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་སཾ་རོ་པ་ན་ཏོ, ཨ་པཱ་ཡ་དྭཱ་ར་པི་དྷཱ་ན་ཏོ, ས་གྒ་མ་གྒ་དྭཱ་ར་ཝི་ཝ་ར་ཎ་ཏོ, པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏོ, ཨ་ནུ་ས་ཡ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ན་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨ་དྷོ་མུ་ཁ་ཊྛ་པི་ཏནྟི ཀེ་ན་ཙི ཨ་དྷོ་མུ་ཁཾ ཋ་པི་ཏཾ. ཧེ་ཊྛཱ་མུ་ཁ་ཛཱ་ཏནྟི ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཧེ་ཊྛཱ་མུ་ཁ་ཛཱ་ཏཾ. ཨུ་གྒྷཱ་ཊེ་ཡྻཱཏི ཝི་ཝ་ཊཾ ཀ་རེ་ཡྻ. ཧ་ཏྠེ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ‘‘པུ་ར་ཏྠཱ་བྷི་མུ་ཁོ, ཨུ་ཏྟ་རཱ་བྷི་མུ་ཁོ ཝཱ ག་ཙྪཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཧ་ཏྠེ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ནི་སྶ་ནྡེ་ཧཾ ཨེ་ས མ་གྒོ, ཨེ་ཝཾ ག་ཙྪཱ’’ཏི ཝ་དེ་ཡྻ. ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑ་ཙཱ་ཏུ་དྡ་སཱིཏི ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑེ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སཱི.
ནི་ཀུ་ཛྫི་ཏཾ ཨཱ་དྷེ་ཡྻ་སྶ ཨ་ནཱ་དྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ བྷཱ་ཛ་ནཾ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཀྐུ་ཛྫེ་ཡྻ. ཧེ་ཊྛཱ་མུ་ཁ་ཛཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ ས་དྡྷ་མྨ་ཝི་མུ་ཁཾ, ཨ་དྷོ་མུ་ཁ་ཊྛ་པི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ས་དྡྷ་མྨེ པ་ཏི་ཏནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ད་དྭ་ཡཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ན ཡ་ཐཱ་ས་ངྑྱཾ. ཀཱ་མཾ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡཱ་ད་ཡོ་པི པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀཱ, མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི པ་ན ས་ཝི་སེ་སཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཀཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ག་ཧ་ན་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ’’ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་པ་ར་མཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝ་ཛྫཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༣༡༠). ས་བྦོ ཨ་པཱ་ཡ་གཱ་མི་མ་གྒོ ཀུ་མྨ་གྒོ ‘‘ཀུ་ཙྪི་ཏོ མ་གྒོ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་ཛུ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་ད་ཡོ ཨ་ཊྛ མི་ཙྪ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ མི་ཙྪཱ་མ་གྒོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ས་གྒ་མོ་ཀྑ་མ་གྒཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་པྤི་ཨཱ་དི་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ པ་དཱི་པོ ན ཏ་ཐཱ ཨུ་ཛྫ་ལོ, ཡ་ཐཱ ཏེ་ལ་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ་ཏི ཏེ་ལ་པ་ཛྫོ་ཏ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཨེ་ཏེ་ཧི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏེ་ཧི ནི་ཀུ་ཛྫི་ཏུ་ཀྐུ་ཛྫ་ན་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཝི་ཝ་ར་ཎཱ་དི་ཨུ་པ་མོ་པ་མི་ཏ་བྦ་པ་ཀཱ་རེ་ཧི, ཨེ་ཏེ་ཧི ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི སོ་ལ༹་སཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ཧཱ་ར་དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི ཝི་ཛྫཱ་ཏྟ་ཡ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་དེ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྦ་ཉྙུ་གུ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི ཙ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན དྷ་མྨོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ’’ཏི.
དེ་ས་ནཱ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་ས་ནྣ་ཀཱ་རནྟི པ་ས་ནྣེ་ཧི ཀཱ་ཏ་བྦཾ ས་ཀྐཱ་རཾ. ས་ར་ཎནྟི པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་རཱ་ཡ་ཎ’’ནྟི. པ་རཱ་ཡ་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཨ་ན་ཏྠ་ནི་སེ་དྷ་ནེ་ན ཨ་ཏྠ་ས་མྤ་ཊི་པཱ་ད་ནེ་ན ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་གྷ་སྶ ཏཱ་ཏཱ ཧི་ཏ་སྶ ཙ ཝི་དྷཱ་ཏཱ’’ཏི. ཨ་གྷ་སྶཱཏི དུ་ཀྑ་ཏོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, པཱ་པ་ཏོ་ཏི པ་ན ཡུ་ཏྟཾ. ནི་སྶ་ཀྐེ ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ནཱ་ཡཾ ག་མི-ས་དྡོ ནཱི-ས་དྡཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ དྭི་ཀ་མྨ་ཀོ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ཛཾ གཱ་མཾ ནེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ‘‘གོ་ཏ་མཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ན ས་ཀྐཱ, ‘‘ས་ར་ཎ་ནྟི ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ, ཏ་སྶ ཙཱ་ཡ་མ་ཏྠོ – ག་མ་ན་ཉྩ ཏ་ད་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན བྷ་ཛ་ནཾ, ཏ་ཐཱ ཛཱ་ན་ནཾ ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ བྷ་ཛཱ་མཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པུ་རི་མ་སྶ པུ་རི་མ་སྶ པ་ཙྪི་མཾ པ་ཙྪི་མཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ. བྷ་ཛ་ནཾ ཝཱ ས་ར་ཎཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཾ, སེ་ཝ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཱ་ཝ་ཙ་ར་ཏཱ, པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནཾ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་ཝ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཐཱ་པི ཨ་ན་ཉྙ་ས་ར་ཎ་ཏཾ་ཡེ་ཝ དཱི་པེ་ཏི. ‘‘ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི པ་ད་སྶ ཀ་ཐཾ ‘‘བུ་ཛ྄ཛྷཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ས་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨ་དྷི་ག་ཏ་མ་གྒེ,ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་ནི་རོ་དྷེཏི པ་ད་དྭ་ཡེ་ན་པི ཕ་ལ་ཊྛཱ ཨེ་ཝ ད་སྶི་ཏཱ, ན མ་གྒ་ཊྛཱ་ཏི ཏེ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ ཙཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ན་ནུ ཙ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ་པི ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི? ཀི་ཉྩཱ་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ན མ་གྒ་ཊྛཱ ཨེ་ཝ ཏ་ཐཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ན ཨི་ཏ་རེ ནི་ཡཱ་མོ་ཀྐ་མ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ ཨེ་ཝ ‘‘ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ཨ་པ་ཏ་མཱ་ནེ དྷཱ་རེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མོ་ཀྐ་མ་ནེ་ན ཧི ཨ་པཱ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝོ. ཨ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ, པ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཝཱ. ཏེ་ན ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ ས་ངྑ་ཏཱ ཝཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ ཝཱ, ཝི་རཱ་གོ ཏེ་སཾ ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི སུ་ཏྟ་པ་དཾ (ཨ. ནི. ༤.༣༤; ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠) ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི, ཝི་ཏྠཱ་རོཏི ཝཱ ཨི་མི་ནཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏཱ་ཡ, ནི་བྦཱ་ནཾ ཏ་སྶ ཏ་ད་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་མེ་ཝེ་ཏྠ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན དྷ་མྨོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. ནི་བྦཱ་ན་ཉྷི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཏ་ད་ཏྠ་སི་དྡྷི, ཨ་རི་ཡ་ཕ་ལཱ་ནཾ ‘‘ཡ་སྨཱ ཏཱ་ཡ ས་དྡྷཱ་ཡ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ མ་གྒེ་ན ས་མུ་ཙྪི་ནྣཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་པ་ཧཱ་ན་ཀི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ནི་ཡྻཱ་ནཱ་ནུ་གུ་ཎ་ཏཱ་ཡ ནི་ཡྻཱ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཙ. པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་སྶ པ་ན ནི་ཡྻཱ་ན་དྷ་མྨ་ས་མ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝོ ལ་བྦྷ་ཏི ཨེ་ཝ, སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ པཱ་ཋཱ་རུ་ལ༹ྷོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཀཱ་མ་རཱ་གོ བྷ་ཝ་རཱ་གོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་བྷེ་དོ ས་བྦོ་པི རཱ་གོ ཝི་ར་ཛྫ་ཏི པ་ཧཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི རཱ་ག་ཝི་རཱ་གོ་ཏི མ་གྒོ ཀ་ཐི་ཏོ. ཨེ་ཛཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་ནྟོ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ སོ་ཀ་སྶ ཙ ཏ་དུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ས་བྦ་སོ པ་རི་ཀྑཱི་ཎ་ཏྟཱ ཨ་ནེ་ཛ་མ་སོ་ཀ་ནྟི ཕ་ལཾ ཀ་ཐི་ཏཾ. ཨ་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལནྟི ཨ་ཝི་རོ་དྷ་དཱི་པ་ན་ཏོ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ཝི་རུ་དྡྷཾ, ཨི་ཊྛཾ པ་ཎཱི་ཏ་ནྟི ཝཱ ཨ་ཏྠོ. པ་གུ་ཎ་རཱུ་པེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ, པ་ཀ་ཊྛ་གུ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ ཝཱ པ་གུ་ཎཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཧིཾ་ས་ས་ཉྙཱི པ་གུ་ཎཾ ན བྷཱ་སིཾ, དྷ་མྨཾ པ་ཎཱི་ཏཾ མ་ནུ་ཛེ་སུ བྲ་ཧྨེ’’ཏི. ས་བྦ་དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
དི་ཊྛི་སཱི་ལ་ས་ངྒྷཱ་ཏེ་ནཱཏི ‘‘ཡཱ་ཡཾ དི་ཊྛི ཨ་རི་ཡཱ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ ནི་ཡྻཱ་ཏི ཏ་ཀྐ་ར་སྶ ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡཱ་ཡ, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ དི་ཊྛི་སཱ་མ་ཉྙ་ག་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༢༤, ༣༥༦; མ. ནི. ༡.༤༩༢; ༣.༥༤) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ, ‘‘ཡཱ་ནི ཏཱ་ནི སཱི་ལཱ་ནི ཨ་ཁ་ཎྜཱ་ནི ཨ་ཙྪི་དྡཱ་ནི ཨ་ས་བ་ལཱ་ནི ཨ་ཀ་མྨཱ་སཱ་ནི བྷུ་ཛི་སྶཱ་ནི ཝི་ཉྙུ་པྤ་ས་ཏྠཱ་ནི ཨ་པ་རཱ་མ་ཊྛཱ་ནི ས་མཱ་དྷི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ནི, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ་ཧི སཱི་ལེ་ཧི སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙ་ག་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༢༤; མ. ནི. ༡.༤༩༢; ༣.༥༤; ཨ. ནི. ༦.༡༢; པ་རི. ༢༧༤) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ སཱི་ལཱ་ན་ཉྩ སཾ་ཧ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན, དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཾ་ཧ་ཏོཏི གྷ་ཊི་ཏོ. ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ ཧི ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི དཱུ་རེ ཋི་ཏཱ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ སཾ་ཧ་ཏཱ ཨེ་ཝ. ཨ་ཊྛ ཙ པུ་གྒ་ལ དྷ་མྨ་ད་སཱ ཏེཏི ཏེ པུ་རི་ས་ཡུ་ག་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་ད་སྶཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨ་ད་སཱ. ཏཱི་ཎི ཝ་ཏྠཱུ་ནི ས་ར་ཎ་ནྟི ག་མ་ནེ་ན ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ག་མ་ནེ་ན ཙ ཏཱི་ཎི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱ་ནི. པ་ཊི་ཝེ་དེ་སཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཧ་ད་ཡ་ག་ཏཾ ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་ཝེ་དེ་སི.
པ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་སྶ ཝི་ས་ཡ་པ་བྷེ་ད་ཕ་ལ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷེ་དཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྟུ ཙ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཏ་ཏྠ ཀོ་ས་ལླཱ་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་སུ ཀོ་ས་ལླ་ཏྠཾ ས་ར་ཎཾ…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཏེ་ན ཝི་ནཱ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་སྶེ་ཝ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཝོ་དཱ་ནཾ ན ག་ཧི་ཏཾ, ན་ནུ ཝོ་དཱ་ན་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པི ཏ་ཏྠ ཀོ་ས་ལླཱ་ཝ་ཧཱ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཏཾ པ་ན སཾ་ཀི་ལེ་ས་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཏོ དཱི་པི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ན ག་ཧི་ཏཾ. ཡཱ་ནི ཧི ཏེ་སཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ཨ་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནི, ཏེ་སཾ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན, ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ན་ཉྩ པ་ཧཱ་ནེ་ན ཝོ་དཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཧིཾ་ས་ཏྠ་སྶ ས་ར-ས་དྡ་སྶ ཝ་སེ་ནེ་ཏཾ པ་དཾ ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི ‘‘ཧིཾ་ས་ཏཱི་ཏི ས་ར་ཎ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ པ་ན ཧིཾ་ས་ནཾ ཀེ་སཾ, ཀ་ཐཾ, ཀ་སྶ ཝཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ སོ་དྷེ་ནྟོ ‘‘ས་ར་ཎ་ག་ཏཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ བྷ་ཡནྟི ཝ་ཊྚ་བྷ་ཡཾ. ས་ནྟཱ་སནྟི ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་སཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་དུ་ཀྑ་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ དུ་ཀྑནྟི ཨི་དྷ ཀཱ་ཡི་ཀཾ དུ་ཀྑཾ. དུ་གྒ་ཏི་པ་རི་ཀི་ལེ་སནྟི དུ་གྒ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ས་བྦཾ དུ་ཀྑཾ. ཏ་ཡི་དཾ ས་བྦཾ པ་ར་ཏོ ཕ་ལ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨེ་ཏནྟི ‘‘ས་ར་ཎ’’ནྟི པ་དཾ.
ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ས་ར་ཎ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཝི་སེ་ས་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཧི་ཏེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་ནཱཏི ‘‘ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་ཧ་ར་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༦༤, ༦༩) ཨ་ཏྠེ ནི་ཡོ་ཛ་ནེ་ན. ཨ་ཧི་ཏཱ ཙ ནི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ནཱཏི ‘‘པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་སྶ ཁོ པཱ་པ་ཀོ ཝི་པཱ་ཀོ པཱ་པ་ཀཾ ཨ་བྷི་ས་མྤ་རཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནཱ་དི་མུ་ཁེ་ན ཨ་ན་ཏྠ་ཏོ ཝི་ནི་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན. བྷ་ཡཾ ཧིཾ་ས་ཏཱིཏི ཧི་ཏཱ་ཧི་ཏེ་སུ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་པ་ཝ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཀཾ བྱ་ས་ནཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎེ་ན ཝི་ནཱ་སེ་ཏི. བྷ་ཝ་ཀ་ནྟཱ་རཱ ཨུ་ཏྟཱ་ར་ཎེ་ན མ་གྒ་ས་ངྑཱ་ཏོ དྷ་མྨོ, ཨི་ཏ་རོ ཨ་སྶཱ་ས་དཱ་ནེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ བྷ་ཡཾ ཧིཾ་ས་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀཱ་རཱ་ནནྟི དཱ་ན་ཝ་སེ་ན པཱུ་ཛཱ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨུ་པ་ནཱི་ཏཱ་ནཾ ས་ཀྐཱ་རཱ་ནཾ. ཝི་པུ་ལ་ཕ་ལ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཀ་ར་ཎེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ བྷ་ཡཾ ཧིཾ་ས་ཏི ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་མི་ནཱ་པི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ་པི ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན.
‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ, སྭཱ་ཀྑཱ་ཏོ དྷ་མྨོ, སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ ས་ངྒྷོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟོ ཏ་ཏྠ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ པ་སཱ་དོ ཏ་པྤ་སཱ་དོ, ཏ་དེ་ཝ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ ག་རུ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏ་གྒ་རུ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཏ་གྒ་རུ་ཏཱ, ཏ་པྤ་སཱ་དོ ཙ ཏ་གྒ་རུ་ཏཱ ཙ ཏ་པྤ་སཱ་ད་ཏ་གྒ་རུ་ཏཱ, ཏཱ་ཧི. ཝི་དྷུ་ཏ་དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ས་མྨོ་ཧ་ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ་དི་ཏཱ་ཡ ཝི་ཧ་ཏ་ཀི་ལེ་སོ. ‘‘ཏ་དེ་ཝ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ པ་རཱ་ཡ་ཎཾ ག་ཏི ཏཱ་ཎཾ ལེ་ཎ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཱ་ཀཱ་ར་པ་ཝ་ཏྟོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ‘‘ས་ར་ཎ་ནྟི ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ’’ཏི. ཏཾ་ས་མ་ངྒཱིཏི ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཨུ་པེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ བྷ་ཛ་ཏི སེ་ཝ་ཏི པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་སཱ་ད་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ལོ་ཀི་ཡ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་མཱ་ཧ. ཏ་ཉྷི པ་སཱ་ད་པྤ་དྷཱ་ནཾ, ན ཉཱ་ཎ་པྤ་དྷཱ་ནཾ. ག་རུ་ཏཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ. ཨ་རི་ཡཱ ཧི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ གུ་ཎཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཱ་ཡ པཱ་སཱ་ཎ་ཙྪ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ པ་སྶ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏ་པྤ་སཱ་དེ་ན ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ཧ་ཏ་ཀི་ལེ་སོ ཏ་གྒ་རུ་ཏཱ་ཡ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཱ པ་ནེ་ཏྠ ཏ་གྒ་ཏི་ཀ་ཏཱ་ཏི ཏཱ་ཡ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མྤི ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ པ་སཱ་ད་ག་རུ་ཏཱ ཛོ་ཏི་ཏཱ་ཏི པ་སཱ་ད་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་ད་སྶ ཨི་ཏ་ར་སྶ ཙ ག་ཧ་ཎཾ, ཏ་ཐཱ ག་རུ་ཏཱ་ག་ཧ་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི ཨུ་བྷ་ཡཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཧུ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཱ་དྷི་ག་མོ་ཡེ་ཝ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཧི ནི་བྦཱ་ན་དྷ་མྨོ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན, མ་གྒ་དྷ་མྨོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཡ་མཱ་ནོ་ཡེ་ཝ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཏྟཾ སཱ་དྷེ་ཏི, བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ པ་ན སཱ་ཝ་ཀ་གོ་ཙ་ར་བྷཱུ་ཏཱ པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན, ཏ་ཐཱ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་གུ་ཎཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཙྩ་ཏོ ས་ཀ་ལེ་པི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི, ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟ་ཉྩ ས་ཧེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ན ལོ་ཀི་ཡཾ ཝི་ཡ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡེ པ་ན ཝ་ད་ནྟི ‘‘ན ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, མ་གྒ་སྶ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ པ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ ཏེ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ ལོ་ཀི་ཡ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡཱ’’ཏི, ཏེ་སཾ ལོ་ཀི་ཡ་མེ་ཝ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ སི་ཡཱ, ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ, ཏ་ཉྩ ཨ་ཡུ་ཏྟཾ དུ་ཝི་དྷ་སྶ་པི ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཏནྟི ལོ་ཀི་ཡ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ. ས་དྡྷཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ས་དྡྷཱ་མཱུ་ལི་ཀཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་དྡྷཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི བུ་དྡྷ་སུ་བུ་དྡྷ་ཏཾ དྷ་མྨ་སུ་དྷ་མྨ་ཏཾ ས་ངྒྷ་སུ་པྤ་ཊི་པ་ཏི་ཉྩ ལོ་ཀི་ཡཱ་ཝ་བོ་དྷ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ས་མྨཱ ཉཱ་ཡེ་ན ད་སྶ་ན་ཏོ. ‘‘ས་དྡྷཱ་མཱུ་ལི་ཀཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་དྡྷཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཱ པ་ཉྙཱ ལོ་ཀི་ཡ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དི་ཊྛི་ཛུ་ཀ་མྨ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ‘‘དི་ཊྛི ཨེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨུ་ཛུཾ ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. དི་ཊྛི ཝཱ ཨུ་ཛུཾ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི དི་ཊྛི་ཛུ་ཀ་མྨཾ, ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཱ་ཀཱ་ར་པ་ཝ་ཏྟོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ’’ཏི ཨི་ད་ཉྩ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ས་དྡྷཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་ན ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ ཏ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ས་དྡྷཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ མཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཨུ་སྶཱ་ཧི་ཏ་དཱ་ར་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ.
ཏ་ཡི་དཾ ལོ་ཀི་ཡཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ. ཨ་ཏྟཱ ས་ནྣི་ཡྻཱ་ཏཱི་ཡ་ཏི ཨ་པྤཱི་ཡ་ཏི པ་རི་ཙྩ་ཛཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྟ་ས་ནྣི་ཡྻཱ་ཏ་ནཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ དི་ཊྛི་ཛུ་ཀ་མྨཾ. ཏཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ པ་རཱ་ཡ་ཎཾ པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎོ, པུ་གྒ་ལོ, ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ཝཱ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཱ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དི་ཊྛི་ཛུ་ཀ་མྨ་མེ་ཝ. ས་ར་ཎ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན སི་སྶ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི སི་སྶ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནཾ. ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནེ་ཝ པ་ཎི་པ་ཏ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་ཎི་པཱ་ཏོ. ས་བྦ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དི་ཊྛི་ཛུ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཏྟ་པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནནྟི སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨི་ཏ་རེ་སུ་པི ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཝི་སེ་སེ་སུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏ་ད་ཉྙ་ནི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ས་ནྣི་ཡཱ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནི ཨེ་ཀེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་པ་རེ་ཧི་པི པ་ཀཱ་རེ་ཧི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟ་རེ་ཧི་པི ཨ་ཏྟ་ས་ནྣི་ཡྻཱ་ཏ་ནཱ་དི ཀ་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་བྷི་ནྣ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན སཱ་ཏཱ་གི་རི་ཧེ་མ་ཝ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ན་ནུ ཙེ་ཏེ ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀཱ་ད་ཡོ མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཱ, ཀ་ཐཾ ཏེ་སཾ ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཱ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི? མ་གྒེ་ནཱ་ག་ཏ་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ཧི་པི ‘‘སོ ཨ་ཧཾ ཝི་ཙ་རི་སྶཱ་མི གཱ་མཱ གཱ་མ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༡.༢༤༦) ཏེ་ཧི ཏ་པྤ་རཱ་ཡ་ཎ་ཏཱ་ཀཱ་ར་སྶ པ་ཝེ་དི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ.
ཉཱ་ཏི…པེ… ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཉཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ ‘‘ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི པ་དཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཉཱ་ཏི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཉཱ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི. ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་པ་ཎི་པཱ་ཏེ་ནཱཏི ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཧེ་ཏུ་ཀེ་ན པ་ཎི་པཱ་ཏེ་ན. ཨི་ཏ་རེ་ཧཱིཏི ཉཱ་ཏི་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཝ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ཧི ཏཱི་ཧི པ་ཎི་པཱ་ཏེ་ཧི. ཨི་ཏ་རེ་ཧཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ནྡ་ཏཱིཏི པ་ཎི་པཱ་ཏ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པནྟི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཉྷི ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཾ ཝཱ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་ས་ནྟོ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་པ་ཎི་པཱ་ཏ་མེ་ཝ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་པྤ་བྷེ་དོཏི ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཝི་བྷཱ་གོ.
ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ་ཡེ་ཝ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་ནི ཝི་པཱ་ཀ་ཕ་ལ’’ནྟི. ས་བྦ་དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡོཏི ས་ཀ་ལ་སྶ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷོ. ཨེ་ཏནྟི ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི, ས་མྨ་པྤ་ཉྙཱ་ཡ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (དྷ. པ. ༡༩༠) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་ད་སྶ་ནཾ.
ནི་ཙྩ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་ག་མ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱཏི ནི་ཙྩ་ནྟི ཨ་གྒ་ཧ་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཊྛཱ་ནནྟི ཧེ་ཏུ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ. ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོཏི པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ. ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཡནྟི ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན. དི་ཊྛི་ས་མྤ་ནྣོཏི མ་གྒ་དི་ཊྛི་ཡཱ ས་མྤ་ནྣོ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ. ཀ་ཉྩི ས་ངྑཱ་རནྟི ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀེ་སུ ས་ངྑ་ཏ་ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཨེ་ཀ་ས་ངྑཱ་ར་མྤི. ནི་ཙྩ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱཏི ‘‘ནི་ཙྩོ’’ཏི ག་ཎྷེ་ཡྻ. སུ་ཁ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱཏི ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟ་སུ་ཁཱི ཨ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི ཨ་རོ་གོ པ་རཾ མ་ར་ཎཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༧༦) ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན སུ་ཁ་ཏོ གཱ་ཧཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. དི་ཊྛི་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ན པ་ན ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏྠཾ མ་ཏྟ་ཧ་ཏྠི་པ་རི་ཏྟཱ་སི་ཏོ ཝི་ཡ ཙོ་ཀྑ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨུ་ཀྐཱ་ར་བྷཱུ་མིཾ ཀ་ཉྩི ས་ངྑཱ་རཾ སུ་ཁ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ཝཱ་རེ ཀ་སི་ཎཱ་དི་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ‘‘ས་ངྑཱ་ར’’ནྟི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཉྩི དྷ་མྨ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མེ་སུ་པི ཝཱ་རེ་སུ ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཙྪེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝཱ. ཡཾ ཡ་ཉྷི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ གཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ག་ཎྷཱ་ཏི, ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ གཱ་ཧཾ ཝི་ནི་ཝེ་ཋེ་ཏི. མཱ་ཏ་རནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཛ་ནི་ཀཱ མཱ་ཏཱ, ཛ་ན་ཀོ པི་ཏཱ, མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཨ་ར་ཧཱཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཀིཾ པ་ན ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨ་ཉྙཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པེ་ཡྻཱ་ཏི? ཨེ་ཏ་མྤི ཨ་ཊྛཱ་ནཾ, པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ན མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཕ་ལ་དཱི་པ་ན་ཏྠ་ཉྩེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. དུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ ཝ་དྷ་ཀ་ཙི་ཏྟེ་ན པ་དུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ. ལོ་ཧི་ཏཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻཱཏི ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་ཀ་ས་རཱི་རེ ཁུ་དྡ་ཀ་མ་ཀྑི་ཀཱ་ཡ པི་ཝ་ན་མ་ཏྟ་མྤི ལོ་ཧི་ཏཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻ. ས་ངྒྷཾ བྷི་ནྡེ་ཡྻཱཏི ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀཾ ས་མཱ་ན་སཱི་མཱ་ཡཾ ཋི་ཏཾ ས་ངྒྷཾ ‘ཀ་མྨེ་ན ཨུ་དྡེ་སེ་ན ཝོ་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ནེ་ན ས་ལཱ་ཀ་གྒཱ་ཧེ་ནཱ’’ཏི (པ་རི. ༤༥༨) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི བྷི་ནྡེ་ཡྻ. ཨ་ཉྙཾ ས་ཏྠཱ་རནྟི ཨ་ཉྙཾ ཏི་ཏྠ་ཀ་རཾ ‘‘ཨ་ཡཾ མེ ས་ཏྠཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ག་ཎྷེ་ཡྻཱ་ཏི ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྠོ.
ན ཏེ ག་མི་སྶ་ནྟི ཨ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་མིནྟི ཏེ བུ་དྡྷཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཏཱ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟཾ ཨ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་མིཾ ན ག་མི་སྶ་ནྟི, དེ་ཝ་ཀཱ་ཡཾ པ་ན པ་རི་པཱུ་རེ་སྶ་ནྟཱིཏི ཨ་ཏྠོ.
ད་ས་ཧི ཋཱ་ནེ་ཧཱིཏི ད་ས་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ཨ་དྷི་གྒ་ཎྷ་ནྟཱིཏི ཨ་དྷི་བྷ་ཝ་ནྟི. ཝེ་ལཱ་མ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑཱ་ནཾ སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་ཏི་རཱུ་པི་ཡ་པཱ་ཏི་ཀཾ་ས་པཱ་ཏཱི་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ རཱུ་པི་ཡ་སུ་ཝ་ཎྞ་ཧི་ར་ཉྙ་པཱུ་རཱ་ནཾ ཀ་རཱི་ས་སྶ ཙ་ཏུ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནཾ ས་བྦཱ་ལ་ངྐཱ་ར་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ ཧ་ཏྠི་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ ཨ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ ར་ཐ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ དྷེ་ནུ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ ཀ་ཉྙཱ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ པ་ལླ་ངྐ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡཱ ཝ་ཏྠ་ཀོ་ཊི་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎ་སྶ ཙ ཁ་ཛྫ་བྷོ་ཛྫཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་མཱ་སཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ས་ཏྟ སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ནི ནི་ར་ནྟ་རཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཝེ་ལཱ་མ་མ་ཧཱ་དཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཀ་སྶ སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ དི་ནྣ་དཱ་ནཾ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་རཾ, ཏ་ཏོ ས་ཏཾ སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ དི་ནྣ་དཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཀ་སྶ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་སྶ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཀ་སྶ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་སྶ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཀ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏོ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཀ་སྶ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་སྶ, ཏ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ, ཏ་ཏོ བུ་དྡྷ་པྤ་མུ་ཁ་སྶ ས་ངྒྷ་སྶ དི་ནྣ་དཱ་ནཾ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་རཾ, ཏ་ཏོ ཙཱ་ཏུ་དྡི་སཾ ས་ངྒྷཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་ཀ་ར་ཎཾ, ཏ་ཏོ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་ར’’ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ནྟ་སྶ ཝེ་ལཱ་མ་སུ་ཏྟ་སྶ (ཨ. ནི. ༩.༢༠) ཝ་སེ་ན. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཡཾ ག་ཧ་པ་ཏི, ཝེ་ལཱ་མོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ དཱ་ནཾ ཨ་དཱ་སི མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ, ཡོ ཨེ་ཀཾ དི་ཊྛི་ས་མྤ་ནྣཾ བྷོ་ཛེ་ཡྻ, ཨི་དཾ ཏ་ཏོ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༩.༢༠). ཝེ་ལཱ་མ་སུ་ཏྟཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་གྒ་པྤ་སཱ་ད་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ (ཨ. ནི. ༤.༣༤; ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠) ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ ཝ་ཏྠུ་ཏྟ་ཡ་སྶ གུ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནཾ ཏ་ཏྠ ས་མྨོ་ཧོ, ‘‘བུ་དྡྷོ ནུ ཁོ, ན ནུ ཁོ བུ་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ སཾ་ས་ཡོ,མི་ཙྪཱ་ཉཱ་ཎཾ ཏ་སྶ གུ་ཎཱ་ནཾ ཨ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཀ་པྤ་ནེ་ན ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒཱ་ཧོ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་ནཱ་ད་རཱ་གཱ་ར་ཝཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ན མ་ཧཱ་ཛུ་ཏི་ཀནྟི ན ཨུ་ཛྫ་ལཾ, ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷཾ ཨ་པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ན མ་ཧཱ་ཝི་པྥཱ་རནྟི ཨ་ནུ་ལཱ༹་རཾ. སཱ་ཝ་ཛྫོཏི དི་ཊྛི་ཏ་ཎྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་དོ་སོ. ལོ་ཀི་ཡཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ སི་ཀྑཱ་ས་མཱ་དཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཡ་ནྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཁ་ནྡྷ་བྷེ་དེ་ན བྷེ་དོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ན་ཝ་ཛྫོ ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི. སོཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫོ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་བྷེ་དོ. ས་ཏི་པི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏྟེ ཨི་ཊྛ་ཕ་ལོ་པི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཕ་ལོ’’ཏི.
ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཝི་དྷི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཀོ ཨུ་པཱ་ས་ཀོཏི ས་རཱུ་པ་པུ་ཙྪཱ, ཏ་སྨཱ ཀིཾ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱཏི ཧེ་ཏུ་པུ་ཙྪཱ. ཏེ་ན ཀེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟེ་ན ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ས་དྡོ ཏ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལེ ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀི་མ་སྶ སཱི་ལནྟི ཀཱི་དི་སཾ ཨ་སྶ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ སཱི་ལཾ, ཀི་ཏྟ་ཀེ་ན སཱི་ལེ་ནཱ་ཡཾ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀོ ཨཱ་ཛཱི་ཝོཏི ཀོ ཨ་སྶ ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝོ, སོ པ་ན མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་སྶ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི སོ་པི ཝི་བྷ་ཛཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཀཱ ཝི་པ་ཏྟཱིཏི ཀཱ ཨ་སྶ སཱི་ལ་སྶ, ཨཱ་ཛཱི་ཝ་སྶ ཝཱ ཝི་པ་ཏྟི. ཨ་ན་ནྟ་ར་སྶ ཧི ཝི་དྷི ཝཱ པ་ཊི་སེ་དྷོ ཝཱ. ཀཱ ས་མྤ་ཏྟཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཡོ ཀོ་ཙཱིཏི ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དཱི་སུ ཡོ ཀོ་ཙི. ཏེ་ན ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་མེ་ཝེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ, ན ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཝི་སེ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་པཱ་ས་ན་ཏོཏི ཏེ་ནེ་ཝ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ན ཏ་ཏྠ ཙ ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཨཱ་ད་ར་གཱ་ར་ཝ་བ་ཧུ་མཱ་ནཱ་དི་ཡོ་གེ་ན པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ན་ཏོ. ཝེ་ར་མ་ཎི་ཡོཏི ཝེ་རཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་དུ་སྶཱི་ལྱཾ, ཏ་སྶ མ་ཎ་ན་ཏོ ཧ་ན་ན་ཏོ ཝི་ནཱ་ས་ན་ཏོ ཝེ་ར་མ་ཎི་ཡོ, པ་ཉྩ ཝི་ར་ཏི་ཡོ ཝི་ར་ཏི་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཏ་སྶ སཱི་ལ་སྶ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ‘‘པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
མི་ཙྪཱ་ཝ་ཎི་ཛྫཱཏི ན ས་མྨཱ་ཝ་ཎི་ཛྫཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་ཎི་ཛྫཱ ཨ་སཱ་རུ་པྤ་ཝ་ཎི་ཛྫཱ. པ་ཧཱ་ཡཱཏི ཨ་ཀ་ར་ཎེ་ནེ་ཝ པ་ཛ་ཧི་ཏྭཱ. དྷ་མྨེ་ནཱཏི དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏེ་ན. ཏེ་ན ཨ་ཉྙ་མྤི ཨ་དྷ་མྨི་ཀཾ ཛཱི་ཝི་ཀཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ས་མེ་ནཱཏི ཨ་ཝི་ས་མེ་ན. ཏེ་ན ཀཱ་ཡ་ཝི་ས་མཱ་དི་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་ས་མཱ་དི་ནཱ སུ་ཙ་རི་ཏེ་ན ཛཱི་ཝ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་ཏྠ་ཝ་ཎི་ཛྫཱཏི ཨཱ་ཝུ་དྷ་བྷ་ཎྜཾ ཀ་ཏྭཱ ཝཱ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཀ་ཏཾ ཝཱ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཝི་ཀྐ་ཡོ. ས་ཏྠ་ཝ་ཎི་ཛྫཱཏི མ་ནུ་སྶ་ཝི་ཀྐ་ཡོ. མཾ་ས་ཝ་ཎི་ཛྫཱཏི སཱུ་ན་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ མི་ག་སཱུ་ཀ་རཱ་དི་ཀེ པོ་སེ་ཏྭཱ མཾ་སཾ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཝི་ཀྐ་ཡོ. མ་ཛྫ་ཝ་ཎི་ཛྫཱཏི ཡཾ ཀི་ཉྩི མ་ཛྫཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཝི་ཀྐ་ཡོ. ཝི་ས་ཝ་ཎི་ཛྫཱཏི ཝི་སཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ, ཝི་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝཱ ཏ་སྶ ཝི་ཀྐ་ཡོ. ཏ་ཏྠ ས་ཏྠ་ཝ་ཎི་ཛྫཱ པ་རོ་པ་རོ་དྷ་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ, ས་ཏྟ་ཝ་ཎི་ཛྫཱ ཨ་བྷུ་ཛི་སྶ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ, མཾ་ས་ཝི་ས་ཝ་ཎི་ཛྫཱ ཝ་དྷ་ཧེ་ཏུ་ཏོ, མ་ཛྫ་ཝ་ཎི་ཛྫཱ པ་མཱ་ད་ཊྛཱ་ན་ཏོ.
ཏ་སྶེ་ཝཱཏི པ་ཉྩ་ཝེ་ར་མ་ཎི་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ སཱི་ལ་སྶ ཙེ་ཝ པ་ཉྩ་མི་ཙྪཱ་ཝ་ཎི་ཛྫཱ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་སྶ ཙ. ཝི་པ་ཏྟཱིཏི བྷེ་དོ པ་ཀོ་པོ ཙ. ཡཱ་ཡཱཏི ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ. ཙ་ཎྜཱ་ལོཏི ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཙ་ཎྜཱ་ལོ. མ་ལནྟི ཨུ་པཱ་ས་ཀ་མ་ལཾ. པ་ཏི་ཀི་ཊྛོཏི ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ནི་ཧཱི་ནོ. བུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ ཀ་མྨ་ཀ་མྨ་ཕ་ལེ་སུ ཙ ས་དྡྷཱ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཾ མི་ཙྪཱ་དྷི་མོ་ཀྑོ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨ་སྶ་དྡྷོ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཝི་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན དུ་སྶཱི་ལོ. ‘‘ཨི་མི་ནཱ དི་ཊྛཱ་དི་ནཱ ཨི་དཾ ནཱ་མ མ་ངྒ་ལཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ བཱ་ལ་ཛ་ན་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་ཀོ་ཏཱུ་ཧ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན དི་ཊྛ་སུ་ཏ་མུ་ཏ་མ་ངྒ་ལེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཀོ་ཏཱུ་ཧ་ལ་མ་ངྒ་ལི་ཀོ. མ་ངྒ་ལཾ པ་ཙྩེ་ཏཱིཏི དི་ཊྛ་མ་ངྒ་ལཱ་དི་བྷེ་དཾ མ་ངྒ་ལ་མེ་ཝ པ་ཏྟི་ཡཱ་ཡ་ཏི. ནོ ཀ་མྨནྟི ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཾ ནོ པ་ཏྟི་ཡཱ་ཡ་ཏི. ཨི་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱཏི ཨི་ཏོ ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ན་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ བཱ་ཧི་ར་ཀ་ས་མ་ཡེ. ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻཾ པ་རི་ཡེ་ས་ཏཱིཏི དུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣཾ ད་ཀྑི་ཎཱ་ར་ཧ་ས་ཉྙཱི ག་ཝེ་ས་ཏི. པུ་བྦ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི དཱ་ན་མཱ་ན་ནཱ་དི་ཀཾ ཀུ་ས་ལ་ཀི་རི་ཡཾ པ་ཋ་མཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་པ་རི་ཡེ་ས་ན་པུ་བྦ་ཀཱ་རེ ཨེ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཉྩ དྷ་མྨཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཝི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ས་མྤ་ཏྟི ཉཱ་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི པ་རི་སཱ་ནཾ ར་ཏི་ཛ་ན་ན་ཊྛེ་ན ཨུ་པཱ་ས་ཀོ་ཝ ར་ཏ་ནཾ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ར་ཏ་ནཾ. གུ་ཎ་སོ་བྷཱ་ཀི་ཏྟི་ས་དྡ་སུ་ག་ནྡྷ་ཏཱ་ཧི ཨུ་པཱ་ས་ཀོ་ཝ པ་དུ་མཾ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་པ་དུ་མཾ. ཏ་ཐཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་པུ་ཎྜ་རཱི་ཀོ.
ཨཱ་དི་མྷཱིཏི ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠེ. ཀོ་ཊི་ཡནྟི པ་རི་ཡ་ནྟ་ཀོ་ཊི་ཡཾ. ཝི་ཧཱ་ར་གྒེ་ནཱཏི ཨོ་ཝ་ར་ཀ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ན, ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ག་བྦྷེ ཝ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཨི་དཾ ནཱ་མ པ་ན་ས་ཕ་ལཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏཾ་ཏཾ་ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཛྫ་ཏནྟི ཨ་ཛྫ་ཨི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཏྠོ.
པཱ་ཎེ་ཧི ཨུ་པེ་ཏནྟི ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་སྶ ཨཱ་པཱ་ཎ་ཀོ་ཊི་ཀ་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡཱ་ཝ མེ ཛཱི་ཝི་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཛཱི་ཝི་ཏེ་ན ཏཾ ཝ་ཏྠུ་ཏྟ་ཡཾ པ་ཊི་པཱུ་ཛེ་ནྟོ ‘‘ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ར་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཏ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཧ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པཱ་ཎེ་ཧི ཨུ་པེ་ཏནྟི ཧི ཡཱ་ཝ མེ པཱ་ཎཱ དྷ་ར་ནྟི, ཏཱ་ཝ ས་ར་ཎཾ ཨུ་པེ་ཏཾ, ཨུ་པེ་ནྟོ ཙ ན ཝཱ་ཙཱ་མ་ཏྟེ་ན, ན ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ན་མ་ཏྟེ་ན, ཨ་ཐ ཁོ པཱ་ཎེ པ་རི་ཙྩ་ཛི་ཏྭཱ་པི ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ཨུ་པེ་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི.
ཨུ་པཱ་ས་ཀ་ཝི་དྷི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.