༡༠. ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༠༥. ཛཱ་ན་པ་དི་ནོཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༢.༩༥) ཛ་ན་པ་ད་ཝ་ནྟོ, ཛ་ན་པ་ད་སྶ ཝཱ ཨི་སྶ་རཱ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རཱ. གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཀུ་རཱུ ནཱ་མ. ཏེ་སཾ ནི་ཝཱ་སོ ཡ་དི ཨེ་ཀོ ཛ་ན་པ་དོ, ཀ་ཐཾ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘རུ་ལ༹ྷཱི་ས་དྡེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ ཧི ཨཱི་དི་སེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཡུ་ཏྟེ ཝི་ཡ ས་ལི་ངྒ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི (པཱ་ཎི་ནི ༡.༢༥༡) ཨི་ཙྪ་ནྟི, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ རུ་ལ༹ྷཱི ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཨ་ངྒེ་སུ ཝི་ཧ་ར་ཏི, མ་ལླེ་སུ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཙ. ཏ་བྦི་སེ་ས་ནེ པ་ན ཛ་ན་པ་ད-ས་དྡེ ཛཱ་ཏི-ས་དྡེ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ པ་ནཱཏི པ་ན-ས་དྡོ ཝི་སེ་ས་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ནོ. ཏེ་ན པུ་ཐུ་ཨ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཏཾ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ‘‘བ་ཧུ་ཀེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཾ ཝི་སེ་སཾ དཱི་པེ་ཏི. སུ་ཏྭཱཏི མ་ནྡྷཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན པ་ར་མྤ་རཱ་ག་ཏཾ ཀ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ. ཨ་ནུ་སཾ་ཡཱ་ཡ་ནྟེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་ཝི་ཙ་ར་ནྟེ་ན. ཨེ་ཏེ་སཾ ཋཱ་ན་ནྟི ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡ་མུ་ཁེ་ན ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀ་བྷ་ཝ་ན་མཱ་ཧ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ཨ་ག་མཱ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སོ་ཏི མ་ནྡྷཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ. ཏནྟི ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ར་ཛྫཾ. ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ. པུ་ན པུ་ཙྪི པ་རི་ཎཱ་ཡ་ཀ་ར་ཏ་ནཾ. དོ་ཝཱ་རི་ཀ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཏི་ཊྛ་ནྟི སུ་དྷ་མྨཱ་ཡ དེ་ཝ་ས་བྷཱ་ཡ དེ་ཝ་པུ་ར་སྶ ཙ ཙ་ཏཱུ་སུ དྭཱ་རེ་སུ ཨཱ་ར་ཀྑཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ. དི་བྦ་རུ་ཀྑ་ས་ཧ་སྶ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏནྟི ཨི་དཾ ‘‘ཙི་ཏྟ་ལ་ཏཱ་ཝ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.

པ་ཐ་ཝི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛཱ་སཱིཏི བྷ་སྶི་ཏྭཱ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨཱ་ས་ནྣེ ཋཱ་ནེ ཨ་ཊྛཱ་སི, ཋ་ཏྭཱ ཙ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡི ཏེ་ན་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ར་ཉྙོ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སྶ་རི་ཡ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཙི་ར་ཏ་རཾ ཀཱ་ལཾ ཋ་ཏྭཱ’’ཏི ཨ་པ་རེ. དེ་ཝ་བྷཱ་ཝོ པཱ་ཏུ་ར་ཧོ་སི དེ་ཝ་ལོ་ཀེ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ཡི་ནོ ཨ་པ་རཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཏོ་ཀཱ་ས་ཏྟཱ. ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ སི་དྡྷོ ཝི་སེ་སོ ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཝི་སེ་ས་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀ་མྤི ར་ཊྛཾ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏི.

ད-ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཎྞ་ཡནྟི ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན. ཀ་མྨཱ་སོཏི ཀ་མྨཱ་ས་པཱ་དོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ཡ་ཐཱ ‘‘རཱུ་པ་བྷ་ཝོ རཱུ་པ’’ནྟི. ཀ་ཐཾ པ་ན སོ ཀ་མྨཱ་ས་པཱ་དོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ད་མི་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱི་དི་སཾ ད་མ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པོ་རི་སཱ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་སེ་དྷི་ཏོ’’ཏི. ཨི་མེ པ་ན ཐེ་རཱཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བྷཱ་ཎ་ཀེ ཝ་ད་ཏི, ཏེ པ་ན ཙཱུ་ལ༹་ཀ་མྨཱ་ས་ད་མྨཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏ་ཐཱ ཝ་ད་ནྟི. ཡ་ཀྑི་ནི་པུ་ཏྟོ ཧི ཀ་མྨཱ་ས་པཱ་དོ ཨ་ལཱི་ན་ས་ཏྟུ་ཀུ་མཱ་ར་ཀཱ་ལེ བོ་དྷི་ས་ཏྟེ་ན ཏ་ཏྠ ད་མི་ཏོ, སུ་ཏ་སོ་མ་ཀཱ་ལེ པ་ན བཱ་རཱ་ཎ་སི་རཱ་ཛཱ པོ་རི་སཱ་ད་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ནེ་ན ཡ་ཏྠ ད་མི་ཏོ, ཏཾ མ་ཧཱ་ཀ་མྨཱ་ས་ད་མྨཾ ནཱ་མ. པུ་ཏྟོཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཏྲ་ཛོཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ.

ཡེ་ཧི ཨཱ་ཝ་སི་ཏ་པ་དེ་སོ ཀུ་རུ་ར་ཊྛ་ནྟི ནཱ་མཾ ལ་བྷི, ཏེ ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ མ་ནུ་སྶཱ ཏ་ཏྠ ར་ཀྑི་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ པ་ཉྩ སཱི་ལཱ་ནི ར་ཀྑིཾ་སུ, ཏེ་སཾ དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏི་ཡཱ པ་ཙྪི་མཱ ཛ་ན་ཏཱ་ཏི, སོ དེ་ས་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་ཏོ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཀུ་རུ་ཝ་ཏྟ་དྷ་མྨོཏི པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ, ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠོ ཀུ་རུ་དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏ་ཀེ་ན (ཛཱ. ༡.༣.༧༦-༧༨) དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. སོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཡ་ཏྠ པ་ཋ་མཾ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛོ ཛཱ་ཏོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀུ་རུ་ར་ཊྛ་ཝཱ་སཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ས་ནོ་ཀཱ་སོ ཀོ་ཙི ཝི་ཧཱ་རོ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཀེ་ཝ་ལཾ གོ་ཙ་ར་གཱ་མ་ཀི་ཏྟ་ནཾ ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་ཀ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཏཾ་ས་ཀྐེ་སུ ཝི་ཧ་ར་ཏི དེ་ཝ་ད་ཧཾ ནཱ་མ ས་ཀྐཱ་ནཾ ནི་ག་མོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཝ་ས་ནོ་ཀཱ་ས་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༠༦. ཀ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་མཾ སུ་ཏྟ་མ་བྷཱ་སཱིཏི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ པུ་ཙྪ་ཏི, སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ པ་ན པཱ་ཀ་ཊ་ནྟི ཨ་ནཱ་མ་ཊྛཾ, ཏེ་ན སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པོ པུ་ཙྪི་ཏོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རོ ‘‘ཀུ་རུ་ར་ཊྛ་ཝཱ་སཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ་ཡཾ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན བཱ་ཧི་ར་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀཾ པ་ན ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉྩ མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀུ་རུ་ར་ཊྛཾ ཀི་ར (དཱི. ནི. ཊཱི. ༢.༣༧༣) ཏ་དཱ ཏ་ནྣི་ཝཱ་སཱི་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ པུ་བྦེ ཙ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱ་བ་ལེ་ན ཨུ་ཏུ་ཨཱ་དི་ས་མྤ་ནྣ་མེ་ཝ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡཱ་དི་ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན བྷོ་ཛ་ནཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘པུ་བྦེ ཀུ་རུ་ཝ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུ ཝི་ཡ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨུ་ཏུ་ཨཱ་དི་ས་མྤ་ནྣ་མེ་ཝ ཧོ་ནྟཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ལེ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཨུ་ཏུ་ས་པྤཱ་ཡཱ་དི་ཡུ་ཏྟཾ ཏཾ ར་ཊྛཾ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཙི་ཏྟ་ས་རཱི་ར་ཀ་ལླ་ཏཱ་ཡཱཏི ཙི་ཏྟ་སྶ ས་རཱི་ར་སྶ ཙ ཨ་རོ་ག་ཏཱ་ཡ. ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏ་པ་ཉྙཱ་བ་ལཱཏི ལ་དྡྷུ་པ་ཀཱ་ར་ཉཱ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ, ཨ་ནུ ཨ་ནུ ཝཱ ཨཱ་ཙི་ཎྞ་པ་ཉྙཱ་ཏེ་ཛཱ. ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཋཱ་ནེ་སཱུཏི ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙུ་དྡ་ས་སུ་ཋཱ་ནེ་སུ, ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ, ཏ་ཐཱ ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན, དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཋཱ་ནེ་སུ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ དེ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ. སུ་ཝ་ཎྞ་ཙ་ངྐོ་ཊ་ཀ་སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཉྫཱུ་སཱ་སུ པ་ཀྑི་ཏྟཱ་ནི སུ་མ་ན་ཙ་མྤ་ཀཱ་དི་ནཱ་ནཱ་པུ་པྥཱ་ནི མ་ཎི་པུ་ཏྟཱ་དི་ས་ཏྟ་ར་ཏ་ནཱ་ནི ཙ ཡ་ཐཱ བྷཱ་ཛ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཝི་སེ་སཾ སོ་བྷ་ནྟི, ཀི་ཙྩ་ཀ་རཱ་ནི ཙ ཧོ་ནྟི མ་ནུ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ སཱི་ལ་ད་སྶ་ནཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ བྷཱ་ཛ་ན་ཝི་སེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཀུ་རུ་ར་ཊྛ་ཝཱ་སི་པ་རི་སཱ་ཡ དེ་སི་ཏཱ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ བྷི་ཡྻོ་སོ་མ་ཏྟཱ་ཡ སོ་བྷ་ཏི, ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རཱི ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཡ་ཐཱ ཧི པུ་རི་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཀུ་རུ་ར་ཊྛེ.

པ་ཀ་ཏི་ཡཱཏི ས་ར་ས་ཏོ, ཨི་མི་སྶཱ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པུ་བྦེ་པཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི ས་ཏྠུ དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ར་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝི་སྶ་ཊྛ་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནཱཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀི་སྨི་ཉྩི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ནི་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་བྷི་ར་ཏི་ཝ་སེ་ན ཝི་སྶ་ཊྛ་ཙི་ཏྟེ་ན བྷ་ཝི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, པ་མཱ་ད་ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཧཱ་ཡ ཨ་པྤ་མ་ཏྟེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཨེ་ཀཱ་ཡ་ནོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཡ་ན-ས་དྡོ མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. ན ཀེ་ཝ་ལ་མ་ཡ་ན་མེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙེ་པི བ་ཧཱུ མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་ཡཱ་ཏི པ་དུ་དྡྷཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘མ་གྒ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝ་ཏྭཱ ཡ་དི མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཨ་ཡ་ན-ས་དྡོ, ཀ་སྨཱ པུ་ན མ་གྒོ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་མ་གྒོ་ཏི ཨེ་ཀོ ཨེ་ཝ མ་གྒོ. ན ཧི ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མཱི མ་གྒོ ཨ་ཉྙོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི. ན་ནུ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨི་དྷ ‘‘མ་གྒོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་ད་ཉྙེ ཙ བ་ཧཱུ མ་གྒ་དྷ་མྨཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི? ས་ཙྩཾ ཨ་ཏྠི, ཏེ པ་ན ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཉཱ་ཎ་ཝཱི་རི་ཡཱ་ད་ཡོ ནི་དྡེ་སེ ག་ཧི་ཏཱ. ཨུ་དྡེ་སེ པ་ན ས་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ན དྭེ་དྷཱ་པ་ཐ་བྷཱུ་ཏོཏི ཨི་མི་ནཱ ཨི་མ་སྶ མ་གྒ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་མ་གྒ་ཏཱ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ཡ ཨ་ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཀེ་ནཱཏི ཨ་ས་ཧཱ་ཡེ་ན. ཨ་ས་ཧཱ་ཡ་ཏཱ ཙ དུ་ཝི་དྷཱ ཨ་ཏྟ་དུ་ཏི་ཡ་ཏཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ, ཡཱ ‘‘ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛ་ཀཱ་ཡ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཎྷཱ་དུ་ཏི་ཡ་ཏཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ, ཡཱ ‘‘པ་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛེ་ན པ་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཙི་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི. སེ་ཊྛོ་པི ལོ་ཀེ ‘‘ཨེ་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ཡཱ་ཝ པ་རེ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་རོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་སྶཱ་ཏི སེ་ཊྛ་སྶཱ’’ཏི. ཡ་དི སཾ་སཱ་ར་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཊྛོ ཨ་ཡ་ན་ཊྛོ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ཀ་ཐཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་མ་སྨིཾ ཁོཏི ཨེ་ཏྠ ཁོ-ས་དྡོ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ, ཏ་སྨཱ ཨི་མ་སྨིཾ ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དེ་ས་ནཱ་བྷེ་དོ་ཡེ་ཝ ཧེ་སོ, ཡ་དི་དཾ མ་གྒོ་ཏི ཝཱ ཨ་ཡ་ནོ་ཏི ཝཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠོ པ་ནེ་ཀོ’’ཏི.

ནཱ་ནཱ་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟོཏི ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་མུ་ཁེ་ན ཏ་ཏྠཱ་པི ཨཱ་ནཱ་པཱ་ནཱ་དི་མུ་ཁེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ན་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ. ཨེ་ཀཱ་ཡ་ནནྟི ཨེ་ཀ་གཱ་མི་ནཾ, ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ནི་བྦཱ་ན་ཉྷི ཨ་དུ་ཏི་ཡ་ཏྟཱ སེ་ཊྛ་ཏྟཱ ཙ ‘‘ཨེ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ཉྷི ས་ཙྩཾ ན དུ་ཏཱི་ཡ་མ་ཏྠཱི’’ཏི (སུ. ནི. ༨༩༠) ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ ས་ངྑ་ཏཱ ཝཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ ཝཱ, ཝི་རཱ་གོ ཏེ་སཾ ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༣༤; ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠) ཙ. ཁ་ཡོ ཨེ་ཝ ཨ་ནྟོ་ཏི ཁ་ཡ་ནྟོ, ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཁ་ཡ་ནྟཾ དི་ཊྛ་ཝཱ་ཏི ཛཱ་ཏི་ཁ་ཡ་ནྟ་ད་སྶཱི. ཨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ས་བྦེ་པི ས་ཏྟེ ཧི་ཏེ་ན ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཏཱི་ཏི ཧི་ཏཱ་ནུ་ཀ་མྤཱི. ཨ་ཏ་རིཾ་སཱུཏི ཏ་རིཾ་སུ. པུ་བྦེཏི པུ་རི་མ་ཀཱ བུ་དྡྷཱ, པུ་བྦེ ཝཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལེ.

ཏནྟི ཏཾ ཏེ་སཾ ཝ་ཙ་ནཾ, ཏཾ ཝཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཝུ་ཏྟི་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. ན ཧི ས་ངྑེ་ཡྻ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏཱ་ཡ ས་ཏྟ་ཝཱ་ཙི་ནོ ཨེ་ཀ-ས་དྡ་སྶ ཀི་རི་ཡཱ་ཝུ་ཏྟི་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏཱ ཨ་ཏྠི. ‘‘ས་ཀི་མྤི ཨུ་དྡྷཾ ག་ཙྪེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༧.༧༢) ཝི་ཡ ‘‘ས་ཀིཾ ཨ་ཡ་ནོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ བྱ་ཉྫ་ནེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྠཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཝཾ པ་ད་ཏྠཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པཱིཏི པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ན པ་ཙྪི་མ་ན་ཡེ་ན ཙ. ན ཡུ་ཛྫ་ཏི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་མ་གྒ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ པ་ཝ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་ར་མྤི ཨ་ཡ་ཏཱིཏི པུ་རི་མ་ན་ཡ་སྶ, ཨ་ནེ་ཀ་ཉྩ་སྶ ཨ་ཡ་ནཾ ཧོ་ཏཱིཏི པ་ཙྪི་མ་ན་ཡ་སྶ ཙ པ་ཊི་ཀྑེ་པོ.

ཨི་མ་སྨིཾ པ་དེཏི ‘‘ཨེ་ཀཱ་ཡ་ནོ ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ མ་གྒོ’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཝཱ་ཀྱེ, ཨི་མ་སྨིཾ ཝཱ ‘‘པུ་བྦ་བྷཱ་ག་མ་གྒོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒོ’’ཏི སཾ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ནེ. མི་སྶ་ཀ་མ་གྒོཏི ལོ་ཀི་ཡེ་ན མི་སྶ་ཀོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒོ. ཝི་སུ་དྡྷི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཧེ་ཏུཾ ས་ངྒ་ཎྷ་ནྟོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཏྠེ་རོ ‘‘མི་སྶ་ཀ་མ་གྒོ’’ཏི ཨཱ་ཧ, ཨི་ཏ་རོ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཧེ་ཏུ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ‘‘པུ་བྦ་བྷཱ་ག་མ་གྒོ’’ཏི.

ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ་ཝཱཏི ‘‘ཀཱ་ལོ, བྷ་ནྟེ, དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི ཀཱ་ལཱ་རོ་ཙ་ན་ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ. ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱཏི. ཨེ་ཝཾ ‘‘མ་དྷུ་རཾ ཨི་མཾ ཀུ་ཧིཾ ཚ་ཌྜེ་མཱ’’ཏི ཨ་ཚ་ཌྜེ་ནྟཱ ཨུ་ཙྪུ་བྷཱ་རཾ ཝི་ཡ པ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ན ཝི་ཙ་ར་ནྟི. ཨཱ་ལུ་ལེ༹་ཏཱིཏི ཝི་ལུ་ལི༹་ཏོ ཨཱ་ཀུ་ལོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀཱ་ཡ་ན་མ་གྒོ ཝུ་ཙྩ་ཏི པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་མ་གྒོཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠེ སི་དྡྷེ ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་ཏྠཾ སོ པ་ན ཡ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་མ་གྒོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་གྒཱ་ན་ཊྛ་ངྒི་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ གཱ་ཐཱ་པི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒ་ཏོ་ཝ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཱ.

ནི་བྦཱ་ན་ག་མ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ནི་བྦཱ་ན་ག་མ་ནཾ, སོ ཨེ་ཝ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྠོ, ཏེ་ན ནི་བྦཱ་ན་ག་མ་ན་ཊྛེ་ན, ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མུ་པཱ་ཡ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་གྒ་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ནཱཏི ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ, ‘‘ག་མ་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ, ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. རཱ་གཱ་དཱི་ཧཱི་ཏི. ཨི་མི་ནཱ རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ‘‘རཱ་གོ མ་ལཾ, དོ་སོ མ་ལཾ, མོ་ཧོ མ་ལ’’ནྟི (ཝི་བྷ. ༩༢༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ‘‘ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཝི་ས་མ་ལོ་བྷཱ་དཱི་ཧཱི’’ཏི པ་ན ཨི་མི་ནཱ ས་བྦེ་ས་མྤི ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏྠཾ ཏེ ཝི་སུཾ ཨུ་དྡྷ་ཊཱ. ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱཏི ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀཱ་མཾ ‘‘ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ, ཙི་ཏྟ་ཝི་སུ་དྡྷི ཨེ་ཝ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘རཱུ་པ་མ་ལ་ཝ་སེ་ན པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨི་ད་མེ་ཏྠ ཨཱ་ཧ་ཙྩ་བྷཱ་སི་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

སཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཙི་ཏྟ་ཝི་སུ་དྡྷི སི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ ཡ་སྨཱ སོ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སོ་ཀ་པ་རི་དེ་ཝཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ སོ་ཙ་ནཾ ཉཱ་ཏི་བྱ་ས་ནཱ་དི་ནི་མི་ཏྟཾ ཙེ་ཏ་སོ ས་ནྟཱ་པོ ཨ་ནྟོ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ སོ་ཀོ. ཉཱ་ཏི་བྱ་ས་ནཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་མེ་ཝ སོ་ཀཱ་དྷི་ཀ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཀ་ཧཾ, ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་ཀ, ཀ་ཧཾ, ཨེ་ཀ་པུ་ཏྟ་ཀཱ’’ཏི པ་རི་དེ་ཝ་ཝ་སེ་ན ལ་པ་ནཾ པ་རི་དེ་ཝོ, ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ནཾ ཨི་དྷ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཧཱ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི. ཏཾ པ་ན་སྶ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ་ཝ་ཧ་ཏཾ ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཏ་ཏྠ ཡཾ པུ་བྦེ ཏཾ ཝི་སོ་དྷེ་ཧཱིཏི ཨ་ཏཱི་ཏེ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་སོ་དྷ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཙྪཱཏི པ་ར་ཏོ. ཏེཏི ཏུ་ཡ྄ཧཾ. མཱ་ཧཱུཏི མཱ ཨ་ཧུ. ཀི་ཉྩ་ནནྟི རཱ་གཱ་དི་ཀི་ཉྩ་ནཾ. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་སོ་དྷ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཛ྄ཛྷེཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ. ནོ ཙེ ག་ཧེ་སྶ་སཱིཏི ན ཨུ་པཱ་དི་ཡི་སྶ་སི ཙེ. ཨེ་ཏེ་ན པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ ཁ་ནྡྷ་པ་བ་ནྡྷེ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ. ཨུ་པ་ས་ནྟོ ཙ་རི་སྶ་སཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་དྡྷ་ཏྟ་ཡ་ག་ཏ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་སོ་དྷ་ནེ ས་ཏི ནི་བྦུ་ཏ་ས་བྦ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་རི་སྶ་སཱི་ཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ནི་ཀཱུ་ཊེ་ན གཱ་ཐཾ ནི་ཊྛ་པེ་སི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མཾ གཱ་ཐ’’ནྟི་ཨཱ་དི.

པུ་ཏྟཱཏི ཨོ་ར་སཱ, ཨ་ཉྙེ་པི ཝཱ ཡེ ཀེ་ཙི. པི་ཏཱཏི ཛ་ན་ཀོ. བ་ནྡྷ་ཝཱཏི ཉཱ་ཏ་ཀཱ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – པུ་ཏྟཱ ཝཱ པི་ཏཱ ཝཱ བ་ནྡྷ་ཝཱ ཝཱ ཨ་ནྟ་ཀེ་ན མ་ཙྩུ་ནཱ ཨ་དྷི་པ་ནྣ་སྶ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་སྶ མ་ར་ཎ་ཏོ ཏཱ་ཎཱ་ཡ ན ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ན་ཏྠི ཉཱ་ཏཱི་སུ ཏཱ་ཎ་ཏཱཏི. ན ཧི ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན མ་ར་ཎ་ཏོ ཨཱ་ར་ཀྑཱ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ པ་ཊཱ་ཙཱ་རེ ‘‘ཨུ་བྷོ པུ་ཏྟཱ ཀཱ་ལ་ཀ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ་པ. ཐེ་རཱི ༢.༢.༤༩༨) མཱ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ པ་རི་དེ་ཝི, དྷ་མྨཾ་ཡེ་ཝ པ་ན ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱཏི ཡ་ཐཱ་ནུ་ལོ་མཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ སཱ་མུ་ཀྐཾ་སི་ཀཱ་ཡ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ས་ཧ་སྶ་ན་ཡ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏེ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛ་ཧི. ཀ་ཐཾ པ་ནཱ་ཡཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་མ་གྒ་ཝ་སེ་ན སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་སཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ན ཧི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝི་ནཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མོ ཨ་ཏྠི. ‘‘ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ’’ཏི པ་ན ཨི་དཾ སོ་ཀ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ པ་ཋ་མཾ སུ་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨི་ཏ་ར་གཱ་ཐཱ་ཡ་པི. བྷཱ་ཝ་ནཱཏི པ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ. སཱ ཧི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་པི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ, ཏ་སྨཱ. ཏེ་པཱིཏི ས་ནྟ་ཏི་མ་ཧཱ་མ་ཏྟ་པ་ཊཱ་ཙཱ་རཱ.

པ་ཉྩ་ས་ཏེ ཙོ་རེཏི ས་ཏ་ས་ཏ་ཙོ་ར་པ་རི་ཝཱ་རེ པ་ཉྩ ཙོ་རེ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ པེ་སེ་སི. ཏེ ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཐེ་རཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཐེ་ར་སྶ ས་མཱི་པེ ས་མཱ་ག་ཙྪིཾ་སུ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ ག་ནྟྭཱ ཐེ་རཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དིཾ་སཱུ’’ཏི. ཝེ་ད་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱ པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫཾ ཨུ་པྤ་ཛྫཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཐེ་ར་སྶ ཧི སཱི་ལཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏོ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷཾ སཱི་ལཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་ལཱ༹་རཾ པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཨཱུ་རུ་ཊྛི་བྷེ་ད་ཛ་ནི་ཏཾ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་སི. པཱ་དཱ་ནཱིཏི པཱ་དེ. ས་ཉྙ་པེ་སྶཱ་མཱིཏི ས་ཉྙ་ཏྟིཾ ཀ་རི་སྶཱ་མི. ཨ་ཌྜི་ཡཱ་མཱིཏི ཛི་གུ་ཙྪཱ་མི. ཧ་རཱ་ཡཱ་མཱིཏི ལ་ཛྫཱ་མི. ཝི་པ་སྶི་སནྟི ས་མྨ་སིཾ.

པ་ཙ་ལཱ་ཡ་ནྟཱ་ནནྟི པ་ཙ་ལཱ་ཡ་ནཾ ནི་དྡཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ. ཝ་ཏ་ས་མྤ་ནྣོཏི དྷུ་ཏ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ. པ་མཱ་དནྟི པ་ཙ་ལཱ་ཡ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨོ་རུ་དྡྷ་མཱ་ན་སོཏི ཨུ་པ་རུ་དྡྷ་ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟོ. པ་ཉྫ་ར་སྨིནྟི ས་རཱི་རེ. ས་རཱི་ར་ཉྷི ནྷཱ་རུ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཨ་ཊྛི་ས་ངྒྷཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨི་དྷ ‘‘པ་ཉྫ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.

པཱི་ཏ་ཝ་ཎྞཱ་ཡ པ་ཊཱ་ཀཱ་ཡ པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏོ མ་ལླ་ཡུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཙ པཱི་ཏ་མ་ལློ. ཏཱི་སུ ར་ཛྫེ་སཱུཏི པ་ཎྜུ་ཙོ་ལ༹་གོ་ལ༹་ར་ཛྫེ་སུ. མ་ལླཱ སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པེ ས་ཀྐཱ་ར་ས་མྨཱ་ནཾ ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་དཱི་པཾ ཨཱ་ག་མྨ. ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ངྐུ་སཾ ཀ་ཏྭཱཏི ‘‘རཱུ་པཱ་ད་ཡོ ‘མ་མཱ’ཏི ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ན ཏུ་མྷཱ་ཀ་ཝ་གྒེ་ན (སཾ. ནི. ༣.༣༣-༣༤) པ་ཀཱ་སི་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་མ་ཏྟ་ཧ་ཏྠི་ནོ ཨ་ངྐུ་སཾ ཀ་ཏྭཱ. ཛ་ཎྞུ་ཀེ་ཧི ཙ་ངྐ་མ་ཏི ‘‘ནི་སི་ནྣེ ནི་དྡཱ་ཡ ཨ་ཝ་ས་རོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. བྱཱ་ཀ་རི་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷ་སྶ ས་ཕ་ལ་ཏཱ་པ་ཝེ་ད་ན་མུ་ཁེ་ན ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་ནྟོ ཨ་ཉྙཾ བྱཱ་ཀ་རི་ཏྭཱ. བྷཱ་སི་ཏནྟི ཝ་ཙ་ནཾ. ཀ་སྶ པ་ན ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷ་སེ་ཊྛ་སྶ,ས་བྦ་ལོ་ཀ་གྒ་ཝཱ་དི་ནོ’’ཏི. ན ཏུ་མྷཱ་ཀནྟི་ཨཱ་དི ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཡི་དཾ མེ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཱ ཝ་ཏཱ’’ཏི གཱ་ཐཾ ཨཱ་ཧ་རི. ཏེ་ན ཨི་དཱ་ནཱ་ཧཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ བྷ་ངྒ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ རོ་ག་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་རོ་གོ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ཨ་སྶཱཏི ས་ཀྐ་སྶ. ཨུ་པ་པ་ཏྟཱིཏི དེ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟི. པུ་ན་པཱ་ཀ་ཏི་ཀཱ་ཝ ཨ་ཧོ་སི ས་ཀྐ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨུ་པ་པ་ནྣ་ཏྟཱ. སུ་བྲ་ཧྨཱཏི ཨེ་ཝཾ ནཱ་མོ. ཨ་ཙྪ་རཱ་ནཾ ནི་ར་ཡཱུ་པ་པ་ཏྟིཾ དི་སྭཱ ཏ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ས་ཏ་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ནི་ཙྩཾ ཨུ་ཏྲ་སྟ་མི་དཾ ཙི་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨུ་ཏྲ་སྟནྟི ས་ནྟ་སྟཾ བྷཱི་ཏཾ. ཨུ་བྦི་གྒནྟི སཾ་ཝི་གྒཾ. ཨུ་ཏྲ་སྟནྟི ཝཱ སཾ་ཝི་གྒཾ. ཨུ་བྦི་གྒནྟི བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་ཧ ཀཱ་ཡེ་ན ས་ཉྩ་ལི་ཏཾ. ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ་སཱུཏི ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་སུ. ཀི་ཙྪེ་སཱུཏི དུ་ཀྑེ་སུ. ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ, བྷཱ་ཝཱི་དུ་ཀྑ་པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པྤ་ཏི་ཏེ་སཱུཏི ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཀི་ཙྪེ་སཱུ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ, ཏ་དཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཝཱ་ར་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣ་དུ་ཀྑ་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

བོ་ཛ྄ཛྷཱཏི བོ་དྷི་ཏོ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙ་ཏྲཱཏི ཙ པ་དཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྨཱ བོ་དྷིཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཏ་པ་སཱཏི ཏ་པོ་ཀ་མྨ་ཏོ. ཏེ་ན མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ དྷུ་ཏ་ངྒ་སེ་ཝ་ནཱ་དི་ས་ལླེ་ཁ་པ་ཊི་པ་དཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རཱཏི མ་ན་ཙྪ་ཊྛཱ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཏོ. ཨེ་ཏེ་ན ས་ཏི་སཾ་ཝ་ར་སཱི་སེ་ན ས་བྦ་མྤི སཾ་ཝ་ར་སཱི་ལཾ, ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་ན་ཡེ་ན ཝཱ ས་བྦ་མྤི ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་བྦ་ནི་སྶ་གྒཱཏི ས་བྦུ་པ་དྷི་ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏོ ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ. ཀི་ལེ་སེ་སུ ཧི ནི་སྶ་ཊྛེ་སུ ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚཾ ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ་ཉྩ ནི་སྶ་ཊྛ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི. སོ་ཏྠིནྟི ཁེ་མཾ ཨ་ནུ་པ་དྡ་ཝ་ཏཾ.

ཉཱ་ཡ་ཏི ནི་ཙྪ་ཡེ་ན ཀ་མ་ཏི ནི་བྦཱ་ནཾ, ཏཾ ཝཱ ཉཱ་ཡ་ཏི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཉཱ་ཡོ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཉཱ་ཡོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ’’ཏི. ཏ་ཎྷཱ་ཝཱ་ན་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱཏི ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཝཱ་ན་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་ཎྷཱ ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ཁ་ནྡྷཾ, ཀ་མྨུ་ནཱ ཝཱ ཕ་ལཾ, ས་ཏྟེ་ཧི ཝཱ དུ་ཀྑཾ ཝི་ན་ཏི སཾ་སི་བྦ་ཏཱི་ཏི ཝཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཡི་དཾ ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ ཝཱ་ནཾ, ན ཝཱ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་དྷི་ག་ཏེ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ་ན་ནྟི ནི་བྦཱ་ནཾ, ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ དྷཱ་ཏུ. པ་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ན ཝི་ནཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎཾ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི.

ན་ནུ ‘‘ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ’’ཏི ཙི་ཏྟ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཝི་སུ་དྡྷི་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ སོ་ཀ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ་ད་ཡོ་པི ག་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཏེ པུ་ན ཀ་སྨཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་ནུ་ཡོ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སཱ་ས་ན་ཡུ་ཏྟི་ཀོ་ཝི་དེཏི ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཡཾ དྷ་མྨ་ནཱི་ཏི་ཡཾ ཚེ་ཀེ. ཏཾ ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ཉཱ་པེ་ཏཱིཏི ཡེ ཡེ བོ་དྷ་ནེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལཱ ས་ངྑེ་པ་ཝི་ཏྠཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ བོ་དྷེ་ཏ་བྦཱ, ཨ་ཏྟ་ནོ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་སེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ ཏེ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ བོ་དྷེ་ནྟོ ཏཾ ཏ་མ་ཏྠཾ ཉཱ་པེ་ཏི. ཏཾ ཏཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོཏི ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟིཾ ཨ་ག་ཎེ་ནྟོ ཏཾ ཏཾ ཨ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ. ན ཧི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི་ཉཱ་པ་ཀཱ་དི་སཱ་དྷ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཙ་ནཱ་ཏི. སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཛཱ་ཡ་ཏི, ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་ནྟ་སོ་ཀ་པ་རི་དེ་ཝ་སྶ ན ཀ་དཱ་ཙི ཙི་ཏྟ་ཝི་སུ་དྡྷི ཨ་ཏྠི སོ་ཀ་པ་རི་དེ་ཝ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘སོ་ཀ་པ་རི་དེ་ཝཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན དོ་མ་ན་སྶ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི དུ་ཀྑ་དྷ་མྨེ་ཧི པུ་ཊྛཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཾ སོ་ཀཱ་ད་ཡོ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནྟི, པ་རི་ཉྙཱ་ཏེ་སུ ཙ ཏེ་སུ ཏེ ན ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སོ་ཀ་པ་རི་དེ་ཝཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མོ དུ་ཀྑ་དོ་མ་ན་སྶཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ངྒ་མེ་ནཱ’’ཏི. ཉཱ་ཡ་སྶཱཏི ཨ་གྒ་མ་གྒ་སྶ ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཙ. ཏ་ད་དྷི་ག་མེ་ན ཧི ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ དུ་ཀྑ་དོ་མ་ན་སྶཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ངྒ་མོ. ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ས་ཧ་བྷཱ་ཝཱི་པི ཨི་ཏ་རཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཧེ་ཏུ་ཀོ ཝི་ཡ ཝུ་ཏྟོ ‘‘ཉཱ་ཡ་སྶཱ་དྷི་ག་མོ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི. ཕ་ལ་ཉཱ་ཎེ་ན ཝཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་བྦཱ་ན་སྶ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཱ’’ཏི. ས་མྤ་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་ཉྩེ་ཏཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ནནྟི པ་སཾ་སཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཡི་དཾ ན ཨི་དྷེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ས་ཏྠཱ ཨ་ཀཱ་སི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐེ་ཝ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ་ཨཱ་དི་མྷི ཀ་ལྱཱ་ཎཾ, ཨཱ་དི ཝཱ ཀ་ལྱཱ་ཎཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཏྠ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་ཏྠཾ. བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྱ་ཉྫ་ནཾ. སཱི་ལཱ་དི་པ་ཉྩ་དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཏོ ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཙ ཀེ་ཝ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ. ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏོ ཨ་པ་ནེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཙ པ་རི་སུ་དྡྷཾ. སེ་ཊྛ་ཙ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ན བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཉྩ ཝོ པ་ཀཱ་སེ་སྶཱ་མཱིཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༤༧) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་རི་ཡ་ཝཾ་སཱཏི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཝཾ་སཱ པ་ཝེ་ཎི་ཡོ. ཨ་གྒ་ཉྙཱཏི ‘‘ཨ་གྒཱ’’ཏི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ ས་བྦ་ཝཾ་སེ་ཧི སེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ར་ཏྟ་ཉྙཱཏི ‘‘ཙི་ར་ར་ཏྟཱ’’ཏི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ. ཝཾ་ས་ཉྙཱཏི ‘‘བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཝཾ་སཱ’’ཏི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ. པོ་རཱ་ཎཱཏི པུ་རཱ་ཏ་ནཱ ཨ་ན་དྷུ་ནཱ་ཏ་ན་ཏྟཱ. ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞཱཏི ཨ་ཝི་ཀི་ཎྞཱ ཨ་ན་པ་ནཱི་ཏཱ. ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞ་པུ་བྦཱཏི ‘‘ཀིཾ ཨི་མེ་ཧཱི’’ཏི ཨ་རི་ཡེ་ཧི ན ཨ་པ་ནཱི་ཏ་པུ་བྦཱ. ན སཾ་ཀཱི་ཡ་ནྟཱིཏི ཨི་དཱ་ནི་པི ཏེ་ཧི ན ཨ་པ་ནཱི་ཡ་ནྟི. ན སཾ་ཀཱི་ཡི་སྶ་ནྟཱིཏི ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་པི ཏེ་ཧི ན ཨ་པ་ནཱི་ཡི་སྶ་ནྟི. ཨ་པྤ་ཊི་ཀུ་ཊྛཱ…པེ… ཝི་ཉྙཱུ་ཧཱིཏི ཡེ ལོ་ཀེ ཝི་ཉྙཱུ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ, ཏེ་ཧི ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏཱ ཨ་ནི་ནྡི་ཏཱ, ཨ་ག་ར་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཝི་སུ་དྡྷི་ཨཱ་དི་དཱི་པ་ནེ་ཧི. པ་དེ་ཧཱིཏི ཝཱ་ཀྱེ་ཧི, ཝི་སུ་དྡྷི་ཨ་ཏྠ་ཏཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣེ་ཧི ཝཱ དྷ་མྨ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ཧི.

ཨུ་པ་དྡ་ཝེཏི ཨ་ན་ཏྠེ. ཝི་སུ་དྡྷིནྟི ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ. ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏ་ཀ་ར་ཎཾ ཨུ་གྒ་ཧོ. པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ནཾ པ་རི་ཙ་ཡོ. ཨ་ཏྠ་སྶ ཧ་ད་ཡེ ཋ་པ་ནཾ དྷཱ་ར་ཎཾ. པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཝཱ་ཙ་ནཾ. ག་ནྡྷཱ་ར་ཀོཏི ག་ནྡྷཱ་ར་དེ་སེ ཨུ་པྤ་ནྣོ. པ་ཧོ་ནྟཱིཏི ས་ཀྐོ་ནྟི ཨ་ནི་ཡྻཱ་ན་མ་གྒཱ་ཏི མི་ཙྪཱ་མ་གྒཱ, མི་ཙྪ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཱ་ནི་ཡ་ཏ་མ་གྒཱ་པི ཝཱ. སུ་ཝ་ཎྞ་ནྟི ཀཱུ་ཊ་སུ་ཝ་ཎྞ་མྤི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་ཎཱིཏི ཀཱ་ཙ་མ་ཎི་པི. མུ་ཏྟཱཏི ཝེ་ལུ༹་ཛཱ་པི. པ་ཝཱ་ལ༹ནྟི པ་ལླ་ཝོ་པི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ར་ཏྟ་ཛ་མྦུ་ན་དཱདི་པ་དེ་ཧི ཏེ ཝི་སེ་སི་ཏཱ.

ན ཏ་ཏོ ཧེ་ཊྛཱཏི (སཾ. ནི. ཊཱི. ༢.༥.༣༦༧; དཱི. ནི. ཊཱི. ༢.༣༧༣) ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཝེ་ད་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ, ཀཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཙི་ཏྟ་ཝི་མུ་ཏྟ་སྶ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨ་སྶ ཝི་སུཾ ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་ཏྠ་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཧེ་ཊྛཱ་ག་ཧ་ཎེ་སུ ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ཨ་ནི་ཊྛཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, པ་ཉྩ་མ་སྶ པ་ན ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་ཏྠུ་ནོ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ‘‘ན ཨུ་དྡྷ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཧེ་ཏྠ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཝི་བྷཱ་གོ་ཏི. ཏ་ཡོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱཏི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ, ན ཨི་དྷ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་སྶ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ནྟི. ཨཱ་དཱི་སུ ཧི ས་ཏི་གོ་ཙ་རོཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘ཕ་སྶ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡོ, ནཱ་མ་རཱུ་པ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ, མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ས་མུ་ད་ཡཱ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཏི་གོ་ཙ་རཱ་ནཾ པ་ཀཱ་ས་ཀེ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པཱ་ལི༹་ཡ་མྤི (པ་ཊི. མ. ༣.༣༤) ཨ་ཝ་སེ་ས་པཱ་ལི༹་པྤ་དེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠོ ཨཱ་དི-ས་དྡོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་ཏི་ཡཱ པ་ཊྛཱ་ནནྟི ས་ཏི་ཡཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ. དཱ་ནཱ་དཱི་ནི ས་ཏི་ཡཱ ཀ་རོ་ནྟ་སྶ རཱུ་པཱ་དཱི་ནི ཀ་སི་ཎཱ་དཱི་ནི ཙ ས་ཏི་ཡཱ ཋཱ་ནཾ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཏཾ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠ་མཱ་ཧ ‘‘པ་དྷཱ་ནཾ ཋཱ་ན’’ནྟི. པ-ས་དྡོ ཧི ཨི་དྷ ‘‘པ་ཎཱི་ཏཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༡༤ ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ) ཝི་ཡ པ་དྷཱ་ན་ཏྠ་དཱི་པ་ཀོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཨ་རི་ཡོཏི ཨ་རི་ཡཾ ས་བྦ་ས་ཏྟ་སེ་ཊྛཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༣.༣༡༡). སུ་ཏྟེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཧི སུ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཧི –

‘‘ཏ་ཡོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ ཡ་ད་རི་ཡོ…པེ… མ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨི་ཏི ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཀི་ཉྩེ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྠཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀོ ཧི་ཏེ་སཱི ཨ་ནུ་ཀ་མྤཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཨི་དཾ ཝོ ཧི་ཏཱ་ཡ ཨི་དཾ ཝོ སུ་ཁཱ་ཡཱ’ཏི. ཏ་སྶ སཱ་ཝ་ཀཱ ན སུ་སྶཱུ་ས་ནྟི, ན སོ་ཏཾ ཨོ་ད་ཧ་ནྟི, ན ཨ་ཉྙཱ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ནྟི, ཝོ་ཀྐ་མྨ ཙ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཱ ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཏ་ཏྲ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ན ཙེ་ཝ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི, ན ཙ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི, ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏོ ཙ ཝི་ཧ་ར་ཏི ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ. ཨི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཋ་མཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ཡ་ད་རི་ཡོ…པེ… ཨ་ར་ཧ་ཏི.

པུ་ན ཙ་པ་རཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏྠཱ…པེ… ཨི་དཾ ཝོ སུ་ཁཱ་ཡཱ་ཏི. ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་ཙྩེ སཱ་ཝ་ཀཱ ན སུ་སྶཱུ་ས་ནྟི…པེ… ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཨེ་ཀ་ཙྩེ སཱ་ཝ་ཀཱ སུ་སྶཱུ་ས་ནྟི…པེ… ན ཙ ཝོ་ཀྐ་མྨ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ནཱ ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཏ་ཏྲ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ན ཙེ་ཝ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི, ན ཙ ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི, ན ཙེ་ཝ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི, ན ཙ ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི. ཨ་ན་ཏྟ་མ་ན་ཏ་ཉྩ ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏ་ཉྩ ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨུ་པེ་ཀྑ་ཏོ ཝི་ཧ་ར་ཏི ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དུ་ཏི་ཡཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ…པེ… ཨ་ར་ཧ་ཏི.

པུ་ན ཙ་པ་རཾ…པེ… སུ་ཁཱ་ཡཱ་ཏི. ཏ་སྶ སཱ་ཝ་ཀཱ སུ་སྶཱུ་ས་ནྟི…པེ… ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཏ་ཏྲ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཙེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏ་ཉྩ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི, ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏོ ཙ ཝི་ཧ་ར་ཏི ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཏི་ཡཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ…པེ… ཨ་ར་ཧ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༣༡༡) –

ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ན་ཡེ་ཧི ཨ་ན་ཝ་སྶུ་ཏ་ཏཱ, ནི་ཙྩཾ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ་ཏི་ཏཱ་ཡ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཏཱ ‘‘ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ. བུ་དྡྷཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཧི ནི་ཙྩཾ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ་ཏི་ཏཱ ཧོ་ཏི ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ན པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ. པ-ས་དྡོ ཨཱ་ར་མྦྷཾ ཛོ་ཏེ་ཏི, ཨཱ་ར་མྦྷོ ཙ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཝ་ཏྟ་ཡི་ཏ་བྦ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ས་ཏི་ཡཱ ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏ་བྦཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ན-ས་དྡོ ཧི བ་ཧུ་ལ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཀ་མྨ་ཏྠོ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི.

ཏ་ཐཱ་སྶ ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠོ་པི ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ‘‘པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པ-ས་དྡོ བྷཱུ་ས་ཏྠ་ཝི་སི་ཊྛཾ པ་ཀྑ་ནྡྷ་ནཾ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨོ་ཀྐ་ནྟི་ཏྭཱ པ་ཀྑ་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. པུ་ན བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ ས་ཏི-ས་དྡཾ པ་ཊྛཱ་ན-ས་དྡ་ཉྩ ཝ་ཎྞེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་ན པུ་རི་མ་ཝི་ཀ་པྤེ ས་ཏི-ས་དྡོ པ་ཊྛཱ་ན-ས་དྡོ ཙ ཀ་ཏྠུ་ཨ་ཏྠོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ས་ར་ཎ་ཊྛེ་ནཱཏི ཙི་ར་ཀ་ཏ་སྶ ཙི་ར་བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ཙ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན. ཨི་དནྟི ཡཾ ‘‘ས་ཏི་ཡེ་ཝ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨི་དཾ ཨི་དྷ ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ.

ཡ་དི ཨེ་ཝནྟི ཡ་དི ས་ཏི ཨེ་ཝ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ས་ཏི ནཱ་མ ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཀ་སྨཱ ‘‘ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏི་བ་ཧུ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་དི བ་ཧུ་ཀཱ ཨེ་ཏཱ ས་ཏི་ཡོ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ‘‘མ་གྒོ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. མ་གྒ་ཊྛེ་ནཱཏི ནི་ཡྻཱ་ན་ཊྛེ་ན. ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀོ ཧི མ་གྒ་དྷ་མྨོ, ཏེ་ནེ་ཝ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ཏྟུ་པ་ག་ཏོ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཙ ཏ་ད་ཏྠཾ མ་གྒཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཾ པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ཏི ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏ་སྶོ་པི ཙེ་ཏཱཏི ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ་པི ཙ ཨེ་ཏཱ ས་ཏི་ཡོ. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ. ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷ་ཡ་མཱ་ནཱཏི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཀཱ་ཡཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ་དི་ཝི་དྷ་མ་ནེ་ན ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ས་ཀིཾ་ཡེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་སྶ་པི ཝི་པ་ལླཱ་ས་སྶ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱ་ན་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷ་ཡ་མཱ་ནཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ནེ་ནེ་ཝ ཧེ་ཏྠ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏཱིཏི མ་གྒ་ཊྛེ་ན ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘མ་གྒོ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷེ་དེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ’’ཏི ཙ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཝ་ཙ་ནཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱ ‘‘ཨེ་ཀཱ་ཡ་ནོ ཨ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཱ དེ་ས་ནཱ སཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀཱ་ཝ, ན ཨ་ན་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ནི་ད་སྶ་ནེ་ན པ་ཊི་པཱ་དེ་ཏུཾ ‘‘མཱ་ར་སེ་ན་པྤ་མ་དྡ་ན’’ནྟི སུ་ཏྟ་པ་དཾ (སཾ. ནི. ༥.༢༢༤) ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནི་ད་སྶ་ནཾ སཾ་ས་ནྡེ་ཏི. ཏ་སྨཱཏི་ཨཱ་དི ནི་ག་མ་ནཾ.

ཝི་སེ་ས་ཏོ ཀཱ་ཡོ ཙ ཝེ་ད་ནཱ ཙ ཨ་སྶཱ་ད་སྶ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཏ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏྠཾ ཏེ་སུ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་སུ་ཁུ་མེ་སུ ཨ་སུ་བྷ་དུ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཱ་ནི མ་ནྡ་ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙེ་ཧི ཏ་ཎྷཱ་ཙ་རི་ཏེ་ཧི སུ་ཀ་རཱ་ནཱི་ཏི ཏཱ་ནི ཏེ་སཾ ‘‘ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཏ་ཐཱ ‘‘ནི་ཙྩཾ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝ་ཏྠུ་ཏཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎེ་སུ ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ན་ཏྟ་ཏཱ་ད་སྶ་ནཱ་ནི ས་རཱ་གཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཉྙཱ་ཕ་སྶཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ནཱ་ཏི་པྤ་བྷེ་ད་ཨ་ཏི་པྤ་བྷེ་ད་ག་ཏེ་སུ ཏེ་སུ ཏ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏྠཾ མ་ནྡ་ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙཱ་ནཾ དི་ཊྛི་ཙ་རི་ཏཱ་ནཾ སུ་ཀ་རཱ་ནཱི་ཏི ཏེ་སཾ ཏཱ་ནི ‘‘ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་ཐཱ ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ན་མྤི དི་ཊྛི་ཡཱ་ཏི ས་ཏི་པི ནེ་སཾ ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝེ ཡོ ཡ་སྶ སཱ་ཏི་ས་ཡ་པ་ཙྩ་ཡོ, ཏཾ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙ་ས་མ་ཐ་ཡཱ་ནི་ཀོ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ཏ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཾ པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ས་ཎྛ་ཧ་ན་ཏོ’’ཏི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡཱ་ནི་ཀ་སྶ པ་ན སུ་ཁུ་མེ ཙི་ཏྟེ དྷ་མྨེ་སུ ཙ ཙི་ཏྟཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ མ་ནྡ་ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙཱ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡཱ་ནི་ཀཱ་ནཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ.

ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ཏྠ-ས་དྡ་སྶ ‘‘པ་ཧཱ་ན་ཏྠ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ར་ཏོ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ་ན་ཡོ. པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ ས་ཝི་སེ་སཱ ཀཱ་ཡེ ལ་བྦྷ་ནྟཱི་ཏི ཝི་སེ་སེ་ན ཀཱ་ཡོ ཀཱ་མོ་གྷ་སྶ ཝ་ཏྠུ, བྷ་ཝེ་སུ སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན བྷ་ཝ་སྶཱ་དོ ཧོ་ཏི བྷ་ཝོ་གྷ་སྶ ཝེ་ད་ནཱ ཝ་ཏྠུ, ས་ནྟ་ཏི་གྷ་ན་ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙི་ཏྟེ ཨ་ཏྟཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི དི་ཊྛོ་གྷ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཝ་ཏྠུ, དྷ་མྨེ་སུ ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་སྶ དུ་ཀྐ་ར་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ་ནཾ དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ ས་མྨོ་ཧོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫོ་གྷ་སྶ དྷ་མྨཱ ཝ་ཏྠུ, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ པ་ཧཱ་ན་ཏྠཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ.

ཡ་ད་གྒེ་ན ཙ ཀཱ་ཡོ ཀཱ་མོ་གྷ་སྶ ཝ་ཏྠུ, ཏ་ད་གྒེ་ན ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཀཱ་ཡ་ག་ནྠ་སྶ ཝ་ཏྠུ, དུ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི་ཏི དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑ་ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ ཝེ་ད་ནཱ ཝི་སེ་སེ་ན བྱཱ་པཱ་ད་ཀཱ་ཡ་ག་ནྠ་སྶ ཝ་ཏྠུ, ཙི་ཏྟེ ནི་ཙྩ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་སྶ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱི་ལེ་ན སུ་དྡྷཱི་ཏི་ཨཱ་དི པ་རཱ་མ་ས་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི སཱི་ལ་བྦ་ཏ་པ་རཱ་མཱ་ས་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཝ་ཏྠུ, ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན བྷཱུ་ཏཾ བྷཱུ་ཏ་ཏོ ཨ་པ་སྶ་ནྟ་སྶ བྷ་ཝ་ཝི་བྷ་ཝ་དི་ཊྛི་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨི་དཾ་ས་ཙྩཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྶ དྷ་མྨཱ ཝ་ཏྠུ, སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ར་ལོ་ཀ་ནི་ར་པེ་ཀྑོ ‘‘ན་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ པ་རཱ་མཱ་སཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི་ཏི དི་ཊྛུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ ཝེ་ད་ནཱ ཝ་ཏྠུ ས་ནྟ་ཏི་གྷ་ན་ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་རཱ་གཱ་དི་ཙི་ཏྟེ ས་མྨོ་ཧོ ཧོ་ཏཱི་ཏི མོ་ཧཱ་ག་ཏི་ཡཱ ཙི་ཏྟཾ ཝ་ཏྠུ, དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཝ་བོ་དྷེ་ན བྷ་ཡཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི བྷ་ཡཱ་ག་ཏི་ཡཱ དྷ་མྨཱ ཝ་ཏྠུ. ཡེ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཝུ་ཏྟཱ, ཏེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨོ་གྷེ་སུ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ ཨེ་ཝ ཡོ་གཱ་ས་ཝེ་སུ་པི ཡོ་ཛ་ནཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་བྷི་ནྣ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ པ་ཋ་མོ་གྷ་ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ག་ནྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ ཨེ་ཝ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨི་ཏ་རཱུ་པཱ་དཱ་ན་ཝ་ཏྠུ་ཏཱ ཡོ་ཛ་ནཱ, ཏ་ཐཱ ཀཱ་མོ་གྷ་བྱཱ་པཱ་ད་ཀཱ་ཡ་ག་ནྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ ཨེ་ཝ ཀཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཚ་ནྡ་དོ་སཱ་ག་ཏི ཝ་ཏྠུ་ཏཱ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝཱ.

‘‘ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ད་ཡཱ ཀཱ་ཡ་ས་མུ་ད་ཡོ, ཕ་སྶ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ་ས་མུ་ད་ཡོ, (སཾ. ནི. ༥.༤༠༨) ས་ངྑཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡཱ ནཱ་མ་རཱུ་པ’’ནྟི (མ. ནི. ༣.༡༢༦; ཨུ་དཱ. ༡; ཝི་བྷ. ༢༢༥) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ས་མུ་ད་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རཱ་ཧཱ་ར་ཕ་སྶ་མ་ནོ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ཧཱ་རཱ ཀཱ་ཡཱ་དི་པ་རི་ཛཱ་ན་ནེ་ན པ་རི་ཉྙཱ་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ་ཧཱ་ར་པ་རི་ཉྙ་ཏྠ’’ནྟི པ་ཀ་ར་ཎ་ན་ཡོཏི ནེ་ཏྟི་པ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན སུ་ཏྟ་ནྟ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ན་ཡོ.

ས་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ན་ཉྩ ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན. ས་ར་ནྟི ག་ཙྪ་ནྟི ནི་བྦཱ་ནཾ ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ས་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨེ་ཀ་ཏྟེ ཨེ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝེ ནི་བྦཱ་ནེ ས་མོ་ས་ར་ཎཾ ས་མཱ་ག་མོ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ས་མོ་ས་ར་ཎཾ. ཨེ་ཏ་དེ་ཝ ཧི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་ནི་བྦཱ་ན་པ་ཝེ་ས་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ ཝཱ ས་མཱ་ན་ཏཱ ཨེ་ཀོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཀ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ ས་མོ་ས་ར་ཎཾ ཏཾ་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ས་མོ་ས་ར་ཎཾ. ཨེ་ཀ་ནི་བྦཱ་ན་པ་ཝེ་ས་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝཾ པ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ས་ར་ཎེ་ཀ་ཏྟ་ས་མོ་ས་ར་ཎཱ་ནི ས་ཧེ་ཝ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ་ནི, པུ་རི་མ་སྨིཾ ཝི་སུཾ. ས་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝཱ ‘‘ག་མ་ན་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཏྠེ ས་ཏི ཏ་དེ་ཝ ག་མ་ནཾ ས་མོ་ས་ར་ཎ་ནྟི, ས་མོ་ས་ར་ཎེ ཝཱ ས་ཏི་ས་དྡ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཝ ས་ཏཱི་ཏི ས་ཏི་ས་དྡ་ཏྠ་ནྟ་རཱ་བྷཱ་ཝཱ པུ་རི་མཾ ས་ཏི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ, པ་ཙྪི་མཾ ཨེ་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶཱ་ཏི ནི་བྦཱ་ན་ས་མོ་ས་ར་ཎེ་པི ས་ཧི་ཏཱ་ནེ་ཝ ཏཱ་ནི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཙུ་དྡ་ས་ཝི་དྷེ་ན,ན་ཝ་ཝི་དྷེ་ན, སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷེ་ན, པ་ཉྩ་ཝི་དྷེ་ནཱཏི ཨི་དཾ ཨུ་པ་རི པཱ་ལི༹་ཡཾ (མ. ནི. ༡.༡༠༧) ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་པ་བྦཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་སཾ པ་ན ཨ་ནྟ་ར་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ཏ་ད་ནུ་ག་ཏ་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ཙ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷ་ཏཱ ལ་བྦྷ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཙ་ཏཱུ་སུ དི་སཱ་སུ ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཀ་བྷ་ཎྜ་ས་དི་ས་ཏཱ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་ཏཾ་ཏཾ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་སྶ ད་ཊྛ་བྦཱ.

‘‘གོ་ཙ་རེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ར་ཐ ས་ཀེ པེ་ཏྟི་ཀེ ཝི་ས་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (དཱི. ནི. ༣.༨༠; སཾ. ནི. ༥.༣༧༢) བྷི་ཀྑུ་གོ་ཙ་རཱ ཨེ་ཏེ དྷ་མྨཱ, ཡ་དི་དཾ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ད་ཡོ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ བྷི་ཀྑུ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷི་ཀྑུཾ ད་སྶེ་ཏི, བྷི་ཀྑུ་མྷི ཏཾ ནི་ཡ་མ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏོ’’ཏི. ས་ཏྠུ ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་ཝི་དྷཱ་ཡ་ཀ་ཏྟཱ ས་ཀ་ལ་སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ ཙ ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཡ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡཱ བྷཱ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝོ.

ས་མཾ ཙ་རེ་ཡྻཱཏི ཀཱ་ཡཱ་དི་ཝི་ས་མ་ཙ་རི་ཡཾ པ་ཧཱ་ཡ ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ཧི ས་མཾ ཙ་རེ་ཡྻ. རཱ་གཱ་དི་ཝཱུ་པ་ས་མེ་ན ས་ནྟོ. ཨི་ནྡྲི་ཡ་ད་མེ་ན ད་ནྟོ. ཙ་ཏུ་མ་གྒ་ནི་ཡཱ་མེ་ན ནི་ཡ་ཏོ. སེ་ཊྛ་ཙ་རི་ཏཱ་ཡ བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི. ཀཱ་ཡ་ད་ཎྜཱ་དི་ཨོ་རོ་པ་ནེ་ན ནི་དྷཱ་ཡ ད་ཎྜཾ. ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏོ སོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པ་ས་མི་ཏ་པཱ་པ་བྷི་ནྣ་ཀི་ལེ་ས་ཏཱ་ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ས་མ་ཎོ བྷི་ཀྑཱུཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

‘‘ཨ་ཡ་ཉྩེ་ཝ ཀཱ་ཡོ བ་ཧི་དྡྷོ ཙ ནཱ་མ་རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༢.༣༧༣) ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ, ‘‘སུ་ཁ་ཉྩ ཀཱ་ཡེ་ན པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༧༡, ༢༨༧; པཱ་རཱ. ༡༡) ནཱ་མ་ཀཱ་ཡོ ཀཱ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ‘‘ཀཱ་ཡེ་ཏི རཱུ་པ་ཀཱ་ཡེ’’ཏི ཨཱ་ཧ.

ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཏོཏི ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ་པི ཨེ་ཏྠ སི་ཏཱ ཨེ་ཏྠ པ་ཊི་བ་དྡྷཱ’’ཏི ཀཱ་ཡེ ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་པ་ས་ངྒེ་པི ཨཱ་པ་ནྣེ ཏ་ཏོ ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མཱུ་ཧ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཙ་སྶ ཀཱ་ཡ-ས་དྡ་སྶ ས་མུ་དཱ་ཡུ་པཱ་དཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་སུ་བྷཱ་ཀཱ་ར་སྶ ‘‘ཀཱ་ཡེ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཐཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣ་མྤི ཙི་ཏྟཾ ཙི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཙི་ཏྟེ’’ཏི ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཝེ་ད་ནཱ པ་ན སུ་ཁཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཱ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟེ་ན ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་སཱུ’’ཏི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཐེ་ཝ ཙ ནི་དྡེ་སོ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ, དྷ་མྨཱ ཙ པ་རོ་པ་ཎྞཱ་ས་བྷེ་དཱ ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ཙ ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་དཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཏེ་པི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱི་གཱ་ཧ-ས་མ་ཉྙཱ་ཏི་དྷཱ་ཝ་ན-སཱ་རཱ་དཱ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ནི་སེ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཀཱ་ཡཾ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒེ་ཧི, ཏཱ་ནི ཙ ཀེ་སཱ་དཱི་ཧི, ཀེ་སཱ་དི་ཀེ ཙ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པེ་ཧི ཝི་ནི་བྦྷུ་ཛྫ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཐཱ ན ཀཱ་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པཱ་སཱ་དཱ་དི་ན་ག་རཱ་ཝ་ཡ་ཝ་ས་མཱུ་ཧེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱི་ཝཱ་དི་ནོ་པི ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱི་གཱ་ཧཾ ན ཀ་རོ་ནྟི, ན་ག་རཾ ནཱ་མ ཀོ་ཙི ཨ་ཏྠོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པ་ན ཀེ་ས་ཉྩི ས་མ་ཉྙཱ་ཏི་དྷཱ་ཝ་ནཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སཱ་དི་ས་མ་ཉྙཱ་ཏི་དྷཱ་ཝ་ནེ ན་ག་ར་ནི་ད་སྶ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་ས་མཱུ་ཧོ, ཀེ་ས་ལོ་མཱ་དི་ས་མཱུ་ཧོ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་ས་མཱུ་ཧོ ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་མཱུ་ཧེ ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟོ ཀཱ་ཡོ་པི ནཱ་མ ཀོ་ཙི ན་ཏྠི, པ་གེ་ཝ ཨི་ཏྠི་ཨཱ་ད་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡོ ཝཱ…པེ… དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཀོ་ཙི དྷ་མྨོཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ཏྟ་ཛཱི་ཝཱ་དིཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི, ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱི པ་ན ཀཱ་ཡ་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ ཀཱ་ཡཱ་དི་ས་ཉྙཱ་བྷི་དྷཱ་ནཱ་ནཱི་ཏི་ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ…པེ… ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི.

ཡཾ པ་སྶ་ཏི ཨི་ཏྠིཾ པུ་རི་སཾ ཝཱ. ན་ནུ ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨི་ཏྠི་པུ་རི་ས་ད་སྶ་ནཾ ན་ཏྠཱི་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ‘‘ཨི་ཏྠིཾ པ་སྶཱ་མི, པུ་རི་སཾ པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ‘‘ཡཾ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ནེ་ན ཝཱ དི་ཊྛི་ཡཱ ཡཾ པ་སྶ་ཏི, ན ཏཾ དི་ཊྛཾ, ཏཾ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན མི་ཙྪཱ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་རཱུ་པ་ཏྟཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏཾ ཀེ་སཱ་དི་བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དི་ཊྛཾ ན ཧོ་ཏི ཨ་ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྟཱ, དི་ཊྛཾ ཝཱ ཏཾ ན ཧོ་ཏི. ཡཾ དི་ཊྛཾ ཏཾ ན པ་སྶ་ཏཱིཏི ཡཾ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཀེ་སཱ་དི་བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དི་ཊྛཾ, ཏཾ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ བྷཱུ་ཏ་ཏོ ན པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པ་སྶཾ བ་ཛ྄ཛྷ་ཏེཏི ཨི་མཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟོ’’ཏི ཀི་ལེ་ས་བ་ནྡྷ་ནེ་ན བ་ཛ྄ཛྷ་ཏི.

ན ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱིཏི ན ཨ་ཉྙ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་པ་སྶཱི, ཨ་སུ་བྷཱ་དི་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་ཀཱ་རཱ་ནུ་པ་སྶཱི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ཏི. པ་ཐ་ཝཱི་ཀཱ་ཡནྟི ཀེ་སཱ་དི་ཀོ་ཊྛཱ་ས་པ་ཐ་ཝིཾ དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧ་ཏྟཱ ‘‘ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཐ་ཝི་མེ་ཝ ཝཱ ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་བྷེ་དཾ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་ར་ག་ཏཾ པུ་བྦཱ་པ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཨཱ་པོ་ཀཱ་ཡནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

ཨེ་ཝཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སྶཱཏི ‘‘ཨ་ཧཾ མ་མ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ཏྟ་ནི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལེ་ཧི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་སྶ. ཨི་དཱ་ནི ས་ཏྟ་ནྣཾ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཀཱ་རཱ་ན་མྤི ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱིཏི ཙ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་ཀཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་སྶ་ནྟོ ཨེ་ཝཾ ཙ་སྶ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ཀཱ་ར་མྤི ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཙ་སྶ ནི་ཙྩ་གྒཱ་ཧ་སྶ ལེ་སོ་པི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནོ ནི་ཙྩ་ཏོ’’ཏི ཏ་ཐཱ་ཧེ་ས ‘‘ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༣.༣༥) ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ-ཀཱ་རོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ཏེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནོ ནི་ཙྩ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཙེ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་མཱ་ས་ངྐི་ཏ་བྦཾ པ་ཊི་ཡོ་གཱི་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་པ་ར་ཏྟཱ ཨེ་ཝ-ཀཱ་ར་སྶ, ཨུ་པ་རི་དེ་ས་ནཱ་རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ ཙ ཏཱ་སཾ.

དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – ཨ་ནི་ཙྩ་སྶ དུ་ཀྑ་ཏྟཱ ཏ་མེ་ཝ ཀཱ་ཡཾ དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ན་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ན་ཏྟ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཡཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ན་ཏྟཱ, ཏཾ ཨ་ན་བྷི་ན་ནྡི་ཏ་བྦཾ, ན ཏ་ཏྠ ར་ཛྫི་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་བྦི་ནྡ་ཏི ནོ ན་ནྡ་ཏི,ཝི་ར་ཛྫ་ཏི ནོ ར་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. སོ ཨེ་ཝཾ ཨ་ར་ཛྫ་ནྟོ རཱ་གཾ ནི་རོ་དྷེ་ཏི ནོ ས་མུ་དེ་ཏི, ས་མུ་ད་ཡཾ ན ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཙ པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ཏི ནོ ཨཱ་དི་ཡ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན ས་དྡྷིཾ ཀཱ་ཡ་ཏ་ནྣི་སྶ་ཡ་ཁ་ནྡྷཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ན་ཏོ, ས་ངྑ་ཏ་དོ་ས་ད་སྶ་ནེ་ན ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏེ ནི་བྦཱ་ནེ ཏ་ནྣི་ནྣ་ཏཱ་ཡ པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཏོ ‘‘པ་རི་ཙྩཱ་ག་པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒོ ཙེ་ཝ པ་ཀྑ་ནྡ་ན་པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒོ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑུ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཀི་ལེ་སེ ཙ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏི, ནི་བྦཱ་ནེ ཙ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏི, ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན ཀི་ལེ་སེ ན ཨཱ་དི་ཡ་ཏི, ནཱ་པི ཨ་དོ་ས་ད་སྶི་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ས་ངྑ་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ཏི ནོ ཨཱ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི་སྶ ཏཱ་ཧི ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཧི ཡེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སོ ཏཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནྟོ ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ནི་ཙྩ་ས་ཉྙནྟི ‘‘ས་ངྑཱ་རཱ ནི་ཙྩཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་ཉྙཾ. དི་ཊྛི་ཙི་ཏྟ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་པ་ཧཱ་ན་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ནྟི ས་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎཾ, ས་ཉྙཱ་སཱི་སེ་ན ཝཱ ཏེ་ས་མྤི ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ན་ནྡིནྟི ས་པྤཱི་ཏི་ཀ་ཏ་ཎྷཾ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་མེ་ཝ.

ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་རི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་བྱཱ་པ་ན་ཏོ ‘‘ཏཱི་སུ བྷ་ཝེ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ན ཀི་ལེ་སཱ པ་རི་ཏྟ་བྷཱུ་མ་ཀཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཡ་དི་པི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཨཱ་ཏཱ་པ་ན་ནྟི ཏཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ན་མྤི ཨ་ཏྠེ་ཝ, ཨཱ་ཏཱ་པ-ས་དྡོ པ་ན ཝཱི་རི་ཡེ་ཡེ་ཝ ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝཱི་རི་ཡ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མ’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་པ་ཧཱ་ནེ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་བྦྷུ་སྶ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ ཝཱི་རི་ཡ་སྶ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཏ་དཱ་ཏཱ་པ་ན་ནྟི ཝཱི་རི་ཡ་མེ་ཝ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཨ་ཉྙེ དྷ་མྨཱ. ཨཱ་ཏཱ་པཱིཏི ཙཱ་ཡ་མཱི་ཀཱ་རོ པ་སཾ་སཱ་ཡ, ཨ་ཏི་ས་ཡ་སྶ ཝཱ དཱི་པ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཏཱ་པཱི་ག་ཧ་ཎེ་ན ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ས་མ་ངྒི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་མྨཱ, ས་མ་ནྟ་ཏོ, སཱ་མ་ཉྩ པ་ཛཱ་ན་ནྟོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ, ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནེ ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶི་ཏཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྨཱ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ, ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་པ་ཛཱ་ན་ནེ་ན ས་མ་ནྟ་ཏོ, ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཡཾ པ་ཛཱ་ན་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་དི པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ཀ་ཐཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་བྦ་ཏྠི་ཀནྟི ས་བྦ་ཏྠ བྷ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ ལཱི་ནེ ཨུ་དྡྷ་ཏེ ཙ ཙི་ཏྟེ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ, ས་བྦེ ཝཱ ལཱི་ནེ ཨུ་དྡྷ་ཏེ ཙ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ ཨ་ཏྠི་ཀཱ ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ས་བྦ་ཏྠི་ཀཱ. ས་ཏི་ཡཱ ལ་དྡྷཱུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཡ ཨེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཀཱ་ཡེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀོ བྷི་ཀྑུ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་ར་ཏི. ཨ་ནྟོ་ས་ངྑེ་པོ ཨ་ནྟོ ཨོ་ལཱི་ཡ་ནོ, ཀོ་ས་ཛྫ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པཱ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏི ཨེ་ཏྠ སཱི་ལ་ཝི་སོ་དྷ་ནཱ་དི ག་ཎ་ནཱ་དི ཨུ་གྒ་ཧ་ཀོ་ས་ལླཱ་དི ཙ ཨུ་པཱ་ཡོ, ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨ་ནུ་པཱ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡ་སྨཱ ཙ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་སྶ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨུ་པཱ་ཡཾ ན པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏི, ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་ཉྩ ན ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མུ་ཊྛ་སྶ་ཏི…པེ… ཨ་ས་མ་ཏྠོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ནཱཏི ཨུ་པཱ་ཡཱ་ནུ་པཱ་ཡཱ་ནཾ པ་རི་གྒ་ཧ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་སུ ཨ་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ་པ་རི་གྒ་ཧེ་སུ ཙ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་སྶ ཡོ་གི་ནོ.

ཡ་སྨཱ ས་ཏི་ཡེ་ཝེ་ཏྠ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ་སྶ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ དྷ་མྨཱ ཝཱི་རི་ཡཱ་ད་ཡོ ཨ་ངྒ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྤ་ཡོ་ག་ངྒ་ཉྩ་སྶ ད་སྶེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་ངྒ-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ད་ཊྛ་བྦོ, ས་ཏི་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ས་མཱ་དྷི་སྶ་ཏི ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ཏ་སྶཱ ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷེ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་སྨཱ ཝཱ ས་ཏི་སཱི་སེ་ནཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ. ན ཧི ཀེ་ཝ་ལཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མོ ཝཱ, ན ཙ ཀེ་ཝ་ལཱ ས་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ་སྶ ཛྷཱ་ན་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ས་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཝི་ཡ ས་མྤ་ཡོ་ག་ངྒ་ད་སྶ་ན་ཏཱ་ཏི ཨ་ངྒ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. པ་ཧཱ་ན་ངྒནྟི ‘‘ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ ཀཱ་མེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༢༦; མ. ནི. ༡.༢༧༡, ༢༨༧; སཾ. ནི. ༢.༡༥༢; ཨ. ནི. ༤.༡༢༣; པཱ་རཱ. ༡༡) ཝི་ཡ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ངྒཾ ད་སྶེ་ཏུཾ. ཡ་སྨཱ ཨེ་ཏྠ ལོ་ཀི་ཡ་མ་གྒོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒོ, ཏ་སྨཱ པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ཡ་མེ་ཝ ཝི་ན་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ན་ཡེ་ན ཝཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་ན་ཡེ་ན ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཝེ་ད་ནཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཏེ་ས་ཉྷི ཏ་ཏྠ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ན་ཡེ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན དྭཱི་ཧི་པི ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ པུ་ན ཨེ་ཀེ་ཀེ་ན ཝུ་ཏྟཾ པ་ཧཱ་ན་ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝི་སེ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཝི་ནེ་ཡྻ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཱི’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶ་ཝ་ཙ་ན་སྶ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝི་སེ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཧི ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ནུ་རོ་དྷཱ་དཱི་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ ད་སྶ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶ པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི. ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་མཱུ་ལ་ཀ་སྶཱཏི རཱུ་པ-བ་ལ-ཡོ་བྦ་ནཱ་རོ་གྱཱ་དི-ས་རཱི་ར་ས་མྤ་དཱ-ནི་མི་ཏྟ་སྶ. ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཀཱ་ཡ་ཝི་པ་ཏྟི་མཱུ་ལ་ཀོ ཝི་རོ་དྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡཱཏི ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ. སཱ ཧི ཨི་དྷ ‘‘ཀཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཏེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་རོ་དྷཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཡོ་གཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཧཱིཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་ཀ་ར་ཎཾ.

ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙེ་ནཱཏི ཨ་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན. ས་བྦ་ཏྠི་ཀ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནནྟི བུ་དྡྷཱ་ནུ་སྶ་ཏི མེ་ཏྟཱ མ་ར་ཎ་སྶ་ཏི ཨ་སུ་བྷ་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཙ. ཨི་ད་ཉྷི ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ཡོ་གི་ནཱ པ་རི་ཧ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ ‘‘ས་བྦ་ཏྠི་ཀ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་བ་ལེ་ན ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣ་སྶ ཏ་སྶ པ་རི་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ, ས་ཏི་ཡཱ ཝཱ ས་མ་ཐོ ཝུ་ཏྟོ ཏ་སྶཱ ས་མཱ་དྡྷི་ཀྑ་ནྡྷེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ.

ཏེ་ནཱཏི ས་དྡ་ཏྠཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ བྷཱ་ཝ་ཏྠ་སྶེ་ཝ ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ན ཝི་བྷ་ངྒ་པཱ་ཋེ་ན ས་ཧ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡོཏི ས་དྡ་ཏྠ་སྶ་པི ཝི་ཝ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝུ་ཏྟོ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ན་ཡོ. ཡ་ཐཱ སཾ་ས་ནྡ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏོ ཙ ཨ་ཝི་ལོ་མེ་ནྟོ ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ སཾ་ས་ནྡ་ཏི ས་མེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ པུ་ན ཝ་ཙ་ནེཏི ཨེ་ཏྠ ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝེ་ད་ནཱ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ རཱུ་པ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ཏོ ཙ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཀཱ་ཡཱ་དི་ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་པ་ས་ངྒེ་པི ཨཱ་པ་ནྣེ ཏ་ད་ས་མྨི་སྶ་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ དུ་ཏི་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ག་ཧ་ཎཾ. ཏེ་ན ན ཝེ་ད་ནཱ་ཡཾ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི, ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶཱི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་ད་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཀཱ་ར་སྶེ་ཝ ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ སུ་ཁཱ ཝེ་ད་ནཱ, ན ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ དུ་ཀྑཱ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ ཝཱ ཝེ་ད་ནཱ. ཡ་སྨིཾ ཝཱ པ་ན ས་མ་ཡེ དུ་ཀྑཱ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ ཝཱ ཝེ་ད་ནཱ, ན ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཨི་ཏ་རཱ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི ཝེ་ད་ནཱ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ ཏཾ ཏཾ ཝེ་ད་ནཾ ཝི་ནི་བྦྷུ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶ་ནེ་ན གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གོ དྷུ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཝི་ཝེ་ཀོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཏཱ་སཾ ཁ་ཎ་མ་ཏྟཱ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཨ་ན་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙ ད་སྶ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཧོ་ཏི. གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཝེ་ད་ནཱ་ཡཾ ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶཱི་ཡེ་ཝ, ན ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱི. ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཐཱ ནཱ་མ བཱ་ལོ ཨ་མ་ཎི་ས་བྷཱ་ཝེ་པི ཨུ་ད་ཀ་བུ་བྦུ་ལ༹་ཀེ མ་ཎི་ཨཱ་ཀཱ་རཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཧོ་ཏི, ན ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ཋི་ཏི་ར་མ་ཎཱི་ཡེ་པི ཝེ་ད་ཡི་ཏེ, པ་གེ་ཝ ཨི་ཏ་ར་སྨིཾ མ་ནུ་ཉྙཱ་ཀཱ་རཱ་ནུ་པ་སྶཱི, ཨ་ཐ ཁོ ཁ་ཎ་བྷ་ངྒུ་ར་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཀི་ལེ་སཱ་སུ་ཙི་པ་གྒྷ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་ནི་ཙྩ་ཨ་ན་ཏྟ་ཨ་སུ་བྷཱ་ཀཱ་རཱ་ནུ་པ་སྶཱི, ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཙ ཝི་སེ་ས་ཏོ དུ་ཀྑཱ་ནུ་པ་སྶཱི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ པུ་ན ཝ་ཙ་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ‘‘ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ནི་དྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨི་དྷ ‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཐཱ ཙི་ཏྟཾ དྷ་མྨཱ ཙ ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཱ, ཏ་ཐཱ ཏཱ་ནི ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནྟོ ‘‘ཙི་ཏྟེ ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶཱི, དྷ་མྨེ་སུ དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱི’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི.

ཡོ སུ་ཁཾ དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་དྡཱཏི ཡོ བྷི་ཀྑུ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ‘‘དུ་ཀྑ’’ནྟི པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨ་དྡ་ཀྑི. དུ་ཀྑ་མ་དྡ་ཀྑི ས་ལླ་ཏོཏི དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཾ པཱི་ལཱ༹་ཛ་ན་ན་ཏོ ཨ་ནྟོ་ཏུ་ད་ན་ཏོ དུ་ནྣཱི་ཧ་ར་ཎ་ཏོ ཙ ས་ལླ་ནྟི ཨ་དྡ་ཀྑི པ་སྶི. ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁནྟི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཝེ་ད་ནཾ. ས་ནྟནྟི སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱ་ནི ཝི་ཡ ཨ་ནོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཙ ས་ནྟཾ. ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོཏི ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཝ་ནྟ་ཏོ ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏོ་ནི་ཙྩ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ ཙ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི ཡོ ཨ་དྡ་ཀྑི. ས ཝེ ས་མྨ་དྡ་སོ བྷི་ཀྑུ ཨེ་ཀཾ་སེ་ན པ་རི་བྱ་ཏྟཾ ཝཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མྨཱ པ་སྶ་ན་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

དུ་ཀྑཱ་ཏི་པཱིཏི ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ ཨི་ཏི་པི. ས་བྦཾ ཏཾ དུ་ཀྑ་སྨིནྟི ས་བྦཾ ཏཾ ཝེ་ད་ཡི་ཏཾ དུ་ཀྑ་སྨིཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཾ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ཝ་དཱ་མི ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ཏོ་པི ཙཱཏི སུ་ཁཱ་དཱི་ནཾ ཋི་ཏི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཉྙཱ་ཎ་སུ་ཁ་ཏཱ་ཡ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཋི་ཏི་ཨ་ཉྙཱ་ཎ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏི་སྶོ་པི སུ་ཁ་ཏོ, ཏི་སྶོ་པི ཙ དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ནུ་པ་སྶི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. རཱུ་པཱ་དི-ཨཱ་ར་མྨ་ཎཚ་ནྡཱ་དི-ཨ་དྷི་པ་ཏི-ཉཱ་ཎཱ་དི-ས་ཧ་ཛཱ་ཏ- ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི-བྷཱུ་མིནཱ་ན་ཏྟ་བྷེ་དཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ-ཏཾ་ཝི་པཱ་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ-ནཱ་ན་ཏྟཱ་དི་བྷེ་དཱ་ན་ཉྩ, ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་ངྑཱ་རི་ཀཱ་ས་ངྑཱ་རི་ཀ་ས-ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་དི-ནཱ་ན་ཏྟ་བྷེ་དཱ་ན་ཉྩ ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. སུ་ཉྙ་ཏ་དྷ་མྨ་སྶཱཏི ‘‘དྷ་མྨཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༢༡) སུ་ཉྙ་ཏ་ཝཱ་རེ ཨཱ་ག་ཏ་སུ་ཉྙ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝ་སེ་ན. ‘‘ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་བྦེ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ པུ་ན པ་ཧཱ་ནཾ ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ ད་སྶེ་ཏི, མ་གྒ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ ཝཱ ཨེ་ཀ་ཏྠ པ་ཧཱི་ནཾ ས་བྦ་ཏྠ པ་ཧཱི་ན་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི. ཏ་ཏྠ པུ་རི་མཱ་ཡ ཙོ་ད་ནཱ་ཡ ནཱ་ནཱ་པུ་གྒ་ལ་པ་རི་ཧཱ་རོ, པ་ཙྪི་མཱ་ཡ ནཱ་ནཱ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀ་པ་རི་ཧཱ་རོ. ལོ་ཀི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཧི ཀཱ་ཡེ པ་ཧཱི་ནཾ ན ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་སུ པ་ཧཱི་ནཾ ཧོ་ཏི ཡ་དི་པི ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻ, ན པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཏ་ཏྠ སཱ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶ་སྶ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི པུ་ན ཏ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝཱ་ཏི. ཨེ་ཀ་ཏྠ པ་ཧཱི་ནཾ སེ་སེ་སུ་པི པ་ཧཱི་ནཾ ཧོ་ཏཱིཏི མ་གྒ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཾ, ལོ་ཀི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝཱ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘པ་ཉྩ་པི ཁ་ནྡྷཱ ལོ་ཀོ’’ཏི ཧི ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༣༦༢, ༣༦༤, ༣༦༦, ༣༧༣) ཙ་ཏཱུ་སུ་པི ཋཱ་ནེ་སུ ཝུ་ཏྟ་ནྟི.

ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.

ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་པ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༠༧. བཱ་ཧི་ར་ཀེ་སུ་པི ཨི་ཏོ ཨེ་ཀ་དེ་ས་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ ‘‘ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་སྶཱ’’ཏི. ཏེ་ན ཡེ ཨི་མེ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་པ་བྦཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ ཙུ་དྡ་ས་པྤ་ཀཱ་རཱ, ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷཱ ཙ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་དི་ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ པ་ཀཱ་རཱ, ཏ་ཐཱ ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏི་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༣.༡༥༤) ཝུ་ཏྟཱ ཀེ་སཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ན་ཀ་སི་ཎཱ་ར་མྨ་ཎ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ, ལོ་ཀི་ཡཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རཱ ཙ, ཏེ ས་བྦེ་པི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨི་མེ ཙ པ་ཀཱ་རཱ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ སཱ་ས་ནེ, ན ཨི་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་ར…པེ… པ་ཊི་སེ་དྷ་ནོ ཙཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ནོཏི ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ཉྙ་སཱ་ས་ན་སྶ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ནོ. ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་དྷ-ས་དྡོ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཨེ་ཝ་ས་དྡ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ས་ནྟི ཧི ཨེ་ཀ་པ་དཱ་ནི་པི སཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནི ཡ་ཐཱ ‘‘ཝཱ་ཡུ་བྷ་ཀྑོ’’ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༢.༣༧༤). ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷེ་ཝ ས་མ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་མ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་དྷ་མྨོ ཧི སོ, ཡོ ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀོ. པ་ར་པྤ་ཝཱ་དཱཏི པ་རེ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ ཝཱ་དཱ ཏི་ཏྠཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི.

ཨ་ར་ཉྙཱ་དི་ཀ་སྶེ་ཝ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པ་སེ་ནཱ་ས་ན་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་མ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. དུ་དྡ་མོ ད་མ་ཐཾ ཨ་ནུ་པ་ག་ཏོ གོ་ཎོ ཀཱུ་ཊ་གོ་ཎོ. དོ་ཧ་ན་ཀཱ་ལེ ཡ་ཐཱ ཐ་ནེ་ཧི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཁཱི་རཾ ན པ་གྒྷ་ར་ཏི, ཨེ་ཝཾ དོ་ཧ་པ་ཊི་བ་ནྡྷི་ནཱི ཀཱུ་ཊ་དྷེ་ནུ. རཱུ་པ་ས་དྡཱ་དི་ཀེ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཨ་སྶཱ་དོ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ར་སོ. པུ་བྦེ ཨཱ་ཙི་ཎྞཱ་ར་མྨ་ཎནྟི པ་བྦ་ཛྫཱ་ཏོ པུ་བྦེ, ཨ་ནཱ་དི་མ་ཏི ཝཱ སཾ་སཱ་རེ པ་རི་ཙི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎཾ.

ནི་བ་ནྡྷེ་ཡྻཱཏི བ་ནྡྷེ་ཡྻ. ས་ཏི་ཡཱཏི ས་མྨ་དེ་ཝ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎེཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ. ད་ལ༹ྷ་ནྟི ཐི་རཾ, ཡ་ཐཱ ས་ཏོ་ཀཱ་རི་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་བྷེ་དོ ས་མཱ་དྷི ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཐཱ་མ་ག་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་པ་ད་ཊྛཱ་ནནྟི ས་བྦེ་སཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ, ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ, བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ན་ཉྩ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་སྶ, ཨ་ཉྙེ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཙ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ. ཝ་ཏྠུ་ཝི་ཛྫཱ་ཙ་རི་ཡོ ཝི་ཡ བྷ་ག་ཝཱ ཡོ་གཱི་ནཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནུ་པ་དི་ས་ན་ཏོ. བྷི་ཀྑུ དཱི་པི་ས་དི་སོ ཨ་ར་ཉྙེ ཨེ་ཀཱ་ཀཱི ཝི་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ནི་མྨ་ཐ་ནེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ. ཕ་ལ་མུ་ཏྟ་མནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. པ་ར་ཀྐ་མ་ཛ་ཝ་ཡོ་གྒ་བྷཱུ་མིནྟི བྷཱ་ཝ་ནུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ཝ་སྶ ཡོ་གྒ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་མི་བྷཱུ་ཏཾ.

ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན སི་ཀྑ་ཏོཏི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ དཱི་གྷ་ར་སྶ་ཏཱ་པ་ཛཱ་ན་ན-ས་བྦ་ཀཱ་ཡ་པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ན-ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀོ་ལཱ༹་རི་ཀ་པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གཾ སི་ཀྑ་ཏོ, ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཝཱ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཡ་ཏོ. ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ནི་མི་ཏྟེཏི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ས་ནྣི་སྶ་ཡེ་ན ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་པ་ཊི་བྷཱ་ག་ནི་མི་ཏྟེ. ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སེ པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི རཱུ་པ་མུ་ཁེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟོ, ཡོ ‘‘ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ཀ་མྨི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་ནི པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི ཨ་རཱུ་པ་མུ་ཁེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟོ. ཝ་ཏྠུ ནཱ་མ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡོ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཉྙོ ས་ཏྟོ ཝཱ པུ་གྒ་ལོ ཝཱ ན་ཏྠཱིཏི ཝི་སུ་དྡྷ་དི་ཊྛི ‘‘ཏ་ཡི་དཾ དྷ་མྨ་མ་ཏྟཾ ན ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ, ནཱ་པི ཨི་སྶ་རཱ་དི་ཝི་ས་མ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ཧི ཨེ་ཝ ས་ཧེ་ཏུ་ཀ’’ནྟི ཨ་དྡྷ་ཏྟ་ཡེ་པི ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎེ་ན ཝི་ཏི་ཎྞ་ཀ་ངྑོ ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༣༦༡; མ. ནི. ༢.༡༡༣; མ. ནི. ༣.༨༦; ཨ. ནི. ༤.༡༨༡; པ་ཊི. མ. ༡.༤༨) ཀ་ལཱ་པ་ས་མྨ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཏི་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ནྟོ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན མ་གྒ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ.

པ་ར་སྶ ཝཱ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ཀཱ་ཡེཏི ཨི་དཾ ས་མྨ་ས་ན་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱ་ཡཾ པཱ་ལི༹ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ས་མ་ཐ་ཝ་སེ་ན པ་ན པ་ར་སྶ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ཀཱ་ཡེ ཨ་པྤ་ནཱ་ནི་མི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི ཨེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི. ཨི་དཾ ཨུ་བྷ་ཡཾ ན ལ་བྦྷ་ཏཱིཏི ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ, བ་ཧི་དྡྷཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ ཨི་དཾ དྷ་མྨ་དྭ་ཡ་གྷ་ཊི་ཏཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ན ལ་བྦྷ་ཏི.

ས་མུ་དེ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི ས་མུ་ད་ཡོ, སོ ཨེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན དྷ་མྨོ་ཏི ས་མུ་ད་ཡ་དྷ་མྨོ, ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡཱ་དི. ཏ་སྶ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ན་སཱི་ལོ ས་མུ་ད་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱི. ཏཾ པ་ན ས་མུ་ད་ཡ་དྷ་མྨཾ ཨུ་པ་མཱ་མུ་ཁེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ བྷ་སྟནྟི རུ་ཏྟིཾ. ག་གྒ་ར་ནཱ་ལི༹ནྟི ཨུ་ཀྐཱ་པ་ནཱ་ལི༹ཾ. ཏེཏི ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡཱ་དི་ཀེ. ཡ་ཐཱ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ཀཱ་ཡོ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡཱ་དི་ས་མྦ་ནྡྷཱི ཕ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཨེ་ཝཾ ཏེ་པི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ཀཱ་ཡ་ས་མྦ་ནྡྷི་ནོ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ‘‘ས་མུ་ད་ཡ་དྷ་མྨཱ ཀཱ་ཡ་སྨི’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མུ་ད་ཡ…པེ… ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. པ་ཀ་ཏི་ཝཱ་ཙཱི ཝཱ དྷ་མྨ-ས་དྡོ ‘‘ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༡༣༡; མ. ནི. ༣.༣༧༣; པ་ཊི. མ. ༡.༣༣) ཝི་ཡཱ་ཏི ཀཱ་ཡ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་པ་ཀ་ཏི་ཀཱ་ནུ་པ་སྶཱི ‘‘ས་མུ་ད་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་སྨིནྟི བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཝ་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟེ་པི ཝི་ནཱ་ས་སྶ ཡེ་སཾ ཧེ་ཏུ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝེ ཡཾ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ད་བྷཱ་ཝོ ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཧོ་ཏུ ཝི་ཡ ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡཱ་དི་ཨ་བྷཱ་ཝོ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ཀཱ་ཡ་སྶ ཝ་ཡ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ བྷ་སྟཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝེ་ཏྠ པ་ཋ་མ་ཝི་ཀ་པྤ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ. དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤ་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཝི་ནཱ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་བ་ཧི་དྡྷཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཝི་ཡ བྷི་ནྣ་ཝ་ཏྠུ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ས་མུ་ད་ཡ་ཝ་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་པི ཨེ་ཀ་ཀཱ་ལེ ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ལེ་ན ས་མུ་ད་ཡཾ ཀཱ་ལེ་ན ཝ་ཡཾ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནྟོ’’ཏི.

ཨ་ཏྠི ཀཱ་ཡོཏི ཨེ་ཝ-ས་དྡོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ‘‘ཀཱ་ཡོ་ཝ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ནི་ཝ་ཏྠི་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན ས་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡོ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཏྟ་ཏཱ་ཡ པ་རེ་ས་ཉྩ ས་ཛྫཱ་པ་ན་ཊྛེ་ན, ས་ཏྭ་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ ཝཱ ‘‘ས་ཏྟོ’’ཏི པ་རེ་ཧི པ་རི་ཀ་པྤི་ཏོ. ཏ་སྶ ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ་སྶ པཱུ་ར་ཎ་ཏོ ཙ ཙ་ཝ་ནུ་པ་པ་ཛྫ་ན་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ག་ལ་ན་ཏོ ཙ ‘‘པུ་གྒ་ལོ’’ཏི. ཐཱི་ཡ་ཏི སཾ་ཧ་ཉྙ་ཏི ཨེ་ཏྠ ག་བྦྷོ་ཏི ‘‘ཨི་ཏྠཱི’’ཏི. པུ་རི པུ་རེ བྷཱ་གེ སེ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ‘‘པུ་རི་སོ’’ཏི. ཨཱ་ཧི་ཏོ ཨ་ཧཾ་མཱ་ནོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘ཨ་ཏྟ་ནི་ཡ’’ནྟི. པ་རོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི, མ་མ ས་ནྟ་ཀ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ‘‘མ་མ’’ནྟི. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཨ་ཉྙོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཀོ་ཙཱི’’ཏི, ཏ་སྶ ས་ནྟ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘ཀ་སྶ་ཙཱི’’ཏི པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦོ ཀོ་ཙི ན་ཏྠི, ཀེ་ཝ་ལཾ ཀཱ་ཡོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྟ་ཏྟ་ནི་ཡ་སུ་ཉྙ་ཏ་མེ་ཝ ཀཱ་ཡ་སྶ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཨེ་ཝནྟི ‘‘ཀཱ་ཡོ་ཝ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ཉཱ་ཎ་པ་མཱ་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་པ་རཾ པ་མཱ་ཎཾ པཱ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ས་ཏི་པ་མཱ་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཀཱ་ཡ་པ་རི་གྒཱ་ཧི་ཀ་ས་ཏི་པ་ཝ་ཏྟཾ ས་ཏི་པ་རཾ པ་མཱ་ཎཾ པཱ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཨི་མ་སྶ ཧི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ‘‘ཨ་ཏྠི ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཨ་པ་རཱ་པ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩུ་པ་ཊྛི་ཏཱ ས་ཏི བྷི་ཡྻོ་སོ མ་ཏྟཱ་ཡ ཏ་ཏྠ ཉཱ་ཎ་སྶ ས་ཏི་ཡཱ ཙ པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ནཱ་ཡ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཏི་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཱ་ནཾ ཝ་ཌྜྷ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི.

ཨི་མི་སྶཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་གཱ་ཧཱ་ནཾ ཨུ་ཛུ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཎྷཱ…པེ… ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ལོ་ཀེ ཀི་ཉྩི ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི ཝཱ ‘‘མ་མ’’ནྟི ཝཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ན པ་སྶ་ཏི, ཀུ་ཏོ ག་ཎྷེ་ཡྻ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཙ ཀི་ཉྩཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝ་མྤཱིཏི ཨེ་ཏྠ པི-ས་དྡོ ཧེ་ཊྛཱ ནི་དྡི་ཊྛ་སྶ ཏཱ་དི་ས་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨུ་པ་རི ཨ་ཏྠཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི པ་ན ནི་དྡི་ཊྛཱ་ཀཱ་ར་སྶ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ནཾ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ པ་ན…པེ… ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཏི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ’’ནྟི. སཱ པ་ན ས་ཏི ཡ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ, ཏ་སྶ ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཏ་ཎྷཱ ཏ་སྶཱ་པི ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཨེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶཱ ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ པུ་རི་མ་ཏ་ཎྷཱ’’ཏི. ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟཱིཏི ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ, ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝཱ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི. ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨུ་སྶ་ཀྐི་ཏྭཱཏི ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཨཱ་རུ་ཧི་ཏྭཱ, བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨུ་པ་རི ནེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་ཡྻཱ་ན་མུ་ཁནྟི ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ ནི་སྶ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡོ.

ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་པ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༠༨. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨི་རི་ཡ་ནཾ ཨི་རི་ཡཱ, ཀི་རི་ཡཱ, ཨི་དྷ པ་ན ཀཱ་ཡི་ཀ་པ་ཡོ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་རི་ཡཱ་ནཾ པ་ཐོ པ་ཝ་ཏྟི་མ་གྒོ་ཏི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ, ག་མ་ནཱ་དི་ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཏྠཱ. ག་ཙྪ་ནྟོ ཝཱ ཧི ས་ཏྟོ ཀཱ་ཡེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀི་རི་ཡཾ ཀ་རེ་ཡྻ ཋི་ཏོ ཝཱ ནི་སི་ནྣོ ཝཱ ནི་པ་ནྣོ ཝཱ་ཏི. ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན, ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་བྷཱ་གེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་ན ཙ་པ་རནྟི པུ་ན ཙ ཨ་པ་རཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཏོ བྷི་ཡྻོ་པི ཨ་ཉྙཾ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཐེ་མི, སུ་ཎཱ་ཐཱ་ཏི ཝཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ག་ཙྪ་ནྟོ ཝཱཏི་ཨཱ་དི ག་མ་ནཱ་དི་མ་ཏྟ་ཛཱ་ན་ན་སྶ ག་མ་ནཱ་དི་ག་ཏ་ཝི་སེ་ས་ཛཱ་ན་ན་སྶ ཙ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ག་མ་ནཱ་དི་མ་ཏྟ་ཛཱ་ན་ནཾ ཨི་དྷ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ག་མ་ནཱ་དི་ག་ཏ་ཝི་སེ་ས་ཛཱ་ན་ནཾ པ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཏཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀཱ་མ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏྟཱུ་པ་ལ་དྡྷིནྟི ས་ཏྟོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨུ་པ་ལ་དྡྷིཾ ས་ཏྟ་གྒཱ་ཧཾ ན ཛ་ཧ་ཏི ན པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏི ‘‘ཨ་ཧཾ ག་ཙྪཱ་མི, མ་མ ག་མ་ན’’ནྟི གཱ་ཧ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ས་ཉྙཾ ‘‘ཨ་ཏྠི ཨ་ཏྟཱ ཀཱ་ར་ཀོ ཝེ་ད་ཀོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཾ ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་ཉྙཾ ན ཨུ་གྒྷཱ་ཊེ་ཏི ནཱ་པ་ནེ་ཏི ཨ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ན་ན་བྲཱུ་ཧ་ན་ཏོ ཝཱ. ཨེ་ཝཾ བྷཱུ་ཏ་སྶ ཙ་སྶ ཀུ་ཏོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝཱ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་མ་སྶ པ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་སུ་ཀྐ་པ་ཀྑ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་མེ་ཝ ཧི ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཨི་དཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཀོ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ཏྟུ་པུ་ཙྪཱ, སཱ ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝ་ཝི་སི་ཊྛ་ཨ་ཏྟ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏྠཱ དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ག་མ་ན་སི་དྡྷི་ད་སྶ་ན་ཏོ. ཀ་སྶ ག་མ་ནནྟི ཨ་ཀ་ཏྟུ་ཏཱ་ཝི་སི་ཊྛ་ཨ་ཏྟ་གྒཱ་ཧ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏྠཱ. ཀིཾ་ཀཱ་ར་ཎཱཏི པ་ན པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་ཡ ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཀཱ་ར་ཎ་པུ་ཙྪཱ ‘‘ག་མ་ན་ནྟི ཨ་ཏྟཱ མ་ན་སཱ སཾ་ཡུ་ཛྫ་ཏི, མ་ནོ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི, ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཨ་ཏྟེ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ག་མ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ན ཀོ་ཙི ས་ཏྟོ ཝཱ པུ་གྒ་ལོ ཝཱ ག་ཙྪ་ཏི དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ག་མ་ན་སི་དྡྷི་ཏོ ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཙ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་དཱ་ནི དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ག་མ་ན་སི་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙི་ཏྟ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་པྥཱ་རེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་ཀི་རི་ཡཱ ཙ སཱ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝི་པྥཱ་རོ ཝི་པྥ་ནྡ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཙི་ཏྟ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་པྥཱ་རོ, ཏེ་ན. ཨེ་ཏྠ ཙ ཙི་ཏྟ་ཀི་རི་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷ་ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་པྥཱ་རཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་པྥཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་བྷེ་དཾ ཙི་ཏྟ་ཀི་རི་ཡཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཨུ་བྷ་ཡེ་ན པ་ན ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟིཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ‘‘ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ཀཱ་ཡེ ‘‘ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཝོ་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏནྟི ག་ནྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཾ. ཝཱ་ཡཾ ཛ་ནེ་ཏཱིཏི ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཨ་དྷི་ཀཾ རཱུ་པ་ཀ་ལཱ་པཾ ཛ་ནེ་ཏི, ཨ་དྷི་ཀ་ཏཱ ཙེ་ཏྠ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ, ན པ་མཱ་ཎ་ཏོ. ག་མ་ན་ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛི་ཏཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཐ་མྦྷ་ན་ས་ནྡྷཱ་ར་ཎ་ཙ་ལ་ནཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཝཱ་ཡོ ཝི་ཉྙ་ཏྟིཾ ཛ་ནེ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ས་ཧ་བྷཱ་ཝཱི ཧི ཝི་ཀཱ་རོ ཝི་ཉྙ་ཏྟི, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཙ ཝཱ་ཡོ་ག་ཧ་ཎཾ, ན ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨེ་ཝ ཛ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝོ དུ་རུ་པ་པཱ་དོ སི་ཡཱ. པུ་ར་ཏོ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ པུ་ར་ཏོ་བྷཱ་གེ་ན ཀཱ་ཡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ, ཡོ ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་མོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

‘‘ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཨ་ཏི་དེ་ས་ཝ་སེ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྲཱ་པི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀོ་ཊི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ. ཨུ་སྶི་ཏ་བྷཱ་ཝོཏི ཨུ་བྦི་དྡྷ་བྷཱ་ཝོ.

ཨེ་ཝཾ པ་ཛཱ་ན་ཏོཏི ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཝི་པྥཱ་རེ་ནེ་ཝ ག་མ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ཛཱ་ན་ཏོ ཏ་སྶ ཨེ་ཝཾ པ་ཛཱ་ན་ནཱ་ཡ ནི་ཙྪ་ཡ་ག་མ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཝུ་ཙྩཏི ལོ་ཀེ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟེ་ཧི མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝ་སེ་ན, ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝཱ. ཨ་ཏྠི པ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨེ་ཝ ཝཱི་མཾ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པུ་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. ན་ཏྠཱིཏི ནི་ཙྪ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་སྶ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་ཐཱ པ་ནཱཏི་ཨཱ་དི ཏ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ.

ནཱ་ཝཱ མཱ་ལུ་ཏ་ཝེ་གེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ ཨ་ཙེ་ཏ་ནཱ ནཱ་ཝཱ ཝཱ་ཏ་ཝེ་གེ་ན དེ་ས་ནྟ་རཾ ཡཱ་ཏི, ཡ་ཐཱ ཙ ཨ་ཙེ་ཏ་ནོ ཏེ་ཛ་ནཾ ཀ་ཎྜོ ཛི་ཡཱ་ཝེ་གེ་ན དེ་ས་ནྟ་རཾ ཡཱ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ཙེ་ཏ་ནོ ཀཱ་ཡོ ཝཱ་ཏཱ་ཧ་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝཱ་ཡུ་ནཱ ནཱི་ཏོ དེ་ས་ནྟ་རཾ ཡཱ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་མཱ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ པ་ན ཀོ་ཙི ཝ་དེ་ཡྻ ‘‘ཡ་ཐཱ ནཱ་ཝཱ་ཡ ཏེ་ཛ་ན་སྶ ཙ པེ་ལླ་ཀ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནྟ་ར་ག་མ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཡ་སྶཱ་པཱི’’ཏི, ཧོ་ཏུ, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཙྪི་ཏོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ཧི ནཱ་ཝཱ ཏེ་ཛ་ནཱ་ནཾ སཾ་ཧ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶེ་ཝ པུ་རི་ས་སྶ ཝ་སེ་ན ག་མ་ནཾ, ན ཨ་སཾ་ཧ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ, ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ཡ་སྶཱ་པཱི་ཏི ཀཱ ནོ ཧཱ་ནི, བྷི་ཡྻོ་པི དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཝ པ་ཏི་ཊྛཾ ལ་བྷ་ཏི, ན པུ་རི་ས་ཝཱ་དོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ནྟཾ སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཏ་ཏྠ པ་ཡུ་ཏྟནྟི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ག་མ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཡོ་ཛི་ཏཾ. ཋཱ་ཏཱིཏི ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀེ. ཝི་ནཱ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེཏི ག་ནྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཙི་ཏྟ-ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན-ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ-ཨཱ་དི་ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཝི་ནཱ. ཏི་ཊྛེཏི ཏི་ཊྛེ་ཡྻ. ཝ་ཛེཏི ཝ་ཛེ་ཡྻ ག་ཙྪེ་ཡྻ ཀོ ནཱ་མཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏྠོ ཙེ་ཏྠ ཀིཾ-ས་དྡོ་ཏི ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་ར་ཧེ་ན ཋཱ་ན་ག་མ་ན་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་མུ་ཁེ་ན ས་བྦཱ་ཡ་པི དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་དྷཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན ཨ་ཏྟ་སུ་ཉྙ་ཏཱ ཝི་ཡ ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་པི ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ.

པ་ཎི་ཧི་ཏོཏི ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་ཀཱ་ར་ཏོ ནི་ཧི་ཏོ ཋ་པི་ཏོ. ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀ་ཝ་ཙ་ནནྟི ས་བྦེ་སཾ ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, པུ་བྦེ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་དཾ ཏེ་སཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པུ་རི་མ་ན་ཡོ ཝཱ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པྤ་དྷཱ་ནོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡོ ཨ་པྤ་དྷཱ་ནོ ཨ་ནུ་ནི་པྥཱ་དཱི་ཏི ཨི་དྷ ཀཱ་ཡཾ པ་དྷཱ་ནཾ ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཉྩ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཾ ཨ་ནུ་ནི་པྥཱ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ དྭི་ནྣཾ ན་ཡཱ་ནཾ ཝི་སེ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཋི་ཏོཏི པ་ཝ་ཏྟོ.

ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ན་མྤི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝ་ཏོ ཀཱ་ཡ་སྶེ་ཝ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནཾ ཏ་སྶ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཀཱ་ཡེ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ས་མུ་ད་ཡཱ་ད་ཡོ ཨུ་དྡྷ་ཊཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་ས་ཝཱ་རེ་སུ་པི. ཨཱ་དི་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཡ་ཐཱ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཀ་མྨ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ད་ཡཱ’’ཏི ནི་བྦ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་སྶ་ནྟོ་པི རུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨུ་ད་ཡཾ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རཱ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནི་རོ་དྷཱ རཱུ་པ་ནི་རོ་དྷཱ’’ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ་པི པ་ཉྩ ཨཱ་ཀཱ་རཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཙ་ཏུ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་པ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༠༩. ཙ་ཏུ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཝ་སེ་ནཱཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༨༤; སཾ. ནི. ༥.༣༦༨; དཱི. ནི. ཨ་བྷི. ཊཱི. ༢.༢༡༤) ས་མ་ནྟ་ཏོ པ་ཀཱ་རེ་ཧི, པ་ཀ་ཊྛཾ ཝཱ ས་ཝི་སེ་སཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ས་མྤ་ཛཱ་ནོ, ས་མྤ་ཛཱ་ན་སྶ བྷཱ་ཝོ ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ, ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཾ ཉཱ་ཎཾ. ཙ་ཏྟཱ་རི ས་མྤ་ཛ་ཉྙཱ་ནི ས་མཱ་ཧ་ཊཱ་ནི ཙ་ཏུ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན. ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ནཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ག་མ་ན’’ནྟི. ཏ་ཐཱ པ་ཊི་ཀྐ་མ་ནཾ པ་ཊི་ཀྐ་ནྟནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ཀྐ་ནྟཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ནི་ཝ་ཏྟ་ན’’ནྟི. ནི་ཝ་ཏྟ་ནནྟི ཙ ནི་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟཾ, ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ པ་ན ག་མ་ནཾ ག་མ་ན་མེ་ཝ. ཨ་བྷི་ཧ་ར་ནྟོཏི ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ནེ་ནྟོ.

ས་མྨཱ པ་ཛཱ་ན་ནཾ ས་མྤ་ཛཱ་ནཾ, ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦ་སྶ ཀ་ར་ཎ་སཱི་ལོ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱིཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྤ་ཛ་ཉྙེ་ན ས་བྦ་ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རཱི’’ཏི. ས་མྤ་ཛཱ་ན་ས་དྡ་སྶ ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏཱ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ. ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ཀ་རོ་ཏེ་ཝཱཏི ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་དཱི་སུ ཨ་ས་མྨོ་ཧཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི ཨེ་ཝ. ས་མྤ་ཛཱ་ན་སྶ ཝཱ ཀཱ་རོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི. དྷ་མྨ་ཏོ ཝ་ཌྜྷི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་ཧ ཨ་ཏྠེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི སཱ་ཏྠ་ཀཾ, ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟཱ་དི. སཱ་ཏྠ་ཀ་སྶ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ནཾ སཱ་ཏྠ་ཀ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ས་པྤཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཝ་ཧ་སྶ ཧི་ཏ་སྶ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ནཾ ས་པྤཱ་ཡ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དཱི་སུ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་གོ་ཙ་རེ, ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ཙ པ་ཝ་ཏྟེ་སུ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ གོ་ཙ་རེ ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་དཱི་སུ ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ན་མེ་ཝ ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. པ་རི་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱཏི པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ཡ.

ཏ་སྨིནྟི སཱ་ཏྠ་ཀ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཝ་སེ་ན པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཨ་ཏྠེ. ཨ་ཏྠོ ནཱ་མ དྷ་མྨ་ཏོ ཝ་ཌྜྷཱི་ཏི ཡཾ སཱ་ཏྠ་ཀ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ག་མ་ནཾ, ཏཾ ས་པྤཱ་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི སི་ཡཱ ཀ་སྶ་ཙི ཨཱ་ས་ངྐཱ་ཏི ཏ་ནྣི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཙེ་ཏི་ཡ་ད་སྶ་ནཾ ཏཱ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཙི་ཏྟ་ཀ་མྨ་རཱུ་པ་ཀཱ་ནི ཝི་ཡཱཏི ཙི་ཏྟ་ཀ་མྨ་ཀ་ཏ་པ་ཊི་མཱ་ཡོ ཝི་ཡ, ཡ་ནྟ་པ་ཡོ་གེ་ན ཝཱ ཝི་ཙི་ཏྟ་ཀ་མྨ་པ་ཊི་མཱ་ཡོ ཝི་ཡ. ཨ་ས་མ་པེ་ཀྑ་ནཾ གེ་ཧ་སི་ཏ་ཨ་ཉྙཱ་ཎུ་པེ་ཀྑཱ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ག་ཧ་ཎཾ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནཱ རཱུ་པཾ དི་སྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨུ་པེ་ཀྑཱ བཱ་ལ་སྶ མཱུ་ལ༹ྷ་སྶ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༣.༣༠༨). ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དི་ས་མྨ་དྡེ་ན ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ, ཝི་ས་བྷཱ་ག་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཱ་དི་ནཱ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ནྟ་རཱ་ཡོ.

པ་བྦ་ཛི་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་ཐཱ ཨཱ་ཙི་ཎྞཱ, ཨ་ན་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་ཐཱ པ་ན ཏ་སྶཱ དུ་ཏི་ཡཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭེ ཀ་ཐཱ ནཱ་མ ན ཀ་ཐི་ཏ་པུ་བྦཱ’’ཏི.

ཨེ་ཝནྟི ‘‘ས་ཙེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ས་བྦ་མྤི ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་རཾ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི, ན ‘‘པུ་རི་ས་སྶ མཱ་ཏུ་གཱ་མཱ་སུ་བྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ. ཡོ་ག་ཀ་མྨ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ གོ་ཙ་ར’’ནྟི. ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ ཨུ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨུ་གྒ་ཧ་ཀོ་ས་ལླ་སྶ ས་མྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ. ཧ་ར་ཏཱིཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཡཱ་ཝ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་མཱ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་པ་ཙྩཱ་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨཱ་ཧཱ་རཱུ་པ་བྷོ་ག་ཏོ ཡཱ་ཝ དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ན པ་ཊི་ནེ་ཏི.

ས་རཱི་ར་པ་རི་ཀ་མྨནྟི མུ་ཁ་དྷོ་ཝ་ནཱ་དི་ས་རཱི་ར་པ་ཊི་ཛ་གྒ་ནཾ. དྭེ ཏ་ཡོ པ་ལླ་ངྐེཏི དྭེ ཏ་ཡོ ནི་ས་ཛྫཱ་ཝཱ་རེ, དྭེ ཏཱི་ཎི ཨུ་ཎྷཱ་ས་ནཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་སུ་མཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ནྟོ’’ཏི. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སཱི་སེ་ནེ་ཝཱཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་གྒེ་ནེ་ཝ, ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ པ་དྷཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ‘‘པ་ཏྟོ་པི ཨ་ཙེ་ཏ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༠༩) ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ, ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཧ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘པ་རི་བྷོ་ག་ཙེ་ཏི་ཡ་ཏོ ས་རཱི་ར་ཙེ་ཏི་ཡཾ ག་རུ་ཏ་ར’’ནྟི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཙེ་ཏི་ཡཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ’’ཏི པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༨༠༩; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༡༢༨; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༢༧༥) ‘‘ཙེ་ཏི་ཡཾ བཱ་དྷ་ཡ་མཱ་ནཱ བོ་དྷི་སཱ་ཁཱ ཧ་རི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ.

ཛ་ན་ས་ངྒ་ཧ་ཏྠནྟི ‘‘མ་ཡི ཨ་ཀ་ཐེ་ནྟེ ཨེ་ཏེ་སཾ ཀོ ཀ་ཐེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི དྷ་མྨཱ་ནུ་གྒ་ཧེ་ན ཛ་ན་ས་ངྒ་ཧ་ཏྠཾ. ཏ་སྨཱཏི. ཡ་སྨཱ ‘‘དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཱ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཝ་ད་ནྟི, ཡ་སྨཱ ཙ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ. ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སཱི་སེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་མྤ་ཏྟ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘པ་རི་ཙི་ཏོ ཨ་པ་རི་ཙི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ས་མྤ་ཏྟ་ཀོ་ཊི་ཡཱ་ཝ. བྷ་ཡེཏི པ་ར་ཙ་ཀྐཱ་དི་བྷ་ཡེ.

ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛོཏི ག་ཧ་ཎིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝཱི་ཐིཾ ནཱ་རོ་ཧ་ཏི ཁུ་དཱ་པ་རི་སྶ་མེ་ན ཀི་ལ་ནྟ་ཀཱ་ཡ་ཏྟཱ ས་མཱ་དྷཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཝ་སེ་ས་ཊྛཱ་ནེཏི ཡཱ་གུ་ཡཱ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ. པོ་ངྑཱ་ནུ་པོ་ངྑནྟི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནུ་པ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ན་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ, ཡ་ཐཱ པོ་ངྑཱ་ནུ་པོ་ངྑ་པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ ས་ར་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ཝི་ཙྪེ་དོ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་སྶཱ་པཱི་ཏི.

ནི་ཀྑི་ཏྟ་དྷུ་རོ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གེ. ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་པཱུ་ར་ཎེ་ན ས་བྦ་ཝ་ཏྠཱ་ནི བྷི་ནྡི་ཏྭཱ. ‘‘ཀཱ་མེ ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གོ ཧོ་ཏི, ཀཱ་ཡེ ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གོ, རཱུ་པེ ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གོ, ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ ཨུ་ད་རཱ་ཝ་དེ་ཧ་ཀཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ སེ་ཡྻ་སུ་ཁཾ པ་སྶ་སུ་ཁཾ མི་དྡྷ་སུ་ཁཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ དེ་ཝ་ནི་ཀཱ་ཡཾ པ་ཎི་དྷཱ་ཡ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་ར་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༢༠; མ. ནི. ༡.༡༨༦) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ཙེ་ཏོ་ཁི་ལ་ཝི་ནི་བ་ནྡྷ་ཙི་ཏྟོ. ཙ་རི་ཏྭཱཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ.

ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ ཨི་ཙྪ་ནྟཱ, དྷ་མྨ་ཙྪ་ནྡ་ཝ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨོ་ཏི ཧི ཧི་ཏཾ, ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་ཀ་ཉྩ སུ་ཁ་ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ ནི་བྦི་སེ་ས་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཙ ཨ་ཏྟཱ ནཱ་མ དྷ་མྨོ, ཏཾ ཀཱ་མེ་ནྟི ཨི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མཱ. ཨུ་ས་བྷཾ ནཱ་མ ཝཱི་ས་ཏི ཡ་ཊྛི་ཡོ. ཏཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཏཱ་ཡ པཱ་སཱ་ཎ་ས་ཉྙཱ་ཡ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཋཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཛཱ་ན་ནྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སོ་ཡེ་ཝ ན་ཡོཏི ‘‘ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ ཡོ ཋཱ་ནེ ཝུ་ཏྟོ, སོ ཨེ་ཝ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ་པི ན་ཡོ. པ་ཙྪ་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ཚི་ནྣ་བྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་བྷ་ཡེ་ན་པི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ པ་རི་བྲཱུ་ཧེ་ཏི.

བ་ཧཱ་པ་དྷཱ་ནཾ པཱུ་ཛེ་སྶཱ་མཱིཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐེ་ན ཚ ཝ་སྶཱ་ནི ཀ་ཏཾ དུ་ཀྐ་ར་ཙ་རི་ཡཾ ཨེ་ཝཱ་ཧཾ ཡ་ཐཱ་ས་ཏྟི པཱུ་ཛེ་སྶཱ་མཱི་ཏི. པ་ཊི་པ་ཏྟི་པཱུ་ཛཱ ཧི ས་ཏྠུ་པཱུ་ཛཱ, ན ཨཱ་མི་ས་པཱུ་ཛཱ. ཋཱ་ན་ཙ་ངྐ་མ་ན་མེ་ཝཱཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ན བྷོ་ཛ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལེ་སུ ཨ་ཝ་སྶཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན.

ཝཱི་ཐིཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཨ་ནོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ཝཱི་ཐི་ཡོ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱི་ཐི་ཡོ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘པཱ་སཱ་དི་ཀེ་ན ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ་ནཱ’’ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷིཾ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏི, ཡ་དི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི. ཏ་ཏྠ པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་ཡཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་དཱ ཀ་པྤཱ་ནཾ དྭེ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཉྩ ཏ་ཛྫཾ པུ་ཉྙ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷ་ར་ཎཾ, སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་ཡཾ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨེ་ཀཾ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཾ ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཉྩ, མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མེ་ཝ, ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་སུ ཛཱ་ཏཱི་སུ ཝི་ཝ་ཊྚ་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན ནི་བྦ་ཏྟི་ཏཾ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཾ ཀུ་ས་ལཾ. བཱ་ཧི་ཡོ དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡོཏི བ་ཧི ཝི་ས་ཡེ ས་ཉྫཱ་ཏ་སཾ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱ་ཡ བཱ་ཧི་ཡོ, དཱ་རུ་ཙཱི་ར་པ་རི་ཧ་ར་ཎེ་ན དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡོ་ཏི ཙ ས་མ་ཉྙཱ་ཏོ. སོ ཧི ཨཱ་ཡ་སྨཱ –

‘‘ཏ་སྨཱ ཏི་ཧ ཏེ, བཱ་ཧི་ཡ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ ‘དི་ཊྛེ དི་ཊྛ་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, སུ་ཏེ… མུ་ཏེ… ཝི་ཉྙཱ་ཏེ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’ཏི. ཡ་ཏོ ཁོ ཏེ, བཱ་ཧི་ཡ, དི་ཊྛེ དི་ཊྛ་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, སུ་ཏེ… མུ་ཏེ… ཝི་ཉྙཱ་ཏེ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏ་ཏོ ཏྭཾ, བཱ་ཧི་ཡ, ན ཏེ་ན. ཡ་ཏོ ཏྭཾ, བཱ་ཧི་ཡ, ན ཏེ་ན, ཏ་ཏོ ཏྭཾ, བཱ་ཧི་ཡ, ན ཏ་ཏྠ. ཡ་ཏོ ཏྭཾ, བཱ་ཧི་ཡ, ན ཏ་ཏྠ, ཏ་ཏོ ཏྭཾ, བཱ་ཧི་ཡ, ནེ་ཝི་དྷ ན ཧུ་རཾ ན ཨུ་བྷ་ཡ་མ་ནྟ་རེ་ན, ཨེ་སེ་ཝ་ནྟོ དུ་ཀྑ་སྶཱ’’ཏི (ཨུ་དཱ. ༡༠) – ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སི.

ཏནྟི ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནཾ. ཨེ་ཝནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཏྟཱ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནྡྷ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ཀྐ་མེ ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི, ཨ་ཧཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་མཱིཏི པ་ན ཨི་མི་ནཱ མཱ་ན་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ པ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝི་ནཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཎྷཱ་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན་པི ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནཾ ད་སྶི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ‘‘ཏ་ཐཱ ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནྟོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ནཾ ཡེ་ན གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གེ་ན ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ཏཱ ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ. ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་ག་ཏི་ཀཱ ཧི ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཨུ་དྡྷ་ར་ཎེ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཏ་སྶཱ ཨ་ནུ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྨཱ ཨི་མཱ་སཾ དྭི་ནྣ་མེ་ཏྠ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཱ, ཨི་ཏ་རཱ་ས་ཉྩ ཨོ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཀེ་ཀ…པེ… བ་ལ་ཝ་ཏི་ཡོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ཏཱ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎ་ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ. ཏི་རི་ཡ་ག་ཏི་ཀཱ་ཡ ཧི ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎ་ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎེ་སུ སཱ་ཏི་ས་ཡོ བྱཱ་པཱ་རོ་ཏི ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཏ་སྶཱ ཨ་ནུ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྨཱ ཨི་མཱ་སཾ དྭི་ནྣ་མེ་ཏྠ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཱ, ཨི་ཏ་རཱ་ས་ཉྩ ཨོ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཐཱ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎ་ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎེ་སཱུ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཏི་པི ཨ་ནུ་ག་མ་ནཱ་ནུ་ག་ནྟ་བྦ་ཏཱ་ཝི་སེ་སེ ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ-ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ-བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཏ་ཐཱ-ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཀྐ་ནྟ་ཊྛཱ་ན་ཏོ པཱ་ད་སྶ ཨུ་ཀྑི་པ་ནཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཾ, ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ པུ་ར་ཏོ ཧ་ར་ཎཾ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎཾ ཁཱ་ཎུ་ཨཱ་དི་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ, པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པཱ་ད་གྷ་ཊྚ་ན་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཝཱ པ་སྶེ་ན ཧ་ར་ཎཾ ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎཾ, ཡཱ་ཝ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པཱ་དོ, ཏཱ་ཝ ཨཱ་ཧ་ར་ཎཾ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎཾ, ཏ་ཏོ པ་རཾ ཧ་ར་ཎཾ ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཎནྟི ཨ་ཡཾ ཝཱ ཨེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ.

ཡ་སྨཱ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ཏཱ ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ ཝོ་སྶ་ཛྫ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ. ག་རུ་ཏ་ར་ས་བྷཱ་ཝཱ ཧི ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི ཝོ་སྶ་ཛྫ་ནེ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཏ་སྶཱ ཨ་ནུ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྨཱ ཏཱ་སཾ དྭི་ནྣ་མེ་ཏྠ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏཱ, ཨི་ཏ་རཱ་ས་ཉྩ ཨོ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝོ་སྶ་ཛྫ་ནེ…པེ… བ་ལ་ཝ་ཏི་ཡོ’’ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་ག་ཏཱ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ ས་ནྣི་ཀྑེ་པ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ, པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱ་ཝེ ཝི་ཡ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནེ་པི ཏ་སྶཱ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཀི་ཙྩ་ཏྟཱ ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཏ་སྶཱ ཨ་ནུ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ཐཱ གྷ་ཊྚ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝ་སེ་ན ས་ནྣི་རུ་མྦྷ་ན་སྶ སི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ཏ་ཏྠཱ་པི པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ་ཨ་ནུ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཐཱ ས་ནྣི་ཀྑེ་པ་ན་ས་ནྣི་རུ་མྦྷ་ནེ་སཱུ’’ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ནེ, ཏེ་སུ ཝཱ ཝུ་ཏྟེ་སུ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ཚ་སུ ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ. ཨུ་དྡྷ་ར་ཎེཏི ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཀྑ་ཎེ. རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱཏི ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ, ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀཱ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཙ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎཾ ན པཱ་པུ་ཎ་ནྟི ཁ་ཎ་མ་ཏྟཱ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ. ན ཧི དྷ་མྨཱ་ནཾ དེ་ས་ནྟ་ར་ས་ངྐ་མ་ནཾ ཨ་ཏྠི. པ་བྦཾ པ་བྦནྟི་ཨཱ་དི ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཱ་དི་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ས་བྷཱ་ག་ས་ནྟ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཏི་ཨི་ཏྟ་རོ ཧི རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི པ་ཝ་ཏྟི་ཀྑ་ཎོ ག་མ་ན་སྶཱ་དཱ་ནཾ དེ་ཝ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཧེ་ཊྛུ་པ་རི་ཡེ་ན པ་ཊི་མུ་ཁཾ དྷཱ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ སི་ར་སི པཱ་དེ ཙ བ་དྡྷ་དྷུ་ར་དྷཱ་རཱ་ས་མཱ་ག་མ་ཏོ་པི སཱི་གྷ་ཏ་རོ. ཡ་ཐཱ ཏི་ལཱ་ནཾ བྷ་ཛྫི་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ པ་ཊ་པ་ཊཱ་ཡ་ནེ་ན བྷེ་དོ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘པ་ཊ་པ་ཊཱ་ཡ་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཧི ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ བྷི་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི.

ས་དྡྷིཾ རཱུ་པེ་ནཱཏི ཨི་དཾ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ནི་རོ་དྷེ་ན ས་དྡྷིཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཡཾ ཏ་ཏོ ས་ཏྟ་ར་ས་མ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཡ་དི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ས་མཱ་ན་ཀྑ་ཎཱ སི་ཡུཾ, ‘‘རཱུ་པཾ ག་རུ་པ་རི་ཎཱ་མཾ ད་ནྡྷ་ནི་རོ་དྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༦) ཝི་རོ་དྷོ སི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་མྤི ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི, ཡཾ ཨེ་ཝཾ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཾ, ཡ་ཐ་ཡི་དཾ ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་པཱ་ལི༹་ཡཱ (ཨ. ནི. ༡.༤༨). ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ ཧི སཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཡ་ཐཱ་བ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཏེ་སཾ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཨ་ན་ནྟ་རཾ ནི་རོ་དྷོ, རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ པ་ན ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ པ་ཀཱ་སེ་ཏ་བྦཱ, ཨེ་ཝཾ ཏེ་སཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ནི་ཝ་ཏྟི སོ་ལ༹་ས་ཧི ཙི་ཏྟེ་ཧི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ངྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ ཏེ་སཾ ཨི་ཙྪི་ཏཱ, ལ་ཧུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ས་ཡ་ས་ངྒ་ཏི་མ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཏི་ཎྞཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ, ཝི་ས་ཡ་ས་ངྒ་ཏི་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ, ད་ནྡྷ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ད་ནྡྷ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ, ནཱ་ནཱ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎཾ ཁོ པ་ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶེ་ཝ, ཏེ་ན ཙ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ རཱུ་པ་དྷ་མྨོ་ཝ ཝུ་ཏྟོ, པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ ཙ ཏ་སྶེ་ཝཱ་ཏི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་ཀྑ་ཎ་ཏཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨ་ཉྙཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏེ ཙི་ཏྟཾ,ཨ་ཉྙཾ ཙི་ཏྟཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཡཾ པུ་རི་མུ་པྤ་ནྣཾ ཙི་ཏྟཾ, ཏཾ ཨ་ཉྙཾ, ཏཾ པ་ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཾ ཨ་པ་ར་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཏོ ལ་དྡྷ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཨ་ཉྙཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏེ ཙི་ཏྟཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཏེ་སཾ ཨ་ནྟ་རོ ལ་བྦྷེ་ཡྻཱ་ཏི ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝཱི་ཙི་མ་ནུ་ས་མྦ་ནྡྷོ’’ཏི, ཡ་ཐཱ ཝཱི་ཙི ཨ་ནྟ་རོ ན ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་དེ་ཝེ་ཏ་ནྟི ཨ་ཝི་སེ་ས་ཝི་དུ མ་ཉྙ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ ཨ་ནུ ས་མྦ་ནྡྷོ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནོ རཱུ་པ་ས་ནྟཱ་ནོ ཙ ན་དཱི་སོ་ཏོ་ཝ ན་དི་ཡཾ ཨུ་ད་ཀ་པྤ་ཝཱ་ཧོ ཝི་ཡ ཝ་ཏྟ་ཏི.

ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ལོ་ཀི་ཏཾ ཨཱ་ལོ་ཀི་ཏནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ར་ཏོ་པེ་ཀྑ་ན’’ནྟི. ཡ་སྨཱ ཡཾ་དི་སཱ་བྷི་མུ་ཁོ ག་ཙྪ་ཏི ཏི་ཊྛ་ཏི ནི་སཱི་ད་ཏི ཝཱ, ཏ་ད་བྷི་མུ་ཁཾ པེ་ཀྑ་ནཾ ཨཱ་ལོ་ཀི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ནུ་ག་ཏཾ ཝི་དི་སཱ་ལོ་ཀ་ནཾ ཝི་ལོ་ཀི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ལོ་ཀི་ཏཾ ནཱ་མ ཨ་ནུ་དི་སཱ་པེ་ཀྑ་ན’’ནྟི. ས་མྨ་ཛྫ་ན་པ་རི་བྷ་ཎྜཱ་དི་ཀ་ར་ཎེ ཨོ་ལོ་ཀི་ཏ་སྶ, ཨུ་ལློ་ཀ་ཧ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ཨུ་ལློ་ཀི་ཏ་སྶ, པ་ཙྪ་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟ་པ་རི་སྶ་ཡ་སྶ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་པ་ལོ་ཀི་ཏ་སྶ སི་ཡཱ ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཝཱ མུ་ཁེ་ན ས་བྦཱ་ནི་པི ཏཱ་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནེ་ཝཱ’’ཏི.

ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑིནྟི ཀཱ་ཡེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་ཝ་ནྟཾ, པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀཱ་རི་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སོ ཧི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀཱ་ལེ ཨེ་ཝ ‘‘ཡ་མེ་ཝཱ་ཧཾ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ ཨ་གུ་ཏྟ་དྭཱ་ར་ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ སཱ་ས་ནེ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ཨཱ་དི་ཝི་པྤ་ཀཱ་རཾ པ་ཏྟོ, ཏ་མེ་ཝ སུ་ཊྛུ ནི་གྒ་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏོ བ་ལ་ཝ་ཧི་རོ་ཏྟ་པྤོ, ཏ་ཏྠ ཙ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཝ་རེ ཨུ་ཀྐཾ་ས་པཱ་ར་མི་པྤ་ཏྟོ, ཏེ་ནེ་ཝ ནཾ ས་ཏྠཱ ‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ གུ་ཏྟ་དྭཱ་རཱ་ནཾ ཡ་དི་དཾ ན་ནྡོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༢༣༥) ཨེ་ཏ་ད་གྒེ ཋ་པེ་སི.

སཱ་ཏྠ་ཀ་ཏཱ ཙ ས་པྤཱ་ཡ་ཏཱ ཙ ཨཱ་ལོ་ཀི་ཏ་ཝི་ལོ་ཀི་ཏ་སྶ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་སྨཱཏི ‘‘ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་སྶེ་ཝ གོ་ཙ་ར་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ལོ་ཀ་ན་ཝི་ལོ་ཀ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ ཨ་ཉྙོ ཨུ་པཱ་ཡོ ན ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨཱ་ལོ་ཀི་ཏཱ་དི་ས་མ་ཉྙཱ་པི ཡ་སྨཱ དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་སོ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ནཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

‘‘པ་ཋ་མ་ཛ་ཝ་ནེ་པི …པེ… ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ པ་ཉྩ་དྭཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ‘‘ཨི་ཏྠཱི པུ་རི་སོ’’ཏི ར་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཧི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཝོ་ཊྛ་བྦ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཝོ་ཊྛ་བྦ་ན་ཝ་སེ་ན ཨི་ཊྛེ ཨི་ཏྠི་རཱུ་པཱ་དི་མྷི ལོ་བྷོ, ཨ་ནི་ཊྛེ ཙ པ་ཊི་གྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, མ་ནོ་དྭཱ་རེ པ་ན ‘‘ཨི་ཏྠཱི པུ་རི་སོ’’ཏི ར་ཛྫ་ནཱ་དི ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ཉྩ་དྭཱ་ར་ཛ་ཝ་ནཾ མཱུ་ལཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཝཱ ས་བྦཾ བྷ་ཝ་ངྒཱ་དི, ཨེ་ཝཾ མ་ནོ་དྭཱ་ར་ཛ་ཝ་ན་སྶ མཱུ་ལ་ཝ་སེ་ན མཱུ་ལ་པ་རི་ཉྙཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏཱ པ་ན པ་ཉྩ་དྭཱ་ར་ཛ་ཝ་ན་སྶེ་ཝ ཨ་པུ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཨི་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཙ ཝུ་ཏྟཱ. ཧེ་ཊྛུ་པ་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ པ་ཏི་ཏེ་སཱུཏི ཧེ་ཊྛི་མ་སྶ ཨུ་པ་རི་མ་སྶ ཙ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ བྷ་ངྒ་པྤ་ཏྟི་མཱ་ཧ. ཏནྟི ཛ་ཝ་ནཾ. ཏ་སྶ ན ཡུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀོ ཨ་བྦྷཱ་ག་ཏོ. ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀོ ཀཱ་ལོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཱ་ནི.

ཨེ་ཏཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ. ཏ་ཏྠཱཏི པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ལོ་ཀ་ན་ཝི་ལོ་ཀ་ནེ པ་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནེ ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟོ ཀོ ཨེ་ཀོ ཨཱ་ལོ་ཀེ་ཏི, ཀོ ཝི་ལོ་ཀེ་ཏི. ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡོཏི ཨི་དཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་ན་ཡེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོཏི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ-ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ-ཨ་ཏྠི་ཨ་ཝི་ག་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ན་མྤི ལ་བྦྷ་ན་ཏོ.

མ་ཎི་ས་པྤོ ནཱ་མ ཨེ་ཀཱ ས་པྤ་ཛཱ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ལ་ལ༹་ནནྟི ཀ་མྤ་ན་ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ལཱི་ལཱ༹་ཀ་ར་ཎཾ ཝཱ ལ་ལ༹་ནཾ.

ཨུ་ཎྷ་པ་ཀ་ཏི་ཀོ པ་རི་ལཱ༹་ཧ་བ་ཧུ་ལོ. སཱི་ལ་སྶ ཝི་དཱུ་ས་ནེ་ན ཨ་ཧི་ཏཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ས་པྤཱ་ཡཾ. ཙཱི་ཝ་ར་མྤི ཨ་ཙེ་ཏ་ནནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཝི་ཡ ‘‘ཀཱ་ཡོ་པི ཨ་ཙེ་ཏ་ནོ’’ཏི ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཏྟ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན ‘‘ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་ས་ནྟོ་ས་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ག་ཎྛི་ཀཱ་ཧ་ཏོཏི ཨཱ་ཧ་ཏ་ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ག་ཎྛི་ཀོ, ཙ་ཏུ་པ་ཉྩ་ག་ཎྛི་ཀཱ་ཧི ཝཱ ཧ་ཏ་སོ་བྷོ.

ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷོ་པི ཨ་ཏྠོཏི ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷོ་པི པ་ཡོ་ཛ་ན་ཝི་སེ་སོ. པ་ཐ་ཝཱི་ས་ནྡྷཱ་ར་ཀ་ཛ་ལ་སྶ ཏཾ་ས་ནྡྷཱ་ར་ཀ་ཝཱ་ཡུ་ནཱ ཝི་ཡ པ་རི་བྷུ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ནཱ་ཝ ཨཱ་ས་ཡེ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཡཱ་ཝ མུ་ཁཱ ཨ་བྷི་ཧ་ར་ཏི. ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཏ་ཏོ ཡཱ་ཝ ཀུ་ཙྪི, ཏཱ་ཝ ཧ་ར་ཏི. ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཝཱ མུ་ཁ་དྭཱ་རཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ནྟོ ཧ་ར་ཏི. ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཀུ་ཙྪི་ག་ཏཾ པ་སྶ་ཏོ ཧ་ར་ཏི. པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏཱིཏི ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཙཱ་རེ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་སཾ་ཙུ་ཎྞ་ན་ཝི་སོ་ས་ནཱ་ནི པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ས་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཝཱ་ཡོ་དྷཱ་ཏུ ཀ་རོ་ཏི, ན ཀེ་ཝ་ལཱ་ཏི ཏཱ་ནི པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ་པི ཀི་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཨ་ལླ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་ནུ་པཱ་ལེ་ཏཱིཏི ཝཱ་ཡུ་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཏི་སོ་ས་ནཾ ཡ་ཐཱ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ནུ་པཱ་ལེ་ཏི ཨ་ལླ་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཏི་སོ་ས་ནཾ ཡ་ཐཱ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་ནུ་པཱ་ལེ་ཏི ཨ་ལླ་བྷཱ་ཝཾ. ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏཱུཏི ག་ཧ་ཎཱི་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ. སཱ ཧི ཨ་ནྟོ པ་ཝི་ཊྛཾ ཨཱ་ཧཱ་རཾ པ་རི་པཱ་ཙེ་ཏི. ཨ་ཉྫ་སོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ པ་ཝེ་ས་ནཱ་དཱི་ནཾ མ་གྒོ ཧོ་ཏི. ཨཱ་བྷུ་ཛ་ཏཱིཏི པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎ་ཛི་ཎྞཱ་ཛི་ཎྞ་ཏཱ་དིཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ཏི, ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ་ཏཾ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ནི་པྥཱ་ད་ཀོ་ཡེ་ཝ ཧི པ་ཡོ་གོ ‘‘ས་མྨཱ་པ་ཡོ་གོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཡེ་ན ཧི པ་ཡོ་གེ་ན པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་དི ནི་པྥ་ཛྫ་ཏི, སོ ཏ་བྦི་ས་ཡ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་མྤི ནི་པྥཱ་དེ་ཏི ནཱ་མ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་མྨཱ་པ་ཡོ་གཾ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨ་ནྭཱ་ཡ ཨཱ་ག་མྨ ཨཱ་བྷུ་ཛཏི ས་མ་ནྣཱ་ཧ་ར་ཏི. ཨཱ་བྷོ་ག་པུ་བྦ་ཀོ ཧི ས་བྦོ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་བྱཱ་པཱ་རོ་ཏི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ.

ག་མ་ན་ཏོཏི བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན གོ་ཙ་ར་གཱ་མཾ ཨུ་དྡི་སྶ ག་མ་ན་ཏོ. པ་རི་ཡེ་ས་ན་ཏོཏི གོ་ཙ་ར་གཱ་མེ བྷི་ཀྑ་ཏྠཾ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ན་ཏོ. པ་རི་བྷོ་ག་ཏོཏི ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ན་ཏོ. ཨཱ་ས་ཡ་ཏོཏི པི་ཏྟཱ་དི་ཨཱ་ས་ཡ་ཏོ. ཨཱ་ས་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ་པི ཀ་མྨ་བ་ལ་ཝ་ཏྠི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ མ་རི་ཡཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ས་ཡ་ཏི ཏི་ཊྛ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ས་ཡོ, ཨཱ་མཱ་ས་ཡ་སྶ ཨུ་པ་རི ཏི་ཊྛ་ན་ཀོ པི་ཏྟཱ་དི་ཀོ. མ་རི་ཡཱ་ད་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡ་མཱ་ཀཱ་རོ. ནི་དྷེ་ཏི ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཏྟོ ཨཱ་ཧཱ་རོ ནི་ཙི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ནི་དྷཱ་ནཾ, ཨཱ་མཱ་ས་ཡོ. ཏ་ཏོ ནི་དྷཱ་ན་ཏོ. ཨ་པ་རི་པ་ཀྐ་ཏོཏི ག་ཧ་ཎཱི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛེ་ན ཨ་ཝི་པ་ཀྐ་ཏོ. པ་རི་པ་ཀྐ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཝི་པ་ཀྐ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཕ་ལ་ཏོཏི ནི་པྥ་ཏྟི་ཏོ. ནི་སྶ་ནྡ་ཏོཏི ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཝི་སྶ་ནྡ་ན་ཏོ. ས་མྨ་ཀྑ་ན་ཏོཏི ས་བྦ་སོ མ་ཀྑ་ན་ཏོ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༡.༢༩༤) ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.

ཨ་ཉྙེ ཙ རོ་གཱ ཀ་ཎྞ་སཱུ་ལ་བྷ་ག་ནྡ་རཱ་ད་ཡོ. ཨ་ཊྛཱ་ནེཏི མ་ནུ་སྶཱ་མ་ནུ་སྶ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏེ ཨ་ཡུ་ཏྟེ ཋཱ་ནེ ཁེ་ཏྟ་དེ་ཝཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ཀེ. ནི་སྶ་ཊྛ་ཏྟཱ ནེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་ཏྟཱ ཛི་གུ་ཙྪ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ཙ ན པ་ར་སྶ. ཨུ་ད་ཀ་ཏུ་མྦ་ཏོཏི ཝེ་ལུ༹་ནཱ་ལི༹་ཨཱ་དི་ཨུ་ད་ཀ་བྷཱ་ཛ་ན་ཏོ. ཏནྟི ཚ་ཌྜི་ཏ་ཨུ་ད་ཀཾ.

ཨ་དྡྷཱ་ན་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ ཙི་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ དཱི་གྷ་ཀཱ་ལི་ཀཱ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ. མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ བྷི་ཀྑཱ་ཙ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ. ཙུ་ཎྞི་ཀ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ ཝི་ཧཱ་རེ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ག་ཏེ་ཏི ག་མ་ནེ’’ཏི པུ་བྦེ ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་པ་ཊི་ཀྐ་མ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་མ་ནེ་ན་པི པུ་ར་ཏོ པ་ཙྪ་ཏོ ཙ ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཏི་ཧ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨི་དྷ ག་མ་ན་མེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཀེ་ཙི.

ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་སཱི་ཝ་ཏྠེ་ར་ཝཱ་དེ ཨ་ན་ནྟ་རེ ཨ་ན་ནྟ་རེ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ པ་ཝ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ནི་རོ་དྷ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རི་ཏཱ ག་ཧི་ཏཱ, ཨི་ད་ཉྩེ་ཏྠ ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཡི་དཾ མ་ཧཱ་སཱི་ཝ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་དྷུ་རཾ ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷུ་ཏྟེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ’’ནྟི. སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལེ (དཱི. ནི. ༡.༢༡༤; དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༡༤; དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༢༡༤) པ་ན ས་བྦ་མྤི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ལ་བྦྷ་ཏི ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་པ་ར་ཏྟཱ ཏ་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ. ས་ཏི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶེ་ཝཱཏི ཨི་དཾ ཡ་ཐཱ ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཀི་ཙྩ་སྶ པ་དྷཱ་ན་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི་ཀི་ཙྩ་སྶཱ་པཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, ན ས་ཏི་ཡཱ ས་བྦྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ན ཧི ཀ་དཱ་ཙི ས་ཏི་ར་ཧི་ཏཱ ཉཱ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟི ཨ་ཏྠི. ཨེ་ཏཱ་ནི པ་དཱ་ནཱིཏི ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་པ་དཱ་ནི. ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནེ་ཝཱཏི ཝི་སུཾ ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནེ་ཝ. ཨི་མི་ནཱ་པི ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་སྶ ཝི་ཡ ས་ཏི་ཡཱ་པི པ་དྷཱ་ན་ཏཾ་ཡེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི.

ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཨེ་ཀོ བྷི་ཀྑུ ག་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ཉྙཾ ཙི་ནྟེ་ནྟོ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཀོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀོ ཏི་ཊྛ་ནྟོ ནི་སཱི་ད་ནྟོ ས་ཡ་ནྟོ ཨ་ཉྙཾ ཙི་ནྟེ་ནྟོ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ནྟོ ས་ཡ་ཏི, ཨེ་ཀོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ་ཝ ས་ཡ་ཏི, ཨེ་ཏྠ་ཀེ་ན པ་ན ན པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཙ་ངྐ་མ་ནེ་ན དཱི་པེ་ནྟི. ཡོ ཧི བྷི་ཀྑུ ཙ་ངྐ་མ་ནཾ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ཙ་ངྐ་མ་ན་ཀོ་ཊི་ཡཾ ཋི་ཏོ པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི ‘‘པཱ་ཙཱི་ན་ཙ་ངྐ་མ་ན་ཀོ་ཊི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ པ་ཙྪི་མ་ཙ་ངྐ་མ་ན་ཀོ་ཊིཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ཨེ་ཏྠེ་ཝ ནི་རུ་དྡྷཱ, པ་ཙྪི་མ་ཙ་ངྐ་མ་ན་ཀོ་ཊི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་པི པཱ་ཙཱི་ན་ཙ་ངྐ་མ་ན་ཀོ་ཊིཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ཨེ་ཏྠེ་ཝ ནི་རུ་དྡཱ, ཙ་ངྐ་མ་ན་མ་ཛ྄ཛྷེ པ་ཝ་ཏྟཱ ཨུ་བྷོ ཀོ་ཊི་ཡོ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ཨེ་ཏྠེ་ཝ ནི་རུ་དྡྷཱ, ཙ་ངྐ་མེ པ་ཝ་ཏྟཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཋཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ཨེ་ཏྠེ་ཝ ནི་རུ་དྡྷཱ, ཋཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟཱ ནི་ས་ཛྫཾ, ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟཱ ས་ཡ་ནཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ཨེ་ཏྠེ་ཝ་ནི་རུ་དྡྷཱ’’ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ བྷ་ཝ་ངྒཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏི, ཨུ་ཊྛ་ཧ་ནྟོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི, ཨ་ཡཾ བྷི་ཀྑུ ག་ཏཱ་དཱི་སུ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མྤི སུ་ཏྟེ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཝི་བྷཱུ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡོ བྷི་ཀྑུ ཡཱ་ཝ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཙ་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཋ་ཏྭཱ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ས་ཡ་མཱ་ནོ ཨེ་ཝཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཡ་ཏི ‘‘ཀཱ་ཡོ ཨ་ཙེ་ཏ་ནོ, མ་ཉྩོ ཨ་ཙེ་ཏ་ནོ, ཀཱ་ཡོ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི ‘‘ཨ་ཧཾ མ་ཉྩེ ས་ཡི་ཏོ’ཏི, མ་ཉྩོ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི ‘‘མ་ཡི ཀཱ་ཡོ ས་ཡི་ཏོ’’ཏི, ཨ་ཙེ་ཏ་ནོ ཀཱ་ཡོ ཨ་ཙེ་ཏ་ནེ མ་ཉྩེ ས་ཡི་ཏོ’’ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ བྷ་ཝ་ངྒཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏི, པ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ པ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨ་ཡཾ སུ་ཏྟེ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི.

ཀཱ་ཡཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་བྦ་ཏྟ་ནེ་ན ཏ་མྨ་ཡ་ཏྟཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ས་མུ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཛ་ཝ་ནཾ, ས་བྦ་མྤི ཝཱ ཚ་དྭཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཾ ཀི་རི་ཡཱ་མ་ཡ་པ་ཝ་ཏྟཾ ནཱ་མ, ཏ་སྨིཾ ས་ཏི ཛཱ་ག་རི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ཛཱ་ག་རི་ཏེ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི ནཱ་མ. ཨ་པི་ཙ ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཾ ཚ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཀ་ཏྭཱ པ་ཉྩ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཛ་གྒ་ནྟོ་པི ཛཱ་ག་རི་ཏེ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡ་ཏ་ན་སཱི་སེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ནྟོ་པི བཱ་ཏྟིཾ་ས་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཾ པ་ཧཱ་ཡ ད་ས་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་ནི་སྶི་ཏཾ ས་པྤཱ་ཡ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ་པི བྷཱ་སི་ཏེ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི ནཱ་མ. ཨ་ཊྛ་ཏིཾ་སཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཙི་ཏྟ་རུ་ཙི་ཡཾ མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ་པི དུ་ཏི་ཡཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ནྣོ་པི ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝེ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཀཱ་རཱི ནཱ་མ. དུ་ཏི་ཡ་ཉྷི ཛྷཱ་ནཾ ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ. རཱུ་པ་དྷ་མྨ་སྶེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སཱ ཨ་བྷི་ཀྐ་མཱ་ད་ཡོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶེ་ཝ ས་མུ་ད་ཡོ ཙ ཝ་ཡོ ཙ ནཱི་ཧ་རི་ཏ་བྦོ’’ཏི. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

ཙ་ཏུ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་པ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༡༠. པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༢.༣༧༧) ཛི་གུ་ཙྪ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ. པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་མེ་ཝ པ་ཊི་ཀཱུ་ལཾ ཡོ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་བྷཱ་ཝོ པ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ་ཀཱ་རོ, ཏ་སྶ མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ནྟ་རེ་ན་པི ཧི བྷཱ་ཝ་ཝཱ་ཙི་ནཾ ས་དྡཾ བྷཱ་ཝ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘པ་ཊ་སྶ སུ་ཀྐ’’ནྟི. ཡ་སྨཱ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༡༨༢-༡༨༣) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ་ཉྩ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝ་ཏྠཱ་དཱི་ཧི པ་སི་བྦ་ཀཱ་ཀཱ་རེ་ན བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ ཨཱ་ཝ་ཊ་ནཾ པུ་ཏོ་ལི༹. ཝི་བྷཱུ་ཏཱ་ཀཱ་རོཏི པ་ཎྞ་ཏྟིཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་སུ་བྷ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཱ་ཀཱ་རོ. ཨི་ཏི-ས་དྡ་སྶ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠ་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀེ་སཱ་དི་པ་རི་གྒ་ཧ་ཎེ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.

པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

དྷཱ་ཏུ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༡༡. དྷཱ་ཏུ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་ཀཱ ཙ་ཏ་སྶོ དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན, ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷཱ་ཏུ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ དྷཱ་ཏུ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ནྟི ཧི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀཾ. གོ་གྷཱ་ཏ་ཀོཏི ཛཱི་ཝི་ཀ་ཏྠཱ་ཡ གུ་ནྣཾ གྷཱ་ཏ་ཀོ. ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀོཏི ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏ་སྶ ས་མཱི་པ་ཝཱ་སཱི. ཋི་ཏ-ས་དྡོ ‘‘ཋི་ཏོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༦༣; ཨ. ནི. ༥.༢༨) ཋཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ, ཋཱ-ས་དྡ་སྶ ཝཱ ག་ཏི་ཝི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཨ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཋ་པེ་ཏྭཱ ག་མ་ནཾ སེ་ས་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ བོ་དྷ་ཀོ, ཨི་དྷ པ་ན ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་བོ་དྷ་ཀོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཱ་ནཾ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་ཋི་ཏ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཋཱ་ནཱ་དི་ནཱ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཋཱ་ནཱ་ད་ཡོ ཧི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཐོ པ་ཝ་ཏྟི་མ་གྒོ་ཏི ‘‘ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཡ་ཐཱ་ཋི་ཏནྟི ཡ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝེ་ཏྠ ‘‘པ་ཎི་དྷཱ་ན’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཡ་ཐཱ་པ་ཎི་ཧི་ཏ’’ནྟི. ཋི་ཏནྟི ཝཱ ཀཱ་ཡ་སྶ ཋཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མཱ་ཡོ་ག་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. པ་ཎི་ཧི་ཏནྟི ཏ་ད་ཉྙ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མཱ་ཡོ་ག་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. ཋི་ཏནྟི ཝཱ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ས་ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ. པ་ཎི་ཧི་ཏནྟི པ་ཙྩ་ཡ་ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་ཀཱ་ར་ཏོ ནི་ཧི་ཏཾ པ་ཎི་ཧི་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏཱིཏི པ་ཏི པ་ཏི ཨ་ཝེ་ཀྑ་ཏི, ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཝི་ནི་བྦྷུ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ པ་སྶ་ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ བྷཱ་ཝ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ གོ་གྷཱ་ཏ་ཀ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པོ་སེ་ནྟ་སྶཱཏི མཾ་སཱུ་པ་ཙ་ཡ་པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ནཱ་ཡ ཀུ་ཎྜ་ཀ་བྷ་ཏྟ་ཀ་པྤཱ་ས་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ཧི སཾ་ཝ་ཌྜྷེ་ནྟ་སྶ. ཝ་དྷི་ཏཾ མ་ཏནྟི ཧིཾ་སི་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ མ་ཏཾ. མ་ཏནྟི ཙ མ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏཱ་ཝ་དེ་ཝཱ’’ཏི. གཱ་ཝཱི་ཏི ས་ཉྙཱ ན ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡ་ཏི ཡཱ་ནི ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ས་ནྣི་ཝི་ཊྛཱ་ནི ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ གཱ་ཝཱི་ས་མ་ཉྙཱ མ་ཏ་མ་ཏྟཱ་ཡ་པི གཱ་ཝི་ཡཱ, ཏེ་སཾ ཏཾ་ས་ནྣི་ཝེ་ས་སྶ ཨ་ཝི་ན་ཊྛ་ཏྟཱ. ཝི་ལཱི་ཡ་ནྟི བྷི་ཛྫ་ནྟི ཝི་བྷུ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི བཱི་ལཱ བྷཱ་གཱ ཝ-ཀཱ་ར་སྶ བ-ཀཱ་རཾ, ཨི-ཀཱ་ར་སྶ ཨཱི-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. བཱི་ལ་སོཏི བཱི་ལཾ བཱི་ལཾ ཀ་ཏྭཱ. ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱཏི ཨ་ཊྛི་ས་ངྒྷཱ་ཊ་ཏོ མཾ་སཾ ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏྭཱ, ཏ་ཏོ ཝཱ ཝི་ཝེ་ཙི་ཏ་མཾ་སཾ བྷཱ་ག་སོ ཀ་ཏྭཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘མཾ་ས་ས་ཉྙཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི. པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶཔི ཨ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶ. གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གནྟི ས་ནྟ་ཏི་ས་མཱུ་ཧ་ཀི་ཙྩ་གྷ་ནཱ་ནཾ ཝི་ནི་བྦྷུ་ཛ་ནཾ ཝི་ཝེ་ཙ་ནཾ. དྷཱ་ཏུ་སོ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏོཏི གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་ཀ་ར་ཎེ་ན དྷཱ་ཏུཾ དྷཱ་ཏུཾ པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དི་དྷཱ་ཏུཾ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟ་སྶ. ས་ཏྟ་ས་ཉྙཱཏི ཨ་ཏྟཱ་ནུ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ས་ཉྙཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ས་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ཡ་པི ཏ་དཱ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནཾ ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་སྶ ས་མྤཱ་ད་ན་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨོ་པ་མྨ་ཏྠེ་ན ཨུ་པ་མེ་ཡྻ་ཏྠོ ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ སཾ་ས་ནྡ་ཏི ས་མེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘དྷཱ་ཏུ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ས་ནྟི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི. ད་ཀྑོཏི ཚེ་ཀོ ཏཾ་ཏཾ་ས་མ་ཉྙཱ་ཡ ཀུ་ས་ལོ, ཡ་ཐཱ་ཛཱ་ཏེ སཱུ་ན་སྨིཾ ན་ངྒུ་ཊྛ་ཁུ་ར་ཝི་སཱ་ཎཱ་དི་ཝ་ནྟེ ཨ་ཊྛི་མཾ་སཱ་དི་ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ས་མུ་དཱ་ཡེ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟེ གཱ་ཝཱི་ས་མ་ཉྙཱ, ན ཝི་བྷ་ཏྟེ, ཝི་བྷ་ཏྟེ པ་ན ཨ་ཊྚིཾ་མཾ་སཱ་དི་ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ས་མ་ཉྙཱ་ཏི ཛཱ་ན་ན་ཀོ. ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་པ་ཐོ ཝི་ཡ ཙ་ཏུ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོཏི གཱ་ཝི་ཡཱ ཋི་ཏ་ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་པ་ཐོ ཝི་ཡ ཀཱ་ཡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་མ་གྒ་བྷཱུ་ཏོ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐོ. ཡ་སྨཱ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༣༠༦) ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཉྩ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༡.༣༠༦) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

དྷཱ་ཏུ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ན་ཝ་སི་ཝ་ཐི་ཀ་པ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༡༢. སི་ཝ་ཐི་ཀཱ་ཡ ཨ་པ་ཝི་དྡྷ་ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དི་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨོ་དྷི་སོ པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་ཐཱ་ནཾ ཏ་ད་བྷི་དྷེ་ཡྻཱ་ན་ཉྩ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཱ་དི་ཨ་སུ་བྷ་བྷཱ་གཱ་ནཾ སི་ཝ་ཐི་ཀ་པ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་རེ་ཧི ག་ཧི་ཏ་ས་མ་ཉྙཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སི་ཝ་ཐི་ཀ་པ་བྦེ་ཧི ཝི་བྷ་ཛི་ཏུ’’ནྟི. ཨུ་དྡྷཾ ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཱཏི ཛཱི་ཝི་ཏ་ཀྑ་ཡ་ཏོ ཨུ་པ་རི མ་ར་ཎ་ཏོ པ་རཾ. ས་མུ་གྒ་ཏེ་ནཱཏི ཨུ་ཊྛི་ཏེ་ན. ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཏྟཱཏི ཨུ་དྡྷཾ ཨུ་དྡྷཾ དྷུ་མཱ་ཏ་ཏྟཱ སཱུ་ན་ཏྟཱ. སེ་ཏ་ར་ཏྟེ་ཧི ཝི་པ་རི་བྷི་ནྣཾ ཝི་མི་སྶི་ཏཾ ནཱི་ལཾ ཝི་ནཱི་ལཾ, པུ་རི་མ་ཝ་ཎྞ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་བྷཱུ་ཏཾ ཝཱ ནཱི་ལཾ་ཝི་ནཱི་ལཾ, ཝི་ནཱི་ལ་མེ་ཝ ཝི་ནཱི་ལ་ཀནྟི ཀ-ཀཱ་རེ་ན པ་ད་ཝ་ཌྜྷ་ན་མཱ་ཧ ཨ་ན་ཏྠ་ནྟ་ར་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘པཱི་ཏ་ཀཾ ལོ་ཧི་ཏ་ཀ’’ནྟི (དྷ. ས. ༦༡༦). པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱཏི ཛི་གུ་ཙྪ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ. ཀུ་ཙྪི་ཏཾ ཝི་ནཱི་ལཾ ཝི་ནཱི་ལ་ཀནྟི ཀུ་ཙྪ་ན་ཏྠོ ཝཱ ཨ་ཡཾ ཀ-ཀཱ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ ‘‘པཱ་པ་ཀོ ཀི་ཏྟི་ས་དྡོ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༡༦; ཨ. ནི. ༥.༢༡༣; མ་ཧཱ་ཝ. ༢༨༥). པ་རི་བྷི་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ་ཧི ཀཱ་ཀ་ཀ་ངྐཱ་དཱི་ཧི. ཝི་སྶ་ནྡ་མཱ་ནཾ པུ་བྦནྟི ཝི་སྶ་ཝ་ནྟཾ པུ་བྦཾ, ཏ་ཧཾ ཏ་ཧཾ པ་གྒྷ་ར་ནྟ་པུ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝནྟི ཝི་སྶ་ནྡ་མཱ་ན་པུ་བྦ་བྷཱ་ཝཾ.

སོ བྷི་ཀྑཱུཏི ཡོ ‘‘པ་སྶེ་ཡྻ ས་རཱི་རཾ སི་ཝ་ཐི་ཀཱ་ཡ ཚ་ཌྜི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟོ, སོ བྷི་ཀྑུ. ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏི ས་དི་ས་ཏཾ. ཨ་ཡ་མྤི ཁོཏི་ཨཱ་དི ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཨཱ་ཡཱུཏི རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ, ཨ་རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ག་ཏི་ཀ་མེ་ཝ. ཨུ་སྨཱཏི ཀ་མྨ་ཛ་ཏེ་ཛོ. ཨེ་ཝཾ་པཱུ་ཏི་ཀ་ས་བྷཱ་ཝོཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པཱུ་ཏི་ཀ་ས་བྷཱ་ཝོ, ན ཨཱ་ཡུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཝི་ག་མེ ཝི་ཡ མ་ཏྟ་སོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་དི་སོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ་བྷཱ་ཝཱིཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ་ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏཱ་དི་བྷེ་དོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.

ལུ་ཉྩི་ཏྭཱ ལུ་ཉྩི་ཏྭཱཏི ཨུ་པྤཱ་ཊེ་ཏྭཱ ཨུ་པྤཱ་ཊེ་ཏྭཱ. སེ་སཱ་ཝ་སེ་ས་མཾ་ས་ལོ་ཧི་ཏ་ཡུ་ཏྟནྟི ས་བྦ་སོ ཨ་ཁཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཧཾ ཏ་ཧཾ སེ་སེ་ན ཨ་པྤཱ་ཝ་སེ་སེ་ན མཾ་ས་ལོ་ཧི་ཏེ་ན ཡུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙེ་ན ཧ་ཏྠ་ཊྛི་ཀནྟི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཧ་ཏྠ་ཊྛི་ཀཱ་ནཾ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞ་ཏཱ ཛོ་ཏི་ཏཱ་ཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཏེ་སཾ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞ་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཙ་ཏུ་ས་ཊྛི་བྷེ་ད་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་རོ་ཝ་སྶི་ཀཱ་ནཱིཏི ཏི་རོ་ཝ་སྶཾ ག་ཏཱ་ནི. ཏཱ་ནི པ་ན སཾ་ཝ་ཙྪ་རཾ ཝཱི་ཏི་ཝ་ཏྟཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ནཱི’’ཏི. པུ་རཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ གྷ་ན་བྷཱ་ཝ་ཝི་ག་མེ་ན ཝི་ཙུ་ཎྞ་ཏཱ ཨི་དྷ པཱུ་ཏི་བྷཱ་ཝོ་ཏི སོ ཡ་ཐཱ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཁ་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན དུ་ཏི་ཡ་སི་ཝ་ཐི་ཀ་པ་བྦཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་ཏྠཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཁ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི.

ན་ཝ་སི་ཝ་ཐི་ཀ་པ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཨི་མཱ་ནེ་ཝ དྭེཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་པྤ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ནི་ཡ་མེ་ཏི ཨ་ཉྙ་པ་བྦེ་སུ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཏོ ཧི ཨེ་ཝ-ཀཱ་རོ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ནི་ཡ་མེ་ཏི, ཏེ་ན པ་བྦ་དྭ་ཡ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་པི ཨ་པྤ་ཊི་སི་དྡྷཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཏོ. ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནི སི་ཝ་ཐི་ཀ་པ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སི་ཝ་ཐི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་བྦཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ན་པྤ་ནཱ་ཝ་ཧ་ཏཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ‘‘སེ་སཱ་ནི དྭཱ་ད་སཱ་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝཱ་ཏི.

ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༡༣. སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ནནྟི ཨེ་ཏྠ སུ་ཁ་ཡ་ཏཱི་ཏི སུ་ཁཱ, ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ཀཱ་ཡ་ཉྩ ལ་དྡྷ་སྶཱ་དེ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཊྛུ ཝཱ ཁཱ་ད་ཏི, ཁ་ན་ཏི ཝཱ ཀཱ་ཡི་ཀཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཉྩ ཨཱ་བཱ་དྷ་ནྟི སུ་ཁཱ. སུ་ཀ་རཾ ཨོ་ཀཱ་ས་དཱ་ནཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི སུ་ཁཱཏི ཨ་པ་རེ. ཝེ་ད་ཡ་ཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ར་སཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝེ་ད་ནཱ. ཝེ་ད་ཡ་མཱ་ནོཏི ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་མཱ་ནོ. ཀཱ་མནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ས་མྤ་ཛཱ་ན་སྶ ཝེ་དི་ཡ་ནཾ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཝེ་དི་ཡ་ནཾ.

‘‘ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ནཾ ཝེ་ད་ཡ་མཱ་ནོ སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ནཾ ཝེ་ད་ཡཱ་མཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཝ་ཏྠུ་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱཏི རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ. རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཉྷི ཝེ་ད་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ‘‘ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཨ་སྶཱཏི བྷ་ཝེ་ཡྻ. དྷ་མྨ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཉྙ་སྶ ཀ་ཏྟུ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་སྶེ་ཝ ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ཝ ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ནི་ཏྠུ་ན་ནྟོཏི. བ་ལ་ཝ་ཏོ ཝེ་ད་ནཱ་ཝེ་ག་སྶ ནི་རོ་དྷ་ནེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ དི་སྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཝ་ས་ར་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་ཏྠུ་ན་ནྟོ. ཝཱི་རི་ཡ་ས་མ་ཏཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱཏི ཨ་དྷི་ཝཱ་ས་ན་ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་མ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཧཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མཱ་དྷི་ནཱ ས་མ་ར་ས་ཏཱ་པཱ་ད་ནེ་ན ཝཱི་རི་ཡ་ས་མ་ཏཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ. ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧཱིཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི ས་ཧ. ལོ་ཀི་ཡཱ་ན་མྤི ཝཱ ས་ཏི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ལེ ཏ་ཏྠ ས་མ་ཏྠ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧཱི’’ཏི. ས་མ་སཱི་སཱིཏི ཝཱ་ར་ས་མ་སཱི་སཱི ཧུ་ཏྭཱ, པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝཱ་ར་སྶ ཨ་ན་ནྟ་ར་ཝཱ་རེ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཡ་ཐཱ ཙ སུ་ཁཾ, ཨེ་ཝཾ དུ་ཀྑནྟི ཡ་ཐཱ ‘‘སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ཝེ་དི་ཡ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ དུ་ཀྑ་མྤི. ཏ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ཡ་ཏཱི་ཏི དུ་ཀྑཱ, ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ཀཱ་ཡ་ཉྩ པཱི་ལེ༹་ཏི ཝི་བཱ་དྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཊྛུཾ ཝཱ ཁཱ་ད་ཏི, ཁ་ན་ཏི ཝཱ ཀཱ་ཡི་ཀཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཉྩ སཱ་ཏ་ནྟི དུ་ཀྑཱ. དུ་ཀྐ་རཾ ཨོ་ཀཱ་ས་དཱ་ནཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི དུ་ཀྑཱཏི ཨ་པ་རེ. ཨ་རཱུ་པ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནནྟི ཨ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧཾ, ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་མུ་ཁེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ནྟི ཨ་ཏྠོ. རཱུ་པ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ་ན པ་ན ས་མ་ཐཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ་པི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ པ་ན ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ. ‘‘རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧོ ཨ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧོ་ཏི་པི ཨེ་ཏ་དེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ཀ་ཐེ་སཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ནཱ’’ཏི པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡནྟི ཙ་ཏུ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་སྶ ས་ངྑེ་པ་ཝི་ཏྠཱ་ར་དྭ་ཡ་མཱ་ཧ. ས་ངྑེ་པ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན མ་ཧཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ, ཝི་ཏྠཱ་ར་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་ད- (མ. ནི. ༢.༡༡༥-༡༡༧) དྷཱ་ཏུ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ༡༧༤-༡༧༥).

ཡེ་བྷུ་ཡྻགྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏ་ད་ཉྙ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན་པི ཨ་རཱུ་པ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཏྠི་ཏཱ དཱི་པི་ཏཱ་ཏི ཏཾ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏི་ཝི་དྷོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སོཏི ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་སོ, ཨཱ་ར་མྦྷོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ར་མྦྷེ ཨེ་ཝ ཧི ཨ་ཡཾ ཝི་བྷཱ་གོ, ས་མྨ་ས་ནཾ པ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ་ཝ དྷ་མྨེ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་ཏི. པ་རི་གྒ་ཧི་ཏེ རཱུ་པ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེཏི ཨི་དཾ རཱུ་པ་མུ་ཁེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་རཱུ་པ་མུ་ཁེ་ན པ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཡེ་བྷཱུ་ཡྻེ་ན ས་མ་ཐ་ཡཱ་ནི་ཀ་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦོ, སོ ཙ པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ན་ངྒཱ་ནི པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ སེ་ས་དྷ་མྨེ པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི. པ་ཋ་མཱ་བྷི་ནི་པཱ་ཏོཏི ས་བྦེ ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ ཙི་ཏྟཱ་ཡ་ཏྟཱ ཙི་ཏྟ་ཀི་རི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཕ་སྶོ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཋ་མཱ་བྷི་ནི་པཱ་ཏོ ཝུ་ཏྟོ, ཨུ་པྤ་ནྣ་ཕ་སྶོ པུ་གྒ་ལོ, ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་རཱ་སི ཝཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན ཕུ་ཊྛོ ཕ་སྶ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཏཾ་ས་མ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ ཝེ་དེ་ཏི, ཕ་སྶོ པ་ན ཨོ་བྷཱ་ས་སྶ ཝི་ཡ པ་དཱི་པོ ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི པུ་རི་མ་ཀཱ་ལོ ཝི་ཡ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཡཱ ཏ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་ནི་རོ་པ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཕུ་ས་ནྟོཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཕུ་ས་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ཏཱ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཨ་ན་ལླཱི་ཡ་མཱ་ནོ་པི རཱུ་པཾ ཝི་ཡ ཙ་ཀྑུ, ས་དྡོ ཝི་ཡ ཙ སོ་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཉྩ ཕུ་ས་ནྟོ ཝི་ཡ ས་ངྒྷ་ཊྚེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་ཐཱ་ཧེ་ས ‘‘ས་ངྒྷ་ཊྚ་ན་ར་སོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.

ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟཱིཏི ཨི་སྶ་ར་ཝ་ཏཱ་ཡ ཝི་ས་ཝི་ཏཱ་ཡ སཱ་མི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ར་སཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟཱི. ཕ་སྶཱ་དཱི་ན་ཉྷི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི ཕུ་ས་ནཱ་དི་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཝེ་ད་ནཱ་ཡ པ་ན ཨི་ཊྛཱ་ཀཱ་ར་ས་མྦྷོ་གཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ནི་པྤ་དེ་ས་ཏོ པ་ཝ་ཏྟི. ཕུ་ས་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཧི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨེ་ཀ་དེ་སཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཾ, ཝེ་ད་ཡི་ཏཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧ་ཎཾ ཡ་ཐཱ་ཀཱ་མཾ ས་བྦཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཾ ཨེ་ཝ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནེ་ཝ ཏཱ་ནི ག་ཧ་ཎཱ་ནཱི་ཏི ན ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཝི་ཡ ཕ་སྶཱ་དཱི་ན་མྤི ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎེ་ན སཱ་མི་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཾ ཙོ་དེ་ཏ་བྦཾ. ཝི་ཛཱ་ན་ནྟནྟི པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ ཛཱ་ན་ནྟཾ. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཉྷི མི་ནི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྠུཾ ནཱ་ལི༹་ཡཱ མི་ན་ནྟོ པུ་རི་སོ ཝི་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ས་ཉྙཱ ཝི་ཡ ས་ཉྫཱ་ན་ན་མ་ཏྟཾ ཧུ་ཏྭཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ནེ་ན ཀ་དཱ་ཙི ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པི ཧོ་ཏི. ཨི་མེ་སཾ པ་ན ཕ་སྶཱ་དཱི་ནཾ ཏ་སྶ ཏ་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝོ པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་ས་སི་དྡྷ་སྶ པུ་བྦཱ་བྷོ་ག་སྶ ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶ ཏ་སྶེ་ཝ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝེ་པི ‘‘ས་བྦཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༤.༤༦; པ་ཊི. མ. ༡.༣) ‘‘ས་བྦ་ཉྩ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་བྷི་ཛཱ་ན’’ནྟི (སཾ. ནི. ༤.༢༦) ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་བྦེ ས་མྨ་ས་ནུ་པ་གཱ དྷ་མྨཱ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠ ཡ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཕ་སྶ་པ་ཉྩ་མ་ཀེ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ. ཕ་སྶ་པ་ཉྩ་མ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྷི ཏ་སྶ ས་བྦ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཙ ཕ་སྶ་ཙེ་ཏ་ནཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧོ ཙེ་ཏ་ནཱ་པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཏེ་སཾ. ཏ་ཐཱ ཧི སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༡༢) ‘‘ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ ཙེ་ཏ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ ཝི་བྷ་ཏྟཱ, ཨི་ཏ་རེ པ་ན ཁ་ནྡྷཱ ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ.

ཝ་ཏྠུཾ ནི་སྶི་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྠུ-ས་དྡོ ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡ་ཝི་ས་ཡོ་ཏི ཀ་ཐ་མི་དཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཀ་ཏྠ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ? སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལེ. སོཏི ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡོ. པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ ན་ཏྠཱིཏི ཨི་དཾ ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཧི ཁ་ནྡྷ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་མྤི ནཱ་མཾ ཨ་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཧེ་ཏུ་ཀཱཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷུ་པཱ་དཱ་ནཱ་དི་ཧེ་ཏུ་ཀཱ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ…པེ… ཝི་ཙ་ར་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ བ་ལ་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཏ་སྶ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པ་ནཾ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་ན་ཉྩ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཨི་དྷཱཏི ཨི་མི་སྶཾ དུ་ཏི་ཡ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ, ཏ་སྶཱ པ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐེ་སི. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ ཙ ཏཱི་སུ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སེ་སུ ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ སུ་ཀ་རོ ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཝི་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཕ་སྶ་ཝ་སེ་ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ན པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ ཏཱ་དི་སེ པུ་གྒ་ལེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཡེ་སཾ ཨཱ་དི་ཏོ ཝེ་ད་ནཱ་ཝ ཝི་བྷཱུ་ཏ་ཏ་རཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཕ་སྶོ པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏི, ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི, ཏཾ ཨ་ཝི་རོ་དྷི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་པཱ་ཀ་ཊ་ཏཱ་ཡཱཏི ཙ ཨི་དཾ སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏཱ་ས་ཉྷི པ་ཝ་ཏྟི ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ, ན ཨི་ཏ་རཱ་ཡ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་མུ་ཁེ་ན ཝཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨི་ཏ་རཱ་ཡ་པི པ་ཝ་ཏྟི ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ པཱ་ཀ་ཊཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ན’’ནྟི ཨ་ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་དཱ སུ་ཁཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ. ནེ་ཝ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ དུ་ཀྑཾ ཝེ་ད་ནཾ ཝེ་དེ་ཏཱིཏི ཏ་སྨིཾ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་མ་ངྒི་ས་མ་ཡེ ནེ་ཝ དུ་ཀྑཾ ཝེ་ད་ནཾ ཝེ་དེ་ཏི ནི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ, ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཙ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏཱ་ནཾ, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ པ་ན ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. ས་ཀི་ཙྩ་ཀྑ་ཎ་མ་ཏྟཱ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་ནི་ཙྩཱ. ས་མེ་ཙྩ་ས་མྦྷུ་ཡྻ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཀ་ཏ་ཏྟཱ ས་ངྑ་ཏཱ. ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ. ཁ་ཡ་ཝ་ཡ་པ་ལུ་ཛྫ་ན་ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་པ་ཀ་ཏི་ཏཱ་ཡ ཁ་ཡ་དྷ་མྨཱ…པེ… ནི་རོ་དྷ་དྷ་མྨཱཏི ད་ཊྛ་བྦཱ.

ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨཱ་མ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨཱ་མི་སཾ ནཱ་མ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་ཧ ཨཱ་མི་སེ་ཧཱི་ཏི ཨཱ་མི་སཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་མི་ས་ནི་སྶི་ཏཱ’’ཏི. ཨི་ཏོ པ་རནྟི ‘‘ཨ་ཏྠི ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་པཱ་ལི༹ཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝཱ’’ཏི.

ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༡༤. ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན (དཱི. ནི. ཊཱི. ༢.༣༨༡) པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་ན ས་ཧ རཱ་གེ་ནཱ་ཏི ས་རཱ་གཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏ’’ནྟི. ཝཱི་ཏ་རཱ་གནྟི. ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མཾ ས་རཱ་ག་པ་ད་པ་ཊི་ཡོ་གི་ནཱ ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ས་མྨ་ས་ན་ཙཱ་ར་སྶ པ་ན ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་སྶེ་ཝ ག་ཧ་ཎ་ནྟི ‘‘ལོ་ཀི་ཡ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. སེ་སཱ་ནི དྭེ དོ་ས་མཱུ་ལཱ་ནི, དྭེ མོ་ཧ་མཱུ་ལཱ་ནཱི་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཱ་ནི. ཏེ་ས་ཉྷི རཱ་གེ་ན ས་མྤ་ཡོ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན་ཏྠེ་ཝ ས་རཱ་ག་ཏཱ, ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་ན སི་ཡཱ ཏཾ་ས་ཧི་ཏ་ཏཱ་ལེ་སོ་ཏི ན་ཏྠེ་ཝ ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་ཏཱ་པཱི་ཏི དུ་ཀ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཏཱ ཨེ་ཝེ་ཏྠ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནེ་ཝ པུ་རི་མ་པ་དཾ, ན པ་ཙྪི་མ་པ་དཾ བྷ་ཛ་ནྟཱི’’ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ པ་དེ་སི་ཀཾ པ་ཛཱ་ན་ནཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི དུ་ཀ་ནྟ་ར་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ. ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་སུ ས་ཧ མོ་ཧེ་ནེ་ཝ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ས་མོ་ཧནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཉྩེ་ཝ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཉྩཱ’’ཏི. ཡ་སྨཱ ཙེ་ཏྠ ས་ཧེ་ཝ མོ་ཧེ་ནཱ་ཏི ས་མོ་ཧ་ནྟི པུ་རི་མ་པ་དཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་མྤི ལ་བྦྷ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཐཱ པ་ན ཨ་ཏི་མཱུ་ལ༹ྷ་ཏཱ་ཡ པཱ་ཊི་པུ་གྒ་ལི་ཀ་ན་ཡེ་ན ས་ཝི་སེ་སཾ མོ་ཧ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ མོ་མཱུ་ཧ་ཙི་ཏྟ་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏ་དྭ་ཡཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ ‘‘ས་མོ་ཧ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཏ་ཐཱ སེ་སཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ‘‘ཝ་ཊྚ་ནྟི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཐི་ན་མི་དྡྷེ་ན ཨ་ནུ་པ་ཏི་ཏཾ ཨ་ནུ་ག་ཏ་ནྟི ཐི་ན་མི་དྡྷཱ་ནུ་པ་ཏི་ཏཾ པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ ས་ས་ངྑཱ་རི་ཀཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ ས་ངྐུ་ཊི་ཏ་ཙི་ཏྟཾ. ས་ངྐུ་ཊི་ཏ་ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་ངྐོ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཐཱ་མ་ཛཱ་ཏེ་ན ཨུ་དྡྷ་ཙྩེ་ན ས་ཧ་ག་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟཾ སཾ་ས་ཊྛ་ནྟི ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་བྦ་མྤི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི. པ་ས་ཊ་ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཝི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ.

ཀི་ལེ་ས་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཝི་པུ་ལ་ཕ་ལ་ཏཱ་ཡ དཱི་གྷ་ས་ནྟཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཙ མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏཾ, མ་ཧ་ནྟེ་ཧི ཝཱ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཙྪ་ནྡཱ་དཱི་ཧི ག་ཏཾ པ་ཊི་པ་ནྣ་ནྟི མ་ཧ་གྒ་ཏཾ. ཏཾ པ་ན རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷཱུ་མི་ཀཾ ཏ་ཏོ མ་ཧ་ནྟ་སྶ ལོ་ཀེ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར’’ནྟི. ཏ་སྶ ཙེ་ཏྠ པ་ཊི་ཡོ་གཱི པ་རི་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་མ་ཧ་གྒ་ཏ་ནྟི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར’’ནྟི. ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠེ་ཧི ས་ཧ ཨུ་ཏྟ་རེ་ཧཱི་ཏི ས་ཨུ་ཏྟ་རཾ, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑེ་ན ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཨུ་ཏྟ་ར་ནྟི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི. པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ས་མ་ཏྠེ་ན ས་མཱ་དྷི་ནཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨཱ་ཧི་ཏཾ ས་མཱ་ཧི་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་སྶཱཏི ཡ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ས་མཱ་དྷི་ནཱ ན ས་མཱ་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མཱ་དྷི་ར་ཧི་ཏ’’ནྟི. ཏ་ད་ངྒ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་མུ་ཏྟཾ, ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལཾ. ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་མུ་ཏྟཾ, མ་ཧ་གྒ་ཏ་ནྟི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཧི ཝི་མུ་ཏྟ’’ནྟི. ཡ་ཏྠ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟི ན་ཏྠི, ཏཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟི་ར་ཧི་ཏ་ནྟི ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཙི་ཏྟེ་པི སི་ཡཱ ཨཱ་ས་ངྐཱ་ཏི ཏ་ནྣི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ‘‘ས་མུ་ཙྪེ་ད…པེ… ཨོ་ཀཱ་སོ་ཝ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨོ་ཀཱ་སཱ་བྷཱ་ཝོ ཙ ས་མྨ་ས་ན་ཙཱ་ར་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི.

ཙི་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པ་བྦ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༡༥. པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་དི་དྷ་མྨ་ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་དྷཱ དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ནི་དྡི་ཊྛཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ པཱ་ལི༹་ཏོ ཨེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཏ་མ་ཏྠཾ ཨུ་ལླི་ངྒེ་ནྟོ ‘‘པ་ཉྩ་ཝི་དྷེ་ན དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཾ ཀ་ཐེ་ཏུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ནི་དྡི་ཊྛ་ནྟི? ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ. ཡེ་ས་ཉྷི ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ པ་ཋ་མཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནི ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ནི, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ནེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཋ་མཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་སུ དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་པི ས་མ་ཐ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ དེ་སི་ཏཱ, ཏ་ཏོ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻེ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ་སུ, བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦེ་སུ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ་སུ པ་རི་ཉྙེ་ཡཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གེ་སུ ས་ཙྩེ་སུ ཙ ཨུ་ཏྟ་རཱ དེ་ས་ནཱ དེ་སི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཙེ་ཏྠ ས་མ་ཐ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པི ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨི་ཙྪི་ཏཱ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་དྷཱ་ནཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བ་ཧུ་ལཱ ཙ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་དེ་ས་ནཱ་ཏི ཏ་སྶཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝི་བྷཱ་གེ་ན དེ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ཝ་སེ་ན མི་སྶ་ཀ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཀ་ཐ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་གྒ་ཧ་མྤཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན ས་ཀ་ལ་པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་གྒ་ཧཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ. ‘‘ཀ་ཎྷ་སུ་ཀྐཱ་ནཾ ཡུ་ག་ནྡྷ་ཏཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི པ་ཛཱ་ན་ན་ཀཱ་ལེ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ‘‘ཨ་བྷི་ཎྷ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱཏི ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན. སོ པ་ན ‘‘ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཱ་ཀཱ་རོ་ཝ, ཨ་ཏྠ་ཏོ ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི. ཙ-ས་དྡོ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྠ་ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ.

ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཡ་ཐཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པ་དེ. སུ་བྷ་མྤཱིཏི ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ་པི. སོ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ག་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་རེ་ན ‘‘སུ་བྷ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་སྶ ཨ་ཉྙ་སྶ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ ནི་མི་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི ཙ. ཨི་ཊྛཾ, ཨི་ཊྛཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝཱ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་དི སུ་བྷཱ་ར་མྨ་ཎཾ. ཨཱ་ཀ་ངྑི་ཏ་སྶ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་སྶ ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏོ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. ཏནྟི ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ ཙ དུ་ཝི་དྷེ་པི སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟེ. ཨཱ་ཧཱ་རོཏི པ་ཙྩ་ཡོ.

ཨ་སུ་བྷ་མྤཱིཏི ཨ་སུ་བྷ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མྤི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན. ཏཾ པ་ན ད་ས་སུ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་སུ་བྷེ་སུ, ཀེ་སཱ་དཱི་སུ ཙ པ་ཝ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀེ་སཱ་དཱི་སུ ཧི ས་ཉྙཱ ཨ་སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ་ཏི གི་རི་མཱ་ན་ནྡ་སུ་ཏྟེ (ཨ. ནི. ༡༠.༦༠) ཝུ་ཏྟཱ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་སྶ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ ཙ ག་ཧ་ཎཾ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་སུ པ་ན ཨ་སུ་བྷེ ‘‘སུ་བྷ’’ནྟི, ‘‘ཨ་སུ་བྷ’’ནྟི ཙ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཏ་ད་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཏྟཱ ཝཱ ཨི་ཏ་རེ་པཱི་ཏི.

ཨེ་ཀཱ་ད་ས་སུ (ཨ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༡༦) ཨ་སུ་བྷེ་སུ པ་ཊི་ཀཱུ་ལཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཨུ་གྒ་ཎྷ་ནཾ, ཡ་ཐཱ ཝཱ ཏ་ཏྠ ཨུ་གྒ་ཧ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི ཨ་སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨུ་གྒ་ཧོ. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་ཝ་ཧཱ་ཡ ཨ་སུ་བྷ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནཾ ཨ་སུ་བྷ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གོ. བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙུ་ནོ ཐི་ན་མི་དྡྷཱ་བྷི་བྷ་ཝཱ་བྷཱ་ཝཱ ཨོ་ཏཱ་རཾ ཨ་ལ་བྷ་མཱ་ནོ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. བྷོ་ཛ་ན་ནི་སྶི་ཏཾ པ་ན ཨཱ་ཧཱ་རེ པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ས་ཉྙཾ, ཏ་བྦི་པ་རི་ཎཱ་མ་སྶ, ཏ་དཱ་དྷཱ་ར་སྶ, ཏ་སྶ ཙ ཨུ་ད་རི་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་སུ་བྷ་ཏཱ་ད་སྶ་ནཾ, ཀཱ་ཡ་སྶ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཉྩ ཡོ ས་མྨ་དེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏི, སོ ཝི་སེ་ས་ཏོ བྷོ་ཛ་ནེ མ་ཏྟ་ཉྙཱུ ནཱ་མ, ཏ་སྶ ཙ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏེ་ཝ. ཨ་སུ་བྷ་ཀ་མྨི་ཀ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ ད་ནྟ་ཊྛི་ད་སྶཱ་ཝཱི. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན (དྷ. ས. ༡༡༥༩, ༡༥༠༣) ས་བྦོ་པི ལོ་བྷོ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ནཱ’’ཏི.

པ་ཊི་གྷ་མྤི པུ་རི་མུ་པྤ་ནྣཾ པ་ཊི་གྷ་ནི་མི་ཏྟཾ པ་ར་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་པ་ཊི་གྷ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ. མེ་ཛྫ་ཏི ཧི་ཏ་ཕ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན སི་ནི་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི མི་ཏྟོ, ཏ་སྨིཾ མི་ཏྟེ བྷ་ཝཱ, མི་ཏྟ་སྶ ཝཱ ཨེ་སཱ་ཏི མེ་ཏྟཱ, ཏ་སྶཱ མེ་ཏྟཱ་ཡ.

མེ་ཏྟཱ་ཡ་ན་སྶ ས་ཏྟེ་སུ ཧི་ཏ་ཕ་ར་ཎ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ མེ་ཏྟཱ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཨུ་གྒ་ཧོ. ཨོ་དྷི་ས་ཀ་ཨ་ནོ་དྷི་ས་ཀ་དི་སཱ་ཕ་ར་ཎཱ་ནནྟི ཨ་ཏྟ་ཨ་ཏི་པི་ཡ་ས་ཧཱ་ཡ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཝེ་རཱི་ཝ་སེ་ན ཨོ་དྷི་ས་ཀ་ཏཱ, སཱི་མཱ་ས་མྦྷེ་དེ ཀ་ཏེ ཨ་ནོ་དྷི་ས་ཀ་ཏཱ, ཨེ་ཀཱ་དི་དི་སཱ་ཕ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན དི་སཱ་ཕ་ར་ཎ་ཏཱ མེ་ཏྟཱ་ཡ ཨུ་གྒ་ཧ་ཎེ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝི་ཧཱ་ར་ར་ཙྪཱ་གཱ་མཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨོ་དྷི་ས་ཀ་དི་སཱ་ཕ་ར་ཎཾ, ཝི་ཧཱ་རཱ་དི་ཨུ་དྡེ་ས་ར་ཧི་ཏཾ པུ་ར་ཏྠི་མཱ་དི་དི་སཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནོ་དྷི་ས་ཀ་དི་སཱ་ཕ་ར་ཎ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝཱ དྭི་དྷཱ ཨུ་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨོ་དྷི་ས་ཀ་ཨ་ནོ་དྷི་ས་ཀ་དི་སཱ་ཕ་ར་ཎཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་གྒ་ཧོ ཙ ཡཱ་ཝ ཨུ་པ་ཙཱ་རཱ ད་ཊྛ་བྦོ, ཨུ་གྒ་ཧི་ཏཱ་ཡ ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ. ཏ་ཏྠ ‘‘ས་བྦེ ས་ཏྟཱ, པཱ་ཎཱ, བྷཱུ་ཏཱ, པུ་གྒ་ལཱ, ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ, ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ‘‘ཨ་ཝེ་རཱ ཧོ་ནྟུ, ཨ་བྱཱ་པ་ཛྫཱ, ཨ་ནཱི་གྷཱ, སུ་ཁཱི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟཱུ’’ཏི ཙ་ཏུ་དྷཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷཱ ཨ་ནོ་དྷི་ས་ཀ་ཕ་ར་ཎཱ མེ་ཏྟཱ, ‘‘ས་བྦཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ, པུ་རི་སཱ, ཨ་རི་ཡཱ, ཨ་ན་རི་ཡཱ, དེ་ཝཱ, མ་ནུ་སྶཱ, ཝི་ནི་པཱ་ཏི་ཀཱ’’ཏི ས་ཏྟོ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ས་ཏྟ་ཝི་དྷཱ ཨ་ཊྛ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷཱ ཝཱ, ད་ས་ཧི དི་སཱ་ཧི དི་སོ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ད་ས་ཝི་དྷཱ ཙ, ཨེ་ཀེ་ཀཱ་ཡ ཝཱ དི་སཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་དི་ཨི་ཏྠཱ་དི་ཨ་ཝེ་རཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཨ་སཱི་ཏཱ་དྷི་ཀ་ཙ་ཏུ་ས་ཏ་པྤ་བྷེ་དཱ ཙ ཨོ་དྷི་བྷོ་ཕ་ར་ཎཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.