༨. ས་ལླེ་ཁ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༡. ‘‘ཙུ་ནྡོ’’ཏི ཏ་སྶ མ་ཧཱ་ཐེ་ར་སྶ ནཱ་མཾ, པཱུ་ཛཱ་ཝ་སེ་ན པ་ན མ་ཧཱ་ཙུ་ནྡོཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ནོ’’ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ཙུ་ནྡཾ ནཱ་མ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻ་ཏྠེ་རཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ བྷཱ་ཏཱ ཨ་ཡཾ མ་ཧཱ་ཐེ་རོ ‘‘མ་ཧཱ་ཙུ་ནྡོ’’ཏི པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ ཡ་ཐཱ ‘‘མ་ཧཱ་པ་ནྠ་ཀོ’’ཏི. སཱ་ཡ་ནྷ་ས་མ་ཡནྟི བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཨེ་ཀཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་ཡ་ནྷ་ཀཱ་ལེ’’ཏི. ན ཧེ་ཏྠ ཨ་ཙྩ་ནྟ སཾ་ཡོ་གོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི. ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རེ་ཧཱིཏི ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ་དི་ས་ཏྟེ་ཧི ཙེ་ཝ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ཙ. པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱཏི ཨ་པ་ས་ཀྐི་ཏྭཱ. ནི་ལཱི་ཡ་ནནྟི ཝི་ཝེ་ཙ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟེ་ཧི ཏ་ཏོ ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཱ. ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝོཏི ཧི ཀཱ་ཡ་ཝི་ཝེ་ཀ་མཱ་ཧ, པ་ཝི་ཝེ་ཀོཏི ཙི་ཏྟ་ཝི་ཝེ་ཀཾ. ཏ་ཏོ ཝུ་ཊྛི་ཏོཏི ཏ་ཏོ དུ་ཝི་དྷ་ཝི་ཝེ་ཀ་ཏོ བྷ་ཝ་ངྒུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ, ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ཧི ས་མཱ་ག་མེ་ན ཙ ཨ་པེ་ཏོ. ཨ་བྷི་ཝཱ་དཱ་པེ་ཏྭཱཏི ཨ་བྷི་ཝཱ་དཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ. ཨེ་ཝནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན. པ་གྒ་ཡ྄ཧཱ་ཏི ཨུ་ནྣཱ་མེ་ཏྭཱ. ཨ་ནུ་པ་ཙྪི་ནྣ་བྷ་ཝ་མཱུ་ལཱ་ནཾ ཏཱ་ཝ ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དོ ཧོ་ཏུ, ཨུ་ཙྪི་ནྣ་བྷ་ཝ་མཱུ་ལཱ་ནཾ ཀི་མ་ཏྠི་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏཾ ཨཱ་ཙི་ཎྞཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ་ན’’ནྟི. ཏེ་ན ན ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཾ་ཡེ་ཝ ས་ཏྟཱ་ནཾ སུ་ཁཾ ཨཱ་སཱི་ས་ནྟི, ཨ་ཐ ཁོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་མྤཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘སུ་ཁ་ཀཱ་མཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པུ་ཐུ་ཀཱ་ཡཱཏི བ་ཧཱུ ས་ཏྟ་ཀཱ་ཡཱ. ཡ་ཀྑཱཏི དེ་ཝཱ. ཏེ ཧི པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཡ་ཀྑཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩནྟི. ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟཱིཏི ཨཱ་སཱི་སི་ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཉཱ་ཎ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཧི ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ད་ནྟི.
ཡཱཏི ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ ག་ཧི་ཏཱ ནི་ཡ་མ་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་མཱཏི ཙ ཨཱ་ས་ནྣ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཀ་རོ་ནྟོ་ཝི་ཡཱ’’ཏི, ཏཾ ཏཾ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཾ ཙི་ཏྟ་ག་ཏཾ ས་མྨུ་ཁཱ ཝི་ཡ ཀ་རོ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དི་ཊྛི་ཡོཏི པུ་རི་མ་པ་ད་ལོ་པེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཡོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་ཏྟེ་སུ དི་ཊྛི་ག་ཏ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ, ས་ཏྟེ་སུ ཝཱ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ‘‘ས་ཏྟེ་སུ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན. པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱཏི ‘‘ཨ་ཏྠི ཨ་ཏྟཱ’’ཏི གཱ་ཧེ གཱ་ཧ་ཎེ ཙ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ. དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀེ་ན དི་ཊྛིཾ གཱ་ཧ་ནྟེ་ཧི ག་ཧ་ཎེ གཱ་ཧཱ་པ་ཎེ ཙ དི་ཊྛི དི་ཊྛི་ཝཱ་ད་སྶ ཝི་ས་ཡོ་ཏི ཏེ་ན པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨ་ཏྠི ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཱ དི་ཊྛི ཨི་དྷ ཨ་ཏྟ་ཝཱ་ད་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ, ན ཏ་སྶཱ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ. སཱ ཙ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟེ་ན ཝཱ་དེ་ན པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ. ལོ་ཀ་ཝཱ་ད་པྤ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཝཱི་ས་ཏི བྷ་ཝ་ནྟི ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨ་ཏྟ་ཝཱ་ད་ཝ་ཏྠུ་ནོ ཨ་བྷཱ་ཝཱ. པ་ཉྩ་པི ཧི ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ པ་ཙྩེ་ཀཾ ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཏེ ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཎྷ་ཏོ ཨེ་ཏཱ་སཾ དི་ཊྛཱི་ནཾ ས་མྦྷ་ཝོ, ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟོ པ་ནཱ་ཡཾ ཝི་ས་ཡོ ཨ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་རོ ཙ ན་ཏྠཱི་ཏི. ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙཱཏི རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི, ‘‘ལོ་ཀོ’’ཏི ཝཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏཾ ས་སྶ་ཏོ ས་བྦ་ཀཱ་ལ་བྷཱ་ཝཱི ནི་ཙྩོ དྷུ་ཝོ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པཱི ཨ་ཏྟཱ ཙེ་ཝ ལོ་ཀོ ཙ ས་སྶ་ཏོ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ལོ་ཀ་ཉྩ པ་ཉྙ་པེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་སྶ་ཏོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ཋ་མོ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་གྒཱ་ཧོ, དུ་ཏི་ཡོ ཨུ་ཙྪེ་ད་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན, ཏ་ཏི་ཡོ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན, ཙ་ཏུ་ཏྠོ ཏ་ཀྐཱི་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ, ཨ་མ་རཱ་ཝི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཝཱ པ་ཝ་ཏྟོ ཨ་ཏྟ་གྒཱ་ཧོ. ཨ་ནྟ་ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏཱ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ན་ནྟ་ཝཱཏི ཨ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏཱ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ནྟ་ཝཱ ཙ ཨ་ན་ནྟ་ཝཱ ཙཱཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན, ཨི་ཏ་རོ ཏ་ཀྐཱི་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ ཨ་ཏྟ་གྒཱ་ཧོ. ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཊྛ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཨཱ་དི་མེ་ཝཱཏི ཨཱ་དི་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་མེ་ཝ. ཏཾ པ་ན ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མི་སྶ་ཀ་པ་ཋ་མ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་པྤ་ཏྭཱ་པི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཡཱ་ཝ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ད་སྶ་ནཾ, ཨ་ཡཾ ཨི་དྷ ཨཱ་དི་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ པ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྦྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཙ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མི་སྶ་ཀ་ཏཱ ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཝནྟི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ནེ་ཝ་ཨུ་པཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨཱ་དི་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏཱ་སནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ཝཱ་ད་ལོ་ཀ་ཝཱ་ད་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ དི་ཊྛཱི་ནཾ. ཀཱ་མ་ཉྩ ཏཱ་སཾ ཏེ་ན ཏ་ད་ངྒ་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཏཾ པ་ན ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱ་ནཾ པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒོ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི. ས་བྦ་སོ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་ན་དྷི་མཱ་ནི་ཀོ་པི ས་མཱ་ནོ. ‘‘ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ’’ཏི མཱ་ནོ ཨ་དྷི་མཱ་ནོ, སོ ཡེ་སཾ ཨ་ཏྠི ཏེ ཨ་དྷི་མཱ་ནི་ཀཱ, ཏེ་སཾ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཨ་དྷི་མཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི ཏ་ད་ཝ་སཱ་ནོ ཙ མ་ན་སི་ཀཱ་རོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏེ་ན དི་ཊྛཱི་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཐཱ་པ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཡཾ པུ་ཙྪཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་མཱ་ན་པྤ་ཧཱ་ན་ཏྠཾ པུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཨཱ་དི་མེ་ཝ ནུ ཁོ…པེ… པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ན་བྷི་ས་མེ་ཏཱ་ཝཱི ཝི་ཡ ཝ་ད་ནྟོ ཨ་དྷི་མཱ་ནེ ཋི་ཏོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་མཱ་ནི་ཀོ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི. སོཏི ཐེ་རོ. ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཏ་སྶ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧ་སྶ ཝི་ཝེ་ཙ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཐེ་རོ ཀི་ར དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི ཝི་ཡ ས་དྡྷིཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི.
༨༢. ཡ་ཏྠཱཏི ཝི་ས་ཡེ བྷུ་མྨཾ. དི་ཊྛཱི་ན་ཉྷི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ན་མེ་ཏ་ནྟི. ཡ་སྨཱ དི་ཊྛཱི་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་བྷཱུ་མི་པི ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ན་མྤི ཁ་ནྡྷཱ ཨེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྠ ཙེ་ཏཱ དི་ཊྛི་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི ཏི་ཨཱ་དི པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. རཱུ་པཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སྶཱཏི ‘‘ཨི་དཾ རཱུ་པཾ མ་མ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི དི་ཊྛཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨཱ་ར་བྦྷ. ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་མཱ་ནཱ ཨེ་ཝ ཧི དི་ཊྛི ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ‘‘སོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡ་དི་དཾ ཙ་ཀྑཱ་དི་ས་ངྒ་ཧཾ རཱུ་པཾ, ས་ཧ་བུ་དྡྷི་ནི་བ་ནྡྷ་ན་ཏཱ་ཡ སོ མེ ཨ་ཏྟཱ, སུ་ཁཱ་སུ་ཁཾ ཨེ་ཏྠ ལོ་ཀི་ཡ་ཏཱི་ཏི སོ ལོ་ཀོ. ‘‘སོཨེ་ཝཱ་ཧཾ པེ་ཙྩ པ་ར་ལོ་ཀེ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱིཏི ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཙྩོ, ཐི་ར་བྷཱ་ཝེ་ན དྷུ་ཝོ, ས་བྦ་དཱ་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ ས་སྶ་ཏོ, ནི་བྦི་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨོཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་དི པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཀ་ཐ་མེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནཱ་ནཱ ཀ་རཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ, ཝི་སེ་སོ. ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན. ཡེ ཧི ཨ་ནི་བྦ་ཏྟ་པུ་བྦཱ ས་མཱ་ནཱ་ཝ་ཏྠཱ, ཏེ ཨུ་པྤཱ་ད་ས་ངྑཱ་ཏ་ཝི་ཀཱ་ར་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ས་མ་ཉྙཾ ལ་བྷ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨཱ་སེ་ཝི་ཏཱཏི ཨ་ནཱ་དི་མ་ཏི སཾ་སཱ་རེ ཨ་པ་རཱ་པ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ལ་དྡྷཱ་སེ་ཝ་ནཱ. ཨེ་ཏེ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ན་ཊྛེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཏྠཾ ཝི་སེ་སེ་ཏི. ཐཱ་མ་ག་ཏཱཏི ཐཱ་མ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཡེ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ད་སྶེ་ཏི. ཐཱ་མ་ག་མ་ནནྟི ཙ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ས་བྷཱ་ཝོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཐཱ་མ་ག་ཏོ ཨ་ནུ་ས་ཡེ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༣.༢༡). ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་ནཱི་ཏཱཏི ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་ན་ཡ་ཝ་སེ་ན ན པ་ཊི་ཝི་ནཱི་ཏཱ. ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ ཧི ཐཱ་མ་ག་ཏཱ ཀི་ལེ་སཱ ཨ་ནུ་སེ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨེ་ཏེ་ན ཏེ་སཾ ཀཱ་ར་ཎ་ལཱ་བྷེ ས་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟཱིཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནྟི. ཨེ་ཏེ་ན ཏེ་སཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་པྤ་ཏྟ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱིཏི པ་ན ཨི་མི་ནཱ་ཝ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཱ་ཝ་ཏྠཱ ད་སྶི་ཏཱ.
ཏཾ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་པྤ་བྷེ་དཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎནྟི ཡཾ ཏཾ ‘‘ཡ་ཏྠ ཙེ་ཏཱ དི་ཊྛི་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ རཱུ་པུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་པ་བྷེ་དཾ དི་ཊྛཱི་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ. ཨེ་ཏཾ མ་ཡ྄ཧཾ ན ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ མ་ཡ྄ཧཾ ས་ནྟ་ཀཾ ན ཧོ་ཏི མ་མ ཀི་ཉྩ་ན་པ་ལི་བོ་དྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ན་སྶ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཧ་མྤི ཨེ་སོ ན ཨ་སྨཱིཏི ཨེ་སོ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་པ་བྷེ་དོ ཨ་ཧ་མྤི ན ཨ་སྨི, ཨ་ཧ་ནྟི སོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན་སྶ མཱ་ན་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑ་ཛེ་གུ་ཙྪཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ་པི ན ཧོ་ཏི ཨ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཏ་ཏྠ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མ་མ་ཉྩ་སྶ ཀི་ཉྩ་ན་པ་ལི་བོ་དྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཏ་ཎྷཱ་ཝ མ་མ་ནྟི ག་ཎྷཱ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཏ་ཎྷཱ་གཱ་ཧོ. ཏཾ ག་ཎྷ་ནྟོཏི ཏཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་པ་པ་ཉྩཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི. པ་པ་ཉྩེ་ཏི ས་ནྟཱ་ནཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟོ ས་ཏྟེ སཾ་སཱ་རེ ཙི་རཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི པ་པ་ཉྩོ. ཡ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་པ་བྷེ་དནྟི ཨ་ཊྛ་ས་ཏ་ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏ་པ་བྷེ་དཾ. ཏ་ཎྷཱ་པ་པ་ཉྩཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀ་སྶ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་ར་ཏོ པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. དི་ཊྛེ་ཀ་ཊྛཱཏི དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ཧཱ་ནེ་ཀ་ཊྛཱ. ཏེ་ན ཏེ་སཾ པ་ཋ་མ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་ཧ་ཛེ་ཀ་ཊྛཱ པ་ན དི་ཊྛི་ཡཱ ཏ་ཎྷཱ ཨེ་ཝ, ན མཱ་ནོ, སཱ ཙ ཁོ ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡཱ. ཡ་ཐཱ ཨ་ཏྠཱིཏི ཡེ་ན ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑཱ་སུ་བྷཱ་ན་ཏྟཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠི, ཏ་ཐཱ པ་སྶ་ནྟོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་སྶ་ཏི ནཱ་མ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི རུ་པྤ་ནཱ་དི་ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ. ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ན་མྤི ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ཧི. ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན. ནེ་ཝ་ཏྠི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ད་སྶ་ན་ཝི་པ་ལླཱ་སཱ་ནཾ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སུ་ཊྛུ པ་སྶ་ནྟ་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ པུ་ན ཏ་ཐཱ ན པ་སྶི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝཾ སུ་ཊྛུ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ པ་སྶ་ནྟ་སྶ.
ན ཨཱ་དི་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ དི་ཊྛི་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཨ་དྷི་མཱ་ནི་ཀཱ་ནཾ པ་ན ཨ་དྷི་མཱ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ ད་སྶ་ནཾ. མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒེ་ན དི་ཊྛི་པྤ་ཧཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཝི་བྷ་ཛ་ནྟོཏི ཨ་དྷི་མཱ་ནི་ཀཱ་ནཾ ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཨ་ས་ལླེ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་བྷ་ཛ་ནྟོ. བཱ་ལ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ནེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཀཱ་ར་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ པ་ཧཱི་ནཱ་དྷི་མཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ. ན ཨ་ཊྛཱ་ན་ནི་ཡོ་ཛ་ཀོ ས་པྤཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ནི་ཡོ་ཛ་ན་ཏོ.
ཐེ་རོ ‘‘ཡ་ད་ཏྠཾ ས་ངྒྷོ པ་ཀྐོ་ས་ཏི, སོ ཨ་ཏྠོ ཏ་ཏྠ ཝཱ་སཱི་ནཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཨི་དྷ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཏཾ ཨུ་དི་ཀྑ་ནྟོ ས་ངྒྷེ་ན ཡཱ་ཝ་ཏ་ཏི་ཡཾ པ་ཧི་ཏོ་པི ན ག་ཏོ ན ཨ་གཱ་ར་ཝེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀི་མེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. པ་ཎྜི་ཏོ ཧི ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཙྩ་མེ་ཝ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཝུ་ཌྜྷ་པ་བྦ་ཛི་ཏཾ པཱ་ཧེ་སི. ཀི་མེ་ཏནྟི ས་ངྒྷ་སྶ ཨཱ་ཎཱ་ཡ ཨ་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཀི་མེ་ཏ་ནྟི ཀ་ར་ཎེ ཨཱ་ད་རཾ དཱི་པེ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ས་ཊྛི་ཝ་སྶཱ་ཏཱི་ཏོཏི ཨ་པྤ་ཏྟེ པ་ཏྟ་ས་ཉྙཱི ཨེ་ཝ ས་ཊྛི་ཝ་སྶཱ་ཏཱི་ཏོ. ཡ་སྨཱ པེ་ས་ལཱ པེ་ས་ལེ་ཧི ས་དྡྷིཾ སཾ་ས་ནྡ་ནྟི ས་མཱ་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ, ཏ་སྨཱ ཐེ་རོ ‘‘སཱ་དྷཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཧ་ཏྠི་མཱ་པ་ནཱ་དིཾ ས་བྦཾ ཨ་ཀཱ་སི.
ཏཱ་དི་སོ་ཝཱཏི ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་ས་དི་སོ་ཝ ཨ་པྤ་ཏྟེ པ་ཏྟ་ས་ཉྙཱི ཨེ་ཝ ས་ཊྛི་ཝ་སྶཱ་ཏཱི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་དུ་མ་གུ་མྦནྟི ཀ་མ་ལ་ས་ཎྜཾ. པཱ་སཱ་དཾ པཱ་ཝི་སི ཝི་སྶ་ཊྛཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ནེ་ན་སྶ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཏི་སྶ་མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ ཀི་ར ཐེ་རཱ བྷི་ཀྑཱུ ཏ་དཱ ‘‘ས་ཀ་ཙི་ཏྟཾ པ་སཱི་ད་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ པཱུ་ཛེ་ནྟཱ ཀཱ་ལ་སྶེ་ཝ ཙེ་ཏི་ཡ་ངྒ་ཎཾ ས་མྨ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎ་མེ་ཝ བུ་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎ་པཱི་ཏིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ ཏ་ཐཱ ཀ་རོ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་སྨི་ཉྩ ས་མ་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘དྷ་མྨ་དི་ནྣ, ཨི་དྷ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཋ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟཱ་པི པ་ཊི་ས་ནྠཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཀི་ཉྩི པུ་ཙྪི་ཏཱ་པི ནཱ་ཧོ་སི. གུ་ཎཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱིཏི ནི་མུ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་སུ ཝི་ཝ་ར་དཱ་ནཱ་དི་ནཱ གུ་ཎཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི ཝི་ཡ. ཏུ་མྷེ པ་ན ན ཛཱ་ནི་ཏྠ ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་ཝ་ཏྟ་སྶ་པི ཨ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. ས་ཏྠུ་ཨཱ་ཎཱ་ཝི་ལ་ངྒྷི་ནཱི ཀཱི་དི་སཱི སཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཀ་ཏི་ཀཱ? ཀ་ཏི་ཀཱ ཙ ནཱ་མ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ཝི་རོ་དྷེ་ན ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ, ཨེ་ཏྟ་ཀ་མྤི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟེ་ཧི མེ སཾ་ཝཱ་སོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཀཱ་སེ ཨ་བྦྷུ་ཀྐ་མི.
ཡཾ ཏ་སྶ ཨེ་ཝ་མ་སྶ ས་ལླེ་ཁེ་ན ཝི་ཧ་རཱ་མཱིཏི ཡོ ‘‘པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཡཾ ‘‘པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཝི་དྷཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སེ ས་ལླེ་ཁ་ཏི, ཏེ་ན ས་ལླེ་ཁེ་ན ཨ་ཧཾ ཝི་ཧ་རཱ་མཱི’’ཏི ཨ་དྷི་མཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ ཋཱ་ན་མེ་ཏཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཏཾ ཨ་དྷི་མཱ་ནི་ཀ་སྶ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཝི་བྷ་ངྒཾ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་ལླེ་ཁོ’’ཏི པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐི་ཏཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི ཡུ་ཏྟཾ ན ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ས་མྨཱ ས་བྦ་སོ ཙ ཀི་ལེ་སེ ལི་ཁ་ཏཱི་ཏི ས་ལླེ་ཁོ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ. ཏ་དུ་པཱ་ཡ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ས་ལླེ་ཁ་པ་ཊི་པ་དཱ. ཡཾ པ་ན ཛྷཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀཾ, ཏ་མྤི ཛྷཱ་ནཾ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན མ་གྒ་པཱ་ད་ཀཾ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པཱ་ད་ཀ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་པ་ཉྩ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན. ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་མྤི ཛྷཱ་ནཾ ཨེ་ཀཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཝཱི་ཐི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཨེ་ཀཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝཱ་ཏི ‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི. པུ་རི་མ་ཀཱ་ར་ཎ་དྭ་ཡ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན, པུ་ན་པྤུ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ར་ཎ་དྭ་ཡ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ.
ཏེ་སཾ ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦུ་ཏཱ་ནི ཨ་ངྒཱ་ནི, བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན སུ་ཁུ་མཱ་ནི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི. ཏ་སྨཱ ཏཱ་ནཱིཏི ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཏཱ་ནི ཛྷཱ་ནཱ་ནི ས་ནྟཱ་ནི, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་ནྟཱ ཨེ་ཏེ ཝི་ཧཱ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་སཾ ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤཱིཏི ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི ཏེ་སཾ ཨ་རཱུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ.
༨༣. སོཏི ཨ་དྷི་མཱ་ནི་ཀོ བྷི་ཀྑུ, ཨ་ཉྙོ ཝཱ ཨི་ཏོ བཱ་ཧི་ར་ཀོ ཏཱ་པ་ས་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་དི་ཀོ ན ཧི ས་མྨ་ས་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་དྷི་མཱ་ནི་ཀོ ཨ་པྤ་ཏྟེ པ་ཏྟ་ས་ཉྙི་ཏཱ་ཡ ན ས་མྨ་ས་ཏི, ཨི་ཏ་རོ ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ ས་ལླེ་ཁ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ, ཨ་ཝི་ཧིཾ་ས་ཀ་ཏཱ་དཱི་ཧི ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི.
ཨ་ཊྛ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ནཱ་མ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཨུ་ཏྟ་རུ་ཏྟ་རི ས་ནྟ་པ་ཎཱི་ཏཱ དྷ་མྨཱ, ན ཏ་ཐཱ ལོ་ཀི་ཡཱ ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་ད་ཡོ. ཏ་ཏྠ ཀ་ཐཾ ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ ས་ལླེ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ན ཨི་ཏ་རཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཙོ་ད་ཀོ ‘‘ཀ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་ཏ་རོ ཀཱ་མཾ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ས་ནྟ་པ་ཎཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ, ཝ་ཊྚ་པཱ་ད་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་ལླེ་ཁ་པ་ཊི་པ་དཱ ན ཧོ་ནྟི, ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་ད་ཡོ པ་ན ཝི་ཝ་ཊྚ་པཱ་ད་ཀཱ ས་ལླེ་ཁ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་པཱ་ད་ཀ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་མི་ནཱ་ཡེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་དཱི་ནཾ ཝི་སེ་ས་དཱི་པ་ཀེ་ན སུ་ཏྟེ་ན ཡ་ཐཱ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་རཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ པ་ཀཱ་ར་ཛཱ་ཏཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་ད་ཉྷི ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཏ་ར་ཏཱ་ཡ ད་ཀྑི་ཎཱ་ཡ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་ར་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ན་ནུ ཏ་ཏྠ ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏཾ, ན ‘‘ས་ར་ཎ་ག་ཏོ’’ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༣༧༩) ‘‘ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཏི་ས་ར་ཎཾ ག་ཏོ ཨུ་པཱ་ས་ཀོ་པི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ ནཱ་མཱ’’ཏི. ཡོ ཧི ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏུ་ཀཱ་མོ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ ས་ར་ཎཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྶ ཏཾ ཨ་དྷི་སཱི་ལཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ད་སྶ་ན་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻཱ་ཏི.
ཝི་ཧིཾ་སཱ་དི་ཝ་ཏྠུནྟི ཡ་དེ་ཏཾ ཝི་ཧིཾ་སཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཏྠུཾ ཝ་དཱ་མ, ཨི་མ་སྨིཾ ཝི་ཧིཾ་སཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ. ཨ་ནྟ་མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཉྩ མི་ཙྪ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་དི་མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཉྩཱཏི ཨི་དཾ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. མི་སྶེ་ཏྭཱཏི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏ་ཐཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཐཱ ཀ་མྨ་པ་ཐ་མི་ཙྪ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནྟེ ཨཱ་དི་མྷི ཙ ཝུ་ཏྟ་མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛིཾ མི་སྶེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ཏེ་སཾ ཨ་ནྟེ ཝུ་ཏྟ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏི.
པཱ་ཎནྟི ཝོ་ཧཱ་ར་ཏོ ས་ཏྟཾ, པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ. ཨ་ཏི་པཱ་ཏེ་ནྟི ས་ར་སེ་ནེ་ཝ པ་ཏ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཏི་ཙྩ ཨ་ནྟ་རཱ ཨེ་ཝ པཱ་ཏེ་ནྟི, ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཝཱ ས་ཏྠཱ་དཱི་ཧི ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ པཱ་ཏེ་ནྟི. ཨ་དི་ནྣནྟི པ་ར་ས་ནྟ་ཀཾ. ཨཱ་དི་ཡ་ནྟཱིཏི ག་ཎྷ་ནྟི. ས་ལླེ་ཁ་ཏཱིཏི ས་མཾ ལེ་ཁ་ཏི, པ་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཀ་ཐཱ ཨེ་སཱ་ཏི ‘‘ཨ་ཏྠ་བྷ་ཉྫ་ན་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པི་ཡ་སུ་ཉྙ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ པི་སུ་ཎཱ, པི་ས་ཏི པ་རེ ས་ཏྟེ ཧིཾ་ས་ཏཱི་ཏི ཝཱ པི་སུ་ཎཱ. ཕ་རུ་སཱཏི ལཱུ་ཁཱ, ནི་ཊྛུ་རཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་ར་ཏྠ་ཀནྟི ཨ་ཏྠ་ར་ཧི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རེ་ས་ཉྩ ཧི་ཏ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ. མི་ཙྪཱཏི ཝི་པ་རཱི་ཏཱ ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. པཱ་པི་ཀཱཏི ལཱ་མི་ཀཱ. ཨེ་ཀ་ནྟཱ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱུ་ཧི བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ག་ར་ཧི་ཏཱ. ན་ཏྠི དི་ནྣ་ནྟི ཨཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཡཱཏི ད་ས་ཝ་ཏྠུ་ཀ་མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་མཱ་ཧ. ན་ཏྠི་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་མྨ་པ་ཐ་པྤ་ཏྟི་ཡེ་ཝ་སྶཱ ཀ་མྨ་པ་ཐ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ. ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟཱ’’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་དི་ཊྛི མ་གྒ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་ར་ཏྟཱ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དི་ཊྛི. ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཧི་སྶཱ མི་ཙྪ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ. ས་མྨཱཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ སོ་བྷ་ནཱ སུ་ནྡ་རཱ, བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི པ་ས་ཏྠ་ཏྟཱ ཝི་ཉྙུ་པྤ་ས་ཏྠཱ. སེ་ས་མེ་ཏྠ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨ་སུ་བྷཱ་དཱི་སུ སུ་བྷཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ. ཨ་ཀུ་ས་ལཱཏི ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝཱ་ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ས་ངྐ་པྤཱ. ཨེ་ས ན་ཡོཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝཱ ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཝཱ་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཝཱ་ཙཱཏི ཙེ་ཏ་ནཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ཀ་མྨ་ནྟཱ་ཛཱི་ཝཱ་ས་ཏི ཙ. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཙི་ནྟ་ཡ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ལོ་ཀེ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཡཾ མེ པ་ཧཱུ་ཏཾ དྷ་ནཾ ཨ་ཧོ་སི, ཏཾ པ་མཱ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ན བ་ཧུཾ ཁཱི་ཎ’’ནྟི. ས་ཏི་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀེ་ནཱཏི ‘‘ཙི་ར་ཀ་ཏ་མྤི ཙི་ར་བྷཱ་སི་ཏ་མྤི ས་རི་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ས་ཏུ་པྤ་ཏྟི་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀེ་ན. ཨུ་པྤ་ཏྟིནྟི ཙི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟིཾ. ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ཧི མི་ཙྪཱ་ས་ཏི. སཱ པ་ན ཀོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ‘‘ཨ་ཀྐོ་ཙྪི མཾ ཨ་ཝ་དྷི མ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. པ. ༣) ཨུ་པ་ན་ཡ྄ཧ་ནྟ་སྶ, རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཝཱ ‘‘ཡཱ་ནི་སྶ ཏཱ་ནི པུ་བྦེ མཱ་ཏུ་གཱ་མེ་ན ས་དྡྷིཾ ཧ་སི་ཏ་ལ་པི་ཏ་ཀཱི་ལི༹་ཏཱ་ནི ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༧.༥༠) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན སུ་བྷ་ཏོ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟ་སྶ, དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ‘‘སོ ཁོ པ་ན མེ ཨ་ཏྟོ ནི་ཙྩོ དྷུ་ཝོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མི་ཙྪཱ་ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟ་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨུ་པཱ་ཡ་ཙི་ནྟཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཁི་པྤ་ཛཱ་ལ་ཀུ་མི་ནཱ་དུ་ཧ་ལཱ་དི་ཨུ་པ་ཀ་ར་ཎ་སཾ་ཝི་དྷཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཡུ་ཏྟི་ཙི་ནྟ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པཱ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་ར་ནི་མི་ཏྟཾ, ‘‘སུ་ཀ་ཏཾ མ་ཡཱ’’ཏི པཱ་མོ་ཛྫ་ནི་མི་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཀཱ་རེ་ན མོ་ཧོ ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ. ཏ་ཏྠ པ་ན ‘‘ཨ་སི་ཝེ སི་ཝཱ’’ཏི ཝོ་ཧཱ་རོ ཝི་ཡ ཉཱ་ཎ་ཝོ་ཧཱ་རོ. མི་ཙྪཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ པ་ན མི་ཙྪཱ་ཉཱ་ཎཾཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་བྷེ་དཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ས་མྨཱ པེ་ཀྑི་ཏ་ཏྟཱ ས་མྨཱ་ཉཱ་ཎཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨི་ཏ་རཾ པ་ན ཛྷཱ་ནཱ་དི་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ་ཝ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི. རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ལཱ་བྷི་ཏཱ་མ་ཏྟེ་ན ཝ་ཊྚ་ཏོ ཨ་ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ས་མཱ་ནཱ ‘‘ཝི་མུ་ཏྟཱ མ་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ་ས་ཉྙི་ནོ. པ་ཀ་ཏི་པུ་རི་ས་ནྟ་ར་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡཾ, གུ་ཎ་ཝི་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ཀ་ཏྟ་ནི ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨུ་ནཱ ས་ལོ་ཀ་ཏཱ ཏ་སྶ ས་མཱི་པ་ཏཱ་སཾ་ཡུ་ཛྫ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡཾ ཝཱ ཨ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཾ ཝི་མུ་ཏྟི་ས་ཉྙི་ནོ. ཨེ་ཀ་ནྟཱ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡ ཧཱི་ན་ཏྟཱ པཱ་པི་ཀཱ. ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཝི་པ་རཱི་ཏཱ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ས་མཱ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ‘‘མ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཕ་ལ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནི་པི མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དི་པ་ཀྑི་ཀཱ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ཕ་ལ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནི…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦེ་པི པ་ན ཕ་ལ་དྷ་མྨེ ཝི་མུ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧ་ཏོ ‘‘ཝི་མུ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ན ཀོ་ཙི ཝི་རོ་དྷོ. ཨེ་ཏྠ ས་མྨཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏེ ས་ལླེ་ཁ་ཝ་ཏྠུ་མྷི.
ཡ་དི ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཏ་སྨཱ ཏཱི་ཎེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ལཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཏྟཱ ཐི་ན་མི་དྡྷ་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཱ. ཡ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ ཨུ་དྡྷ་ཏཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, སོ དྷ་མྨོ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དྡ་ཙྩེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཨུ་དྡྷ་ཏཱ’’ཏི. ཝི་ཙི་ན་ནྟཱཏི དྷ་མྨོ་ཏི ཝཱ ཨ་དྷ་མྨོ་ཏི ཝཱ ཨཱ་དི་ནཱ ཡཾ ཀི་ཉྩི ས་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ནི་ཙྪི་ན་ནྟཱ. ཨུ་པ་ནཱ་ཧ་ན་སཱི་ལཱཏི པ་ར་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟེ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ན་སཱི་ལཱ. ཨི་སྶ་ནྟཱིཏི ཨུ་སཱུ་ཡ་ནྟི. ས་ཋ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ས་ཋཱ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ པ་ཝེ་ད་ན་ཀཱ. ཏེ པ་ན ཡ་སྨཱ ན ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཝཱ་དི་ནོ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ན ས་མྨཱ བྷཱ་ས་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཝུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ན ཀོ་དྷ་ནཱ ཨ་ཀྐོ་དྷ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ན་ཡེ་ན.
དུ་ཀྑཾ ཝ་ཙོ ཨེ་ཏེ་སུ ཝི་པྤ་ཊི་ཀཱུ་ལ་གྒཱ་ཧི་ཏཱ་ཡ ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་གཱ་ཧེ་སཱུ་ཏི དུ་བྦ་ཙཱ. ཏེ པ་ན ཝ་ཙ་ན་ཀྑ་མཱ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཏྟུཾ དུ་ཀྑཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧཱི་ནཱ་ཙཱ་ར་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑ་སྶ ཝཱ ས་མྤཱ་པ་ཀ་ཏཱ་ཡ པཱ་པ་ཀཱ. ཨ་ས་དྡྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ས་པྤུ་རི་ས་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་དྭཱ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ་དི་ཨ་ས་དྡྷ་མྨ་ས་མ་ནྣཱ་ག་མེ་ན་ཨ་ས་ཏཾ ཨ་ས་པྤུ་རི་སཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ན་ནྟི ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ་དཱི་ནི ཨ་ས་དྡྷ་མྨཱ ནཱ་མ, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་དྡྷཱ ཨེ་ཏེ་སཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཡ་ཐཱ ཏཾ ‘‘དུ་པྤ་ཉྙཱ’’ཏི. སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དི ཨ་པྤཾ སུ་ཏཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་པྤ་སྶུ་ཏཱ, སུ་ཏེ་ན ཨ་ནུ་པ་པ་ནྣཱ. ན་ཏྠཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏྠོ ཨ་ཡཾ ཨ་པྤ-ས་དྡོ ‘‘ཨ་པྤ་ཌཾ་ས་མ་ཀ་ས་ཝཱ་ཏཱ་ཏ་པ་ས་རཱི་ས་པ་ས་མྥ་སྶཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༡༠.༡༡) ཝི་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནཱ་ར་མྦྷ་ན་ཏོ ཀུ་ཙྪི་ཏཱ གཱ་ར་ཡ྄ཧཱ སཱི་ད་ནྟི ཨོ་སཱི་ད་ནྟི སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑེ་ཏི ཀུ་སཱི་ཏཱ ད-ཀཱ་ར་སྶ ཏ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨཱ་ར་དྡྷཾ པ་གྒ་ཧི་ཏཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡཱ. ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན མུ་ཊྛཱ ན་ཊྛཱ ས་ཏི ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི མུ་ཊྛ་སྶ་ཏཱི. དུ་ཊྛཱཏི དཱུ་སི་ཏཱ. དུ་པྤ་ཉྙཱ ནཱ་མ དཱུ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝོ པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ན ཝི་ནཱ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན་ཊྛ་པ་ཉྙཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཧེ་ཊྛཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཙ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ སུ་བྦ་ཙ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ་པ་རི་ཝཱ་རཱ་ཧི ཨི་དྷ ས་དྡྷཱ་དཱི་ཧི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྦྷཱ་ར་སྶ ཨུ་དྡྷ་ཊ་ཏྟཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་དྷ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྦྷཱ་རོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡུ་ཏྟིཾ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ་པི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པོ་རཱ་ཎཱ་ནཾ ཨཱ་ཎཱ’’ཏི.
ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་གུ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་རནྟི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་གུ་ཎཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ག་མ་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་རཾ. ས་ནྡི་ཊྛིནྟི སཾ ཨ་ཏྟ་ནོ དི་ཊྛིཾ, ཡཾ ཝཱ ཏཾ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཡ་ཐཱ་ག་ཧི་ཏ་དི་ཊྛི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ པ་ར་ཏོ ཨཱ་མ་ས་ན་ཏོ པ་རཱ་མཱ་སཱི. ད་ལ༹ྷ་གྒཱ་ཧཱིཏི ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩ’’ནྟི ཐི་ར་གྒཱ་ཧ་གྒཱ་ཧཱི. པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱིཏི པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཀོ. ཀུ་མྨོ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ ཀ་ཙྪ་པོ ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་དཱ་དི་ཀེ ཨ་ངྒེ ཀེ་ན་ཙི གྷ་ཊྚི་ཏོ ས་བྦཱ་ནི ཨ་ངྒཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་པཱ་ལེ་ཡེ་ཝ ས་མོ་ད་ཧ་ཏི, ན བ་ཧི ནཱི་ཧ་ར་ཏི, ཨེ་ཝ་མ་ཡ་མྤི ‘‘ན སུ་ནྡ་རོ ཏ་ཝ གཱ་ཧོ, ཚ་ཌྜེ་ཧི ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟོ ཏཾ ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏི. ཨ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཧ་ད་ཡེ ཨེ་ཝ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ ཝ་ད་ཏི. ཀུ་མྦྷཱི་ལ་གྒཱ་ཧནྟི སཾ་སུ་མཱ་ར་གྒཱ་ཧཾ. ག་ཎྷ་ནྟཱིཏི ཡ་ཐཱ སཾ་སུ་མཱ་རཱ ག་ཧི་ཏཾ ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ག་ཎྷ་ནྟི.
༨༤. ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ཨ་ཝི་ཧིཾ་ས་ནཱ་དཱི་ཧི ཙ་ཏུ་ཨ་དྷི་ཀ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ ཨཱ་དི་ཏོ ཝུ་ཏྟཱ? ས་བྦ་གུ་ཎཱ་ནཾ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཏི ཧི ཀ་རུ་ཎཱ་ཡེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, སཱ ཙ ཝི་སེ་ས་ཏོ སཱི་ལ་སྶ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎཾ པ་རཱུ་པ་གྷཱ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཱ དུ་སྶཱི་ལྱཱ ཨོ་ར་མཱ་པ་ན་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཧི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ པ་རཱུ་པ་གྷཱ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎོ, ཏ་ཐཱ པ་རེ་སཾ སཱ་པ་ཏེ་ཡྻཱ་ཝ་ཧ་ར་ཎཾ, ས་ཏྟི་པྤ་ཧཱ་ར་ཏོ་པི དྷ་ན་སྶཱ་ཝ་ཧཱ་རོ ག་རུ་ཏ་རོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ག་བྦྷ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དི་དུ་ཀྑཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ, པ་ར་དཱ་རཱ་ཏི་ཀྐ་མེ པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. པ་རེ་སཾ ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་བྷེ་ད་ན་མ་མྨ་གྷ་ཊྚ་ནཱ་ནཾ པ་རཱུ་པ་གྷཱ་ཏ་བྷཱ་ཝོ པཱ་ཀ་ཊོ ཨེ་ཝ, ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པོ ཨ་ཏྠ་གྒཱ་ཧཱ་པ་ན་ཏོ ཨ་ན་ཏྠུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ, ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ་དི་ཧེ་ཏུ་ཏོ, བྱཱ་པཱ་དོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཧེ་ཏུ་ཏོ, མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི ས་བྦཱ་ན་ཏྠ་ཧེ་ཏུ་ཏོ པ་རཱུ་པ་གྷཱ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཱ, མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི དྷ་མྨི་ཀ་པ་ཊི་ཉྙོ་པི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ཏི, པ་རེ ཙ ཏ་ཏྠ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན ཨི་ཏ་རེ. ཝི་ཧིཾ་ས་ལ་ཀྑ་ཎཱ དུ་སྶཱི་ལྱཱ ཨོ་ར་མཱ ཨ་ཝི་ཧིཾ་ས་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ སཱི་ལ་སྶ བ་ལ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཾ. སཱི་ལ་པ་ད་ཊྛཱ་ནོ ཙ ས་མཱ་དྷི, ས་མཱ་དྷི་པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ ཙ པ་ཉྙཱ་ཏི ས་བྦ་གུ་ཎཱ་ནཾ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ. ཨ་པི་ཙ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནཾ ནི་ས་མྨ་ཀཱ་རཱི་ནཾ དྷཱི་རཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་སཱ་ནཾ སཱི་ལཾ ཝི་ཡ ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་པི པ་རེ་སཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧཱ་ཝ ས་མྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མྤི ཀ་རུ་ཎཱ ས་བྦ་གུ་ཎཱ་ནཾ མཱུ་ལ་ནྟི སཱ ཨཱ་དི་ཏོ ཝུ་ཏྟཱ.
ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ ‘‘ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཨི་མེ དྷ་མྨཱ’’ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་དྷ་མྨཱ ག་ཧི་ཏཱ. ཏ་ཏོ ཨི་དཾ གུ་ཎཱ་ནཾ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཾ སཱི་ལཾ, ཨེ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཊྛ ས་མྨ་ཏྟཱ ག་ཧི་ཏཱ. ཏེ་སཾ ཝི་སོ་དྷ་ནཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣ་སྶ ཨཱ་དི་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀོ ག་ཧི་ཏོ, ཨཱ་དི་ཏོ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་དྭ་ཡ་སྶ ཨ་གྒ་ཧ་ཎེ ག་ཧི་ཏཱ་ག་ཧི་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཀོ་དྷ་སྶ པ་ན བྱཱ་པཱ་ད་ཏོ བྷེ་དོ ཝ་ཏྠ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༧༡) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀོ་དྷཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཙེ་ཏྠ ས་ལླེ་ཁ་སི་དྡྷཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཏ་ཏོ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཝི་སུ་དྡྷི ག་ཧི་ཏཱ. སཱ ཙ སུ་བྦ་ཙ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཧི སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ པ་ཀི་ཎྞ་ཀཱ ག་ཧི་ཏཱ. ས་མྤ་ནྣ་སོ་ཝ་ཙ་སྶ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་སྶ ཨི་མེ དྷ་མྨཱ པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་རི་བྲཱུ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ས་དྡྷ་མྨཱ ག་ཧི་ཏཱ. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་ཡཾ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་གུ་ཎཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་རོ, ཏ་སྨཱ སོ དཱུ་ར་ཏོ ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦོ, ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ནྟོ ས་ལླེ་ཁཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ས་ནྡི་ཊྛི་པ་རཱ་མཱ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སཾ ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཱ་ཡ ས་ལླེ་ཁཱ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎ་པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦཱི ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པ་ཡོ་ག་ཏོ ས་ལླེ་ཁ་པ་ཊི་པ་དཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ་ནཾ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ་པི བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ་པི བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུ’’ནྟི.
ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུཏི ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་དཱི་སུ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨེ་སུ. ཨ་ནུ་ཝི་དྷི་ཡ་ནཱཏི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི ཨ་ནུ་ཝི་དྷཱ་ནཱ. ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ, ཏེ་སཾ ཝཱ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ’’ཏི. ‘‘སཱི་ལཾ ཀཱ་ཡེ་ན ས་མཱ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟ་ས་ལླ་ཧུ་ཀ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟིཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་ཀུ་ས་ལ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཱ་ནཾ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ན ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཾ ཉཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
༨༥. ཧི་ཏཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡཱཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝཱ. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཧི ཨེ་ཀ་ནྟ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཧི་ཏོ ནཱ་མ. པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་མ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི པ་རི་ཀྐ་མ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཀྐ་མ་ནཱ་ཡ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. ས་མྨཱ་ད་སྶ་ནུ་པཱ་ཡ་སཾ་ཝི་དྷཱ་ནེ་ན ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ པ་ཊི་ཡ་ཏྟཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན. སུ་ཁེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་ཀི་ཙྪེ་ནེ་ཝ. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨུ་པཱ་ཡེ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་པ་དེ ཝུ་ཏྟེ་ན ཝི་དྷི་ནཱ. ས་བྦ་པ་དཱ་ནཱིཏི སེ་སཱ་ནི ཏེ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས པ་དཱ་ནི.
༨༦. ཨ་ཀུ་ས་ལཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨ་ཛ་ན་ཀཱ ནཱ་མ ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་དྷ་མྨཱ ཨ་ཉྙེ་པི པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་པཱ་ཀ་མ་ཏྟ་དཱ་ཡི་ནོ, དི་ནྣཱ་ཡ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ ཝི་པཱ་ཀ་ཛ་ན་ཀཱ, པ་ཙྩ་ཡ་ཝེ་ཀ་ལླེ་ན ཝི་པ་ཙྩི་ཏུཾ ཨ་ལ་དྡྷོ་ཀཱ་སཱ ཨ་ཧོ་སི་ཀ་མྨཱ་ད་ཡོ ཝཱ ཨ་ཛ་ན་ཀཱ. ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན. ཨ་དྷོ་བྷཱ་ག་ངྒ་མ་ནཱི་ཡཱཏི ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡཱ. ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མཱཏི ནཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ལ་ཀྑེ་ཏི ས་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་པཱ་ཀ་ཀཱ་ལེ ཨ་ནི་ཊྛཱ་ཀ་ནྟ་ཝི་པཱ་ཀ་ཏྟཱ’’ཏི. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ, ཨི་དྷ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨ་ཛ་ན་ཀཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ས་ཧ་ག་ཏ་དྷ་མྨཱ, སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་ས་མེ་ཝ. ས་བྦེ ཨ་ཀུ་ས་ལཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཧིཾ་ས་མེ་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རེ ས་བྦེ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཨུ་པ་མཱ་བྷཱུ་ཏཱ. ཝི་ཧིཾ་སཱ ཧི ཨུ་པ་མེ་ཡྻཾ. ས་བྦེ ཀུ་ས་ལཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨུ་པཱ་ཡེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ ཝི་ཧིཾ་སཱ་ནཾ ཨུ་པ་མེ་ཡྻ་ཏཱ, ཏ་ད་ཝ་སེ་སཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨུ་པ་མཱ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ, ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལཾ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ན ཨི་ཏ་རེ་ན, ཀུ་ས་ལ་ཉྩ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་པ་ཊི་ཝི་ར་ཏི་ཨཱ་དི་ཀུ་ས་ལེ་ན ཨི་ཏ་རེ་ན ཨུ་པ་མེ་ཏ་བྦཾ.
༨༧. པ་རི་ནི་བྦཱ་པ་ནེཏི ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ནེ. པ་རི་ཏོ ལི་མྤ་ན་ཊྛེ་ན པ་ལི་པཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི མ་ཧཱ་ཀ་དྡ་མཾ, ཏཾ པ་ན ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ག་མྦྷཱི་ར་མྤི ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ག་མྦྷཱི་ར་ཀ་དྡ་མེ ནི་མུ་གྒོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ལི་པཾ ཝི་ཡ པ་ལི་པ་ནྟི པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་ན ཨུ་པ་མོ་པ་མེ་ཡྻ་སཾ་ས་ནྡ་ན་ན་ཡེ་ན ཨེ་ཏྠ ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ན ཧི ཏཾ ཀཱ་ར་ཎནྟི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཧ་ཏྠ་སྶ ཝཱ པཱ་ད་སྶ ཝཱ ཨ་པ་ལི་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝོ, སོ པ་ན ན་ཏྠི. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨུ་པ་མེ་ཡྻེ་པི.
ཏ་ཏྠ སི་ཡཱ ཀ་སྶ་ཙི པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན བྷི་ཀྑུ་ཨཱ་ད་ཡོ ཀ་ཐེ་ནྟཱི’’ཏི. ‘‘བྷ་ག་ཝཱ་ཡེ་ཝ ཧི ཏ་ཏྠ ཨུ་དྡྷ་ར་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ར་ཉྙོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཏཱ་ཝ་ཏི་ཊྛ་ནྟུ, སཱ་ཝ་ཀ་སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟ་ཝི་སེ་སཱ་ན་མྤི ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ ས་ཏྠུ་ཡེ་ཝ དེ་ས་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ་ཧི དེ་སི་ཏ་སུ་ཏྟཱ་ནི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ, ཏེ་སཾ དེ་ས་ནཱ་ཡ ལ་དྡྷ་ཝི་སེ་སཱ་པི ཨ་རི་ཡཱ བུ་དྡྷ་པུ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི.
ཨ་ནི་བྦི་ས་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ནི་བྦི་སེ་ཝ་ན་ཏཱ་ཡ. ཨ་སི་ཀྑི་ཏ་ཝི་ན་ཡ་ཏཱ་ཡཱཏི པ་ཉྩ་ནྣཾ ཝི་ན་ཡཱ་ནཾ སཱ་ད་རཾ ཨ་སི་ཀྑི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏེ པ་ན ཝི་ན་ཡཱ ཏི་སྶ་ནྣཾ སི་ཀྑཱ་ནཾ སི་ཀྑཱ་པ་ནེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ སི་ཀྑཱ་པེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཀིཾ པ་ན ཏནྟི? ‘‘ཋཱ་ན་མེ་ཏཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ ཀིཾ པ་ན ཋཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་ལི་པ་པ་ལི་པ་ནྣ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཡ་སྨཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘སོ ཝ་ཏ ཙུ་ནྡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སཱ་མ་ཉྙ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་སེ་ས་ཏྠོ ཨུ་པ་མེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ‘‘ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་ར་སྶ ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཙེ་ཏ་ནཾ ནི་བྦཱ་པེ་སྶ་ཏཱིཏི ཨི་དཾ ཡོ ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ དི་སྭཱ དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་རོ ཨ་ཝི་ཧིཾ་ས་ཀོ ཧོ་ཏི, ཏཱ་དི་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་དེ་ས་ན་ཉྷི ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ན་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ ཡཱ ཨེ་སཱ ཝི་ཧིཾ་ས་ཀ་སྶཱ’’ཏི. པུ་བྦེ ཝི་ཧིཾ་ས་ཀ་སྶ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶ. ཝི་ཧིཾ་སཱ་པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ མ་གྒཾ བྷཱ་ཝ་ཡ་ཏོཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨེ་ཝ ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་ཡ ཝི་ཧིཾ་སཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་མཱ་ཧ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་བྦ་པ་དེ་སཱུཏི ‘‘པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏི་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ག་ཏེ་སུ ཏེ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཱ་ཡ པ་དེ་སུ.
༨༨. ཨེ་ཝནྟི དེ་སི་ཏཱ་ཀཱ་ར་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ. ཏ་སྶཱཏི ས་ལླེ་ཁ་སྶ. ‘‘ཨ་ཏྠི ཁྭེ་ས བྲཱ་ཧྨ་ཎ, པ་རི་ཡཱ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༨.༡༡; པཱ་རཱ. ༣-༡༠) ཝི་ཡ པ་རི་ཡཱ་ཡ-ས་དྡོ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ལླེ་ཁ་ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི. ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ནཱཏི ས་ལླེ་ཁཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན. མེ་ཏྟཱ་ཡ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཧི་ཏཾ ཨེ་ས་ནྟེ་ན. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་མཱ་ནེ་ན. པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི པ་རི་ཏོ ག་ཧེ་ཏྭཱ, པ་རི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ཙྩཱཏི པ་རི་ཏོ ཨི་ཏྭཱ, ས་མ་ནྟ་ཏོ ཕ་རི་ཏྭཱ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཏྠོ. མཱ པ་མ་ཛྫི་ཏྠཱཏི ‘‘ཛྷཱ་ཡ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཉྙཱ་ཎེ་ན, ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ ཀེ་ན་ཙི པ་མཱ་ད་ཀཱ་ར་ཎེ་ན མཱ པ་མཱ་དཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྠ. ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་སཱ་ས་ནེ ཧི ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཀ་ར་ཎ་མྤི པ་མཱ་དོ་ཏི. ཝི་པ་ཏྟི་ཀཱ་ལེཏི ས་ཏྟ་ཨ་ས་པྤཱ་ཡཱ་དི་ཝི་པ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ པ་ཉྩ པ་རི་ཡཱ་ཡཱ ཨ་ཉྙེ་པི ས་བྦེ སཱ་ས་ན་གུ་ཎཱ ཨི་དྷེ་ཝ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛྷཱ་ཡ་ཐ, མཱ པ་མཱ་ད་ཏྠཱ་ཏི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི’’ཏི.
ས་ལླེ་ཁ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.