༦. ཙ་ཏུ་བྱཱུ་ཧ་ཧཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝ་ཏྠཱུ་སུ བྱ་ཉྫ་ན་ཙྪཱ་ཡཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཾ ཨ་ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཨ་ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་དི་ནཱ ཝ་ཉྩི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཙ་ཡ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝི་མུ་ཁཱ པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝ་ཏྠཱུ་སུ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑ་ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཝི་སེ་སཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཙ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ ཨི་མི་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ནི་དཱ་ནཾ. ཏེ ‘‘ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་ས་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཉྩ ཝི་སེ་སཾ ཛཱ་ན་ནྟཱ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཧི་ཏ་པ་རཱ་ཡ་ཎཱ ས་ཝེ་ཡྻུ’’ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་ད་ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ནི་རུ་ཏྟཾ, ཏཾ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནི་དཱ་ན་པ་དཱ་ནཾ, ‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨ་མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་པ་དཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ, ཏ་སྶཱ ལཱི་ན་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཉྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཏྠཱ་ར་བྷ་ཡེ་ན ན ཝི་ཏྠཱ་ར་ཡི་མྷ.
པ་ད་པ་ད་ཏྠ་དེ་ས་ནཱ་ནི་ཀྑེ་པ་སུ་ཏྟ་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ ས་ནྡྷི. ཏ་ཏྠ པ་ད་སྶ པ་ད་ནྟ་རེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ པ་ད་ས་ནྡྷི, ཏ་ཐཱ པ་ད་ཏྠ་སྶ པ་ད་ཏྠ་ནྟ་རེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ པ་ད་ཏྠ་ས་ནྡྷི, ཡོ ‘‘ཀི་རི་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ནཱ་ནཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཏཾ་ཏཾ་ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱི་ཧི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨེ་ཀཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀ་སྶ པ་ན པུ་བྦཱ་པ་ར་ས་མྦ་ནྡྷོ དེ་ས་ནཱ་ས་ནྡྷི. ཡཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ནྡྷི ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷཱི’’ཏི ཏི་དྷཱ ཝི་བྷ་ཏྟཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ་ཏི དྭི་དྷཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ནི་ཀྑེ་པ་ས་ནྡྷི ཙ་ཏུ་ནྣཾ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སུ་ཏྟ་ས་ནྡྷི ཨི་དྷ པ་ཋ་མ་ནི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་ཋ་མཾ ནི་ཀྑི་ཏྟ་ནྟི? ནཱ་ཡ་མ་ནུ་ཡོ་གོ ཀ་ཏྠ་ཙི ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨ་པི་ཙ ཡ་སྨཱ མ་ཉྙ་ནཱ་མཱུ་ལ་ཀཾ ས་ཀྐཱ་ཡཾ, ས་བྦ་མ་ཉྙ་ནཱ ཙ ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝ ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཏ་སྶཱ ས་ཝི་ས་ཡཱ་ཡ ལེ་ས་མ་ཏྟ་མྤི སཱ་རཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་བྷི་ནྣེ་སུ མ་ཉྙ་ནཱ་སུ ཙ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ནི་བྦེ་དྷ་ཝི་རཱ་ག་ས་ཉྫ་ན་ནཱི ཨུ་པ་རི སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑ་ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་གུ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱི ཙ ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ. སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ ཙ ཝི་སེ་ས་ཏོ དི་ཊྛི་ཝི་ནི་ཝེ་ཋ་ན་ཀ་ཐཱ, ཏ་སྨཱ ས་ནི་སྶ་ཡ་སྶ དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧ་སྶ ཨཱ་དི་ཏོ ཨ་སཱ་ར་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ ཨུ་པ་རི ཙ ས་བྦེ་སཾ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་མི་དཾ སུ་ཏྟཾ པ་ཋ་མཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ. ཀི་ཉྩ ས་ཀྐཱ་ཡེ མ་ཉྙ་ནཱ་མ་ཉྙ་ནཱ་མུ་ཁེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཝ་ཏྟཱི་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནི་སཾ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ ས་བྦེ་སཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཙ ཨི་ད་མེ་ཝ སུ་ཏྟཾ པ་ཋ་མཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ.
ཡཾ པ་ན ཨེ་ཀི་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ དེ་ས་ན་ནྟ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ སཾ་ས་ནྡ་ནཾ, ཨ་ཡ་མྤི དེ་ས་ནཱ་ས་ནྡྷི, སཱ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ‘‘ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ…པེ… ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ. ‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ…པེ… ས་པྤུ་རི་ས་དྷ་མྨེ ཨ་ཝི་ནཱི་ཏོ མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ དྷ་མྨེ ན་པྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ ཙ དྷ་མྨེ ན་པྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, སོ མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ དྷ་མྨེ ཨ་པྤ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ ཙ དྷ་མྨེ ཨ་པྤ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཡེ དྷ་མྨཱ ན མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ, ཏེ དྷ་མྨེ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི…པེ… ཨ་ནུ་པྤ་ནྣོ ཝཱ ཀཱ་མཱ་ས་ཝོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨུ་པྤ་ནྣོ ཝཱ ཀཱ་མཱ་ས་ཝོ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏི. ཨ་ནུ་པྤ་ནྣོ ཝཱ བྷ་ཝཱ་ས་ཝོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨུ་པྤ་ནྣོ ཝཱ བྷ་ཝཱ་ས་ཝོ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ཨ་ནུ་པྤ་ནྣོ ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ཝོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨུ་པྤ་ནྣོ ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ཝོ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༧) ཨི་མཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ སཾ་ས་ནྡ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘ཏ་སྶེ་ཏཾ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑཾ སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཾ མ་ན་སི ཀ་རི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ རཱ་གོ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ནུ་དྡྷཾ་སེ་སྶ་ཏི, སོ ས་རཱ་གོ ས་དོ་སོ ས་མོ་ཧོ སཱ་ངྒ་ཎོ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ ཀཱ་ལཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༥༩) ཨི་མཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ སཾ་ས་ནྡ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཉྩཱ་ཝུ་སོ པ་ཊི་ཙྩ རཱུ་པེ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏི་ཎྞཾ ས་ངྒ་ཏི ཕ་སྶོ, ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ. ཡཾ ཝེ་དེ་ཏི ཏཾ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏི, ཡཾ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏི ཏཾ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཏི, ཡཾ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཏི ཏཾ པ་པ་ཉྩེ་ཏི, ཡཾ པ་པ་ཉྩེ་ཏི ཏ་ཏོ་ནི་དཱ་ནཾ པུ་རི་སཾ པ་པ་ཉྩ་ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༠༤) ཨི་མཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ སཾ་ས་ནྡ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་སུ་ཏ་ཝཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ…པེ… ས་པྤུ་རི་ས་དྷ་མྨེ ཨ་ཝི་ནཱི་ཏོ རཱུ་པཾ ‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི. ཝེ་ད་ནཾ…པེ…, ས་ཉྙཾ…པེ…, ས་ངྑཱ་རེ…པེ…, ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི. ཡ་མྤི ཏཾ དི་ཊྛཾ…པེ… ཡ་མྤི ཏཾ དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ, སོ ལོ་ཀོ སོ ཨ་ཏྟཱ སོ པེ་ཙྩ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི ནི་ཙྩོ དྷུ་ཝོ ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨོ ས་སྶ་ཏི་ས་མཾ ཏ་ཐེ་ཝ ཋ་སྶཱ་མཱི་ཏི, ཏ་མྤི ‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༤༡) ཨི་མཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ སཾ་ས་ནྡ་ཏི.
‘‘ཡོ་པི སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ…པེ… ནི་བྦཱ་ནཾ མཱ་བྷི་ན་ནྡཱི’’ཏི ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ. ‘‘ཨི་དྷ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, བྷི་ཀྑུ་ནོ སུ་ཏཾ ཧོ་ཏི ‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ ནཱ་ལཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ཡཱ’ཏི, ཨེ་ཝ་ཉྩེ་ཏཾ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, བྷི་ཀྑུ་ནོ སུ་ཏཾ ཧོ་ཏི ‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ ནཱ་ལཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ཡཱ’ཏི, སོ ས་བྦཾ དྷ་མྨཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ས་བྦཾ དྷ་མྨཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ ས་བྦཾ དྷ་མྨཾ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ས་བྦཾ དྷ་མྨཾ པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཝེ་ད་ནཾ ཝེ་དེ་ཏི སུ་ཁཾ ཝཱ དུ་ཀྑཾ ཝཱ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཾ ཝཱ, སོ ཏཱ་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཝི་རཱ་གཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་ར་ཏི, ནི་རོ་དྷཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་ར་ཏི, པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༣༩༠) ཨི་མཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ སཾ་ས་ནྡ་ཏི. ‘‘ཡོ་པི སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཨ་ར་ཧཾ…པེ… ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཏི ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ‘‘སུ་ཏ་ཝཱ ཙ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ…པེ… ས་པྤུ་རི་ས་དྷ་མྨེ སུ་ཝི་ནཱི་ཏོ རཱུ་པཾ ‘ནེ་ཏཾ མ་མ, ནེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ན མེ་སོ ཨ་ཏྟཱ’ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ཝེ་ད་ནཾ…པེ…, ས་ཉྙཾ…པེ…, ས་ངྑཱ་རེ…པེ…, ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ‘ནེ་ཏཾ མ་མ, ནེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ན མེ་སོ ཨ་ཏྟཱ’ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི. ཡ་མྤི ཏཾ དི་ཊྛཾ སུ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཏཾ པ་ཏྟཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏཾ ཨ་ནུ་ཝི་ཙ་རི་ཏཾ མ་ན་སཱ, ཏ་མྤི ‘ནེ་ཏཾ མ་མ, ནེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ན མེ་སོ ཨ་ཏྟཱ’ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི. ཡ་མྤི ཏཾ དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ, སོ ལོ་ཀོ སོ ཨ་ཏྟཱ སོ པེ་ཙྩ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི ‘ནི་ཙྩོ དྷུ་ཝོ ས་སྶ་ཏོ ཨ་པི པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨོ ས་སྶ་ཏི་ས་མཾ ཏ་ཐེ་ཝ ཋ་སྶཱ་མཱི’ཏི, ཏ་མྤི ‘ནེ་ཏཾ མ་མ, ནེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ན མེ་སོ ཨ་ཏྟཱ’ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི. སོ ཨེ་ཝཾ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནྟོ ན པ་རི་ཏ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༤༡) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་དེ་ས་ནཱ་ཧི སཾ་ས་ནྡ་ཏཱི་ཏི, ཨ་ཡཾ ཙ་ཏུ་བྱཱུ་ཧོ ཧཱ་རོ.