སོ་ལ༹་ས་ཧཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཏ་ཏྠ ཡེ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷ་དྷ་མྨེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏཱ་དི་བྷེ་དཱ པ་ཉྙ་ཏྟི, ཏེ པ་ཉྙ་ཏྟི་པ་ཊི་པཱ་ད་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཝི་སེ་ས་ན་དུ་ཀྑ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཙ ཝུ་ཏྟཱ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཛྫཱ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ. མ་ཉྙ་ནཱ་བྷི་ན་ནྡ་ན་ན་ནྡཱི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི ཝུ་ཏྟཱ ཏ་ཎྷཱ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ སུ་ཏྟ་ནྟ་ན་ཡོ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ན་ཡེ པ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ‘‘ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དཱི་པི་ཏཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ, མ་ཉྙ་ནཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ག་ཧི་ཏཱ མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཡོ, བྷ་ཝ་པ་དེ་ན ག་ཧི་ཏོ ཀ་མྨ་བྷ་ཝོ ཙཱ་ཏི ས་བྦེ་པི ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ. ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩཾ. ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན, པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ཀྑུ་སེ་ཀྑཱ་བྷི་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ཧི, རཱ་གཱ་དི་ཁ་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི, ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ག་ཧ་ཎེ་ན ཙ མ་གྒ་ས་ཙྩཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཀྑ་ཡཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ནྟི, ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཎྷཱ་ཀྑ་ཡཱ་དཱི་ནཾ མ་གྒ་ཀི་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨུ་དྡྷ་ཊ་ཏྟཱ.
ཏ་ཏྠ ས་མུ་ད་ཡེ་ན ཨ་སྶཱ་དོ, དུ་ཀྑེ་ན ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ, མ་གྒ་ནི་རོ་དྷེ་ཧི ནི་སྶ་ར་ཎཾ, ཏེ་སཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ མཱ་ན་བྷ་ཉྫ་ནཾ ཕ་ལཾ, ཏ་ཐཱ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་བྷཱ་གཱ་ཝ་བོ་དྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ པ་ཡོ་ཛ་ན་ཉྩ. ཏ་སྶ ནི་པྥ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཝི་ཙི་ཏྟ་ཏཱ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ས་བྷཱ་ཝཱུ་པ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉྩ ཨུ་པཱ་ཡོ, པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དཱི་སུ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ད་སྶ་ནཱ་པ་དེ་སེ་ན པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ པ་རི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ, མ་ཉྙ་ནཱ ཙ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཎ་ཏྟཱིཏི. ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རོ.
༢. ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
མ་ཉྙ་ནཱ་ནཾ ས་ཀྐཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཀ་སྶ་ཙི་པི ཏ་ཏྠ ཨ་སེ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཙ ས་བྦ་ག་ཧ་ཎཾ, ས་བྷཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ནི་སྶ་ཏྟ་ནི་ཛྫཱི་ཝ་ཏོ ཙ དྷ་མྨ་གྒ་ཧ་ཎཾ, པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ མཱུ་ལ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དེ་ས་ན་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཙ པ་རི་ཡཱ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ས་མྨུ་ཁ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མྤ་དཱ་ན་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཙ ‘‘ཝོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ ཨ་བྷི་མུ་ཁཱི་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཙ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི ཨཱ་ལ་པ་ནཾ. དེ་སེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏེ་སཾ ས་ཏུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠ་ཉྩ ‘‘དེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནཾ, དེ་སེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་ཉྙ་ཉྩ དེ་ས་ན་ཏོ ‘‘ཏ’’ནྟི པ་ཙྩཱ་མ་ས་ནཾ, སོ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་ཝ་ན་ཏྠ་སྶ ཙ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏོ ‘‘སུ་ཎཱ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཀྐཱ་ཏ་བྦ་ཏོ, ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཙ ཏ་ད་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཏོ ‘‘སཱ་དྷུ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨ་སྶ མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏོ ཏ་ད་དྷཱི་ན་ཏྟཱ ཙ ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟཱི་ནཾ ‘‘མ་ན་སི ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་རི་བྱ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཙ ‘‘བྷཱ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་དེ་ཝ་ཀེ་ན ལོ་ཀེ་ན སི་ར་སཱ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཝ་ཙ་ན་ཏྟཱ, ཏ་སྶ ཙ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏྠུ ཨུ་ཏྟ་མ་གཱ་ར་ཝ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཙ གཱ་ར་ཝ་སྶ ཨུ་ལཱ༹་ར་པུ་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘བྷ་ནྟེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཏ་ཐཱ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ནི་ཙྪི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཱ་ལ་ངྐཱ་ར་ཏོ ཙ ‘‘ཁོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཝ་ན་སྶ པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ, ཏ་ཐཱ ཏེ་ཧི པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཙ ‘‘པ་ཙྩ་སྶོ་སུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་ཀ་ལ་སྶ་པི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ར་ཎ་ཏོ ‘‘ཨེ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ལོ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ལོ་ཀཱ་དྷཱ་ར་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘ཨི་དྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་ཝེ་དྷ་བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་ཡ་ཏྟི་བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ‘‘ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་ཐཱུ་སུ, པུ་ཐུ ཝཱ ཛ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ན་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ཏོ ཙ ‘‘ཨ་རི་ཡཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཀ་རཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཀོ་ས་ལླ་ད་མ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶཱ་ཝཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ས་ནྟ་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ཏོ ས་ནྟ་དྷ་མྨ་ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ཏོ ས་བྦྷི པཱ་སཾ་སི་ཡ་ཏོ ཙ ‘‘ས་པྤུ་རི་སཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱ་ཝ་ཀ་རཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཙ ཀོ་ས་ལླ་ད་མ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ས་པྤུ་རི་སཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶཱ་ཝཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཐ་ཝཱི་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ནཾ མ་ཉྙ་ནཱ་ནཾ, ཨུ་པ་རི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ན་ཉྩ་མ་ཉྙ་ནཱ་ནཾ མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ པ་པ་ཉྩ་ས་ངྑཱ་ནཾ ‘‘པ་ཐ་ཝིཾ པ་ཐ་ཝི་ཏོ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནྡྷ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ ཨ་ཧཾ་ཀཱ་ར-མ་མཾ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ‘‘པ་ཐ་ཝིཾ མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
པུ་བྦེ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཙ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ན་ཏྟཱ, པུ་གྒ་ལ་སྶ པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཙ ‘‘ཡོ་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཡོ’’ཏི ཨ་ནི་ཡ་མེ་ན ག་ཧི་ཏ་སྶ ནི་ཡ་མེ་ཏ་བྦ་ཏོ པ་ཊི་ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཙ; ‘‘སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ སཾ་སཱ་རེ བྷ་ཡ་སྶ ཨི་ཀྑ་ན་ཏོ ཀི་ལེ་ས་བྷེ་ད་ན་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཙ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སི་ཀྑཱ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ཏོ སེ་ཀྑ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏོ ཙ ‘‘སེ་ཀྑོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. མ་ན་སཱ ལ་དྡྷ་བྦ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་དྷི་ག་མ་ནཱི་ཡ་ཏོ ཙ ‘‘ཨ་པྤ་ཏྟ་མཱ་ན་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པ་རེ་ན ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏོ, པ་རཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་ཏྟ་རི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཙ ‘‘ཨ་ནུ་ཏྟ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡོ་གེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཀཱ་མ་ཡོ་གཱ་དི་ཏོ ཙ ཁེ་མཾ སི་ཝཾ ཨ་ནུ་པ་དྡ་ཝ་ནྟི ‘‘ཡོ་ག་ཀྑེ་མ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཚ་ནྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ‘‘པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ས་བྦ་སོ ས་བྦ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན ‘‘ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སེ་ཀྑ་སྶ ས་བྦ་སོ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་ཉྩེ་ཝ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཛཱ་ན་ན་ཏོ ‘‘ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སེ་ཀྑ་སྶ ས་བྦ་སོ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་མ་ཉྙ་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘མཱ མ་ཉྙཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨི་ཏོ པ་རཾ ས་བྦ་པ་དེ་སུ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ས་ཀྐཱ ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ ཏ་སྶཱ ལཱི་ན་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཉྩ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱུ་ཧི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏི་ཝི་ཏྠཱ་ར་བྷ་ཡེ་ན ན ཝི་ཏྠཱ་ར་ཡི་མྷ. ཨི་ཏི ཨ་ནུ་པ་ད་ཝི་ཙ་ཡ་ཏོ ཝི་ཙ་ཡོ ཧཱ་རོ.
༣. ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ས་ཀྐཱ་ཡ་སྶ ས་བྦ་མ་ཉྙ་ནཱ་ནཾ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝོ ཡུ་ཛྫ་ཏི པ་རི་ཀ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་ཏྟཱ ལོ་ཀ་ཝི་ཙི་ཏྟ་སྶ. བྱཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་དྭ་ཡ་ར་ཧི་ཏ་སྶ ཨ་ནྡྷ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝོ ཡུ་ཛྫ་ཏི པུ་ཐུ་ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཛ་ན་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ ཝཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་བཱ་ཧུ་ས་ཙྩཱ་བྷཱ་ཝོ ཡུ་ཛྫ་ཏི ཏ་སྨིཾ ས་ཏི ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཨ་སྶུ་ཏ་ཝ་ཏོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ས་པྤུ་རི་སཱ་ན་ཉྩ ཨ་ད་སྶཱ་ཝི་ཏཱ་དི ཡུ་ཛྫ་ཏི ཨ་རི་ཡ་ཀ་ར་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཙ ཏེ་ན ཨ་དི་ཊྛ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཙ ཏ་ཐཱ ཏ་སྶ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ‘‘ཨ་ཧཾ པ་ཐ་ཝཱི, མ་མ པ་ཐ་ཝཱི, པ་རོ པ་ཐ་ཝཱི’’ཏི ས་ཉྫཱ་ན་ནཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཧཾ་ཀཱ་ར་མ་མཾ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ས་ཉྫཱ་ན་ཏོ ཙ་སྶ པ་ཐ་ཝིཾ ཀ་མྨཱ་དི་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ མ་ཉྙ་ནཱ་པ་ཝ་ཏྟི ཡུ་ཛྫ་ཏི ས་ཉྙཱ་ནི་དཱ་ན་ཏྟཱ པ་པ་ཉྩ་ས་ངྑཱ་ནཾ. ཡོ མ་ཉྙ་ཏི, ཏ་སྶ ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ཝི་ནཱ མ་ཉྙ་ནཱ་པ་ཧཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཨཱ་པཾ ཨཱ་པ་ཏོ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏ་སི་ཀྑ་སྶ ཨ་པྤ་ཏྟ་མཱ་ན་ས་ཏཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སེ་ཀྑ་སྶ ས་ཏོ ཡོ་ག་ཀྑེ་མ་པ་ཏྠ་ནཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི ཏ་ད་དྷི་མུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཏ་སྶ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ནཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཧཱ་ནེ་སུ མ་ཏྟ་སོ ཀཱ་རི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ་སྶ ‘‘མཱ མ་ཉྙཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི ཝ་ཏྠུ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ཝི་ཡ མ་ཉྙ་ནཱ་པ་ཧཱ་ན་སྶ་པི ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སེ་ཀྑ་སྶ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི པ་རི་ཉྙཱ་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ ས་བྦ་སོ ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ཙ. ‘‘ཨཱ་པཾ ཨཱ་པ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ་དི་ཡུ་ཏྟ་སྶ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ནཱ མ་ཉྙ་ནཱ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཡུ་ཛྫ་ཏི ས་ངྑཱ་ཏ་དྷ་མྨ་ཏྟཱ, ས་བྦ་སོ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ་སྶ ཝཱི་ཏ་རཱ་གཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཏ་ཏོ ས་མྨ་དེ་ཝ ཙ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སྶ པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏཱ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་རོ.
༤. པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཧཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཀི་སྶོ་པི མ་ཉྙ་ནཱ ས་ཀྐཱ་ཡ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, མ་ཉྙ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, སུ་ཏ་དྭ་ཡ་ཝི་ར་ཧོ ཨ་ནྡྷ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, སོ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, སཱ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཀོ་ཝི་ད་ཏཱ་ཡ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, སཱ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨེ ཨ་ཝི་ནཱི་ཏ་ཏཱ་ཡ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. ‘‘ས་པྤུ་རི་སཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶཱ་ཝཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་སོ མ་ཉྙ་ནཱ་ནཾ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. ས་ཉྙཱ་ནི་དཱ་ནཱ ཧི པ་པ་ཉྩ་ས་ངྑཱ་ཏི. མ་ཉྙ་ནཱ་སུ ཙ ཏ་ཎྷཱ་མ་ཉྙ་ནཱ ཨི་ཏ་ར་མ་ཉྙ་ནཱ་ནཾ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ག་ཏཱ་ནཾ པ་རི་ཏ་སྶི་ཏ་ཝི་པྥ་ནྡི་ཏ’’ནྟི, (དཱི. ནི. ༡.༡༠༥-༡༠༩) ‘‘ཏ་ཎྷཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན’’ནྟི (མ. ནི. ༣.༡༢༦; མ་ཧཱ་ཝ. ༡) ཙ ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ཏ་ཎྷཱ་ག་ཏ་སྶེ་ཝ ཙ ‘‘སེ་ཡྻོ་ཧ་མ་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ མཱ་ན་ཛ་པྤ་ནཱ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏཱ. ས་བྦཱ་པི ཝཱ མ་ཉྙ་ནཱ ས་བྦཱ་སཾ མ་ཉྙ་ནཱ་ནཾ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. ‘‘ཨུ་པཱ་དཱ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཏ་ཎྷཱ’’ཏི ཧི ཝ་ཙ་ན་ཏོ དི་ཊྛི་པི ཏ་ཎྷཱ་ཡ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. ‘‘ཨ་ཧ་མ་སྨི བྲ་ཧྨཱ མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༤༢; ༣.༣༩) ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ མཱ་ནོ་པི དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ‘‘ཨ་སྨཱི་ཏི ས་ཏི ཨི་ཏྠཾ་སྨཱི་ཏི ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ་སྨཱི་ཏི ཧོ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ་སྨཱི་ཏི ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ མཱ་ན་སྶ་པི ཏ་ཎྷཱ་ཡ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ. སེ་ཀྑཱ དྷ་མྨཱ ས་པྤ་དེ་ས་ཏོ མ་ཉྙ་ནཱ་པ་ཧཱ་ན་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་སེ་ཀྑཱ ནི་པྤ་དེ་ས་ཏོ མ་ཉྙ་ནཱ་པ་ཧཱ་ན་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. ཀ་མྨ་བྷ་ཝོ ཙ ཛཱ་ཏི་ཡཱ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. ཛཱ་ཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ཝ་བོ་དྷོ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ནྟི. ཨ་ཡཾ པ་ད་ཊྛཱ་ནོ ཧཱ་རོ.
༥. ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨ་མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ མཱུ་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝཱ ཡ་ཐཱ ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཡོ ག་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ དོ་ས་མོ་ཧཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ཀྐཱ་ཡ་མཱུ་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ ས་ཀྐཱ་ཡ་སྶ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ. ‘‘ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཐཱ ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ པ་རི་ཡ་ཏྟི་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་དྡྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝོ ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་པི ཨ་བྷཱ་ཝོ ག་ཡ྄ཧ་ཏི ས་དྡྷ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ. ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶ་ན་ཀཱ་མ་ཏཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཱ. ‘‘ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཀོ་ཝི་དོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཝི་བ་ནྡྷ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ. ‘‘ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨེ ཨ་ཝི་ནཱི་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་རི་ཡ་ཝི་ན་ཡཱ་བྷཱ་ཝོ. སོ པ་ན་ཏྠ་ཏོ ཨ་རི་ཡ་ཝི་ན་ཡེ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི ཨེ་ཝ ཝཱ་ཏི ཏཱི་ཧི་པི པ་དེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡཱ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཙ ག་ཧི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙ ས་བྦེ་པི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟི སཾ་ཀི་ལེ་ས་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ. ‘‘ས་པྤུ་རི་སཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶཱ་ཝཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
‘‘པ་ཐ་ཝིཾ པ་ཐ་ཝི་ཏོ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ དི་ཊྛི་མ་ཉྙ་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་ཉྙཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ས་ཉྙཱ, ཨེ་ཝཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཕ་སྶཱ་ཝི་ཛྫཱ་ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ་པི ཏཱ་སཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཏེ་ས་མྤེ་ཏྠ ས་ངྒ་ཧོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི མ་ཉྙ་ནཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ. ‘‘མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ མ་ཉྙ་ནཱ་ཀི་ཙྩེ་ན ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཡོ ག་ཧི་ཏཱ ཏཱ་སཾ ཀི་ལེ་ས་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་དི་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ ཀི་ལེ་ས་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཧེ་ཏུ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཨ་ཝ་སི་ཊྛཱ་ཀུ་ས་ལ་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ ཧེ་ཏུ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ནཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཨ་ཝ་སི་ཊྛཱ་ས་ཝོ་གྷ་ཡོ་ག་ག་ནྠ་ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ ཨཱ་ས་ཝཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ‘‘པ་ཐ་ཝིཾ མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དཱི་ནཾ རཱུ་པ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཏ་བྦི་ས་ཡཱ་ན་ཉྩ མ་ཉྙ་ནཱ་ནཾ རཱུ་པ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ས་ཀ་ལ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝི་ས་ཡཱ་པི མ་ཉྙ་ནཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི རཱུ་པ་ཝི་ས་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨཱ་སཾ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝཾ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ཝི་ས་ཡཱ་པི མ་ཉྙ་ནཱ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏ་བྦཱ. ‘‘ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏ’’ནྟི པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ན་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ མ་གྒ་ཀི་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཧཱ་ནཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སེ་སེ་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ཏི. ཨ་ཡཾ ལ་ཀྑ་ཎོ ཧཱ་རོ.
༦. ཙ་ཏུ་བྱཱུ་ཧ་ཧཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝ་ཏྠཱུ་སུ བྱ་ཉྫ་ན་ཙྪཱ་ཡཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཾ ཨ་ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཨ་ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་དི་ནཱ ཝ་ཉྩི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཙ་ཡ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝི་མུ་ཁཱ པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝ་ཏྠཱུ་སུ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑ་ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཝི་སེ་སཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཙ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ ཨི་མི་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ནི་དཱ་ནཾ. ཏེ ‘‘ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་ས་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཉྩ ཝི་སེ་སཾ ཛཱ་ན་ནྟཱ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཧི་ཏ་པ་རཱ་ཡ་ཎཱ ས་ཝེ་ཡྻུ’’ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་ད་ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ནི་རུ་ཏྟཾ, ཏཾ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནི་དཱ་ན་པ་དཱ་ནཾ, ‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨ་མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་པཱ་ལི༹་པ་དཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ, ཏ་སྶཱ ལཱི་ན་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཉྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏྟཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཏྠཱ་ར་བྷ་ཡེ་ན ན ཝི་ཏྠཱ་ར་ཡི་མྷ.
པ་ད་པ་ད་ཏྠ་དེ་ས་ནཱ་ནི་ཀྑེ་པ་སུ་ཏྟ་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ ས་ནྡྷི. ཏ་ཏྠ པ་ད་སྶ པ་ད་ནྟ་རེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ པ་ད་ས་ནྡྷི, ཏ་ཐཱ པ་ད་ཏྠ་སྶ པ་ད་ཏྠ་ནྟ་རེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ པ་ད་ཏྠ་ས་ནྡྷི, ཡོ ‘‘ཀི་རི་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ནཱ་ནཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཏཾ་ཏཾ་ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱི་ཧི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨེ་ཀཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཀ་སྶ པ་ན པུ་བྦཱ་པ་ར་ས་མྦ་ནྡྷོ དེ་ས་ནཱ་ས་ནྡྷི. ཡཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ནྡྷི ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷཱི’’ཏི ཏི་དྷཱ ཝི་བྷ་ཏྟཱ. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཙེ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ པ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ་ཏི དྭི་དྷཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ནི་ཀྑེ་པ་ས་ནྡྷི ཙ་ཏུ་ནྣཾ སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སུ་ཏྟ་ས་ནྡྷི ཨི་དྷ པ་ཋ་མ་ནི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་ཋ་མཾ ནི་ཀྑི་ཏྟ་ནྟི? ནཱ་ཡ་མ་ནུ་ཡོ་གོ ཀ་ཏྠ་ཙི ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨ་པི་ཙ ཡ་སྨཱ མ་ཉྙ་ནཱ་མཱུ་ལ་ཀཾ ས་ཀྐཱ་ཡཾ, ས་བྦ་མ་ཉྙ་ནཱ ཙ ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝ ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཏ་སྶཱ ས་ཝི་ས་ཡཱ་ཡ ལེ་ས་མ་ཏྟ་མྤི སཱ་རཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་བྷི་ནྣེ་སུ མ་ཉྙ་ནཱ་སུ ཙ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ནི་བྦེ་དྷ་ཝི་རཱ་ག་ས་ཉྫ་ན་ནཱི ཨུ་པ་རི སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑ་ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་གུ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱི ཙ ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ. སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ ཙ ཝི་སེ་ས་ཏོ དི་ཊྛི་ཝི་ནི་ཝེ་ཋ་ན་ཀ་ཐཱ, ཏ་སྨཱ ས་ནི་སྶ་ཡ་སྶ དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧ་སྶ ཨཱ་དི་ཏོ ཨ་སཱ་ར་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ ཨུ་པ་རི ཙ ས་བྦེ་སཾ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་མི་དཾ སུ་ཏྟཾ པ་ཋ་མཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ. ཀི་ཉྩ ས་ཀྐཱ་ཡེ མ་ཉྙ་ནཱ་མ་ཉྙ་ནཱ་མུ་ཁེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཝ་ཏྟཱི་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནི་སཾ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ ས་བྦེ་སཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཙ ཨི་ད་མེ་ཝ སུ་ཏྟཾ པ་ཋ་མཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཾ.
ཡཾ པ་ན ཨེ་ཀི་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ དེ་ས་ན་ནྟ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ སཾ་ས་ནྡ་ནཾ, ཨ་ཡ་མྤི དེ་ས་ནཱ་ས་ནྡྷི, སཱ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ‘‘ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ…པེ… ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ. ‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ…པེ… ས་པྤུ་རི་ས་དྷ་མྨེ ཨ་ཝི་ནཱི་ཏོ མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ དྷ་མྨེ ན་པྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ ཙ དྷ་མྨེ ན་པྤ་ཛཱ་ནཱ་ཏི, སོ མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ དྷ་མྨེ ཨ་པྤ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨ་མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ ཙ དྷ་མྨེ ཨ་པྤ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཡེ དྷ་མྨཱ ན མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ, ཏེ དྷ་མྨེ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི…པེ… ཨ་ནུ་པྤ་ནྣོ ཝཱ ཀཱ་མཱ་ས་ཝོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨུ་པྤ་ནྣོ ཝཱ ཀཱ་མཱ་ས་ཝོ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏི. ཨ་ནུ་པྤ་ནྣོ ཝཱ བྷ་ཝཱ་ས་ཝོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨུ་པྤ་ནྣོ ཝཱ བྷ་ཝཱ་ས་ཝོ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ཨ་ནུ་པྤ་ནྣོ ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ཝོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨུ་པྤ་ནྣོ ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ཝོ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༧) ཨི་མཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ སཾ་ས་ནྡ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘ཏ་སྶེ་ཏཾ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑཾ སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཾ མ་ན་སི ཀ་རི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ རཱ་གོ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ནུ་དྡྷཾ་སེ་སྶ་ཏི, སོ ས་རཱ་གོ ས་དོ་སོ ས་མོ་ཧོ སཱ་ངྒ་ཎོ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ཙི་ཏྟོ ཀཱ་ལཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༥༩) ཨི་མཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ སཾ་ས་ནྡ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཉྩཱ་ཝུ་སོ པ་ཊི་ཙྩ རཱུ་པེ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏི་ཎྞཾ ས་ངྒ་ཏི ཕ་སྶོ, ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ. ཡཾ ཝེ་དེ་ཏི ཏཾ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏི, ཡཾ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏི ཏཾ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཏི, ཡཾ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཏི ཏཾ པ་པ་ཉྩེ་ཏི, ཡཾ པ་པ་ཉྩེ་ཏི ཏ་ཏོ་ནི་དཱ་ནཾ པུ་རི་སཾ པ་པ་ཉྩ་ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༠༤) ཨི་མཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ སཾ་ས་ནྡ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་སུ་ཏ་ཝཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ…པེ… ས་པྤུ་རི་ས་དྷ་མྨེ ཨ་ཝི་ནཱི་ཏོ རཱུ་པཾ ‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི. ཝེ་ད་ནཾ…པེ…, ས་ཉྙཾ…པེ…, ས་ངྑཱ་རེ…པེ…, ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི. ཡ་མྤི ཏཾ དི་ཊྛཾ…པེ… ཡ་མྤི ཏཾ དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ, སོ ལོ་ཀོ སོ ཨ་ཏྟཱ སོ པེ་ཙྩ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི ནི་ཙྩོ དྷུ་ཝོ ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨོ ས་སྶ་ཏི་ས་མཾ ཏ་ཐེ་ཝ ཋ་སྶཱ་མཱི་ཏི, ཏ་མྤི ‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༤༡) ཨི་མཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ སཾ་ས་ནྡ་ཏི.
‘‘ཡོ་པི སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ…པེ… ནི་བྦཱ་ནཾ མཱ་བྷི་ན་ནྡཱི’’ཏི ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ. ‘‘ཨི་དྷ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, བྷི་ཀྑུ་ནོ སུ་ཏཾ ཧོ་ཏི ‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ ནཱ་ལཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ཡཱ’ཏི, ཨེ་ཝ་ཉྩེ་ཏཾ, དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡ, བྷི་ཀྑུ་ནོ སུ་ཏཾ ཧོ་ཏི ‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ ནཱ་ལཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ཡཱ’ཏི, སོ ས་བྦཾ དྷ་མྨཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ས་བྦཾ དྷ་མྨཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ ས་བྦཾ དྷ་མྨཾ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ས་བྦཾ དྷ་མྨཾ པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཝེ་ད་ནཾ ཝེ་དེ་ཏི སུ་ཁཾ ཝཱ དུ་ཀྑཾ ཝཱ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཾ ཝཱ, སོ ཏཱ་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཝི་རཱ་གཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་ར་ཏི, ནི་རོ་དྷཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་ར་ཏི, པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱ་ནུ་པ་སྶཱི ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༣༩༠) ཨི་མཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ སཾ་ས་ནྡ་ཏི. ‘‘ཡོ་པི སོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཨ་ར་ཧཾ…པེ… ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཏི ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ‘‘སུ་ཏ་ཝཱ ཙ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ…པེ… ས་པྤུ་རི་ས་དྷ་མྨེ སུ་ཝི་ནཱི་ཏོ རཱུ་པཾ ‘ནེ་ཏཾ མ་མ, ནེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ན མེ་སོ ཨ་ཏྟཱ’ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ཝེ་ད་ནཾ…པེ…, ས་ཉྙཾ…པེ…, ས་ངྑཱ་རེ…པེ…, ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ‘ནེ་ཏཾ མ་མ, ནེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ན མེ་སོ ཨ་ཏྟཱ’ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི. ཡ་མྤི ཏཾ དི་ཊྛཾ སུ་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཏཾ པ་ཏྟཾ པ་རི་ཡེ་སི་ཏཾ ཨ་ནུ་ཝི་ཙ་རི་ཏཾ མ་ན་སཱ, ཏ་མྤི ‘ནེ་ཏཾ མ་མ, ནེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ན མེ་སོ ཨ་ཏྟཱ’ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི. ཡ་མྤི ཏཾ དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ, སོ ལོ་ཀོ སོ ཨ་ཏྟཱ སོ པེ་ཙྩ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི ‘ནི་ཙྩོ དྷུ་ཝོ ས་སྶ་ཏོ ཨ་པི པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨོ ས་སྶ་ཏི་ས་མཾ ཏ་ཐེ་ཝ ཋ་སྶཱ་མཱི’ཏི, ཏ་མྤི ‘ནེ་ཏཾ མ་མ, ནེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ན མེ་སོ ཨ་ཏྟཱ’ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི. སོ ཨེ་ཝཾ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནྟོ ན པ་རི་ཏ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༤༡) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་དེ་ས་ནཱ་ཧི སཾ་ས་ནྡ་ཏཱི་ཏི, ཨ་ཡཾ ཙ་ཏུ་བྱཱུ་ཧོ ཧཱ་རོ.
༧. ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ཧཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་མུ་ཁེ་ན ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་རི་གྒ་ཧོ དཱི་པི་ཏོ. ‘‘ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶཱ་ཝཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་དི་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་མུ་ཁེ་ན ཨ་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་དི་པ་རི་གྒ་ཧོ དཱི་པི་ཏོ. ཏེ་སུ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ན ཨཱ་ས་ཡ་ཝི་པ་ཏྟི ཀི་ཏྟི་ཏཱ, དུ་ཏི་ཡེ་ན པ་ཡོ་ག་ཝི་པ་ཏྟི. པུ་རི་མེ་ན ཙ་སྶ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚཾ, ཏ་ཉྩ ཡ་ཏོ ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ་ནྟི ས་ཀ་ལཾ སཾ་སཱ་ར་ཙ་ཀྐ་མཱ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ‘‘པ་ཐ་ཝིཾ མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཏི་སྶོ མ་ཉྙ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏཱ་སུ ཏ་ཎྷཱ་མ་ཉྙ་ནཱ ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མཱ’’ཏི ཏ་ཎྷཱ་གྒཱ་ཧོ, མཱ་ན་མ་ཉྙ་ནཱ ‘‘ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི མཱ་ན་གྒཱ་ཧོ, དི་ཊྛི་མ་ཉྙ་ནཱ ‘‘ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧོ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཎྷཱ་གྒཱ་ཧེ་ན ‘‘ཏ་ཎྷཾ པ་ཊི་ཙྩ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ (དཱི. ནི. ༢.༡༠༣; དཱི. ནི. ༣.༣༥༩; ཨ. ནི. ༣.༢༣; ཝི་བྷ. ༩༦༣) ན་ཝ ཏ་ཎྷཱ་མཱུ་ལ་ཀཱ དྷ་མྨཱ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. མཱ་ན་གྒཱ་ཧེ་ན ‘‘སེ་ཡྻོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ན་ཝ མཱ་ན་ཝི་དྷཱ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧེ་ན ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ (སཾ. ནི. ༤.༣༤༥) ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏཱི་སུ ཙ གཱ་ཧེ་སུ ཡཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་གྒཱ་ཧ་སྶ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཱ, སཱ དུ་ཀྑ་ས་ཉྙཱ དུ་ཀྑཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ. ཡཱ་ཡ ས་ཉྙཱ་ཡ མཱ་ན་གྒཱ་ཧ་སྶ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཱ, སཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ. ཡཱ་ཡ པ་ན ས་ཉྙཱ་ཡ དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧ་སྶ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཱ, སཱ ཨ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ ཨ་ན་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མ་གྒཱ་ཧ་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏོ ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏ་ཝི་མོ་ཀྑ་མུ་ཁཾ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ཏི, དུ་ཏི་ཡ་གྒཱ་ཧ་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏོ ཨ་ནི་མི་ཏྟ་ཝི་མོ་ཀྑ་མུ་ཁཾ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་ཏི་ཡ་གྒཱ་ཧ་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏོ སུ་ཉྙ་ཏ་ཝི་མོ་ཀྑ་མུ་ཁཾ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ཏི.
སེ་ཀྑ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ས་ངྒ་ཧོ, ཏ་ཏོ ཙ པ་ར་ཏོ་གྷོ་ས་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ དཱི་པི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. པ་ར་ཏོ་གྷོ་སེ་ན ཙ སུ་ཏ་ཝཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ན་ཝ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་མཱུ་ལ་ཀཱ དྷ་མྨཱ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཉྩ ས་མྤ་ཏྟི་ཙ་ཀྐཾ. ‘‘མཱ མ་ཉྙཱི’’ཏི མ་ཉྙ་ནཱ་ནཾ ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ས་ཝ་པ་རི་ཀྑ་ཡོ དཱི་པི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ཙ ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟ་དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑི་བྷཱ་ཝཱ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ‘‘ཨ་ར་ཧཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་སེ་ཀྑཱ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཙ ད་ས ནཱ་ཐ་ཀ་ར་ཎཱ དྷ་མྨཱ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ‘‘ན མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི མ་ཉྙ་ནཱ་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན པ་ཉྩ་སུ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ་སུ ‘‘ནེ་ཏཾ མ་མ, ནེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ན མེ་སོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ད་སྶི་ཏཱ, ཏཱ་ཡ ཙ སཱ་ཏི་ས་ཡཱ ནི་ཀ་ནྟི་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་མཱ་ན་ས་མུ་གྒྷཱ་ཊ་ན་དི་ཊྛི་ཨུ་གྒྷཱ་ཊ་ནཱ་ནི པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏཱ་ནི་མི་ཏྟ-སུ་ཉྙ་ཏ་ཝི་མོ་ཀྑཱ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ནྟི.
‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་བྦ་ཉྙུ་གུ་ཎཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཏི ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ད་ས་བ་ལ-ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་བུ་དྡྷ་དྷ་མྨཱ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ‘‘ན་ནྡཱི དུ་ཀྑ་སྶ མཱུ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཧེ་ཏུ་ནཱ ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚཾ ཀ་ཐི་ཏ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཧེ་ཏུ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཎྷ་པྤ་ཧཱ་ནཱ་པ་དེ་སེ་ན ཏ་དེ་ཀ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དི་ཡ་ཌྜྷ་སྶ ཀི་ལེ་ས་ས་ཧ་སྶ་སྶ པ་ཧཱ་ནཾ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ‘‘ས་བྦ་སོ ཏ་ཎྷཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ན་ནྡཱི དུ་ཀྑ་སྶ མཱུ་ལ’’ནྟི, ‘‘ཨི་ཏི ཝི་དི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་སྶ མ་ཉྙ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཝེ་ད་ན་སྶ སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ཙཱ་ར་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ, ཏེ་ན ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་ཉྩཱ་རི བྷ་ག་ཝ་ཏོ མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎཾ ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཝ་ཏྟོ ཧཱ་རོ.
༨. ཝི་བྷ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨ་མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ ནཱ་མ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀཱ དྷ་མྨཱ ས་ཀྐཱ་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་སཾ མ་ཉྙ་ནཱ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ པ་པ་ཉྩ་ས་ངྑཱ་ནི་མི་ཏྟ་ཏྟཱ ལོ་ཀ་ཝི་ཙི་ཏྟ་སྶ. ཏ་ཡི་མེ ཀུ་ས་ལཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ཏི ཏི་ཝི་དྷཱ. ཏེ་སུ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་དི པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་དི, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ནཾ ཀ་མྨ་བྷ་ཝ་ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པཱ་དི པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཀུ་ས་ལཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན བྷཱུ་མི་ཏོ ཏི་ཝི་དྷཱ, ཏ་ཐཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ས་བྷཱ་ཝཱ, ཨ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ས་བྷཱ་ཝཱ པ་ན ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ཝ ཏ་ཐཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ. པ་རི་ཡ་ཏྟི་པ་ཊི་པ་ཏྟི་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སུ་ཏ་ཀི་ཙྩཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏི་ཝི་དྷོ ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ. ཨ་ནྡྷ་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན དུ་ཝི་དྷོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ. ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀ་བྷེ་དེ་ན ཏི་ཝི་དྷཱ ཨ་རི་ཡཱ. མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ་དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑཱུ་ཧི ད་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏི་ཝི་དྷོ ཨ་ད་སྶཱ་ཝཱི. མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ན་བྷེ་དེ་ན ཏི་ཝི་དྷོ, ན་ཝ་ཝི་དྷོ ཝཱ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨོ. ས་ཝ་ན་དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཙ་ཡ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ཀོ་ཝི་ད་ཏཱ. ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཀོ་ཝི་དོ. སཾ་ཝ་ར་པ་ཧཱ་ན་བྷེ་དེ་ན དུ་ཝི་དྷོ, ད་ས་ཝི་དྷོ ཝཱ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡོ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨེ ཨ་ཝི་ནཱི་ཏོ. ཨེ་ཏྠ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཝི་བྷཱ་གོ ཧེ་ཊྛཱ ད་སྶི་ཏོ་ཡེ་ཝ. ‘‘ས་པྤུ་རི་སཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶཱ་ཝཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ‘‘པ་ཐ་ཝིཾ མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ མ་ཉྙ་ནཱ་ཝ་ཏྠུ་ཝི་བྷཱ་གོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏོ་ཝ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་རཱ་དི་ཀོ ཙ ཨ་ནྟ་ར་ཝི་བྷཱ་གོ.
མ་ཉྙ་ནཱ པ་ན ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཏི་ཝི་དྷཱ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པ་ན ཏ་ཎྷཱ་མ་ཉྙ་ནཱ ཏཱ་ཝ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ་ས་ཏ་ཝི་དྷཱ, ཏ་ཐཱ ‘‘ཨ་སྨཱི་ཏི ས་ཏི ཨི་ཏྠཾ་སྨཱི་ཏི ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨེ་ཝཾ མཱ་ན་མ་ཉྙ་ནཱ་པི. ‘‘ཨ་སྨཱི་ཏི ས་ཏི ཨི་ཏྠཾ་སྨཱི་ཏི ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་པ་ཉྩ་ཏྟ་ཡཾ ཨུ་དྡི་ཊྛཾ ནི་དྡི་ཊྛ་ཉྩཱ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན དི་ཊྛི་མ་ཉྙ་ནཱ་ཡ་པི ཨ་ཊྛ་ས་ཏ་ཝི་དྷ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་པི་ཙ སེ་ཡྻ་སྶ ‘‘སེ་ཡྻོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མཱ་ན་མ་ཉྙ་ནཱ་ཡ ན་ཝ་ཝི་དྷ་ཏཱ ཏ་ད་ནྟ་ར་བྷེ་དེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷ་ཏཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠོ ཧཱི་ན་ཏྟི་ཀ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ. དི་ཊྛི་མ་ཉྙ་ནཱ་ཡ པ་ན བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལེ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན དྭཱ་ས་ཊྛི་ཝི་དྷ་ཏཱ ཏ་ད་ནྟ་ར་བྷེ་དེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷ་ཏཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ‘‘ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ རཱུ་པ་མུ་ཁཱ་དི་ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་བྷེ་དཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ པ་རི་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཨ་ཊྛ་མ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན སེ་ཀྑ་ཝི་བྷཱ་གོ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་སེ་ཀྑ་ཝི་བྷཱ་གོ ཙ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ དྷ་མྨ་ཝི་བྷཱ་གོ. པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཝི་བྷཱ་གོ ཙ བྷཱུ་མི་ཝི་བྷཱ་གོ ཙ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཧཱ་རོ.
༩. པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཧཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨ་མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨཱ’’ཏི པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ ག་ཧི་ཏཱ, ཏེ་སཾ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཙ ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཡོ. ཏ་ཐཱ ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ…པེ… ས་པྤུ་རི་ས་དྷ་མྨེ ཨ་ཝི་ནཱི་ཏོ་ཏི. ཡཱ་ཝ་ཀཱི་ཝ་ཉྩ པ་ཉྩ་སུ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ་སུ སུ་བྷ་ཏོ སུ་ཁ་ཏོ ནི་ཙྩ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་གཱ་ཧཱ ན ས་མུ་ཙྪི་ཛྫ་ནྟི, ཏཱ་ཝ ནེ་སཾ པ་བ་ནྡྷཱུ་པ་ར་མོ སུ་པི་ན་ནྟེ་པི ན ཀེ་ན་ཙི ལ་དྡྷ་པུ་བྦོ. ཡ་དཱ པ་ན ནེ་སཾ ཨ་སུ་བྷ་ཏོ དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ ཨ་ན་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘ནེ་ཏཾ མ་མ, ནེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ན མེ་སོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏཱ་ནི་མི་ཏྟ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཨུ་སྶ་ཀྐི་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཨ་ཐ ནེ་སཾ པ་བ་ནྡྷཱུ་པ་ར་མོ ཧོ་ཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཨ་པྤ་ཉྙ་ཏྟི་ཀ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ཏི པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ ག་ཧི་ཏཱ, ཏེ་སཾ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཙ ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཡོ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ…པེ… ས་པྤུ་རི་ས་དྷ་མྨེ ཨ་ཝི་ནཱི་ཏོ ཏཱི་ཧི་པི མ་ཉྙ་ནཱ་ཧི པ་ཐ་ཝིཾ མ་ཉྙ་ཏི ཡཱ་ཝ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏི, ཏཱི་ཧི་པི པ་རི་ཉྙཱ་ཧི ཏ་སྶ ཏཾ ཝ་ཏྠུ ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ. ཡ་སྶ པ་ན ཏཾ ཝ་ཏྠུ ཏཱི་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་ཧི པ་རི་ཉྙཱ་ཏཾ, ན སོ ཨི་ཏ་རོ ཝི་ཡ ཏཾ མ་ཉྙ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘སུ་ཏ་ཝཱ ཙ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ…པེ… ས་པྤུ་རི་ས་དྷ་མྨེ སུ་ཝི་ནཱི་ཏོ རཱུ་པཾ ‘ནེ་ཏཾ མ་མ, ནེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ན མེ་སོ ཨ་ཏྟཱ’ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ཝེ་ད་ནཾ…པེ… ཨ་ས་ཏི ན པ་རི་ཏ་སྶ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༤༡). སེ་ཀྑོ པ་ཐ་ཝིཾ མཱ མ་ཉྙི, ཡཱ་ཝ ནི་བྦཱ་ནཾ མཱ་བྷི་ན་ནྡི, ཨ་ར་ཧཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ ཙ པ་ཐ་ཝིཾ ན མ་ཉྙ་ཏི, ཡཱ་ཝ ནི་བྦཱ་ནཾ ནཱ་བྷི་ན་ནྡ་ཏི, མ་ཉྙ་ནཱ་མ་ཉྙི་ཏེ་སུ ཝ་ཏྠཱུ་སུ མ་ཏྟ་སོ ས་བྦ་སོ ཙ པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་སཾ་སི་དྡྷི་ཡཱ པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ. ཡ་སྶ པ་ན ཏེ་སུ ཝ་ཏྠཱུ་སུ ས་བྦ་སོ མ་ཏྟ་སོ ཝཱ པ་རི་ཉྙཱ ཨེ་ཝ ན་ཏྠི, ཀུ་ཏོ པ་ཧཱ་ནཾ, སོ ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཀ་པྤཾ ནི་ར་ངྐུ་སཱ་ཧི མ་ཉྙ་ནཱ་ཧི ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མ་ཉྙ་ཏེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ…པེ… ས་པྤུ་རི་ས་དྷ་མྨེ ཨ་ཝི་ནཱི་ཏོ རཱུ་པཾ ‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’ཏི ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ཝེ་ད་ནཾ…པེ…, ས་ཉྙ…པེ…’’ནྟི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༢༤༡). ཨ་ཡཾ པ་རི་ཝ་ཏྟོ ཧཱ་རོ.
༡༠. ཝེ་ཝ་ཙ་ན་ཧཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨཱ ས་ཀ་ལ་དྷ་མྨཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་དྷ་མྨཱ’’ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ, ‘‘མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡཾ མཱུ་ལ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ’’ནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ, ‘‘མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟི ཝཱ མཱུ་ལ་དེ་ས་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་ཏ་ཐ་ན’’ནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ, ‘‘ཝོ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཏུ་མྷ’’ནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ, ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མ་ཎཱ ཏ་པ་སྶི་ནོ’’ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ, ‘‘དེ་སེ་སྶཱ་མཱི ཀ་ཐེ་སྶཱ་མཱི པ་ཉྙ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ, ‘‘སུ་ཎཱ་ཐ སོ་ཏཾ ཨོ་ད་ཧ་ཐ སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཐཱ’’ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ, ‘‘སཱ་དྷུ་ཀཾ ས་མྨཱ ས་ཀྐ་ཙྩ’’ནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ, ‘‘མ་ན་སི ཀ་རོ་ཐ ཙི་ཏྟེ ཋ་པེ་ཐ ས་མ་ནྣཱ་ཧ་ར་ཐཱ’’ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ, ‘‘བྷཱ་སི་སྶཱ་མི བྱ་ཏྟཾ ཀ་ཐེ་སྶཱ་མི ཝི་བྷ་ཛི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ, ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ, སཱ་དྷུ སུ་ཊྛུ བྷ་ནྟེ’’ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ, ‘‘པ་ཙྩ་སྶོ་སུཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪིཾ་སུ ས་མྤ་ཊི་གྒ་ཧེ་སུ’’ནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ས་བྦ་པ་དེ་སུ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི. ཨ་ཡཾ ཝེ་ཝ་ཙ་ནོ ཧཱ་རོ.
༡༡. པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨ་མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ ནཱ་མ ས་ཀྐཱ་ཡ་དྷ་མྨཱ, ཏེ ཁ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་དྷཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱ, ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན དྭཱ་ད་ས་དྷཱ, དྷཱ་ཏུ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་དྷཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱ. ‘‘མཱུ་ལ’’ནྟི ཝཱ ‘‘མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ’’ནྟི ཝཱ མ་ཉྙ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏཱ ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཏི་དྷཱ ཨ་ནྟ་ར་བྷེ་དེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་དྷཱ ཙ པ་ཉྙ་ཏྟཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨཱ’’ཏི ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧ་པ་ཉྙ་ཏྟི, ‘‘མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ’’ནྟི ཏེ་སཾ པ་བྷ་ཝ་པ་ཉྙ་ཏྟི, ‘‘ཝོ’’ཏི ས་མྤ་དཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏི, ‘‘དེ་སེ་སྶཱ་མི བྷཱ་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ཊི་ཉྙཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི, ‘‘སུ་ཎཱ་ཐ སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཙ ཨཱ་ཎཱ་པ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི, ‘‘ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ’’ཏི པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝི་མུ་ཁ་ཏཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཙེ་ཝ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཝི་མུ་ཁ་ཏཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཙ, ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ’’ཏི ཨ་ན་རི་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟི, སཱ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཙེ་ཝ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ཝི་ར་ཧ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཙ, ‘‘ཨ་རི་ཡཱ་ན’’ནྟི ཨ་ས་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཙེ་ཝ ས་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཙ. ཏ་ཏྠ ཨ་ས་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པ་ཉྙ་ཏྟི, ས་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྩེ་ཝ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ‘‘ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶཱ་ཝཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་པ་ཉྙ་ཏྟི, ‘‘པ་ཐ་ཝིཾ མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ དྭཱ་ད་ས་ནྣཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ནྣཾ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ས་མྨ་ས་ནུ་པ་གཱ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ནི་ཀྑེ་པ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཙེ་ཝ པ་བྷ་ཝ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཙ, ཏ་ཐཱ ཝི་པ་ལླཱ་སཱ་ནཾ ཀི་ཙྩ་པ་ཉྙ་ཏྟི པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཾ ད་སྶ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཕ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཝི་རཱུ་ཧ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་སྶཱ་ད་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི དི་ཊྛི་ཡཱ ཝི་པྥ་ནྡ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི, ‘‘སེ་ཀྑཱ’’ཏི ས་དྡྷཱ་ནུ་སཱ་རཱི་ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟ་དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑཱི་ནཾ ད་སྶ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི ཙེ་ཝ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཙ ‘‘ཨ་པྤ་ཏྟ་མཱ་ན་སོ’’ཏི སེ་ཀྑ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཋི་ཏི་པ་ཉྙ་ཏྟི, ‘‘ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ཡོ་ག་ཀྑེ་མཾ པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ནོ’’ཏི པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷི་ནི་བྦི་དཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི, ‘‘ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི, དུ་ཀྑ་སྶ པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི, ས་མུ་ད་ཡ་སྶ པ་ཧཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི, ནི་རོ་དྷ་སྶ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི, མ་གྒ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི, ‘‘མཱ མ་ཉྙཱི’’ཏི མ་ཉྙ་ནཱ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་པ་ཉྙ་ཏྟི, ས་མུ་ད་ཡ་སྶ པ་ཧཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡཾ པ་ཉྙ་ཏྟི ཧཱ་རོ.
༡༢. ཨོ་ཏ་ར་ཎ་ཧཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨ་མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ ནཱ་མ ལོ་ཀི་ཡཱ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ དྭཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཨ་ཊྛཱ་ར་ས དྷཱ་ཏུ་ཡོ དྭེ ས་ཙྩཱ་ནི ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝི་ས་ཏི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི དྭཱ་ད་ས་པ་དི་ཀོ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ས་བྦ་དྷ་མྨ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་དི་མུ་ཁེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨོ་ཏ་ར་ཎཾ. ‘‘མཱུ་ལ’’ནྟི ཝཱ ‘‘མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ’’ནྟི ཝཱ མ་ཉྙ་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཏ་ཎྷཱ མཱ་ནོ དི་ཊྛི ཙཱ་ཏི ཏེ་སཾ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧོ་ཏི ཨ་ཡཾ ཁ་ནྡྷ་མུ་ཁེ་ན ཨོ་ཏ་ར་ཎཾ. ཏ་ཐཱ ‘‘དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ས་ངྒ་ཧོ’’ཏི ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་མུ་ཁེ་ན དྷཱ་ཏུ་མུ་ཁེ་ན ཙ ཨོ་ཏ་ར་ཎཾ. ‘‘ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ སུ་ཏ་སྶ ཝི་བ་ནྡྷ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ ག་ཧི་ཏཱ, ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡེ་སཾ ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཛ་ན་ནཱ་དི་ནཱ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏེ ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་ད་ཡོ ག་ཧི་ཏཱ, ‘‘ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶཱ་ཝཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡེ་སཾ ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶཱ་ཝི་ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི, ཏེ དི་ཊྛི་མཱ་ནཱ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ས་བྦེ་ཧི ཏེ་ཧི ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ངྒ་ཧོ་ཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨོ་ཏ་ར་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏི མ་ཉྙ་ཏི ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་ཏི ན མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ས་ཉྫཱ་ན་ན་མ་ཉྙ་ནཱ་ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ནཾ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨོ་ཏ་ར་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ སེ་ཀྑ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན སེ་ཀྑཱ, ‘‘ཨ་ར་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་སེ་ཀྑཱ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤི ཁ་ནྡྷ་མུ་ཁེ་ན ཨོ་ཏ་ར་ཎཾ, ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏཱ་དི་མུ་ཁེ་ན ཙ ཨོ་ཏ་ར་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ‘‘ན མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི ཏ་ཎྷཱ་གཱ་ཧཱ་དི་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན དུ་ཀྑཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ད་ཡོ ག་ཧི་ཏཱ, ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏ་ཝི་མོ་ཀྑ་མུ་ཁཱ་དཱི་ཧི ཨོ་ཏ་ར་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘པ་རི་ཉྙཱ་ཏ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཛཱ་ན་ན་ཀི་ཙྩེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ ག་ཡ྄ཧ་ནྟཱི་ཏི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་མུ་ཁེ་ན ཨོ་ཏ་ར་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ན་ནྡི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན བྷ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏ་ཎྷཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཙ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ, དུ་ཀྑ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ, ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ནཾ ཁ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩཾ, ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ ག་ཧ་ཎེ་ན མ་གྒ་ས་ཙྩཾ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩེ་ཧི ཨོ་ཏ་ར་ཎ་ནྟི. ཨ་ཡཾ ཨོ་ཏ་ར་ཎོ ཧཱ་རོ.
༡༣. སོ་དྷ་ན་ཧཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨ་མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ…པེ… ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ…པེ… པ་ཐ་ཝིཾ པ་ཐ་ཝི་ཏོ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ར་མྦྷོ. ‘‘པ་ཐ་ཝིཾ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ས་ཉྙ་ཏྭཱ པ་ཐ་ཝིཾ མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི པ་ད་སུ་དྡྷི, ནོ ཨཱ་ར་མྦྷ་སུ་དྡྷི. ཏ་ཐཱ ‘‘པ་ཐ་ཝི་ཡཱ མ་ཉྙ་ཏི པ་ཐ་ཝི་ཏོ མ་ཉྙ་ཏི པ་ཐ་ཝིཾ མེ་ཏི མ་ཉྙ་ཏི པ་ཐ་ཝིཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏཱི’’ཏི པ་ད་སུ་དྡྷི, ནོ ཨཱ་ར་མྦྷ་སུ་དྡྷི. ‘‘ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏུ ཨ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏཾ ཏ་སྶཱ་ཏི ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི པ་ད་སུ་དྡྷི ཙེ་ཝ ཨཱ་ར་མྦྷ་སུ་དྡྷི ཙ. སེ་ས་ཝཱ་རེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ་ཏི. ཨ་ཡཾ སོ་དྷ་ནོ ཧཱ་རོ.
༡༤. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཧཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨ་མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ས་བྦ་དྷ་མྨ་གྒ་ཧ་ཎཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ. ‘‘པ་ཐ་ཝིཾ ཨཱ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི པ་ན ཏཾ ཨ་ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ‘‘མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ’’ནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, ཏཾ ཨ་ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘པ་ཐ་ཝིཾ མ་ཉྙ་ཏི…པེ… ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘པ་ཐ་ཝིཾ མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི ཙ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་དི་གྒཱ་ཧཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ མ་ཉྙ་ནཱ་ཡ, ཏཾ ཨ་ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི, ཨེ་ཝཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་ར་པ་དཱ་ནི་པི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏ་བྦཾ. སེ་ས་ཝཱ་རེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ‘‘སེ་ཀྑོ’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, ཏཾ ཨ་ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཀཱ་ཡ་ས་ཀྑཱི དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟོ ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ ས་དྡྷཱ་ནུ་སཱ་རཱི དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་རཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘སེ་ཀྑོ’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, ཏཾ ཨ་ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ སེ་ཀྑཱ་ཡ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏི…པེ… སེ་ཀྑེ་ན ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༡༣). ‘‘ཨ་ར་ཧ’’ནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, ཏཾ ཨ་ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟོ པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟོ (པུ. པ. ༡༣.༢; ༡༥.༡ མཱ་ཏི་ཀཱ), ཏེ་ཝི་ཛྫོ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙོ’’ཏི (པུ. པ. ༧.༢༦, ༢༧ མཱ་ཏི་ཀཱ) ཙ. ‘‘ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, ཏཾ ཨ་ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཀཱ་མཱ་ས་ཝཱ་པི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩི་ཏྠ, བྷ་ཝཱ་ས་ཝཱ་པི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མུ་ཙྩི་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (པཱ་རཱ. ༡༤). སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ‘‘ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, ཏཾ ཨ་ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི. མ་ཉྙ་ནཱ་བྷཱ་ཝོ ཧི་སྶ པ་ཧཱ་ན་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སི་དྡྷོ, པ་ཧཱ་ན་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཙ པ་རི་ཉྙཱ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ཧི ན ཝི་ནཱ་ཏི ས་བྦེ་པི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཝི་སེ་སཱ མ་ཉྙ་ནཱ་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ག་ཧི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘ཨ་ར་ཧ’’ནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, ཏཾ ཨ་ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་ཏྟཱ ཝཱི་ཏ་དོ་ས་ཏྟཱ ཝཱི་ཏ་མོ་ཧ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཡཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནོ ཧཱ་རོ.
༡༤. པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཧཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨ་མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ ནཱ་མ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་དྷ་མྨཱ, ཏེ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་བྷེ་དེ་ན ཏི་ཝི་དྷཱ. ཏེ་སུ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཨ་ལོ་བྷཱ་ད་ཡོ ཙ ཧེ་ཏཱུ, ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ལོ་བྷཱ་ད་ཡོ ཙ ཧེ་ཏཱུ, ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏེ་སུ ཝི་པཱ་ཀཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཀ་མྨཾ, ཨི་ཏ་རེ་སཾ བྷ་ཝ་ངྒ་མཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་རཱ་དི ཙ ཧེ་ཏཱུ. ཨེ་ཏྠ ཙ ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་དི་ཀོ པ་ཙྩ་ཡོ ཧེ་ཏུ་མྷི ཨེ་ཝ ས་མ་ཝ་རུ་ལ༹ྷོ, སོ ཏ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ‘‘མཱུ་ལ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ མ་ཉྙ་ནཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ. མ་ཉྙ་ནཱ་སུ པ་ན ཏ་ཎྷཱ་མ་ཉྙ་ནཱ་ཡ ཨ་སྶཱ་དཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཧེ་ཏུ. ‘‘ས་ཉྙོ་ཛ་ནི་ཡེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཨ་སྶཱ་དཱ་ནུ་པ་སྶི་ནོ ཏ་ཎྷཱ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༥༢) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. མཱ་ན་མ་ཉྙ་ནཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ལོ་བྷོ ཧེ་ཏུ ཀེ་ཝ་ལཾ སཾ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. དི་ཊྛི་མ་ཉྙ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ན་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་གྒཱ་ཧོ ཧེ་ཏུ, ཨ་སྶུ་ཏ་བྷཱ་ཝོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝ་སྶ ཧེ་ཏུ, སོ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་ཡ, སཱ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཀོ་ཝི་ད་ཏཱ་ཡ, སཱ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨེ ཨ་ཝི་ནཱི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཧེ་ཏུ, ས་བྦཱ ཙཱ་ཡཾ ཧེ་ཏུ་པ་ར་མྤ་རཱ པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དཱི་སུ ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཏི་སྶ་ནྣཾ མ་ཉྙ་ནཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ, སེ་ཀྑཱ་ར་ཧཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ པ་ན མ་ཏྟ་སོ ས་བྦ་སོ ཙ མ་ཉྙ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཧེ་ཏཱུ་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་རི་ཀྑཱ་རོ ཧཱ་རོ.
༡༦. ས་མཱ་རོ་པ་ན་ཧཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨ་མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ མཱུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ས་ཉྫཱ་ན་ན་མ་ཉྙ་ནཱ་པ་རི་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ཧི ཙ སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ ད་སྶི་ཏཱ, ཏེ ཙ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཏི་ཝི་དྷཱ ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཀི་ལེ་སོ དི་ཊྛི་སཾ་ཀི་ལེ་སོ དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སཾ་ཀི་ལེ་སོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཀི་ལེ་སོ ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་སྶ, དི་ཊྛི་སཾ་ཀི་ལེ་ས་སྶ, དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་སྶ ཙ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་ཐཱ དི་ཊྛི་སཾ་ཀི་ལེ་སོ དི་ཊྛི་སཾ་ཀི་ལེ་ས་སྶ, ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་སྶ, དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་སྶ ཙ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ, དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སཾ་ཀི་ལེ་སོ་པི དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་སྶ, ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་སྶ, དི་ཊྛི་སཾ་ཀི་ལེ་ས་སྶ ཙ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. ཏེ་སུ ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཀི་ལེ་སོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ལོ་བྷོ་ཝ, ཡོ ‘‘ལོ་བྷོ ལུ་བྦྷ་ནཱ ལུ་བྦྷི་ཏ་ཏྟཾ སཱ་རཱ་གོ སཱ་ར་ཛྫ་ནཱ སཱ་ར་ཛྫི་ཏ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༣༨༩) ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི ཝི་བྷ་ཏྟོ. ཏ་ཐཱ དི་ཊྛི་ཡེ་ཝ དི་ཊྛི་སཾ་ཀི་ལེ་སོ, ཡོ ‘‘དི་ཊྛི་ག་ཏཾ དི་ཊྛི་ག་ཧ་ནཾ དི་ཊྛི་ཀ་ནྟཱ་རོ དི་ཊྛི་ཝི་སཱུ་ཀཾ དི་ཊྛི་ཝི་པྥ་ནྡི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༡༠༥) ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི, ‘‘ས་ནྟི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨེ་ཀེ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༣༠) དྭཱ་ས་ཊྛི་ཡཱ པ་བྷེ་དེ་ཧི ཙ ཝི་བྷ་ཏྟོ. དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སཾ་ཀི་ལེ་སོ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ དུ་སྶཱི་ལྱ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཙེ་ཝ ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ ཙ, ཡཱ ‘‘ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཝ་ཙཱི་དུ་ཙྩ་རི་ཏཾ ཀཱ་ཡ་ཝི་ས་མཾ ཝ་ཙཱི་ཝི་ས་མ’’ནྟི (ཝི་བྷ. ༩༡༣, ༩༢༤), ‘‘པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན’’ནྟི (ཝི་བྷ. ༩༡༣) ཙ ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི, ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི པ་བྷེ་དེ་ཧི ཙ ཝི་བྷ་ཏྟཱ.
ཏེ་སུ ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་སྶ ས་མ་ཐོ པ་ཊི་པ་ཀྑོ, དི་ཊྛི་སཾ་ཀི་ལེ་ས་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ, དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་སྶ སཱི་ལཾ པ་ཊི་པ་ཀྑོ. ཏེ པ་ན སཱི་ལཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨཱ ཨི་དྷ པ་རི་ཉྙཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན སེ་ཀྑ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ‘‘ཨ་ར་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་རི་ཡ་ཏཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙ ག་ཧི་ཏཱ. ཏ་ཏྠ སཱི་ལེ་ན དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་པྤ་ཧཱ་ན་ཉྩ, ས་མ་ཐེ་ན ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཧཱ་ན་ཉྩ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ དི་ཊྛི་སཾ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་པྤ་ཧཱ་ན་ཉྩ. ཏ་ཏྠ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་སྶ ས་མ་ཐོ, ས་མ་ཐེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ, མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ པ་ན ས་མ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ བྷ་ཝ་ནྟི. པུ་བྦེ་ཡེ་ཝ ཧི སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་སྶ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷཱ་ཛཱི་ཝ་སྶ ཙ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཨཱ་ར་དྡྷཱ ག་བྦྷཾ ག་ཎྷ་ནྟི་ཡོ པ་རི་པཱ་ཀཾ ག་ཙྪ་ནྟི་ཡོ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་རི་བྲཱུ་ཧེ་ནྟི, ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི མ་གྒེ་ན གྷ་ཊེ་ནྟི མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ པ་རི་པཱུ་རེ་ཏི. ཨ་ཐ མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནྟི་ཡོ ནི་རོ་དྷཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི. ཨ་ཡཾ ས་མཱ་རོ་པ་ནོ ཧཱ་རོ.
སོ་ལ༹་ས་ཧཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.