༧. ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༩. ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ, ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཝཱ པ་ཛ་ཧ་ནེ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ས་མྤཱ་ད་ནེ པ་ཊྛ་པ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨཱ་ར་མྦྷ་དྷཱ་ཏུ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱཏི སཱི་ལཱ་དཱི་ཧི ས་མ་ངྒཱི་བྷཱུ་ཏཱ. ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་ཀཱ ཏི་དྷཱ་ཏུ་ཡོ་ཝ ཏེ་དྷཱ་ཏུ. ཏ་སྶ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཏོ ཏེ་དྷཱ་ཏུ་ཨི་སྶ་རོ མ་ཙྩུ་རཱ་ཛཱ. ཨ་ནཱ་དི་མ་ཏི་སཾ་སཱ་རེ ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ ལ་དྡྷ་པ་ཏི་ཊྛཱ་པི ཨ་ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ བྷཱ་ཝི་ཏེ་ཧི ཀུ་ས་ལེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ཨ་བ་ལཱ ཀི་ལེ་སཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་བ་ལཾ དུ་བྦ་ལ’’ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་བ་ལཱ ནཾ བ་ལཱི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི.
ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཡཾ གཱ་ཐཱ་པཱ་དོ. ས་མཱ་དྷི་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ས་མཱ་དྷི་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ས་མ་ཏཱ་ནུ་ཡོ་གེ ནི་ཡོ་ཛ་ན་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. པ་པ་ཉྩཱཏི རཱ་གཱ་ད་ཡོ་ཝ. ཏ་ཐཱ ཙེ་ཝ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏནྟི དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ནྟི ཏཾ དེ་ས་ནཾ. ཏ་སྶཱཏི ས་བྷཱ་གཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ན་སྶ. པ་རི་པ་ཀྐ་ཉཱ་ཎཱ་ནཾ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ. ལཱ་བྷ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧ་མ་ཙྪ་རི་ཡཱ་ནཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ལཱ་བྷོཏི རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷོ. སོ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཡ ས་ཏི ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏོ. ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོཏི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ མེ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ས་དྡཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ མ་ཡ྄ཧཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ པ་ར་སྶ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་སྶཱ་མི, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ནི་ད་ཧི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. སོ ལཱ་པི་ཏ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟཱ པ་རི་ཡེ་ས་ན་མཱུ་ལ་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏོ, ཏ་ཐཱ པ་རི་གྒ་ཧ་མ་ཙྪ་རི་ཡཱ་ནི. ཏ་ཏྠ པ་རི་གྒ་ཧོ ‘‘མ་མ ཨི་ད’’ནྟི པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནཾ. མ་ཙྪ་རི་ཡཾ ‘‘མ་ཡ྄ཧེ་ཝ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི པ་རེ་ཧི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཱ་ས་ཧ་ནཾ. ཏེ་ནེ་ཝ་སྶ པོ་རཱ་ཎཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི ‘‘མ་ཡ྄ཧེ་ཝི་ད་མ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཧོ་ཏུ, མཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཧོ་ཏཱུ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ མ་ཙྪ་རི་ཡ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༠༣; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༩.༢༣). པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠཱ་ནཾ པ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་བྷོ་ག་ནྟོ་ག་དྷ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཚ་ནྡ་རཱ་གོ དུ་བྦ་ལ་རཱ་གོ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ནཾ ‘‘མ་མ ཨི་ད’’ནྟི ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན བ་ལ་ཝ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ནཱ ཏ་ཎྷཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི. ཨཱ་ར་ཀྑ་ནི་མི་ཏྟཾ དྭཱ་ར་པི་ད་ཧ་ན་མ་ཉྫཱུ་སཱ་གོ་པ་ནཱ་དི་ནཱ སུ་ཊྛུ ར་ཀྑ་ཎ་ནི་མི་ཏྟཾ. པཱ་པཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟོ པ་རི་བྷོ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ ར་ཏྟོ གི་དྡྷོ ག་དྷི་ཏོ མུ་ཙྪི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ མི་གོ་ཝ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ན་ནི་མི་ཏྟཾ པ་མཱ་དཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཡེ་ནཱ་ར་ཀྑཱ པ་རི་བྷོ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ. པ་མཱ་དོ ཏི་ཝི་དྷོ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཀ་ཐི་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏི་ཝི་དྷོ ཏ་ཎྷཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨཱ་ཧ.
ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟནྟི ‘‘ཀ་ཏ་མེ་ན ཨུ་པཱ་དཱ་ནེ་ན ས་ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ’’ཏི ཝི་བྷཱ་གེ་ན པུ་ཙྪི་ཏྭཱ་པི ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཙ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཙཱ’’ཏི ཨ་ཝི་ནི་བྦྷུ་ཛི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཎྷ་ཉྩ ཨ་ཝི་ཛྫ་ཉྩ ཙ་ཏུ་རུ་པཱ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནཱཏི ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ དུ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཧ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝཾ, ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཧ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༣༠. ‘‘ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟོ ཏི་ཝི་དྷོ པ་མཱ་དོ པ་རི་ཡེ་ས་ཏི, ཨཱ་ར་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ཀ་རོ་ཏི, པ་རི་བྷོ་ག་ནི་མི་ཏྟ་ཉྩཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་མཱ་དོ ཧི པ་མ་ཛྫ་ནྟ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ བྷོ་གཱ་ནཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཡ, ཨཱ་ར་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཙ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཙ་རི་ཏོ, པ་རི་བྷོ་ག་སྶ པ་ན ནི་མི་ཏྟཾ. ‘‘ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑེ་ནཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི ‘‘ཨ་པྤ་མཱ་དཱ་ནུ་ཡོ་གེ་ནཱ’’ཏི, ཏེ་ན ས་མ་ཐ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཁེ་པ་ནཱཏི ཁ་ཡ་པཱ་པ་ནཱ. ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑ་ཝི་ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑོ ཙ སོ པ་མཱ་ད་སྶ ཝི་ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨོ ཙཱ་ཏི ཝོ་དཱ་ན…པེ… དྷ་མྨོ, ས་མ་ཐོ, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན.
ས་མ་ཐེ ས་ཏཱིཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ ཛྷཱ་ནེ ས་ཏི, ཏཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡཱ པ་ཉྙཱཏི ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་པ་ཉྙཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ’’ཏི. པ་ཧཱི་ནེ་སཱུཏི པ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནེ་སུ.
ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑནྟི ཨཱ་ར་མྦྷ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ. ཝི་ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་མཱ་ད་ཝ་སེ་ནེ་ཝ. ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནཱཏི པུ་བྦེ ནི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ར་མྦྷ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་ཝོ་དཱ་ན་དྷ་མྨ་སྶ ས་མ་ཐཱ་དི་ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན.
པུ་ན ཨ་པ་རི་ཡོ་དཱ་པ་ནི་ཡཾ སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟ་པ་རི་ཡོ་དཱ་པ་ནཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ་ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
མོ་ཧ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ ‘‘མོ་ཧོ ཨེ་ཝ ས་མུ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ པི་སུ་ཎཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ དོ་ས་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ མུ་སཱ་ཝཱ་ད་སྶ ཝི་ཡ མོ་ཧ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ སི་ཡཱ.
ཀ་མྨ་པ་ཐ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟཱ་ནཾ, ཨ་པྤ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ‘‘ས་བྦ་པཱ་པ’’ནྟི པ་དེ་ན པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཀ་མྨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ནཱ’’ཏི.
༣༡. སེ་ས་པ་དཱ་ནནྟི ‘‘ཀུ་ས་ལ་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ (དཱི. ནི. ༢.༩༠; དྷ. པ. ༡༨༣; ནེ་ཏྟི. ༣༠, ༥༠, ༡༡༦, ༡༢༤; པེ་ཊ་ཀོ. ༢༩) གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་པ་དཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏནྟི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་པྤ་ཀཱ་རཾ, པ་ཙྪཱ བྷཱུ་མི་དི་སཱ.
ཨུ་པ་རི ཡཱ་པེ་ནྟཱིཏི མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀ་ཏོ ཨུ་པ་རི་ཊྛི་མཾ དེ་ཝ་ལོ་ཀཾ ག་མེ་ནྟི.
༣༢. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ དྷ་མྨ་སྶཱཏི སཱི་ལ་སྶ ཙ མ་གྒ་སྶ ཙ. ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཏ་དེ་ཀ་ཊྛ་ཀི་ལེ་སཱ ག་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཏེ་སཾ པ་ད་ཊྛཱ་ན་དྷ་མྨཱ ཙ. ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དིས་དྡེ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ཡ་ད་གྒེ་ན ཙེ་ཏྠ ‘‘ནི་རོ་དྷོ ར་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཏ་ད་གྒེ་ན མ་གྒོ ར་ཀྑ་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡེ་ན ར་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི. ཝི་ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན པུ་རི་མཱ་ནི ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨཱ་ཝ་ཊྚ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཙྪི་མཱ་ནི ས་ཙྩཱ་ནི ནི་དྡྷཱ་རི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.