ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ

ཁུ་དྡ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡེ

ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ-ཊཱི་ཀཱ

ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ར་མྦྷེ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; མ. ནི. ཊཱི. ༡.༡ ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༡ ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་ཝ་ནྡ་ནཱ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ པ་བྷ་ཝ་ནི་སྶ་ཡ་ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཊི་ཝེ་ད་ན་ཏྠཾ, ཏཾ པ་ན དྷ་མྨ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ བ་ཧུ་མཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ, ཏཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ཏེ་སཾ ཨུ་གྒ་ཧ་ཎ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དི་ཀྐ་མ་ལ་དྡྷ་བྦཱ་ཡ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦ་ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏྠཾ. ཨ་ཐ ཝཱ མ་ངྒ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་བྦ་ཀི་རི་ཡཱ་སུ པུ་བྦ་ཀི་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ས་མྨཱ་ཙ་རི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པ་རེ་སཾ དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏི་ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ ཙ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མ་ཀི་རི་ཡཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མ་ཀ་ར་ཎཾ པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་པཱུ་ཛཱ་པུ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ, ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷ་ས་མྤ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ བ་ལཱ་ནུ་པྤ་དཱ་ན་ཏྠཾ, ཨ་ནྟ་རཱ ཙ ཏ་སྶ ཨ་ས་ངྐོ་ཙ་ན་ཏྠཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ཏྠཾ. ཨི་ད་མེ་ཝ ཙ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཝ་ནྡ་ནཱ་ཛ་ནི་ཏཾ…པེ… ཏ་སྶ ཏེ་ཛ་སཱ’’ཏི. ཝ་ཏྠུ་ཏྟ་ཡ་པཱུ་ཛཱ ཧི ནི་ར་ཏི་ས་ཡ་པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟ་ས་མྦུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་པ་རི་མེ་ཡྻ་པྤ་བྷཱ་ཝོ པུ་ཉྙཱ་ཏི་ས་ཡོ་ཏི བ་ཧུ་ཝི་དྷ་ནྟ་རཱ་ཡེ་པི ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སེ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ནི་བ་ནྡྷ་ན་ས་ཀ་ལ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་དྡྷཾ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཧོ་ཏི, བྷ་ཡཱ་དི་ཨུ་པ་དྡ་ཝ་ཉྩ ནི་ཝཱ་རེ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘པཱུ་ཛཱ་ར་ཧེ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏོ, བུ་དྡྷེ ཡ་དི ཝ སཱ་ཝ་ཀེ’’ཏི. (དྷ. པ. ༡༩༥; ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༡༠.༡) ཙ,

ཏ་ཐཱ –

‘‘ཡེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བུ་དྡྷེ པ་ས་ནྣཱ, ཨ་གྒེ ཏེ པ་ས་ནྣཱ, ཨ་གྒེ ཁོ པ་ན པ་ས་ནྣཱ་ནཾ ཨ་གྒོ ཝི་པཱ་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༣༤; ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠) ཙ,

ཏ་ཐཱ –

‘‘‘བུ་དྡྷོ’ཏི ཀི་ཏྟ་ཡ་ནྟ་སྶ, ཀཱ་ཡེ བྷ་ཝ་ཏི ཡཱ པཱི་ཏི;

ཝ་ར་མེ་ཝ ཧི སཱ པཱི་ཏི, ཀ་སི་ཎེ་ན་པི ཛ་མྦུ་དཱི་པ་སྶ;

‘‘‘དྷ་མྨོ’ཏི…པེ… ‘ས་ངྒྷོ’ཏི…པེ… དཱི་པ་སྶཱ’’ཏི. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༦; ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ ༩༠; དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; མ. ནི. ཊཱི. ༡.༡; ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༤.༣༤) ཙ,

ཏ་ཐཱ –

‘‘ཡ་སྨིཾ, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ས་མ་ཡེ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི, ནེ་ཝ་སྶ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ རཱ་ག་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ན དོ་ས…པེ… ན མོ་ཧ་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༦.༡༠; ༡༡.༡༡) ཙ,

ཏ་ཐཱ –

‘‘ཨ་ར་ཉྙེ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ཝཱ…པེ…;

བྷ་ཡཾ ཝཱ ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཾ ཝཱ, ལོ་མ་ཧཾ་སོ ན ཧེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༢༤༩) ཙ;

ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ ཝ་ནྡ་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྶ གུ་ཎཱ་ཏི་ས་ཡ་ཡོ་ག་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ གཱ་ཐཱ་ཏྟ་ཡ་མཱ་ཧ. གུ་ཎཱ་ཏི་ས་ཡ་ཡོ་གེ་ན ཧི ཝ་ནྡ་ནཱ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝོ, ཝ་ནྡ་ནཱ་ར་ཧེ ཙ ཀ་ཏཱ ཝ་ནྡ་ནཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ སཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ, སཱ ནེ་ཏྟི ཝི་སེ་ས་ཏོ ཡ་ཐཱ་ནུ་ལོ་མ་སཱ་ས་ན་ས་ནྣི་སྶ་ཡཱ, ཏ་སྶ ཙ ཝི་ཙི་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཝི་བྷཱ་ཝི་ནཱི. ཏ་ཐཱ ཧི སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ ན ཝི་ན་ཡ་དེ་ས་ནཱ ཝི་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ, ནཱ་པི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཝི་ཡ པ་ཉྙཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཀ་རུ་ཎཱ་པ་ཉྙཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པྤ་དྷཱ་ན་དེ་ས་ནཱ་ཝི་སེ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཏཱ་ཝ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཐོ་མ་ནཾ ཀཱ་ཏུཾ ཏ་མྨཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ སེ་ས་ར་ཏ་ནཱ་ནཾ ‘‘མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀཾ ནཱ་ཐ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཏ་ཏྠ ཀི་ར་ཏཱི་ཏི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; མ. ནི. ཊཱི. ༡.༡; སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༡; ཨ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༡) ཀ་རུ་ཎཱ, པ་ར་དུ་ཀྑཾ ཝི་ཀྑི་པ་ཏི ཨ་པ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀི་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ, པ་ར་དུ་ཀྑེ ས་ཏི ཀཱ་རུ་ཎི་ཀཾ ཧིཾ་ས་ཏི ཝི་བཱ་དྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་མྤ་ནཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཀ་རུ་ཎཱ, པ་ར་དུ་ཀྑེ ས་ཏི སཱ་དྷཱུ་ནཾ ཧ་ད་ཡ་ཁེ་དཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་མི་ཏི ཝཱ སུ་ཁཾ, ཏཾ རུ་ནྡྷ་ཏཱི་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ. ཨེ་སཱ ཧི པ་ར་དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཀཱ་མ་ཏཱ་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཨ་ཏྟ་སུ་ཁ་ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་རུ་ཎི་ཀཱ་ནཾ སུ་ཁཾ རུ་ནྡྷ་ཏི ཝི་བ་ནྡྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀི་རི་ཡ་ཏི དུ་ཀྑི་ཏེ་སུ པ་སཱ་རི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཀ་རུ་ཎཱ, ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ནི་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཀཱ་རུ་ཎི་ཀོ ཡ་ཐཱ ‘‘དོ་ཝཱ་རི་ཀོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༧.༦༧). ཡ་ཐཱ ཧི དྭཱ་ར་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ་པི དྭཱ་ར་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཛཱི་ཝི་ཀོ པུ་རི་སོ དྭཱ་རཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ དྭཱ་རེ ནི་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ‘‘དོ་ཝཱ་རི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ མེ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ་པི ཀ་རུ་ཎཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ནི་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ‘‘ཀཱ་རུ་ཎི་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧི ཡཱ་ཝ མ་ཧཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཱ ལོ་ཀ་ཧི་ཏ་ཏྠ་མེ་ཝ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐཱ ཏི་ཊྛ་ནྟཱི་ཏི. མ་ཧ་ནྟོ ཀཱ་རུ་ཎི་ཀོ་ཏི མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀོ. ས་ཏི་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏ་ད་ཉྙ་གུ་ཎཱ་ན་མྤི ཝ་སེ་ན མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ཡ་ཐཱ ‘‘མ་ཧཱ་ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎོ’’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ན པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ས་ཏྠུ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི.

ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཨ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ ཀ་རུ་ཎཾ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ་ནཾ ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མྤ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་རུ་ཎི་ཀོ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏཾ, ཧི་ཏུ་པཱ་ཡ་ཉྩ ཛཱ་ན་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཙ ཨ་ཀི་ལཱ་སུ་ནོ ཧི་ཏེ་སི་ཏཱ ས་ཏྠི་ཀཱ, ན ཏ་ཐཱ ཨ་ཉྙེ་ས་ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ཀ་རུ་ཎཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ་ནཾ སཱི་ལཾ པ་ཀ་ཏི ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཀཱ་རུ་ཎི་ཀོ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི པ་ཐ་ཝཱི་ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཕུ་ས་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ས་བྷཱ་ཝོ ས་བྷཱ་ཝ་བྷཱུ་ཏ་ཀ་རུ་ཎོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ པུ་རི་མ་ས་དི་ས་མེ་ཝ. ཨ་ཐ ཝཱ མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ, མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ, མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏཱ་ཡ ཙ མ་ཧ་ཏཱི ཀ་རུ་ཎཱ་ཏི མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧི ཀ་རུ་ཎཱ ནི་ར་ཝ་སེ་སེ་སུ ས་ཏྟེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཙ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་བྷེ་ད་ཉྩ མ་ཧ་ནྟ་མེ་ཝ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ནི་པྥཱ་དེ་ཏི, མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ནི་ཡུ་ཏྟོ་ཏི མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀོ, ཏཾ མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀཾ. སེ་སཾ ས་བྦཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སུ་མཱ་ག་དྷཱ་དི་པ་དཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཙེ་ཏྠ ས་དྡ་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ནཱ་ཐ་ཏཱི་ཏི ནཱ་ཐོ, ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ ཨཱ་སཱི་ས་ཏི པ་ཏྠེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, མེ་ཏྟཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་སཱི་ས་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ན ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཋ་མ་པ་དེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ནཱ་ཐ་ཏི ཝེ་ནེ་ཡྻ་ག་ཏཾ ཀི་ལེ་ས་བྱ་ས་ནཾ ཨུ་པ་ཏཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ནཱ་ཐོ, ནཱ་ཐ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ནཱ་ཐོ, ཡཱ་ཙ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ‘‘སཱ་དྷུ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༨.༧, ༨) ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏཾ ཏཾ ཧི་ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ་པི མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ས་མུ་སྶཱ་ཧི་ཏོ ཏེ ཏ་ཏྠ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི. པ་ར་མེ་ན ཝཱ ཙི་ཏྟི་སྶ་རི་ཡེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, ས་བྦ་ས་ཏྟེ ཝཱ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་ཧི ཨཱི་ས་ཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི པ་ར་མི་སྶ་རོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ནཱ་ཐོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ ནཱ་ཐཾ.

ཉཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཉེ་ཡྻཾ, ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཾ ས་བྦཾ ས་ངྑ་ཏཾ, ཨ་ས་ངྑ་ཏ་ཉྩ. ས་ངྒ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན སཱ་ག་རོ, པ་ཏི་ཏ་པ་ཏི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཐུ་ལ་ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝེ་ཧི སཾ་སཱི་ད་ནཾ ནི་མྨུ་ཛྫ་ནཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཾ-ས་དྡ་སྶ ཙེ་ཏྠ ‘‘སཱ་བྷཱ་ཝོ, སཱ་རཱ་གོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༣༨༩, ༣༩༡) ཝི་ཡ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ད་ཊྛ་བྦོ. ས་ངྒ་ར་ཎ་ཊྛེ་ནཱཏི ཝཱ ས་ངྒ་ར་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན, ཋི་ཏ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཡཾ མེ མ་རི་ཡཱ་དཱ, ཨི་མཾ ཝེ་ལཾ ནཱ་ཏི་ཀྐ་མཱ་མཱི’’ཏི ལོ་ཀེ་ན ས་ངྒ་རཾ ས་ངྐེ་ཏཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ངྒ་ར་ཎཾ ཝཱ ས་མ་ནྟ་ཏོ ག་ལ་ནཾ ས་ནྡ་ནཾ ཨུ་ད་ཀེ་ན ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི སཱ་ག་རོ. ཀ་པྤ་ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཧི མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡོ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ པ་གྒྷ་རི་ཏྭཱ ས་ཀ་ལཾ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ ཨེ་ཀོ་གྷཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི. ལོ་ཀི་ཡཱ པ་ན ཝ་ད་ནྟི ‘‘སཱ་ག་ར་སྶ ར་ཉྙོ པུ་ཏྟེ་ཧི སཱ་ག་རེ་ཧི ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ ཁ་ཏོ་ཏི སཱ་ག་རོ, པུ་ར་ཏྠི་མོ ས་མུ་དྡ་པྤ་དེ་སོ, ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏཱ་ཡ རུ་ལ༹ྷི་ཝ་སེ་ན ས་བྦོ་པི ས་མུ་དྡོ ཏ་ཐཱ ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི. སཱ་ག་ར་ས་དི་ས་ཏྟཱ སཱ་ག་རོ, ཉེ་ཡྻ་མེ་ཝ སཱ་ག་རོ་ཏི ཉེ་ཡྻ་སཱ་ག་རོ. ས་དི་ས་ཏཱ ཙེ་ཏྠ པུ་ཐུ་ལ་དུ་ཏྟ་ར་ག་མྦྷཱི་རཱ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏཱ་ཧི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ནི་ཧཱི་ནཾ ཙེ་ཏ་མོ་པ་མྨཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཉེ་ཡྻ་སྶེ་ཝ སཱ་ཏི་ས་ཡཱ པུ་ཐུ་ལ་ཏཱ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎ་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་བྱཱ་པ་ན་ཏོ, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶེ་ཝ ཏ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ དུ་ཏྟ་ར་ཏཱ, ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ, ཨཱ་དི་ཀོ་ཊི་ར་ཧི་ཏཱ ཙ པ་ཝ་ཏྟི, ན ཨི་ཏ་ར་སྶ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་དེ་ས་ཏྟཱ བཱ་ཧི་ར་ཀ་ཝཱི་ཏ་རཱ་གེ་ཧི་པི ཨི་ཏྟ་རེ་ན ཁ་ཎེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ, པ་རི་མི་ཏ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏྟཱ, པ་རི་མི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏྟཱ ཙ. ཉེ་ཡྻ་སཱ་ག་ར་སྶ པཱ་རཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ག་ཏོ་ཏི ཉེ་ཡྻ་སཱ་ག་ར་པཱ་ར་གཱུ, ཏཾ ཉེ་ཡྻ་སཱ་ག་ར་པཱ་ར་གུཾ.

ག་མ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཉཱ་ཎ་ག་མ་ན་མེ་ཝ, ན ཨི་ཏ་རཾ ཉེ་ཡྻ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ, ཏཾ པ་ན ཉཱ་ཎཾ དུ་ཝི་དྷཾ ས་མྨ་ས་ན་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་བྷེ་ད་ཏོ, ཏ་ཐཱ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་བྷེ་ད་ཏོ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཀི་ཙྪཾ ཝ་ཏཱ་ཡཾ ལོ་ཀོ ཨཱ་པ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༢.༥༧; སཾ. ནི. ༢.༤, ༡༠; པེ་ཊ་ཀོ. ༢༣) ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་ནེ་ཀཱ་ཀཱ་ར་ཝོ་ཀཱ་རེ ས་ངྑཱ་རེ ས་མྨ་ས་ནྟཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨ་ས་ན་ཉཱ་ཎཾ ཚ་ཏྟིཾ་ས་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མུ་ཁེ་ན ཉེ་ཡྻ་སཱ་ག་རཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ པཱ་རཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཨ་ག་མཱ་སི, ཡཾ ‘‘མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎཾ པ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎཾ, ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ, ཡཾ ‘‘མ་ཧཱ་བོ་དྷཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པཱ་ར་ག་མ་ན་ཉྩ ཏ་སྶ ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི་ཡཱ, ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ས་མྨ་ས་ན་ཉཱ་ཎཾ ཧེ་ཏུ, ཨི་ཏ་རཾ ཕ་ལཾ. ས་ཧ ས་མྨ་ས་ན་ཉཱ་ཎེ་ན ཝཱ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎཾ ཧེ་ཏུ, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཕ་ལཾ ཏ་དཱ་ནི་སཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཝ་ནྡེཏི ན་མཱ་མི, ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝཱ་མི ཝཱ. ས་ཎྷ་ཊྛེ་ན ནི་པུ་ཎཱ, ཨ་ནུ་པ་ཙི་ཏ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་རཱ་ནཾ ཨ་གཱ་དྷ་ཊྛེ་ན ག་མྦྷཱི་རཱ, ཨེ་ཀ་ཏྟཱ་དི་བྷེ་ད་ཏོ ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཊྚཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ཙ ཝི་ཙི་ཏྲཱ ཝི་སི་ཊྛཱ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ ན་ཡཱ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ནི་པུ་ཎ་ག་མྦྷཱི་ར་ཝི་ཙི་ཏྲ་ན་ཡཱ, ནི་པུ་ཎ་ག་མྦྷཱི་ར་ཝི་ཙི་ཏྲ་ན་ཡཱ དེ་ས་ནཱ ཨ་སྶཱ་ཏི ནི་པུ་ཎ་ག་མྦྷཱི་ར་ཝི་ཙི་ཏྲ་ན་ཡ་དེ་ས་ནོ, ཏཾ ནི་པུ་ཎ…པེ… དེ་ས་ནཾ. ན་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ན་ཡོ, པཱ་ལི༹་ག་ཏི, སཱ ཙ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ནི་པུ་ཎཱ, ཨ་ཏྠ་ཏོ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ཙ ག་མྦྷཱི་རཱ, ས་ངྑེ་པ་ཝི་ཏྠཱ་རཱ་ནུ་ལོ་མཱ་དི་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་ཏཱ་ཡ ཝི་ཙི་ཏྲཱ. ཏ་ཐཱ ཧི པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན, སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡཱ་དི་ལོ་ཀི་ཡཱ་དི་ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝོ་མི་སྶ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཁ་ནྡྷཱ་དི་ས་ངྒ་ཧཱ་དི་ས་མ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟཱ་དི་ཋ་པ་ནཱ་དི་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་དི་ཏི་ཀ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷཱ པཱ་ལི༹་ག་ཏཱི་ཏི.

ཏ་ཏྠ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) དྭཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཐོ་མ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི་ཏོ, པ་ར་ཧི་ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཏོ ཙ. ཏེ་སུ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མ་ཏོ, ས་ཝཱ་ས་ནཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, པ་ར་ཧི་ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཱ་དི་ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཙི་ཏྟ་སྶ ས་བྦ་དུ་ཀྑ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏོ, པ་ཊི་ཝི་རུ་དྡྷེ་སུ་པི ནི་ཙྩཾ ཧི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཉཱ་ཎ་པ་རི་པཱ་ཀ་ཀཱ་ལཱ་ག་མ་ན་ཏོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སཱ པ་ནེ་ཏྠ པ་ཡོ་ག་ཏོ, ཨཱ་ས་ཡ་ཏོ ཙ དུ་ཝི་དྷཱ, པ་ར་ཧི་ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་བྷེ་དཱ དུ་ཝི་དྷཱ ཙ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ‘‘མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ས་ཡ་ཏོ, ‘‘ནི་པུ་ཎ…པེ… དེ་ས་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ཡོ་ག་ཏོ, ‘‘ནཱ་ཐ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ར་ཧི་ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཀི་ཙྩ་དཱི་པ་ན་ཏོ, ‘‘ཉེ་ཡྻ་སཱ་ག་ར་པཱ་ར་གུ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་དཱི་པ་ན་ཏོ.

ཨ་ཐ ཝཱ ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཐོ་མ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཧེ་ཏུ་ཏོ, ཕ་ལ་ཏོ, ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཏོ ཙ. ཏ་ཏྠ ཧེ་ཏུ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ, སཱ པ་ན པ་ཋ་མ་པ་དེ་ན ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ ད་སྶི་ཏཱ. ཕ་ལཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་དཱ པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་དཱ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་དཱ ཙཱ་ཏི. ཏཱ་སུ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཉཱ་ཎ་པ་ཧཱ་ནས་མྤ་དཱ ‘‘ཉེ་ཡྻ་སཱ་ག་ར་པཱ་ར་གུ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏཱ. པ་དྷཱ་ནེ ཧི ད་སྶི་ཏེ ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་ཏ་ར་མྤི དྭ་ཡཾ ད་སྶི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ན ཧི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟཱི་ཧི ཝི་ནཱ ཀ་དཱ་ཙི་པི དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡ་སི་རཱི ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི. ཨུ་པ་ཀཱ་རོ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཨ་བཱ་ཧི་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཏི་ཝི་དྷ་ཡཱ་ན་མུ་ཁེ་ན ཝི་མུ་ཏྟི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ, སཱ ‘‘ནཱ་ཐཾ, ནི་པུ་ཎ…པེ… དེ་ས་ན’’ནྟི པ་ད་དྭ་ཡེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཏ་ཏྠ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ མཱུ་ལཾ ད་སྶེ་ཏི. མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་ཉྩོ་དི་ཏ་མཱ་ན་སོ ཧི བྷ་ག་ཝཱ སཾ་སཱ་ར་པ་ངྐ་ཏོ ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་མུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཀ་ཏཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ མཱུ་ལཾ. ‘‘ཉེ་ཡྻ་སཱ་ག་ར་པཱ་ར་གུ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཉྷི མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ, མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དཾ པ་ན ས་མྨ་ས་ན་ཉཱ་ཎཾ ས་ཧ པ་ཉྙཱ་པཱ་ར་མི་ཡཱ ཏ་སྶཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ. ཏ་སྶཱ ཧི ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ལཱི་ནུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག་ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་དཱ་དི་ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ ཨུ་ཀྐཾ་ས་པཱ་ར་མི་པྤ་ཏྟཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ པ་ཊི་པ་དཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཏཱ. ‘‘ནཱ་ཐ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ ཕ་ལཾ ད་སྶེ་ཏི ལོ་ཀ་ཏྟ་ཡ་ནཱ་ཡ་ཀ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ས་བྦཱ་ན་ཏྠ་པ་རི་ཧཱ་ར་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏ་པྤ་རཱ་ཡ ནི་ར་ཏི་ས་ཡཱ་ཡ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ པ་ཛཱ་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟུ་པ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཨ་པ་རི་མི་ཏ་ནི་རུ་པ་མ་བྷཱ་ཝ་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ ཙ ས་བྦ་ས་ཏྟུ་ཏྟ་མོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་སུ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་གཱ་ར་ཝ་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཙ ‘‘ནཱ་ཐོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི. ‘‘ནི་པུ་ཎ…པེ… དེ་ས་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. སཾ་སཱ་ར་མ་ཧོ་གྷ་ཏོ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ར་ཎ་ཏྠ་ཉྷི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི ཨ་བྷི་པ་ཏྠི་ཏཱ, ཏ་ཉྩ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ར་ཎཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་མི་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཏི་ས་ཡཱ པ་ར་ཧི་ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི ད་སྶི་ཏཱ, ཨི་ཏ་རེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟཱི་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ན ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ པུ་གྒ་ལེ་སུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ་ཏུ་ཏྠ་པུ་གྒ་ལ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི, ཏེ་ན ཙ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝཾ, ཨུ་ཏྟ་མ་ཝ་ནྡ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ཝ་ནྡ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཁེ་ཏྟ་ངྒ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི.

ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་ཐཱ ‘‘མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ ད་སྶི་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཉེ་ཡྻ་སཱ་ག་ར་པཱ་ར་གུ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ ད་སྶི་ཏཱ. ཏེ་སུ ཀ་རུ་ཎཱགྒ་ཧ་ཎེ་ན ལོ་ཀི་ཡེ་སུ མ་ཧ་གྒ་ཏ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་གུ་ཎ་དཱི་པ་ན་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་བྦ་ལོ་ཀི་ཡ་གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏི, པ་ཉྙཱགྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་དཱི་པ་ན་ཏོ ས་བྦ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་སི་དྡྷོ ཨེ་ཝ ཙ་ཏྠོ ནཱ་ཐ་ས་དྡེ་ན པ་ཀཱ་སཱི་ཡ་ཏི. ཀ་རུ་ཎཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཾ ད་སྶེ་ཏི, པ་ཉྙཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་པ་ག་མ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ་ནུ་རཱུ་པཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་མ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ན་ཏི་དྷཱ་ཝ་ནཾ. ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཝ་བོ་དྷེ་ན ཧི དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མ་ཉྙཾ ཨ་ཏི་དྷཱ་ཝི་ཏྭཱ ས་ཏྟཱ་དི་ས་མྨ་ས་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ཧཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎཾ, ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཉཱ་ཎཾ, ཙ་ཏུ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཉཱ་ཎཾ, ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཉཱ་ཎཾ. ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ སེ་སཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ, ཨ་ཊྛ་སུ པ་རི་སཱ་སུ (མ. ནི. ༡.༡༥༡, ༡༧༨) ཨ་ཀ་མྤ་ན་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ད་ས བ་ལཱ་ནི, ཙུ་དྡ་ས བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, སོ་ལ༹་ས ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡཱ, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས བུ་དྡྷ་དྷ་མྨཱ (མ་ཧཱ་ནི. ༦༩, ༡༥༦; ཙཱུ་ལ༹་ནི. མོ་གྷ་རཱ་ཛ་མཱ་ཎ་ཝ་པུ་ཙྪཱ་ནི་དྡེ་ས ༨༥; པ་ཊི. མ. ༣.༥; དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༣༠༥; ཝི་བྷ. མཱུ་ལ་ཊཱི. སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; དཱི. ནི. ཊཱི. ༣.༡༤༡), ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ས་ཏྟ་ས་ཏྟ་ཏི ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཱི་ཏི (སཾ. ནི. ༢.༣༤) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ པ་ཉྙཱ་པྤ་བྷེ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཉཱ་ཎ་ཙཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི.

ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ས་མྤ་ཏྟི. ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏི་ཏཱ, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན དྷ་མྨཱ་དྷི་པ་ཏི་ཏཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་བྷཱ་ཝོ, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཐ་བྷཱ་ཝོ. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པུ་བྦ་ཀཱ་རི་བྷཱ་ཝོ, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་པ་ར་ནྟ་པ་ཏཱ, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ན་ཏྟ་ནྟ་པ་ཏཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝཱ བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨ་སི་དྡྷི, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་རེ་སཾ ཏཱ་ར་ཎཾ, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་ཡཾ ཏཱ་ར་ཎཾ. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་བྦ་ས་ཏྟེ་སུ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་ར་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ས་བྦེ་ས་ཉྩ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཀ་རུ་ཎཱ ཨཱ་དི ཏཾ་ནི་དཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པ་ཉྙཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨི་ཏི ཨཱ་དི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ད་སྶ་ནེ་ན ས་བྦེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷ་པུ་བྦ་ངྒ་མོ ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཀ་རུ་ཎཱ་ནི་དཱ་ན་ཉྷི སཱི་ལཾ ཏ་ཏོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཝི་ར་ཏི་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ, སཱ ཙ ཛྷཱ་ན་ཏྟ་ཡ་ས་མྤ་ཡོ་གི་ནཱི་ཏི. པ་ཉྙཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷོ. སཱི་ལ་ཉྩ ས་བྦ་བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཨཱ་དི, ས་མཱ་དྷི མ་ཛ྄ཛྷེ, པ་ཉྙཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མྤི ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ ས་བྦེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི ན་ཡ་ཏོ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ. ཨེ་སོ ཨེ་ཝ ཧི ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ ད་སྶ་ནུ་པཱ་ཡོ, ཡ་དི་དཾ ན་ཡ་གྒཱ་ཧ་ཎཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཀོ ནཱ་མ ས་མ་ཏྠོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ གུ་ཎེ ཨ་ནུ་པ་དཾ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ –

‘‘བུ་དྡྷོ་པི བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ཎེ་ཡྻ ཝ་ཎྞཾ, ཀ་པྤ་མྤི ཙེ ཨ་ཉྙ་མ་བྷཱ་ས་མཱ་ནོ;

ཁཱི་ཡེ་ཐ ཀ་པྤོ ཙི་ར་དཱི་གྷ་མ་ནྟ་རེ, ཝ་ཎྞོ ན ཁཱི་ཡེ་ཐ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶཱ’’ཏི. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༣༠༤; ༣.༡༤༡; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༤༢༥; ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༥༣; ཨ་པ. ཨ་ཊྛ. ༢.༧.༢༠; བུ. ཝཾ. ཨ་ཊྛ. ༤.༤; ཙ་རི་ཡཱ. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ, པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ; དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; མ. ནི. ཊཱི. ༡.༡; སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༡; ཨ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༡; ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ; སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ);

ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རེ་ནཱ་པི བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ནཾ པ་ཏི ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟེ་ན ‘‘ནོ ཧེ་ཏཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༡༤༥) པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་པི་ཙ མེ, བྷ་ནྟེ, དྷ་མྨ་ནྭ་ཡོ ཝི་དི་ཏོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༡༤༦) ཝུ་ཏྟཾ.

ཨེ་ཝཾ ས་ངྑེ་པེ་ན ས་ཀ་ལ་ས་བྦ་ཉྙུ་གུ་ཎེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ས་དྡྷ་མྨཾ ཐོ་མེ་ཏུཾ ‘‘ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣཱ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ. ཝི་ནྡི་ཡཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ལ་ཀྑ་ཎཾ, སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ཝི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཛྫཱ, ལོ་བྷ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནི ཝཱ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཊྛེ་ན ཝི་ཛྫཱ, ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཝཱ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཾ ཝི་དི་ཏ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ཝི་ཛྫཱཏི ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝེ་ཏྠ ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཛྫཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པ་བྷེ་ད་ཏོ པ་ན ཏི་སྶོ་པི ཝི་ཛྫཱ ཝི་ཛྫཱ བྷ་ཡ་བྷེ་ར་ཝ་སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ, ཨ་ཊྛ་པི ཝི་ཛྫཱ ཝི་ཛྫཱ ཨ་མྦ་ཊྛ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༧༨ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨཱ་ག་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ. ཙ་ར་ནྟི ཏེ་ཧཱི་ཏི ཙ་ར་ཎཱ་ནི, སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩ་ད་ས དྷ་མྨཱ, ཨི་ཏི ཨི་མཱ་ཧི ཝི་ཛྫཱ་ཧི, ཨི་མེ་ཧི ཙ ཙ་ར་ཎེ་ཧི ས་མྤ་ནྣཱ ས་མྤ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣཱ.

ཡེ་ནཱཏི ཡེ་ན དྷ་མྨེ་ན ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན, ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཙ. ཏ་ཏྠ མ་གྒ་དྷ་མྨ་སྶ ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ནི་ཡྻཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་སཱ་དྷ་ཀ་ཏ་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ནི་བྦཱ་ན་དྷ་མྨ་སྶ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ ཧེ་ཏྭ་ཏྠོ. པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་སྶ་པི ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝ པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཕ་ལ་དྷ་མྨེ པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ‘‘ཏཱ་ཡ ས་དྡྷཱ་ཡ ཨ་ཝཱུ་པ་ས་ནྟཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ མ་གྒེ་ན ས་མུ་ཙྪི་ནྣཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་པྤ་ཧཱ་ན་ཀི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ཕ་ལ་སྶ ནི་ཡྻཱ་ནཱ་ནུ་གུ་ཎ་ཏཱ, ནི་ཡྻཱ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏཱ ཙཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན སི་ཡཱ ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ནི་ཡྻཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ. ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་མ་གྒ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་ན ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སི་ཡཱ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨ་གྒ་པྤ་སཱ་ད་སུ་ཏྟཱདཱི་སུ (ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠) ཨ་གྒཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་གྒ་ཧི་ཏཱ་པི ཕ་ལ་པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ ཚ་ཏྟ་མཱ་ཎ་ཝ་ཀ་ཝི་མཱ་ནཱདཱི་སུ (ཝི. ཝ. ༨༨༦ ཨཱ་ད་ཡོ) ས་ར་ཎཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཏེ་སཾ མ་གྒ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནཾ ཝི་ཡ མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ས་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཨུ་དྡྷ་ཊོ. ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙེ་ཏྠ མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཨེ་ཝ ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་དྷ་མྨཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ ཧི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ནི་ཡྻཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ སཱ་དྷ་ཀ་ཏ་མ་བྷཱུ་ཏཱ, ན ཨི་ཏ་རེ. ཨི་ཏ་རེ་སཾ པ་ན ནི་ཡྻཱ་ན་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ནི་ཡྻཱ་ན་ཏཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ ‘‘ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣཱ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ནི་ཡྻཱ་ན་ས་མ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ས་མ་དྷི་ག་མོ་ཏི? ནཱ་ཡཾ ཝི་རོ་དྷོ ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཉྩ པ་ཊི་ཙྩ རཱུ་པེ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི (མ. ནི. ༡.༢༠༤, ༤༠༠; ༣.༤༢༡, ༤༢༥, ༤༢༦; སཾ. ནི. ༢.༤༣-༤༥; ༤.༦༠; ཀ་ཐཱ. ༤༦༥, ༤༦༧). ས་མྤ་ནྣཱཏི ཝཱ པ་ད་སྶ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཏྠ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ ༡༧) ཨེ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་དྡ་སྶ ཝི་ཡ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ན་སེ་ས་མ་ནྟ་རེ་ནེ་ཝ པ་ད་ཡོ་ཛ་ནཱ སི་དྡྷཱ ཧོ་ཏི. ‘‘ཡེ་ནཱ’’ཏི ཙ པ་དཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ ‘‘ཡེ་ན དྷ་མྨེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣཱ, ཡེ་ན དྷ་མྨེ་ན ནི་ཡྻ་ནྟཱི’’ཏི.

ལོ་ཀ་ཏོཏི ཁ་ནྡྷཱ་དི་ལོ་ཀ་ཏོ, ཝ་ཊྚ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནྟི ཏཾ མ་གྒ་ནི་བྦཱ་ན་ཕ་ལ་པ་རི་ཡ་ཏྟི་བྷེ་དཾ དྷ་མྨཾ. ཨུ་ཏྟ་མནྟི སེ་ཊྛཾ. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཏྠ མ་གྒ་སྶ ནི་ཡྻཱ་ན་ཧེ་ཏུ་ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ན, ནི་བྦཱ་ན་སྶ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ན, ཕ་ལ་སྶ ཨ་རི་ཡ་ས་ནྟ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ན ཙ སེ་ཊྛ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ ས་ངྑ་ཏཱ, ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ ཏེ་སཾ ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠; ཨ. ནི. ༤.༣༤) ཨཱ་དི་སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ.

དྷ་མྨནྟི ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ ཨ་པཱ་ཡ་ཏོ, སཾ་སཱ་ར་ཏོ ཙ ཨ་པ་ཏ་མཱ་ནེ ཀ་ཏྭཱ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨོ. ས་མྨཱ, སཱ་མ་ཉྩ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་ཏྟཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎོ ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑུ བྷ་ག་ཝཱ, ཏེ་ན ཡ་ཐཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ས་མ་དྷི་ག་མེ་ནེ་ཝ ས་བྦེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ས་མྤཱ་པུ་ཎཱི་ཡ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ་ཡ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ བ་ཧུ་ལཱི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་མྨ་དེ་ཝ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ས་ཀྐ་ཙྩཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ནེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནེ་ན –

‘‘ཨ་རི་ཡཾ, ཝོ བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷིཾ དེ་སེ་སྶཱ་མི (མ. ནི. ༣.༡༣༦; པེ་ཊ་ཀོ. ༢༤). མ་གྒཱ་ན་ཊྛ་ངྒི་ཀོ སེ་ཊྛོ (དྷ. པ. ༢༧༣; ནེ་ཏྟི. ༡༧༠; པེ་ཊ་ཀོ. ༣༠). ཡཱ་ཝ་ཏཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ ས་ངྑ་ཏཱ ཝཱ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ ཝཱ, ཝི་རཱ་གོ ཏེ་སཾ ཨ་གྒ་མ་ཀྑཱ་ཡ་ཏི (ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠; ཨ. ནི. ༤.༣༤). ཨེ་ཀཱ་ཡ་ནོ ཨ་ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་གྒོ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༣; མ. ནི. ༡.༡༠༦; སཾ. ནི. ༥.༣༦༧, ༣༨༤). དྷ་མྨཾ, ཝོ བྷི་ཀྑ་ཝེ, དེ་སེ་སྶཱ་མི ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎ’’ནྟི (མ. ནི. ༣.༤༢༠; ནེ་ཏྟི. ༥) –

ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ཧི, ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝ་ནེ་ན ཙ པཱུ་ཛི་ཏོ མཱ་ནི་ཏོ ཨ་པ་ཙི་ཏོ་ཏི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་པཱུ་ཛི་ཏོ, ཏཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་པཱུ་ཛི་ཏཾ དྷ་མྨཾ ཝ་ནྡེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཡ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མ་ནེ ཝི་ཛྫཱ་ས་མྤ་ནྣཱ ཙེ་ཝ ཧོ་ནྟི ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣཱ ཙ, ས་བྦ་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ ཙ ནི་ཡྻ་ནྟི, ཏ་མེ་ཝ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ས་ཀ་ལ་གུ་ཎ་ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟཾ, ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་ཉྩ ཨུ་ཏྟ་མཾ པ་ཝ་རཾ ས་དྡྷིཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨེ་ན ན་ཝ་ཝི་དྷཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་པི ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཝི་དྷི་ནཱ པཱུ་ཛི་ཏཾ ན་མཱ་མི, ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝཱ་མི ཝཱ་ཏི.

ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཡེ་ན ལོ་ཀ་ཏོ ནི་ཡྻ་ནྟི, ཝི་ཛྫཱ་ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ནྣཱ ཙ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡེ་ན ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ དྷ་མྨ་སྶ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ, ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་སུ པ་ཋ་མེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ དྷ་མྨཾ ཐོ་མེ་ཏི, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཝི་མུ་ཏྟི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ པ་ཋ་མེ་ན ཛྷཱ་ན་ས་མྤ་དཱ་ཡ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཝི་མོ་ཀྑ་ས་མྤ་དཱ་ཡ. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་དཱ་ཡ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མྤ་དཱ་ཡ. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ ཁ་ཡ་ཉཱ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ཉཱ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ པུ་རི་མེ་ན ཝི་ཛྫཱུ་པ་མ་ཏཱ་ཡ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཝ་ཛི་རཱུ་པ་མ་ཏཱ་ཡ. པུ་རི་མེ་ན ཝཱ ཝི་རཱ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ནི་རོ་དྷ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ པ་ཋ་མེ་ན ནི་ཡྻཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན, དུ་ཏི་ཡེ་ན ནི་སྶ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ས་ངྑ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཝི་ཝེ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ ཨ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ན, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་མ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན དྷ་མྨཾ ཐོ་མེ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཋ་མེ་ན ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏོ སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨཾ ཐོ་མེ་ཏི, དུ་ཏི་ཡེ་ན ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ནྡི་ཊྛི་ཀ་ཏཱ་ཡ. ཏ་ཐཱ པུ་རི་མེ་ན ཨ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏཱ་ཡ, པ་ཙྪི་མེ་ན ཨེ་ཧི་པ་སྶི་ཀ་ཏཱ་ཡ. པུ་རི་མེ་ན ཝཱ ཨོ་པ་ནེ་ཡྻི་ཀ་ཏཱ་ཡ, པ་ཙྪི་མེ་ན པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨཾ ཐོ་མེ་ཏི.

‘‘ཨུ་ཏྟ་མ’’ནྟི ཙ ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཉྙ་སྶ ཝི་སི་ཊྛ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ་ན པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨཾ ཐོ་མེ་ཏི, ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་པཱུ་ཛི་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ. ས་བྦ་དོ་སཱ་པ་ག་མེ་ན ཧི་སྶ པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཏཱ. པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ་ཡ ཙ་སྶ པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ, པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ པ་བྷ་ཝ་ས་མྤ་དཱ. པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རཱི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་དོ་ས་ས་མུ་གྒྷཱ་ཊ་ན་ཏོ, པ་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡ་ནི་བྦ་ཏྟི ཏ་ཏུ་ཏྟ་རི ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཧི ཨུ་ཏྟ་མོ་ཏི. ཏ་ཐཱ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན་སྶ ས་ཧ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་སཱི་ལཱ་དཱི་ཧི སེ་ཀྑཱ སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ, ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཧ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ་ཡ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་སེ་ཀྑཱ སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི.

ཨེ་ཝཾ ས་ངྑེ་པེ་ན ས་བྦ་ས་དྡྷ་མྨ་གུ་ཎེ་ཧི ས་དྡྷ་མྨཾ ཐོ་མེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷཾ ཐོ་མེ་ཏུཾ ‘‘སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣོཏི སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ་དི་གུ་ཎེ་ཧི ས་མྤ་ནྣོ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, ས་མྤ་ནྣ་སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎོ ཝཱ. ཨ་རི་ཡཱ་ན་ཉྷི ཏཾ་ཏཾ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཧ་ཏ་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ སུ་ཝི་སུ་དྡྷཱ སཱི་ལཱ་ད་ཡོ ‘‘ས་མྤ་ནྣཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟི, ན པུ་ཐཱུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ, ཡ་ཏོ ‘‘སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༧༤; ཨ. ནི. ༦.༡༠; ཨུ་དཱ. ༡༨) ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷོ ཐོ་མཱི་ཡ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣོཏི པ་རི་པུ་ཎྞ་སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎོ. ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ་ན་ཉྷི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན ས་ཧེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑཱ སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷཱ པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི. ཋི་ཏོ མ་གྒ་ཕ་ལེ་སཱུཏི མ་གྒེ་སུ, ཕ་ལེ་སུ ཙ ཋི་ཏོ, མ་གྒ་ཊྛོ, ཕ་ལ་ཊྛོ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡོཏི ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷཾ ནི་དྡི་ས་ཏི, ཏ་སྶ ‘‘ཏ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ནི་ཡ་མཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ན་ནུ ཙ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷེ ན ས་བྦེ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ མ་གྒ་ཊྛཱ, ནཱ་པི ས་བྦེ ཕ་ལ་ཊྛཱ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་དྷ་མྨེ་ན པ་ན ས་མུ་དཱ་ཡཾ ནི་དྡི་ས་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་མཾ ཙུ་ཎྞ’’ནྟི. ཡ་ཐཱ ཧི ཡོ་ག་ཙུ་ཎྞ་སྶ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ནོ ས་མ་བྷཱ་ཝོ ས་མུ་དཱ་ཡེ ཨ་པ་དི་སཱི་ཡ་ཏི ‘‘ས་མཾ ཙུ་ཎྞ’’ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལེ་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ནོ མ་གྒ་ཊྛ་ཕ་ལ་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ ས་མུ་དཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷེ ཋི་ཏོ ‘‘མ་གྒ་ཕ་ལེ་སཱུ’’ཏི ཨ་པ་དི་ཊྛོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ ཀི་ལེ་སེ་ཧི, ཨ་ན་ཡེ ན ཨི་རི་ཡ་ན་ཏོ, ཨ་ཡེ ཙ ཨི་རི་ཡ་ན་ཏོ, ས་དེ་ཝ་ཀེ་ན ཙ ལོ་ཀེ་ན ‘‘ས་ར་ཎ’’ནྟི ཨ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏོ ཨ་རི་ཡོ, དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན སཾ་ཧ་ཏ་ཏྟཱ ས་ངྒྷོ, ཨ་རི་ཡོ ཙ སོ ས་ངྒྷོ ཙཱ་ཏི ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷོ, ཏཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷཾ. པུ་ཛྫ་བྷ་ཝ་ཕ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནཾ པུ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཝཱ པུ་ཉྙཾ, ཁི་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟཾ བཱི་ཛཾ ཝི་རུ་ཧ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཏཱ་ཡ་ཏི ར་ཀྑ་ཏཱི་ཏི ཁེ་ཏྟཾ ཀེ་དཱ་རཱ་དི, ཁེ་ཏྟཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཁེ་ཏྟཾ, ས་ཏྟཱ་ནཾ པུ་ཉྙ་སྶ མ་ཧ་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཝི་རུ་ཧ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཁེ་ཏྟ་ནྟི པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ. ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ཝ་ནྡེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་ཛཱ་ཏ་པུ་ཏྟ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི, ཏེ་ན་སྶ པ་བྷ་ཝ་ས་མྤ་དཱ དཱི་པི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ‘‘ཋི་ཏོ མ་གྒ་ཕ་ལེ་སཱུ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཾ, ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ད་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་པྤ་ཧཱ་ན་དཱི་པ་ན་ཏོ, མ་གྒ་ཕ་ལ་ཉཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མ་དཱི་པ་ན་ཏོ ཙ. ‘‘ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན པ་བྷ་ཝ་ས་མྤ་དཾ ས་བྦ་ས་ངྒྷཱ་ནཾ ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ, ས་དེ་ཝ་ཀེ་ན ཙ ལོ་ཀེ་ན ཨ་ར་ཎཱི་ཡ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ. ‘‘པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ལོ་ཀ་སྶ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི ཨ་གྒ་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ.

ཏ་ཐཱ ‘‘སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་སྶ ས་མྨཱ་ཨུ་ཛུ་ཉཱ་ཡ་སཱ་མཱི་ཙི་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ. ‘‘ཋི་ཏོ མ་གྒ་ཕ་ལེ་སཱུ’’ཏི ཨི་དཾ ས་ཏི་པི ས་ནྟཱ་ན་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་བྷཱ་ཝེ ཙ་ཏུ་པུ་རི་ས་ཡུ་ག་ཨ་ཊྛ་པུ་རི་ས་པུ་གྒ་ལ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ. ‘‘ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ’’ནྟི ཨི་དཾ ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻཱ་དི་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ. ‘‘པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར’’ནྟི ཨི་དཾ ལོ་ཀ་སྶ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏཱ་དཱི་པ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ‘‘ཋི་ཏོ མ་གྒ་ཕ་ལེ་སཱུ’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་སྶ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ, ཏེ་ན་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. ‘‘སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན་སྶ ཝི་ཧ་ཏ་ཝི་དྷ་སྟ་ཀི་ལེ་སཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑཱ སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷཱ ད་སྶི་ཏཱ. ‘‘ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷཾ པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཏེ་སཾ ཏེ་ས་ཉྙེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ཏེ་ན་སྶ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཾ, ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝཾ, ཝ་ནྡ་ནཱ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ཝ་ནྡ་ནཱ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཁེ་ཏྟ་ངྒ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི. ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཉྩ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ས་བྦ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཨཱ་དི, ས་པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པྤ་ཊི་པ་དཱ སེ་ཀྑཱ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ མ་ཛ྄ཛྷེ, ཨ་སེ་ཀྑཱ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ནྟི ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ ས་བྦེ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་གུ་ཎཱ ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཝཾ གཱ་ཐཱ་ཏྟ་ཡེ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ ས་ཀ་ལ་གུ་ཎ་སཾ་ཀི་ཏྟ་ན་མུ་ཁེ་ན ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ པ་ཎཱ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་རཾ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏེ པ་ཡོ་ཛ་ནེ པ་རི་ཎཱ་མེ་ནྟོ ‘‘ཝ་ནྡ་ནཱ་ཛ་ནི་ཏ’’ནྟི གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཝ་ནྡ་ནཱ་ཛ་ནི་ཏནྟི ཝ་ནྡ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ནི་བྦ་ཏྟི་ཏཾ, ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་གུ་ཎཱ་བྷི་ཏྠ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན, ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ‘‘མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ར་ཏི་ཛ་ན་ན་ཊྛེ་ན ར་ཏ་ནཾ, བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་ས་ངྒྷཱ, ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝཱ ར་ཏ་ན་ཊྛོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏཾ མ་ཧ་གྒྷ་ཉྩ, ཨ་ཏུ་ལཾ དུ་ལླ་བྷ་ད་སྶ་ནཾ;

ཨ་ནོ་མ་ས་ཏྟ་པ་རི་བྷོ་གཾ, ར་ཏ་ནཾ ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. (ཁུ. པཱ. ཨ་ཊྛ. ༦.༣; དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༣; སཾ. ནི. ༥.༢༢༣; སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༢༦; མ་ཧཱ་ནི. ཨ་ཊྛ. ༥༠; དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ; མ. ནི. ཊཱི. ༡.༤; སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༤; ཨ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༤; སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ);

ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་ད་ཡོ ཙ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ བུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཝ ལ་བྦྷ་ནྟི, ར་ཏ་ནཱ་ནཾ ཏ་ཡཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡཾ, ཏ་སྨིཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ. ཧ་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོཏི ཝི་དྷ་སྟ་ཨུ་པ་དྡ་ཝོ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པ་སཱ་ད་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ ཙ ཁེ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་སྶ པུ་ཉྙ་སྶ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀ་ཨུ་པ་དྡ་ཝཱ་ནཾ ཝི་ཧ་ན་ནེ ས་མ་ཏྠ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦ་སྨིཾ ཨ་ནྟོ ཙེ་ཝ བ་ཧི ཙ, ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་ར་ཝ་ཏྠཱུ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ཝཱ ས་བྦ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ, སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀཱ་ལེ་སཱུ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཧུ་ཏྭཱཏི པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ, ཏ་སྶ ‘‘ཀ་རི་སྶཱ་མ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་སྶཱཏི ཡཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ ཝ་ནྡ་ནཱ་ཛ་ནི་ཏཾ པུ་ཉྙཾ, ཏ་སྶ. ཏེ་ཛ་སཱཏི ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན བ་ལེ་ན.

ཨེ་ཝཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་ཝ་ནྡ་ནཱ་ཡ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ག་མྦྷཱི་ར་ཏྠ་ཏྟཱ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཋི་ཏི’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཋི་ཏིནྟི ཋཱ་ནཾ ཨ་ན་ནྟ་ར་དྷཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ. ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནེ་ནཱཏི ཨི་ཙྪ་མཱ་ནེ་ན པ་ཏྠ་ཡ་ནྟེ་ན, ‘‘ཨ་ཧོ་ཝ་ཏཱ་ཡཾ ས་དྡྷ་མྨ་ནེ་ཏྟི ཙི་རཾ ཏི་ཊྛེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཏྠ་ཡ་ནྟེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཙི་རནྟི དཱི་གྷ་ཀཱ་ལཾ, པ་ཉྩ་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་མཱ་ཎཾ ཀཱ་ལ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་དྡྷ་མྨ་ནེ་ཏྟི་ཡཱཏི ས་དྡྷ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ནེ་ཏྟི་ཡཱ. ས་དྡྷ་མྨོ ཧི ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ནེ་སུ ཨ་རི་ཡ་གུ་ཎཱ་ནཾ ན་ཡ་ན་ཏོ ནེ་ཏྟི, ས་དྡྷ་མྨ་སྶ ཝཱ ནེ་ཏྟི ས་དྡྷ་མྨ་ནེ་ཏྟི, ཏ་སྶཱ ས་དྡྷ་མྨ་ནེ་ཏྟི་ཡཱ, སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝི་ཙཱ་རི་ཏོ ཨེ་ཝ. ཐེ་རེ་ནཱཏི ཐི་ར་གུ་ཎ་ཡུ་ཏྟེ་ན. ཨ་བྷི་ཡཱ་ཙི་ཏོཏི ཨཱ་ད་ར་གཱ་ར་ཝེ་ན ཡཱ་ཙི་ཏོ. ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཝཱ ཡཱ་ཙི་ཏོ, ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཡཱ་ཙི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་དྡི་སྶ ཝཱ ཡཱ་ཙི་ཏོ, ག་རུ་ཏ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཡཱ་ཙི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ‘‘ཀ་རོ་ཏུ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཀ་ཉྩི ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ན’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ནེ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ པ་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷེ་སི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ ཙི་རཾ ཋི་ཏི་ཀཱ་མེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ས་མྤ་ནྣེ་ན སཱ་ས་ནེ ཐི་ར་གུ་ཎ་ཡུ་ཏྟེ་ན ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་ནཱ ཨཱ་ད་ར་གཱ་ར་ཝེ་ན, ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཝཱ ཡཱ་ཙི་ཏེ་ན མེ ན ས་ཀྐཱ ཏ་སྶ ཨ་བྷི་ཡཱ་ཙ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏུ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཋི་ཏིཾ ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི གཱ་ཐཱ་ཡ.

པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་ནཱ་ཐ་སྶཱཏི པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ. པ་སྶ་ཏཱཏི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཙ་ཀྑུ་ནཱ, ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨེ་ཝ ཝཱ ཧ་ཏྠ་ཏ་ལེ ཋ་པི་ཏ་ཨཱ་མ་ལ་ཀཾ ཝི་ཡ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཾ པ་སྶ་ནྟེ་ན. ཏཱ་དི་ནཱཏི ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཡུ་ཏྟེ་ན, ས་བྦ་ཏྠ ཝཱ ནི་བྦི་ཀཱ་རེ་ན, ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ. ཡ་སྶཱཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ན་ཏྠེ་ར་སྶ. ཋ་པི་ཏོཏི –

‘‘ཨེ་ཏ་ད་གྒཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་མ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟཱ་ནཾ ཡ་དི་དཾ མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ནོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༡༨༨, ༡༩༧) –

ཨེ་ཝཾ ཋ་པི་ཏོ. སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་སེ་ཧི མ་ཧ་ནྟཱ སཱ་ཝ་ཀཱ་ཏི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ (ཐེ་ར་གཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༢༨༨; ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༣.༥༩), མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པཱ་ད་ཡོ, ཏེ་སུ ཨ་ཡ་མཱ་ཡ་སྨཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ་ཏི, མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀོ ཙ སོ གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཡོ་ག་ཏོ ཨུ་ཏྟ་མོ ཙཱ་ཏི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀུ་ཏྟ་མོ.

ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་སུ སཱ་ཏི་ས་ཡཱ་ནཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དི་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ, ཨ་རི་ཡི་དྡྷི་ཝ་སེ་ན པ་ར་མ་སྶ ཙ ཙེ་ཏོ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝ་སི་པྤ་ཏྟོ. ཨ་ཏྠཱ་དཱི་སུ ས་ཝི་སེ་ས་བྷེ་ད་ག་ཏ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཉཱ་ཎ་ཏྟཱ པ་བྷི་ནྣ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དོ. ‘‘པ་ཎྜི་ཏོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ནོ, མ་ཧཱ་པ་ཉྙོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༢༠༥) ཨ་ནེ་ཀེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་སཾ་སི་ཏ་ཏྟཱ ས་མྦུ་དྡྷེ་ན པ་སཾ་སི་ཏོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཏྠུ ཙེ་ཝ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏོ སཾ་བྷཱ་ཝི་ཏོ, ཝི་ཉྙཱུ་ན་ཉྩ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་ན’’ནྟི.

ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏཱཏི ‘‘སཱ་དྷུ སཱ་དྷུ, ཀ་ཙྩཱ་ན, སཱ་དྷུ ཁོ, ཏྭཾ ཀ་ཙྩཱ་ན, ཨི་མཾ དྷ་མྨ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཨ་བྷཱ་སཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏཱ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀི་ར ས་མ་ཡེ ཨ་ཡཾ མ་ཧཱ་ཐེ་རོ ཛ་མྦུ་ཝ་ན་ས་ཎྜེ ཝི་ཧ་ར་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟི་ཀཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨི་མཾ ཧཱ་ར་ན་ཡ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཾ པ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་བྷཱ་སི. བྷཱ་སི་ཏྭཱ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སི་ནྣོ ཡ་ཐཱ་བྷཱ་སི་ཏཾ ཨི་མཾ པ་ཀ་ར་ཎཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ནི་ཝེ་དེ་སི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘སཱ་དྷུ སཱ་དྷཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏྭཱ ‘‘ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ, ཏྭཾ ཀ་ཙྩཱ་ན, ཨི་མཾ དྷ་མྨ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ དྷ་མྨ་ནེ་ཏྟི་ཏྭེ་ཝ དྷཱ་རེ་ཧཱི’’ཏི ནཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་ཀཱ་སཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རཱ་དི་ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཊྚ་ན་ཡཱ་དི་ཧཱ་ར་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནེ་ཝ ས་བྦ་དྷ་མྨ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ནཾ ག་ཏི་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་ས་ན་སྶ ས་དཱ་ཡ་ཏྟཱ, ན་ཝ་ངྒ་སྶ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ’’ཏི.

ག་མྦྷཱི་ར་ཉཱ་ཎེ་ཧཱིཧི ག་མྦྷཱི་རེ་ཧི ཉཱ་ཎེ་ཧི, ན ས་དྡྷཱ་མ་ཏྟ་ཀེ་ན, ག་མྦྷཱི་ར་ཉཱ་ཎེ་ཧི ཝཱ མ་ཧཱ་པ་ཉྙེ་ཧི ཨ་རི་ཡེ་ཧི. པ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ག་མྦྷཱི་ར་ཏྠ་ཏཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ཉཱ་ཎ་སྶ ནཱ་ཏི་ཝི་ས་ཡ་ཏཾ ཝི་དི་ཏྭཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ར་མྦྷེ སཾ་སཱི་ད་ནྟ་མྤི མཾ སཱ་ས་ན་གུ་ཎཱ་དི་ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་དཱ ཨུ་སྶཱ་ཧེ་སཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ.

‘‘པ་ཉྩ་པི ནི་ཀཱ་ཡེ ཨོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ནེ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཉྩ་པི མ་ཧཱ་ནི་ཀཱ་ཡེ ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏེ་སཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ དཱི་པེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཀ་ཏ་མོ ཨ་སྶཱ་དོ ཙ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི༹ཾ (པེ་ཊ་ཀོ. ༢༣) ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨི་དྷ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ད་ཏྠ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ པེ་ཊ་ཀེ་ན སཾ་ས་ནྡ་ནཾ ནཱ་མ. ‘‘ཡ་ཐཱ་བ་ལ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་བྦ་ཐཱ ས་བྦ་བྷཱ་གེ་ནཱ་པི ནེ་ཏྟི་ཡཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ མ་ཡཱ ན སུ་ཀ་རཱ ཀཱ་ཏུཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ན ཉཱ་ཎ་བ་ལཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི ནི་ར་ཏི་མཱ་ན་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི.

སུ་ཝི་སུ་དྡྷནྟི སུ་ཊྛུ ཝི་སུ་དྡྷཾ, ནི་ཀཱ་ཡ་ནྟ་ར་ལ་དྡྷི་དོ་སེ་ཧི ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་སི་ཏེ་ཧི ཨ་ས་མྨི་སྶ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞནྟི ས་ནི་ཀཱ་ཡེ་པི པ་ད་ཏྠ་ནྟ་ར་པ་རི་ཀ་པྤ་ནཱ་དི་ནཱ ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞཾ ཏཱ་དི་ས་ས་ངྐ་ར་ར་ཧི་ཏཾ ཨ་ནཱ་ཀུ་ལཾ སུ་པ་རི་ཙྪི་ནྣཾ. ཝི་ཝི་དྷེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ནི་ཙྪི་ནོ་ཏཱི་ཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨ་ཏྠ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ག་ཎྛི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ ཁི་ལ་མ་དྡ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ཀ་ཐཱ, ནི་པུ་ཎོ སུ་ཁུ་མོ ས་ཎྷོ ཨ་ཏྠ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ནི་པུ་ཎ་ཏྠ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཏྠེ ཝི་ནི་ཙྪི་ནོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡ་ཉཱ་ཎཾ, ནི་པུ་ཎོ ཚེ་ཀོ ཨ་ཏྠ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ནི་པུ་ཎ་ཏྠ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ, ཏཾ ནི་པུ་ཎ་ཏྠ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ. ས་མ་ཡནྟི སི་དྡྷ་ནྟཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཱི་ནཾ སི་དྡྷ་ནྟོ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན སུ་པ་རི་སུ་དྡྷོ, ཨ་ནཱ་ཀུ་ལོ, ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཙ, སི་དྡྷ་ནྟཾ ཏཾ ཨ་ཝི་ལོ་མེ་ནྟོ ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཏོ ཏ་ཏྠ སི་དྡྷཾ་ཡེ་ཝ དྷ་མྨ་ནེ་ཏྟིཾ པ་ཀཱ་ས་ཡ་ནྟོ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི.

པ་མཱ་ད་ལེ་ཁནྟི ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ པོ་ཏྠ་ཀཱ་རུ་ལ༹ྷ་ཀཱ་ལེ པ་མ་ཛྫི་ཏྭཱ ལི་ཁ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ད་པཱ་ཋཾ. ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱཏི ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ. པཱ་ལི༹ཾ ས་མྨཱ ནི་ཡོ་ཛ་ཡནྟི ཏཾ ཏཾ ནེ་ཏྟི་པཱ་ལི༹ཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ནཱི་ཏ་སུ་ཏྟེ ས་མྨ་དེ་ཝ ནི་ཡོ་ཛེ་ནྟོ, ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཝཱ ཏཾ ཏཾ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་སུ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཾ པཱ་ལི༹ཾ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ ནེ་ཏྟི་ག་ནྠེ ས་མྨ་དེ་ཝ ནི་ཡོ་ཛེ་ནྟོ. ཨུ་པ་དེ་སནྟི ནེ་ཏྟི་ཨུ་པ་ནི་སཾ ནེ་ཏྟི་ཧ་ད་ཡཾ. ཡྭཱ་ཡཾ ས་པ་ཊྛཱ་ན་ཝི་བྷཱ་ག་སྶ ཏེ་ཏྟིཾ་ས་ཝི་དྷ་སྶ ནེ་ཏྟི་པ་ད་ཏྠ་སྶ ས་ཧ ནི་མི་ཏྟ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏོ ཝི་ས་ཡོ, ཏཾ. ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ. ཏ་སྶཱ ནེ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་རི་སྶཱ་མི ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.

ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨ་བྷི་ཡཱ་ཙི་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ནི་མི་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ཋི་ཏིཾ ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནེ་ན ཙི་རཾ ས་དྡྷ་མྨ་ནེ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ‘‘ཀ་རི་སྶཱ་མ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པི་ཎྜ་ཏྠཾ. སཾ་ཝ་ཎྞི་ཡ་མཱ་ནཱ ཧི པ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ པི་ཎྜ་ཏྠོ. ‘‘ཏ་མུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་རཾ.

ཨི་དཱ་ནི སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ས་ཝ་ནེ ནི་ཡོ་ཛེ་ནྟོ ‘‘ཨི་ཏི ཨ་ཏྠ’’ནྟི ཨོ་སཱ་ན་གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ས་ཀྐ་ཙྩ’’ནྟི པ་དཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ ‘‘ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟ་སྶ, ས་ཀྐ་ཙྩཾ ནི་སཱ་མ་ཡ་ཐཱ’’ཏི.

ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཛཱ་ན་ནེ་ན ཝི་དི་ཏ་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏྠ་སྶ པ་ཀ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ སོ་བྷེ་ཡྻཱ་ཏི ནེ་ཏྟི་པ་ད་ཏྠ་པ་རི་ཛཱ་ན་ན་མེ་ཝ ཨཱ་དི་མྷི ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པ་ནྟི ཏ་ད་ཏྠཾ པུ་ཙྪ་ཏི ‘‘ཏ་ཏྠ ཀེ་ན་ཊྛེ་ན ནེ་ཏྟཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཏ་སྶཱ ནེ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་རི་སྶཱ་མ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ན’’ནྟི ཡ་དི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨིཾ; ཡ་སྶཱ ཀ་རི་སྶཱ་མ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ན་ནྟི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཾ, སཱ ནེ་ཏྟི ཀེ་ན་ཊྛེ་ན ནེ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཝཱ ‘‘ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝ་ཙ་ནེ ཡཱ ནེ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ, སཱ ཀེ་ན་ཊྛེ་ན ནེ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ན་ཡ་ན་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཀ་ཏྟུ་ཀ་ར་ཎཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སཱ་དྷ་ནཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ‘‘ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨཾ ན་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ཏྟུ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཏཱ་ཝ ནེ་ཏྟི་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཀ་ར་ཎཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟུཾ ‘‘ན་ཡ་ནྟི ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟནྟི ནེ་ཏྟི་ཨུ་པ་དེ་སཱ་དྷཱི་ན་ཏྟཱ ཨེ་ཝ སུ་ཏྟཱ་ཝ་བོ་དྷ་སྶ ཝུ་ཏྟཾ. པེ་ཊ་ཀེ ‘‘ཏ་སྨཱ ནི་བྦཱ་ཡི་ཏུ་ཀཱ་མེ་ན སུ་ཏ་མ་ཡེ་ན ཨ་ཏྠཱ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦཱ, ཏ་ཏྠ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཡཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦཱི བྷ་ཝ་ཏི སོ་ལ༹་ས ཧཱ་རཱ པ་ཉྩ ན་ཡཱ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས མཱུ་ལ་པ་དཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (པེ་ཊ་ཀོ. ༣). ཧཱ་ར་ན་ཡ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝི་སེ་སོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནེ་ཏྟི་ཨུ་པ་དེ་སཱ་ཡ་ཏྟཱ’’ཏི. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ པ་ར་ཏོ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡཱ ཙཱ་ཡཾ ནེ་ཏྟི ཀུ་ཏོ པ་བྷ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཏྟ་པྤ་བྷ་ཝཱ’’ཏི, ཨེ་ཏེ་ན ནེ་ཏྟི་ཡཱ པ་མཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨི་ད་ཉྩ སུ་ཏྟ་སྶ ནེ་ཏྟི་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་ཏཱ་པ་རི་དཱི་པ་ན་པ་རཾ, ན ཐེ་ར་པྤ་བྷ་ཝ་ཏཱ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་པ་རཾ. ཐེ་རོ ཧི པ་ཉྩ མ་ཧཱ་ནི་ཀཱ་ཡེ ཨོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ཏཾ་ས་ནྣི་སྶ་ཡེ་ནེ་ཝ ཏེ་སཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨི་མཾ པ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་བྷཱ་སི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཡ་མེ་ཝ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་དྷ་མྨོ, ཡ་དི་དཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ས་ནྣི་སྶ་ཡ་ཏཱ.

པ་ཀ་ར་ཎ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོཏི པ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ. ཧཱ་ར་ཝི་ཙཱ་རཱ་ད་ཡོ ཧི ཏ་ཡོ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཝི་བྷཱ་གཱ, པ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ ཝཱ. ཏཱི་ཎི ཧི ཨེ་ཏཱ་ནི པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི ཏ་ཡོ ཨ་དྷི་ཀཱ་རཱ, ཡ་དི་དཾ ཧཱ་ར་ཝི་ཙཱ་རཱ་ད་ཡོ. པཱ་ལི༹་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཏོཏི པཱ་ཋ་ས་ནྣི་ཝེ་ས་ཏོ.

‘‘ས་བྦོ ཧི པ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་ར་སྶ ཨ་ནྭ་ཏྠ་ས་ཉྙ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ན་ནུ ཙེ་ཏྠ པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ’’ནྟི ཙོ་ད་ཀོ བྱ་བྷི་ཙཱ་ར་མཱ་ཧ. ཨི་ཏ་རོ ཡ་དི་པི ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན་ཡི་ད་མེ་ཝ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་རི་ཧ་ར་ཏི. པུ་ན ‘‘ཏ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨ་ཏྠ་ན་ཡཱ ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཊྚཱ་ད་ཡོ. ས་ངྑཱ་ར་ཏྟི་ཀཱ པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་ད་ཡོ, ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ་ད་ཡོ ཙ. ཏེ་སུ ཨ་ཏྠ་ན་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་ངྒ་ཧོ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨི་ཏ་རེ པ་ན ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ, རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ ཙ ཀུ་ས་ལཱ ཙེ་ཏ་ནཱ པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ, ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ཨ་པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ, ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ ཀུ་ས་ལཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ཨཱ་ནེ་ཉྫཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ. པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ ཙ ཨ་པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རོ ཙ ཀཱ་ཡ་དྭཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟོ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ, སོ ཨེ་ཝ ཝ་ཙཱི་དྭཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟོ ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རོ, མ་ནོ་དྭཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟོ པ་ན ཏི་ཝི་དྷོ་པི ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རོ. ཨི་ཏི ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན པུ་རི་མ་ཏྟི་ཀེ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ དྷ་མྨཱ དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ན དུ་ཏི་ཡ་ཏྟི་ཀེ ཝུ་ཏྟཱ, ཏེ ཨེ་ཝ ཙ པུ་རི་མ་ཏྟི་ཀེ་ཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ ཝཱ་རེ. པེ་ཊ་ཀེཏི པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་སེ. ས་མྤ་ཏ་མཱ་ནཱཏི སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ས་ནྣི་པ་ཏ་ནྟཱ. ‘‘བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་དྷི་པུ་ཐུ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ ཧཱ་རཱ་ནཾ ས་ནྣི་པ་ཏ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ནི་ཙི་ཏཱ ས་དྡཱ’’ཏི ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ ཝ་ད་ནྟི.

‘‘ན ས་རཱུ་པ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་རེ ཝི་ཡ ཨུ་དྡེ་ས་ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་རེ་སུ་པི པ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་ཊ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. མཱུ་ལ་པ་ད་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་རེ ཏཱ་ཝ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏུ, ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་རེ པ་ན ཀ་ཐ་ནྟི? ཏ་ཏྠཱ་པི ན་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ མཱུ་ལ་པ་དཱ་ནི་པི ག་ཧི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ན ཧི མཱུ་ལ་པ་དེ་ཧི ཝི་ནཱ ཀཱ་ཙི ན་ཡ་ཡོ་ཛ་ནཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘ཧཱ་ར་ན་ཡཱ ཝི་ཡ པ་ཊྛཱ་ནཾ ན སུ་ཏྟ་སྶ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝི་སེ་སོ, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་ཏཱ་དི་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཝི་སེ་ས་མ་ཏྟ་ནྟི ན ཏ་སྶ པ་ཀ་ར་ཎ་སྶ པ་ད་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཏེ་ཏྟིཾ་སཱ་ཡ ནེ་ཏྟི་པ་ད་ཏྠེ་སུ པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ, ཨུ་དྡེ་ས་ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་རེ་སུ ཙ ཨ་ནུ་དྡྷ་ཊ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.

‘‘པཱ་ལི༹་ཏོ ཨེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ས་མ་ཏྠེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཐཱ ཧི…པེ… ཨཱ་བྷ་ཏ’’ནྟི ཨཱ་ཧ, ཏེ་ན ཐེ་རེ་ན བྷཱ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏ་བྷཱ་ཝོ་པི པཱ་ལི༹་ཨ་ནུ་ག་ཏོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ ནི་དཱ་ནཾ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི ཙོ་དེ་ནྟོ ‘‘སཱ་ཝ་ཀ…པེ… བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ན་ཡི་དཾ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀནྟི ཙ སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་སི་ཏ་བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ནི་དཱ་ནཱ་ཝ་ཙ་ན་སྶ, ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཙ ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི ཨུ་བྷ་ཡ་སྶ ད་སྶ་ན་ཏོ. ཏ་སྨཱ ནི་དཱ་ནཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནེ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་སི་ཏ་ཏཱ ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཙ ཏཱ་ཝ་ཏཱ ཏཱ་ནི ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ད་ཊྛ་བྦ’’ནྟི.

ཡེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ནི་དཱ་ནཱ་ཝ་ཙ་ན་སྶ པ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་ཏཱ, ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨི་མ་སྶ པ་ཀ་ར་ཎ་སྶ པ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ནི་དཱ་ན་ཉྩ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནེ་ཏྟི་ཡཱ ནི་དཱ་ནཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་བྱ་བྷི་ཙཱ་ར་ཧེ་ཏུ་མཱ་ཧ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ པ་ཡོ་གོ ན ནེ་ཏྟི་ཡཱ ནི་དཱ་ནཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡཱ ཧི པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ན ཏ་སྶཱ ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ དི་ཊྛཾ ཡ་ཐཱ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒ་སྶ, ནི་དྡེ་སཱ་དཱི་ན་ཉྩཱ་ཏི.

‘‘ཨ་ཡཾ ཝི་བྷཱ་གོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཀ་ཝི་དྷ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ས་ཧ་སྶ་པྤ་བྷེ་དཱ, ཏཱ་ཝ ཡ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏ་སྶ པ་ཀ་ར་ཎ་ཝི་བྷཱ་ག་སྶ པུ་ན ‘‘ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན པ་ཀ་ར་ཎ་ཝི་བྷཱ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨི་དཾ ནི་ག་མ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱཏི ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་ནི་དྡེ་ས་ཏོ པ་ཉྙ་ཏྟི་པ་ཉྙ་པེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཏོ ཏི་ཡ་དྡྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་དྷ་མྨ་ཝི་ཙཱ་ར་ཏོ ཙ་ཏུ་རོ་གྷ་ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཏྠ་ཏོ པ་ཉྩཱ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ ཚ་ཏ་ཎྷཱ་ཀཱ་ཡུ་པ་ས་མ་ན་ཏོ ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་རཱ་དི་ས་ཏྟ་ཝཱ་ར་ས་ངྒ་ཧ་ཏོ ཨ་ཊྛ་མི་ཙྪ་ཏྟ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་དཱི་པ་ན་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.

༡. ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཡནྟི ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠོ ས་བྦ་ནཱ་མ་ས་དྡོ ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཏྠཱ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ཏྠོ ས་དྡ་པྤ་ཡོ་གོ ཨ་ཏྠ་པ་རཱ་དྷཱི་ནོ ཀེ་ཝ་ལོ ཨ་ཏྠ་པ་ད་ཏྠ་ཀོ, སོ པ་ད་ཏྠ་ཝི་པ་རི་ཡེ་ས་ཀཱ་རི་ནཱ ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན པ་ར་བྷཱུ་ཏེ་ན ས་དྡ་པ་ད་ཏྠ་ཀོ ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ནྟི ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི. ལོ་ཀོ་ཏི ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་སོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

ཨེ་ཝཾ ‘‘ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ གཱ་ཐཱ་པ་དཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ཀ་ཏྟུ་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ཏྟུ་ཝི་སེ་ས་ནཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཛོ་ཏ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ད་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ལོ་ཀི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ལོ་ཀ་ས་དྡོ ཨི་དྷ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་ཝ་ཙ་ནོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པཱུ་ཛ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡོ་གྱ་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. སཱ་ས་ན་ནྟ་ར་དྷཱ་ན་ཏོ པ་རཾ པཱུ་ཛ་ནཱ ཨ་ཉྙ་བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཡ་ཐེ་ཏ་ར་ཧི ཝི་པ་སྶཱི་ཨཱ་དི་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ་ནཾ. ‘‘དཱི་པ་ངྐ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་དི་པི བུ་དྡྷ་ཝཾ་ས་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ (བུ. ཝཾ. ༢.༧༥) བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, སུ་མེ་དྷ་པ་ཎྜི་ཏ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ན པ་ཝ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ སུ་མེ་དྷ་བྷཱུ་ཏོ’’ཏི.

པ་རི་ཉྙཱ་ཀྐ་མེ་ནཱཏི ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་དི་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ. ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཝ་བོ་དྷ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སུ་ཉྙ་ཏ་མུ་ཁཱ་དཱི་ཧཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཙ ཝུ་ཏྟནྟི ཝི་ཉྙཱུ་ཧི ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ སཱ་ས་ན་ཝ་ར་སྶ ཝུ་ཏྟཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –

‘‘ཨེ་ཏུ ཝི་ཉྙཱུ པུ་རི་སོ ཨ་ས་ཋོ ཨ་མཱ་ཡཱ་ཝཱི ཨུ་ཛུ་ཛཱ་ཏི་ཀོ, ཨ་ཧ་མ་ནུ་སཱ་སཱ་མི, ཨ་ཧཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་མི, ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ ཏ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནོ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ སཱ་མ་ཉྙེ་ཝ ཨུ་སྶ་ཏི, སཱ་མཾ ད་ཀྑི་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༢.༢༨༡).

ཡཾ-ས་དྡོ སཱ་ས་ན་ཝི་ས་ཡོ, ལོ་ཀ་པཱ་ལ་ས་དྡོ ས་ཏྠུ་ཝི་ས་ཡོ་པི ལོ་ཀཾ པ་ཏི གུ་ཎཱི་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི པ་ཊི་ནི་དྡེ་ས་སྶ ཀ་ཐཾ ས་ཏྠུ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི་ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ལོ་ཀ་པཱ་ལོ་ཏི ཙེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི, གུ་ཎཱི་བྷཱུ་ཏོ་པི ལོ་ཀ་པཱ་ལ་ས་དྡོ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ ཝི་ཡ པ་ཊི་ནི་དྡེ་སཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི. ཨ་ཉྙོ ཧི ས་དྡ་ཀྐ་མོ, ཨ་ཉྙོ ཨ་ཏྠ་ཀྐ་མོ་ཏི.

དྷ་མྨ་གཱ་ར་ཝེ་ན བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨཾ པཱུ་ཛེ་ནྟོ ཝེ་ནེ་ཡྻ་བ་ནྡྷ་ཝེ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་དྷ་མྨ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཧི ས་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་སཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ…པེ… དཱི་པེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་སྶ, ཏེ་སཾ པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཱ་དཱི་ན་ཉྩ ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨི་ཙྩ་སྶཱཏི ཨི་ཏི ཨ་སྶ, ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱཏི ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཡོ་གེ་ན. ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝི་ནཱ ད་ས་བ་ལ…པེ… པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་བུ་དྡྷ་དྷ་མྨཱ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ཙ་ཏུ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, པ་ཉྩ་ག་ཏི་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ས་ཏྟ ཨ་རི་ཡ་དྷ་ནཱ་ནི, ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ, ཨ་ཊྛ ཝི་ཛྫཱ, ཨ་ཊྛ་སུ པ་རི་སཱ་སུ ཨ་ཀ་མྤ་ན་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ཨ་ཊྛ ཝི་མོ་ཀྑཱ, ན་ཝ ས་མཱ་དྷི་ཙ་རི་ཡཱ, ན་ཝ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཝི་ཧཱ་རཱ, ད་ས ནཱ་ཐ་ཀ་ར་ཎཱ དྷ་མྨཱ, ད་ས ཨ་རི་ཡ་ཝཱ་སཱ, དྭཱ་ད་ས དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཱ་ཀཱ་རཱ, ཏེ་ར་ས དྷུ་ཏ་དྷ་མྨཱ, ཙུ་དྡ་ས བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, པ་ནྣ་ར་ས ཙ་ར་ཎ་དྷ་མྨཱ, སོ་ལ༹་ས ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡཱ, སོ་ལ༹་ས ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་སྶ་ཏཱི, ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི, ས་ཏྟ་ས་ཏྟ་ཏི ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི, ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་ཉྩཱ་རི་མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎཾ, ཨ་ན་ནྟ་ན་ཡ་ས་མ་ནྟ་པ་ཊྛཱ་ན་པ་ཝི་ཙ་ཡ་དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི, སཱ ཙ གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏཱ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ་ཧི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཏཱ་ཧི ས་ཏྠུ་ས་མྤ་ཏྟི་སི་དྡྷི་ཏོ. ཏ་ཏྠ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་བྷེ་དོ ‘‘བ་ཧུ་ཀེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་སྶ་ནྟཱ་ནཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ས་ཏྟེ་སུ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒེ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༡༧) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. མ་ཧཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ན པ་ཝ་ཏྟི་བྷེ་དོ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི, པ་ཉྙཱ་ཡ ཝི་ཛྫཱ་ས་མྤ་ཏྟི. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏི་ཏཱ, པ་ཉྙཱ་ཡ དྷ་མྨཱ་དྷི་པ་ཏི་ཏཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་ཏཱ, པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཐ་ཏཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པུ་བྦ་ཀཱ་རི་ཏཱ, པ་ཉྙཱ་ཡ ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཨ་པ་ར་ནྟ་པ་ཏཱ, པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ན་ཏྟ་ནྟ་པ་ཏཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨ་སི་དྡྷི, པ་ཉྙཱ་ཡ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པ་རེ་སཾ ཏཱ་ར་ཎཾ, པ་ཉྙཱ་ཡ ས་ཡཾ ཏཱ་ར་ཎཾ. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ས་བྦ་ས་ཏྟེ་སུ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ, པ་ཉྙཱ་ཡ ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་ར་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ, ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ པཱ་རི་པཱུ་རཱི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏཱི་སུ་པི ཨ་ཝ་ཏྠཱ་སཱུཏི ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ས་ཏྟཱུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཝ་ཏྠཱ་སུ.

ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སཱ་ས་ན་སྶ, མ་ན་སི་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་སཱ་ས་ན་སྶ, ས་ཝ་ནཱ་དཱི་ཧི པ་རི་ཙ་ཡ་ཀ་ར་ཎཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ན་སྶཱ་ཏི ཏི་ཎྞ་མྤི ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་ར་ཧ’’ནྟི. ‘‘ས་ཀྐ་ཙྩཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨི་དྷ ‘‘སཱ་ས་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་སྶ ཏི་ཝི་དྷ་སྶཱ་པི ས་དྡྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་པཱུ་ཛཾ ཝ་ཏྭཱ ཐོ་མ་ནཱ་པཱུ་ཛ་ན་སྶ ཝ་སེ་ན ཏཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་རི་ཡཾ, ཝོ བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཐོ་མ་ནེ་ནཱ’’ཏི པ་དེ་ནཱ་པི ‘‘ས་ཀྐ་ཙྩ’’ནྟི པ་དཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. པཱུ་ཛ་ནཱ་དྭ་ཡ་སྶཱ་པི ཝཱ ཝ་སེ་ན ཨི་དྷཱ་པི པ་ད་ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ད་ཡོཏི ཨ་རི་ཡ་སེ་ཊྛ་ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝཱ་ད་ཡོ. ནི་ཡྻཱ་ནཱ་ད་ཡོཏི ནི་ཡྻཱ་ན་ཧེ་ཏུ་ད་སྶ་ནཱ་ད་ཡོ. སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་ཏཱ་ད་ཡོཏི སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་ས་ནྡི་ཊྛི་ཀ་ཏཱ་ད་ཡོ.

ཨི་དཱ་ནི ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་གུ་ཎཱ་ན་མྤི ཨི་མཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ པ་ཀཱ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. བཱ་ལྱཱ་དི་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོཏི བཱ་ལ་ཨ་བྱ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ.

ཉཱ་ཎ་ཝི་སེ་སོ སུ་ཏ་ཙི་ནྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་ནི. སོ་ཏ་བྦ་མ་ན་སི་ཀཱ་ཏ་བྦ་པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཱ་ཝ་ཏྠཱ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་བྷེ་དོ. ཨུ་བྷ་ཡནྟི བྱ་ཉྫ་ན་པ་དཾ, ཨ་ཏྠ་པ་ད་ཉྩ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱཏི ཀ་ར་ཎ་ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏྟཱཏི ཉཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ.

‘‘ཨ་ཡ་ཉྩ གཱ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཀེ་ས་ཉྩི ཝཱ་དོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་པ་རེ ‘‘ཐེ་རེ་ནེ་ཝཱ་ཡཾ གཱ་ཐཱ བྷཱ་སི་ཏཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཏྟཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀཱ་པི ཧི ཀ་དཱ་ཙི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཧོ་ཏི ཨེ་ཝ ཡ་ཐཱ ‘‘ད་ས་བ་ལ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཙ་ཏུ་ཝེ་སཱ་ར་ཛྫ་ཝི་སཱ་ར་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༢.༢༡-༢༢). ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཏ་མེ སོ་ལ༹་ས ཧཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི.

ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝཱཏི མཱུ་ལ་པ་ད་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རེ་ནེ་ཝ. པ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏཱིཏི ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི ‘‘ཏཱི་ཎི ཙ ན་ཡཱ ཨ་ནཱུ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ནེ་ཏྟི. ༤ དྭཱ་ད་ས་པ་ད).

ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཀ་ཏྟ་རི ཀ་མྨ་ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཀ་མྨ་ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་སོ་ཡཾ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ཧཱ་རཱ, ན་ཡཱ ཙཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡཾ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ཀེ་ན ས་བྦ་ཐཱ ག་ཧི་ཏ་ཉྩེ, ཝུ་ཙྩ་ཏི སུ་ཏྟཾ, ས་ཡ་མེ་ཝ སུ་ཏྟཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏཱི་ཏི, ཨེ་ཏེ་ན ཧཱ་ར་ན་ཡེ་སུ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་ཏྟ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ སུ་ཀ་ར་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི.

པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ནཱཏི པུ་བྦེ ‘‘སཱ་ས་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ‘‘དེ་ས་ནཱ, དེ་སི་ཏ’’ནྟི ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན. ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱཏི ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཾ ཨ་ཝ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ. ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ ཝི་སི་ཊྛེ་སུ དེ་ས་ནཱ་དེ་སི་ཏེ་སུ ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་པ་དེ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཀི་རི་ཡཱ.

དེ་ས་ནཱ་དེ་སི་ཏཱ་ནི ཙ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཏྠཱ་ནཱི་ཏི ཝི་ཛཱ་ན་ནཾ པ་དྷཱ་ན་ནྟི ཏ་མེ་ཝ ནི་དྡྷཱ་རེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྲཱ་ཏི ཏ་སྨིཾ ཝི་ཛཱ་ན་ནེ’’ཏི ཨཱ་ཧ.

ཨེ་ཏྠཱ་ཧཱཏི ན་ཝ་ངྒ་སཱ་ས་ན་ན་ཝ་ཝི་དྷ་སུ་ཏྟ་ནྟཱ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནེ ཨཱ་ཧ ཙོ་ད་ཀོ. ཏ་སྶཱ་ཡཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ན་ཝ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏེ་ཧི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་ངྐ་ར་ར་ཧི་ཏེ་ཧི བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི ཨ་སུ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནེ་ཝ གེ་ཡྻ་ངྒཱ་དཱི་ནཱི་ཏི ན་ཝ་ཝི་དྷ་སུ་ཏྟ་ནྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻ. ཨ་ཐ སུ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནི གེ་ཡྻ་ངྒཱ་དཱི་ནི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ‘‘སུ་ཏྟ’’ནྟི ཝི་སུཾ སུ་ཏྟ་ངྒཾ ན སི་ཡཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཨ་ཊྛ་ངྒ་སཱ་ས་ནཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཐཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. གེ་ཡྻ་ངྒཱ་དཱི་སུ ཀ་ཏི་པ་ཡཱ་ན་མྤི སུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་སཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟི, པ་གེ་ཝ ས་བྦེ་ས་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཡ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ས་ངྒ་ཧེ་སཱུཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ. པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཉྷི ས་ངྑེ་པ་བྷཱུ་ཏཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ‘‘ས་ངྒ་ཧཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. སུ་ཏྟཾ ནཱ་མ ས་གཱ་ཐ་ཀཾ ཝཱ སི་ཡཱ, ནི་གྒཱ་ཐ་ཀཾ ཝཱ་ཏི ཨ་ངྒ་དྭ་ཡེ་ནེ་ཝ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ངྒཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཝི་སུཾ སུ་ཏྟ་ངྒ་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སུ་ཏྟ་ངྒ་མེ་ཝ ན སི་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ཐཱ་པི ཀ་ཐ་ཉྩི. སི་ཡཱཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་དྷིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ཡཾ དོ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟནྟི གེ་ཡྻ་ངྒ་བྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟཾ. ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཙོ་ད་ཀོ ‘‘གཱ་ཐཱ་ཝི་ར་ཧེ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ‘‘པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ བྱཱ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙོ་དེ་ཏི. ཨི་ཏ་རོ པ་ན ཨོ་ཀཱ་ས་ཝི་དྷི་ཏོ ཨ་ནོ་ཀཱ་སོ ཝི་དྷི བ་ལ་ཝཱ་ཏི ཉཱ་ཡཾ གཱ་ཐཱ་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ་ཡེ་ཝ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི, ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཙ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ནཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་རི་ཧ་ར་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧཱིཏི ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན, ས་ཏི་པི ས་ཉྙ་ནྟ་ར་ནི་མི་ཏྟ་ཡོ་གེ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་ས་ཉྙཱ་ནཾ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢. ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. ཝི་བྷཱ་གེ་ནཱཏི ས་རཱུ་པ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན. ཨ་དི་ཊྛཾ ཛོ་ཏཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ. དི་ཊྛཾ སཾ་ས་ནྡཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི དི་ཊྛ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ, སཾ་ས་ནྡ་ནཾ ཙེ་ཏྠ སཱ་ཀ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ར་ཎཾ. ཝི་མ་ཏི ཚི་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱ. ཨ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱ པུ་ཙྪཱ ཨ་ནུ་མ་ཏི་པུ་ཙྪཱ. ‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ཐཱ’’ཏི ཧི ཀཱ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ནུ་མ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་མ་ཏི པུ་ཙྪི་ཏཱ. ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱཏི ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ.

‘‘ཧ་རཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀ་ར་ཎཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝ་ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཧཱ་ར-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཏྭཱ ས་དི་ས་ཀ་པྤ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཧཱ་རཱ ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་ན ག་ནྠ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ན ག་ནྠཱ་དི་ས་དྡཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཧཱ་ར་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ན ཧཱ་ར་ས་དྡ་སི་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཧཱ་ར་ཡ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཧ་ར་ཎ་ཏོ, ར་མ་ཎ་ཏོ ཙཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ མ་ནོ་ཧ་རཱ མ་ནོ་ར་མཱ ཙེ་ཏེ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝི་སེ་སཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ཨུ་པ་པ་ཏྟི་སཱ་དྷ་ན་ཡུ་ཏྟཱིཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ཧེ་ཏུ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ན་ནུ ཙ ཨ་ཉྙེ་པི ཧཱ་རཱ ཡུ་ཏྟི་ས་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན.

ཙ་ཏུ་ནྣཾ བྱཱུ་ཧོ ཨེ་ཏྠཱཏི བྷི་ནྣཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ན་མྤི པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་ས་མཱ་སོ ལ་བྦྷ་ཏི ‘‘ཨུ་ར་སི་ལོ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༣.༥༤, ༣༠༣) ཝི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

སེ་སནྟི ‘‘ཝི་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི.

ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་སཱི་ཡ་ནྟཱིཏི ཨ་ཝ་གཱ་ཧཱི་ཡ་ནྟི. ས་མཱ་དྷཱི་ཡ་ནྟཱིཏི པ་རི་ཧ་རཱི་ཡ་ནྟི. ཝི་ནཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ནཱཏི ཛཱ་ཏི སཱ་མ་ཉྙཾ, བྷེ་དོ སཱ་མ་ཉྙཾ, ས་མྦ་ནྡྷོ སཱ་མ་ཉྙ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ད་ཏྠ་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝ་ཝི་ཀ་པྤ་ན་མ་ནྟ་རེ་ན.

པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་དི་མུ་ཁེ་ནཱཏི པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཝེ་ཝ་ཙ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཧཱ་ན་མུ་ཁེ་ན. ཀེ་ཙཱིཏི པ་ད་ཊྛཱ་ན་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཨཱ་ཝ་ཊྚ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨོ་ཏ་ར་ཎེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི.

༢. ས་མྦ་ནྡྷོཏི ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཡོ་གོ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ན་ཉྷི དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ས་ནྟཱ་ན་སི་དྡྷ་ཏཱ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ན་ཡོ. ཝི་བྷཱ་གོ ས་ཏི་པི ནེ་སཾ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་བྷཱ་ཝེ ཝི་བྷ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ. ཨ་ཉྙོ ཨེ་ཝ ཧི ཧེ་ཏུ, ཨ་ཉྙཾ ཕ་ལ་ནྟི. བྱཱ་པཱ་ར་ཝི་ར་ཧོ ནི་རཱི་ཧ་ཏཱ. ན ཧི ཧེ་ཏུ་ཕ་ལཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏི ‘‘ཨ་ཧཾ ཨི་མཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་མི, ཨི་མི་ནཱ་ཧཾ ནི་བྦ་ཏྟོ’’ཏི. ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཕ་ལ་ཏཱ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཏཱ. ས་མཱུ་ཧཱ་དིཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ལོ་ཀ་ས་ངྐེ་ཏ་སི་དྡྷཱ ཝོ་ཧཱ་ར་མ་ཏྟ་ཏཱ ས་མྨུ་ཏི་ས་བྷཱ་ཝོ. པ་ཐ་ཝཱི་ཕ་སྶཱ་དཱི་ནཾ ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཕུ་ས་ནཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ས་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ – ཡ་སྨིཾ བྷི་ནྣེ, ཨི་ཏ་རཱ་པོ་ཧེ ཝཱ ཙི་ཏྟེ་ན ཀ་ཏེ་ན ཏ་ཐཱ བུ་དྡྷི, ཨི་དཾ ས་མྨུ་ཏི་ས་ཙྩཾ ཡ་ཐཱ གྷ་ཊེ, ས་ས་མྦྷཱ་ར་ཛ་ལེ ཙ, ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩནྟི. པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་ཡཱཏི ནི་བྦཱ་ནཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ.

ཨ་ནྟོཏི ཨ་བྦྷ་ནྟ་རོ. པ་དྷཱ་ནཱ་ཝ་ཡ་ཝེ་ནཱཏི མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན. ‘‘ན་ནྡཱི དུ་ཀྑ་སྶ མཱུ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༡༣) ཏ་ཎྷཱ ‘‘ན་ནྡཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ‘‘ས་ངྒཱ་མེ ཙ ན་ནྡིཾ ཙ་ར་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་མོ་དོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ཡ, པ་མོ་ད་སྶ ཝཱ’’ཏི.

༣. ཛཱ་ཏི་བྷེ་ད་ཏོཏི ཀུ་ས་ལཱ, ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ཏི ཨི་མ་སྨཱ ཝི་སེ་སཱ. ཡུ་ཛྫ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཨ་ནྟོ་ནཱི་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡོ་ཛཱི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི. ཀེ་ཧི ཡོ་ཛཱི་ཡ་ནྟི? སཾ་ཝ་ཎྞ་ན་ཀེ་ཧཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡུ་ཛྫ་ནྟཱིཏི ཝཱ ཡུ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ་ཧི ས་མཱ་ན་ཡོ་ག་ཀྑ་མཱ ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ཏ་དེ་ཀ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ‘‘ན་ཝ་ཧི པ་དེ་ཧཱི’’ཏི ས་ཧ་ཡོ་གེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, པུ་རི་མ་སྨིཾ ཀ་ར་ཎེ. ‘‘ཨེ་ཏེ ཁོ’’ཏི ཙ པཱ་ཋོ. ཏ་ཏྠ ཁོ-ས་དྡ་སྶ པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་ཏཱ, ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠ་ཏཱ ཝཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཏེ ཨེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏེ ཏ་ཎྷཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ, ན ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཊྛཱ་ར་སེ་ཝ ན ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ, ཨ་དྷོ ཝཱ་ཏི. པུ་རི་མ་སྨིཾ པ་ཀྑེ མཱུ་ལ་པ་ད་ནྟ་རཱ་བྷཱ་ཝོ, དུ་ཏི་ཡ་སྨིཾ ཏེ་སཾ ཨ་ནཱུ་ནཱ་དྷི་ཀ་ཏཱ དཱི་པི་ཏཱ ཧོ་ཏི.

ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༣. ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤. ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་རེ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོཏི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ. ཝི་སེ་སེ་ནཱཏི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ. པ་ད་ཏྠོཏི ས་དྡ་ཏྠོ. ལ་ཀྑ་ཎནྟི ས་བྷཱ་ཝོ. ཀ་མོཏི ཨ་ནུ་པུ་བྦཱི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝོ. ཧེ་ཏྭཱ་དཱིཏི ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་བྷཱུ་མི་ཨུ་པ་ནི་སཱ་ས་བྷཱ་ག་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ལ་ཀྑ་ཎ་ན་ཡཱ. ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.

ཧཱ་ར་ས་ངྑེ་པ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. ཡཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེཏི ཨེ་ཏྠ ཡནྟི པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་ཉྩ སུ་ཁཾ, སོ་མ་ན་སྶ་ནྟི དྭ་ཡེ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་སྶཱ་དཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་སྶཱ་དོ, སུ་ཁཾ, སོ་མ་ན་སྶ་ཉྩཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཁཱ་དི་ཝེ་ད་ནཱ ཝི་ཡ མ་ནཱ་པི་ཡ་རཱུ་པཱ་དི་པི ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་སྶ ཨ་སྶཱ་དེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤཱི’’ཏི. ‘‘ཨ་སྶཱ་དེ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝཱ ཨ་སྶཱ་དོ, ཏ་ཎྷཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཡ’’ནྟི ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྲཱ་ཡ་མ་ཏྠོ – ཡེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷེ པ་ཊི་ཙྩ ཨ་སྶཱ་ད་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི སུ་ཁཾ སོ་མ་ན་སྶཾ, ཨ་ཡཾ ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་སྶཱ་དོ ཨ་སྶཱ་ད་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི. ཨི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ དི་ཊྛཱ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་པ་ལླཱ་སེ་སུ་པི ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཝི་པ་ལླཱ་སཱ་པཱི’’ཏི. ཨ་ནི་ཊྛ་མྤཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན ཨི་ཊྛ་མྤཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ སཱ་ས་ཝཱ དྷ་མྨཱ ཨི་དྷ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦེ་སཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ས་ངྑཱ་རཱ་ན’’ནྟི.

དུ་ཀྑཱ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨེ་ཝ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ ཝེ་ད་ནཱ ག་ཧི་ཏཱ ཨ་ནི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ, ན སུ་ཁ་ས་བྷཱ་ཝཱ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཱ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ ཝེ་ད་ནཱ, ས་ནྟ་སྨིཾ ཨེ་སཱ པ་ཎཱི་ཏེ སུ་ཁེ ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ’’ཏི (མ. ནི. ༢.༨༨; སཾ. ནི. ༤.༢༦༧). ‘‘སུ་ཁ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨི་ཊྛ་ཏཱ་མ་ཏྟ་ཏོ་པི ལེ་སེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨ་སྶཱ་ད་ནཱི་ཡ་ཏཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ དོ་ས་ནི་སྶ་ནྡ་ན་ཏཱ་ཡ དོ་སོ, སྭཱ་ཡཾ པཱི་ལ༹་ན་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ དུ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ, ཏི་སྶོ་པི ཝཱ དུ་ཀྑ་ཏཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ དོ་ས་ཏྠ་ཏཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་སྶ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཀ་པ་ཎ་ཏྠ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཏོཏི ཡ་སྨཱ དོ་ས་ཀ་པ་ཎ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

ནི་སྶ་ར་ཏཱིཏི ཝི་ཝི་ཏྟི, ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཝེ་ཀོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ་མ་ཉྙ་ནི་དྡེ་སེ་ནཱཏི ནི་སྶ་ར་ཎ་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན. པུ་རི་མཱ་ནནྟི ཨ་སྶཱ་དཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏཱ་ནཾ. ཨུ་པཱ་ཡོ ཙཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཙ-ས་དྡོ པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྪི་མཱ་ན་ཉྩཱ’’ཏི, ཕ་ལཱ་དཱི་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷ་བྷེ་དཱ་ནནྟི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ.

ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ན རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝཱ ཨེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཏེ ཙ ས་ཉྙཱི་བྷ་ཝཱ་ད་ཡོ ཙ ཨེ་ཀ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝཱ་ད་ཡོ ཙ ག་ཧི་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏི་ཎྞཾ ཏི་ཎྞཾ བྷ་ཝཱ་ན’’ནྟི.

ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཏྠཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན་ནུ ཙ…པེ… ནི་པྥཱ་དཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པུ་ན་རུ་ཏྟི་དོ་སཾ ཙོ་དེ་ཏི. ཨི་ཏ་རོ ‘‘ས་ཙྩ་མེ་ཏ’’ནྟི ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཉྩ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་རི་ཧ་ར་ཏི. ‘‘པ་ར་མྤ་རཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཝི་ཡ ན པ་ར་ཏོ་གྷོ་སོ ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎཾ དྷ་མྨཱ་དྷི་ག་མ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ་རོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ, པ་ཊི་པ་ནྣཱ པ་མོ་ཀྑ་ནྟི, ཛྷཱ་ཡི་ནོ མཱ་ར་བ་ནྡྷ་ནཱ’’ཏི (དྷ. པ. ༢༧༦) ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ད་དྷི་ག་མ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་ཀཱ་ར་ཎཾ སི་ཡཱ. ཀིཾ པ་ན ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི, ཏེ་ན ཙ་རི་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ པུ་ཉྙ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཝ་ད་ཏི.

‘‘ཨ་ཏྟཱ་ནུ་དི་ཊྛིཾ ཨཱུ་ཧ་ཙྩ, ཨེ་ཝཾ མ་ཙྩུ་ཏ་རོ སི་ཡཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཕ་ལ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ནཾ. ཡེ་ན ཧི ཝི་དྷི་ནཱ ཨ་ཏྟཱ་ནུ་དི་ཊྛི་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏོ, མ་ཙྩུ་ཏ་ར་ཎ་ཉྩ སི་ཡཱ, སོ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཏི. ཨ་ཏྟཱ་ནུ་དི་ཊྛི་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་མ་ཙྩུ་ཏ་ར་ཎཱ་ནཾ ཕ་ལ་བྷཱ་ཝེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི.

‘‘དྷ་མྨོ ཧ་ཝེ’’ཏི པ་ན གཱ་ཐཱ་ཡཾ ལོ་ཀི་ཡ་སྶ པུ་ཉྙ་ཕ་ལ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ ཕ་ལ’’ནྟི. ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ཕ་ལཾ. ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཾ, སོ ཨུ་པཱ་ཡོ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏེ་ན ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་པ་དྷི་ས་མྤ་ཏྟཱིཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སོ་བྷཱ.

ཝི་སུ་དྡྷཱིཏི ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སུ་དྡྷི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཏྠཱ་པི…པེ… ཝི་ཉྙཱ་ཏུ’’ནྟི. ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ་པི ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝ་ཙ་ན་ནྟ་རེ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀ་རོ་ཏི.

ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི ‘‘ཡ་ཏོ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠ་ངྒ་མ་ཉྩ ཨ་སྶཱ་ད་ཉྩ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ཉྩ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཉྩ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༣.༢༦-༢༨). ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི ‘‘སཾ་ཡོ་ཛ་ནི་ཡེ་སུ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨེ་སུ ཨ་སྶཱ་དཱ་ནུ་པ་སྶི་ནོ ཝི་ཧ་ར་ཏོ (སཾ. ནི. ༢.༥༣), བ་ཧུ་དུ་ཀྑཱ བ་ཧུ་པཱ་ཡཱ་སཱ, ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ཨེ་ཏྠ བྷི་ཡྻོ (མ. ནི. ༡.༡༡༧), ས་ངྑཱ་རཱ་ན་མེ་ཏཾ ནི་སྶ་ར་ཎཾ, ཡ་དི་དཾ ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (པ་ཊི. མ. ༡.༢༤; ༣.༤༡). ན ས་རཱུ་པེ་ན ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི ཡ་ཐཱ སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ. ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་སྶཱ་དེ་ཏ་བྦཱ་དི་ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན. ན པ་པ་ཉྩི་ཏོཏི ན ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏོ.

༢. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨ་ཏི་དེ་སེ་ན ཝི་ཙི་ཡ་མཱ་ན་ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ ཨ་ཏི་དི་ཊྛོ. བྷཱ་ཝ་ཏྠེ ཏོ་ཧི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་ནྟི ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ’’ཏི. སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏཾ ན ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པུ་ཙྪཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏཱ ཨི་དྷ པུ་བྦཱ་པ་རནྟི ཙ་ཏུ་བྱཱུ་ཧ་པུ་བྦཱ་པ་ར་ཏོ ཨི་མཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི. པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷཱིཏི པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱ་ནཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཧེ་ཊྛི་མ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ་ནི་མི་ཏྟ་པ་ཝ་ཏྟ་ཨུ་པ་རི་དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མྦ་ནྡྷོ ‘‘པུ་ཙྪཱ་ནུ་ས་ནྡྷཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་བྦཱ་པེ་ཀྑནྟི པུ་ཙྪི་ཏ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་པ་དཱ་པེ་ཀྑཾ. ‘‘སུ་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི ཝཱ ཨི་མི་ནཱ པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ཨ་ནུ་གཱི་ཏི་ཡོ ཋ་པེ་ཏྭཱ སེ་སོ ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་པ་ད་ཏྠོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི པ་ད་སྶཱ་པི ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཀྑེ གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཙ-ས་དྡོ པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ ད་ཊྛ་བྦོ.

‘‘ཙ་ཀྑུ ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི པུ་ཊྛེ ‘‘ཨཱ་མ, ཙ་ཀྑུ ཨ་ནི་ཙྩ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཨེ་ཀཾ་ས་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ. ‘‘ཨ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཾ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཾ, ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦ་ཉྩཱ’’ཏི པུ་ཊྛེ ‘‘མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཾ, ཕ་ལ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཝི་བྷ་ཛྫ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ. ‘‘ཨ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཾ ཀུ་ས་ལ’’ནྟི པུ་ཊྛེ ‘‘ཀིཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཊྛོ ཀུ་ས་ལ་ཊྛོ, ཨུ་དཱ་ཧུ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་ཊྛོ’’ཏི པ་ཊི་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ པ་ཊི་པུ་ཙྪཱ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ. ‘‘ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ, ཨ་ས་སྶ་ཏོ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་མེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཋ་པ་ནཾ. ‘‘ཀིཾ པ་ནེ་ཏེ ཀུ་ས་ལཱ་ཏི ཝཱ དྷ་མྨཱ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཀ་ཏྠཱ, ཨུ་དཱ་ཧུ ནཱ་ན་ཏྠཱ’’ཏི ཨི་དཾ པུ་ཙྪ་ནཾ སཱ་ཝ་སེ་སཾ. ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་སྶ པ་ན སཱ་ཝ་སེ་ས་ཏཱ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་པྤཱ་ཊི་ཧཱི་ར་ཀཾ ས་ཨུ་ཏྟ་རཾ. ས་པྤཱ་ཊི་ཧཱི་ར་ཀཾ ནི་རུ་ཏྟ་རཾ. སེ་སཾ ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་ནི་དྡེ་སེ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་སྶཱ་དོ ཨ་སྶཱ་ད་ཧེ་ཏུ ཡཱ་ཝ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཧེ་ཏཱུ་ན་མྤི ཨ་སྶཱ་དཱ་ད་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏོ སུ་ཁ་སུ་ཁ་པ་ཙྩ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཨ་སྶཱ་དོ, སོ ཝི་སེ་ས་ཏོ ས་གྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. སཱ ཧི ཏ་སྶ ཨུ་ཀྐཾ་སོ, སེ་སཱ པ་ནེ་ཏྠ བྷ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི ཏ་ད་ནྭཱ་ཡི་ཀཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་སྶ ཧེ་ཏུ དཱ་ན་མ་ཡཾ, སཱི་ལ་མ་ཡ་ཉྩ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ. དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་པ་ཙྩ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ. ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ནཾ ཏ་ད་ཝ་རོ་དྷ་ཏོ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶཱ་པི ཨེ་ཏྠ ས་ངྒ་ཧོ. ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ན ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨོ་ཀཱ་རོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ, སྭཱ་ཡཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཏྠུ་ནཱ, ཨི་ཏྟ་ར་པ་ཙྩུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་དཱི་ཧི ཙ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ, ཏ་སྶ ཧེ་ཏུ ད་ས ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐཱ. ནེ་ཀྑ་མྨཾ ནི་སྶ་ར་ཎཾ, ཏ་སྶ ཧེ་ཏུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཏ་ད་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པྤ་ཊི་པ་དཱ. ཕ་ལཾ དེ་ས་ནཱ་ཕ་ལ་མེ་ཝ, ཏ་སྶ ཧེ་ཏུ དེ་ས་ནཱ. ཨུ་པཱ་ཡོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨུ་པཱ་ཡོ་ཝ, ཏ་སྶ ཧེ་ཏུ ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ་ཀྐཱ་ནི. ཨཱ་ཎ་ཏྟི ཨུ་པ་དེ་སོ, ཏ་སྶ རཱ་ག་གྒི་ཨཱ་དཱི་ཧི ལོ་ཀ་སྶ ཨཱ་དི་ཏྟ་ཏཱ, ས་ཏྠུ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡོ་གོ ཙ ཧེ་ཏུ.

ཏ་ཐཱ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩེ་སུ ས་མུ་ད་ཡེ་ན ཨ་སྶཱ་དོ, དུ་ཀྑེ་ན ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ, མ་གྒ་ནི་རོ་དྷེ་ཧི ནི་སྶ་ར་ཎཾ, མ་གྒོ ཝཱ ཨུ་པཱ་ཡོ, ཏ་དུ་པ་དེ་སོ ཨཱ་ཎ་ཏྟི, ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ ཕ་ལཾ. ཨི་ཏི ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཀ་ཐཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཱ་མུ་ཀྐཾ་སི་ཀཱ་ཡ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཙ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ད་སྶ པ་ད་ཏྠ་ས་མྦ་ནྡྷོ ཧེ་ཏུ. སོ ཧི ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ, པ་ཉྷ་སྶ ཉཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ, ཀ་ཐེ་ཀུ་ཀཱ་མ་ཏཱ ཙ. ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ་དཱི་ན་ཉྷི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཉཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ, ཨི་ཏ་ར་སྶ ཨི་ཏ་རཱ. ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་སྶ པ་ཉྷོ ཧེ་ཏུ. ཨེ་ཝཾ སེ་སཱ་ན་མྤི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ.

༣. བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠཱ་ནཾ ཡུ་ཏྟཱ་ཡུ་ཏྟ་པ་རི་ཀྑཱཏི བྱ་ཉྫ་ནགྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་དཾ ག་ཧི་ཏཾ, ཨ་ཏྠགྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་ཉྷཱ་དཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་སྶཱ་དཱ་ད་ཡོ ག་ཧི་ཏཱ. ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་པ་ད་ཏྠཱ ཨེ་ཝ ཧི ཡུ་ཏྟཱ་ཡུ་ཏྟཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ས་ཧི་ཏཱ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ད་ཏྠཱ. ཏ་ཐཱ ཧི པ་ད་ཊྛཱ་ན་པ་ད་ཊྛཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཝི་སི་ཊྛཱ ཏེ་ཡེ་ཝ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཧཱ་ར་སྶ པ་ད་ཏྠཱ. ལ་ཀྑ་ཎ་ལ་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཝི་སི་ཊྛཱ, ནི་དྡྷཱ་རི་ཏཱ ཙ ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་སྶ, ནི་བྦ་ཙ་ནཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝི་སི་ཊྛཱ ཙ་ཏུ་བྱཱུ་ཧ་ཧཱ་ར་སྶ, ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན, ཝི་ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ན་ཝི་སི་ཊྛཱ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ཧཱ་ར་སྶ, བྷཱུ་མི་ཝི་བྷཱ་གཱ་དི་ཝི་སི་ཊྛཱ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཧཱ་ར་སྶ, པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཝི་སི་ཊྛཱ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཧཱ་ར་སྶ, པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝེ་ཝ་ཙ་ན་ཝི་སི་ཊྛཱ ཝེ་ཝ་ཙ་ན་ཧཱ་ར་སྶ, པ་བྷ་ཝཱ་དི་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཝི་སི་ཊྛཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧཱ་ར་སྶ, ཁ་ནྡྷཱ་དི་མུ་ཁེ་ཧི ཨོ་ཏ་ར་ཎ་ཝི་སི་ཊྛཱ ཨོ་ཏ་ར་ཎ་ཧཱ་ར་སྶ, པ་ད་པ་ད་ཏྠ་པ་ཉྷཱ་ར་མྦྷ་སོ་དྷ་ན་ཝི་སི་ཊྛཱ སོ་དྷ་ན་ཧཱ་ར་སྶ, སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཝི་སི་ཊྛཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཧཱ་ར་སྶ, པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨེ་ཧི པ་རི་ཀྑ་ར་ཎ་ཝི་སི་ཊྛཱ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཧཱ་ར་སྶ, པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཝི་སི་ཊྛཱ ས་མཱ་རོ་པ་ན་ཧཱ་ར་སྶ པ་ད་ཏྠཱ. ‘‘བྱ་ཉྫ་ན་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ཏཱ, ཨ་ཏྠ་སྶ སུ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཝི་ལོ་མ་ནཾ ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ཏཱ, སུ་ཏྟཱ་དཱི་ཧི ཝི་ལོ་མ་ན་ཉྩ ཨ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ་ཏི དཱི་པེ་ཏི, ཏེ་ན ཡུ་ཏྟཱ་ཡུ་ཏྟཱི་ནཾ ཧེ་ཏུཾ ད་སྶེ་ཏི.

༤. ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་དཱིཏི ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་དི་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ, ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉྩ དེ་ཡྻ་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ས་མྦྷ་ཝ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ. ཡཱ་ཝ ས་བྦ་དྷ་མྨཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་བྦཾ ནཱ་མ པ་དེ་ས་ས་བྦཾ, ན ས་བྦ་ས་བྦ་ནྟི. ཨ་ཡ་ཉྷི ས་བྦས་དྡོ ཡ་ཐཱ པ་ཋ་མ་ཝི་ཀ་པྤེ སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན པ་དེ་ས་ཝི་ས་ཡོ, ཨེ་ཝཾ དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ པ་ད་ཊྛཱ་ན་པ་ད་ཊྛཱ་ནི་ཀ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ་ན ཏཾ་ཏཾ་པ་ཀ་ར་ཎ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་དྷ་མྨ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ པ་དེ་ས་ཝི་ས་ཡོ ཨེ་ཝ, ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་དྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡོ་ཏི. སུ་ཏྟཱ་ག་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡཱ་ནི པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་ནི, ཏེ་ས་ཉྩ ཡཱ་ནཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཀཱ་ར་ཎ་པ་ར་མྤ་རཱ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎོ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཧཱ་རོ, པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཧཱ་རོ པ་ན སུ་ཏྟཱ་ག་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏཾ་ཏཾ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ པ་ཊི་ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཝི་སེ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ་ཏི ས་ཏི་པི ཀཱ་ར་ཎ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ཡཾ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཧཱ་ར་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཧཱ་རཱ་ནཾ ཝི་སེ་སོ.

༥. ཡ་ཐཱ ‘‘ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ས་མཱ་ན་པ་དེ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ས་མཱ་ནས་དྡོ, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་ར་ས་ཊྛེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ ‘‘ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཀ་ཐཱ. ༤༧༣) ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀས་དྡོ ས་མཱ་ན་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི. སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཏྠེ ཨ་ན-ས་དྡོ, སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ལ་ཀྑ་ཎཱཏི ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཱ. ‘‘ནཱ་ན་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙི་ནོ (དཱི. ནི. ༣.༣༤༡, ༣༥༧, ༣༥༩; ཨ. ནི. ༩.༢༤), ནཱ་ན་ཏྟ་ས་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་ཧ་ཙཱ་རི་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ས་ཉྙཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཧི དྷ་མྨཱ ཏ་ཏྠ ས་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ. ‘‘ད་དཾ མི་ཏྟཱ་ནི ག་ནྠ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༢༤༦; སུ. ནི. ༡༨༩) ས་མཱ་ན་ཀི་ཙྩ་ཏཱ. པི་ཡ་ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ ས་མཱ་ན་ཏྟ་ཏཱ་པི ཧི ཏ་ཏྠ མི་ཏྟ་ག་ནྠ་ན་ཀི་ཙྩེ་ན ས་མཱ་ན་ཀི་ཙྩཱ ག་ཡ྄ཧ་ནྟི ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༡༢༦; སཾ. ནི. ༢.༡, ༣༩; མ་ཧཱ་ཝ. ༡; ཝི་བྷ. ༢༢༥; ཨུ་དཱ. ༡; ནེ་ཏྟི. ༢༤) ས་མཱ་ན་ཧེ་ཏུ་ཏཱ. ཡ་ཐཱ ཧི ཕ་སྶོ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ, ཨེ་ཝཾ ས་ཉྙཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་ནཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཏེ་པི ས་མཱ་ན་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཛྫཱ་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ ཙེ་ཏ་ནཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༥), ‘‘ཕུ་ཊྛོ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏི, ཕུ་ཊྛོ ཙེ་ཏེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༤.༩༣). ཨེ་ཝཾ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན’’ནྟི (མ. ནི. ༣.༡༢༦; སཾ. ནི. ༢.༡, ༣༩; མ་ཧཱ་ཝ. ༡; ཝི་བྷ. ༢༢༥; ཨུ་དཱ. ༡; ནེ་ཏྟི. ༢༤) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་པི ཨུ་དཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༡༢༦; སཾ. ནི. ༢.༡, ༣༩; མ་ཧཱ་ཝ. ༡; ཝི་བྷ. ༢༢༥; ཨུ་དཱ. ༡; ནེ་ཏྟི. ༢༤) ས་མཱ་ན་ཕ་ལ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཡ་ཐཱ ཧི ས་ངྑཱ་རཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཕ་ལཾ, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཎྷུ་པཱ་དཱ་དཱི་ན་མྤཱི་ཏི ཏེ་པི ཏ་ཏྠ ག་ཧི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་རི་མ་ཀ་མྨ་བྷ་ཝ་སྨིཾ མོ་ཧོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ ས་ངྑཱ་རཱ ནི་ཀ་ནྟི ཏ་ཎྷཱ ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ན’’ནྟི. ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ཏི ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏི, ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ རཱ་གོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༤༢༤) ཝུ་ཏྟེ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི ས་མཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི ཏེ་ཧི ཝི་ནཱ ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཨ་ཏྠི. ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ལི་ངྒ་ས་དྡ་ནྟ་ར་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་སཱ་མ་ཏྠི་ཡཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཏྠཱ་དི་ཝ་སེ་ན་པི ཧི སུ་ཏྟེ ཨ་ཝུ་ཏྟཱ་ན་མྤི ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་ཡ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ‘‘ཝ་དྷ་ཀ་ཊྛེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ, ‘‘ས་ཧ་ཙཱ་རི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ ཝུ་ཏྟེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན.

༦. ‘‘ཕུ་ས་ན་ཊྛེ་ན ཕ་སྶོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ནཾ ནི་བྦ་ཙ་ནཾ, ཏཾ པ་ན པ་ད་སྶེ་ཝ, ན ཝཱ་ཀྱ་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ད་ནི་བྦ་ཙ་ན’’ནྟི. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ནི་དཱ་ནཱ་ནི་པེ་ཏྠ བྱ་ཉྫ་ན་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ནི་བྦ་ཙ་ན་པུ་བྦཱ་པ་ར་ས་ནྡྷཱི་སུ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་སེ་ས་ཏོ བྱ་ཉྫ་ན་དྭཱ་རེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ’’ཏི. པ་ཝ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་དི.

༧. ‘‘པ་ད་ཊྛཱ་ནེ’’ཏི ཨི་དཾ སུ་ཏྟེ ཨཱ་ག་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་པི དྷ་མྨེ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ས་བྷཱ་ག་ཏོ, ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏོ ཙ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཏ་ནྟི་ཝ་སེ་ན. ཏ་སྨཱ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཝི་ནཱ་པི ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ནཾ ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི སི་དྡྷཾ ཧོ་ཏི. པ་ད་སྶ ཝཱ ས་དྡ་པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ པ་ད་ཏྠོ. ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ཀྑེ ‘‘ཨཱ་ར་མྦྷ་ཐ ནི་ཀྐ་མ་ཐཱ་ཏི (སཾ. ནི. ༡.༡༨༥; ནེ་ཏྟི. ༢༩; པེ་ཊ་ཀོ. ༣༨; མི. པ. ༥.༡.༤) ཝཱི་རི་ཡ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི (ནེ་ཏྟི. ༢༩) ཨེ་ཏྠ ཡྭཱ་ཡ་མཱ་ར་མྦྷ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་ཀོ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ཏཾ ཝཱི་རི་ཡ་ས་དྡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱི་རི་ཡ་ས་དྡཱ་བྷི་དྷེ་ཡྻོ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སེ་ས་ཀཾ ནཱ་མ་ག་ཧི་ཏ་ཏོ ཨི་ཏ་རཾ, ཏཾ པ་ན ཏ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཾ ཝཱ སི་ཡཱ, ཨ་ཉྙཾ ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཨ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝཱ’’ཏི. སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཡོ་ཛེ་ནྟོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ཏྠ་ཀ་ཐ་ནེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཡོ་ཛེ་ནྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དེ་ས་ན’’ནྟི. ‘‘པ་ཊི་པ་ཀྑེ’’ཏི ཨི་དཾ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན་པི ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ན་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ.

༨. ནཱ་མ་ཝ་སེ་ནཱཏི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན. པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ‘‘མི་ཙྪ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ, ཨ་ནི་ཡ་ཏཱ་ན་ཉྩ ས་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶ་ན་པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ ཀི་ལེ་སཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ (ནེ་ཏྟི. ༣༤) ‘‘ད་སྶ་ན་པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་དི་ནཱ་མ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན. སོ ཧི དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨི་དྷ ‘‘ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ, སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ ཙ ཀཱ་མ་རཱ་ག་བྱཱ་པཱ་དཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (ནེ་ཏྟི. ༣༤). ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ནཱ་མ་ཏོ, ཝ་ཏྠུ་ཏོ ཙ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་ཏཱ་ཡ. ཏཾ་ཏཾ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ཊྛཱ་ན་ཉྷི ཏཾ་ཏཾ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ཊྛ་ཏཱ, བྷ་བྦཱ་ནཾ བྷ་བྦ་ཏཱ, ཨ་བྷ་བྦཱ་ནཾ ཨ་བྷ་བྦ་ཏཱ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ.

༩. ‘‘བྷཱ་ཝི་ཏེ’’ཏི ཨི་དཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ན ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ལ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦེ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. བྷཱ་ཝ་ནཱ ཙེ་ཏྠ ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ་ཏི, ཀུ་ས་ལ་ས་དྡོ་པི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཊྛོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོཏི ཝི་པ་ཀྑ་ཏོ. ཝི་ས་དི་སཱུ་དཱ་ཧ་ར་ཎེ་ན བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་དྷ་མྨ་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ ཧེ་སཱ.

༡༠. པ་ད་ཏྠ་སྶཱཏི པ་དཱ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ, ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་སྶ ཝཱ.

༡༡. ནི་ཀྑེ་པོ དེ་ས་ནཱ. པ་བྷ་ཝོ ས་མུ་ད་ཡོ.

༡༢. ‘‘ཨ་ཝུ་ཏྟཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ ཙ-ས་དྡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

༡༣. ‘‘གཱ་ཐཱ་རུ་ལ༹ྷེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ལི༹་ཨཱ་ག་ཏོ་ཝ པ་ཉྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ན ཨི་ཏ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷཱ་དཱི་ཧི བྱཱ་ཀ་ཏེ’’ཏི. ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶཱཏི ཨཱ་ར་དྡྷ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ, ཏེ་ན ཨཱ་ར་མྦྷ་སོ་དྷ་ན་སྶ ཝི་ས་ཡ་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ཏྠ་དྭཱ་རེ་ནེ་ཝ པ་ད་པུ་ཙྪཱ་སོ་དྷ་ན་མྤི ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི པུ་ན ‘‘ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་མྷཱིཏི ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ. ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་སོ་དྷ་ནེ་ན ཧི པ་ཉྷཱ་སོ་དྷ་ནཾ. པ་ཉྷེཏི པུ་ཙྪཱ་ཡཾ. གཱ་ཐཱ་ཡནྟི ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཏེ་ན གཱ་ཐཱ་ཡཾ, སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དཱི་སུ ཙཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཡ་མཱ་ར་བྦྷཱཏི ཡཾ སཱི་ལཱ་དི་མཱ་ར་བྦྷ གཱ་ཐཱ་དཱི་སུ དེ་སི་ཏཾ, ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྦྷེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་ཙྪི་ཏཱཏི པུ་ཙྪཱ་ཀཱ་རི་ནཱི, ‘‘ཀཱ ཨེ་ཏྠ པ་ད་སུ་དྡྷི, ཀཱ པ་ཉྷཱ་སུ་དྡྷི, ཀཱ ཨཱ་ར་མྦྷ་སུ་དྡྷཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪཱ་ཀཱ་རི་ནཱི པུ་ཙྪཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ སུ་དྡྷཱ་སུ་དྡྷ་པ་རི་ཀྑཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

༡༤. ན ཝི་ཀ་པྤ་ཡི་ཏ་བྦཱཏི ཡ་ཐཱ ལོ་ཀེ ‘‘ཛཱ་ཏི སཱ་མ་ཉྙཾ, བྷེ་དོ སཱ་མ་ཉྙཾ, ས་མྦ་ནྡྷོ སཱ་མ་ཉྙ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ སཱ་མ་ཉྙཾ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དིཾ, ཏ་བྦི་དྷུ་ར་ཉྩ ཝི་སེ་སཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ནྟི པ་རི་ཀ་པྤེ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ན ཝི་ཀ་པྤ་ཡི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་དཱ ཡོ ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་སོ ‘‘སྭེ’’ཏི ལ་དྡྷ་ཝོ་ཧཱ་རོ, ཏ་དཱ སོ ཏཾ་དི་ཝ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ‘‘ཨ་ཛྫཱ’’ཏི, པུ་ན ཏཾ་དི་ཝ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ‘‘ཧི་ཡྻོ’’ཏི ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨེ་ཏེ ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་སཱ. དི་སཱ་ཡ་པི ‘‘ཨེ་ཀཾ ཨ་ཝ་དྷིཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ པུ་ར་ཏྠི་མཱ དི་སཱ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་ཙྪི་མཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཡཱཏི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་དུ་ཀྑ་ཝི་སེ་སཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ. ས་ཙྩཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡཱཏི ས་ཙྩ་སཱ་མ་ཉྙཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ. ‘‘ཏ་ཎྷཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་དི་ཨ་པེ་ཀྑཱ་ཡ སཱ་མ་ཉྙ་མྤི ས་མཱ་ནཾ ས་ཙྩཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝི་སེ་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ས ན་ཡོ ས་མུ་ད་ཡཱ་དཱི་སུ་པཱི’’ཏི.

༡༦. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནེ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཐཱ་རུ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཀ་ཐི་ཏཾ ས་དྡ་ཏོ ཨ་དྷི་ག་ཏཾ ནི་དྡྷཱ་རི་ཏཾ, ན ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ལི་ངྒ་ས་དྡ་ནྟ་ར་ས་ནྣི་དྷཱ་ནཱ་དི་པྤ་མཱ་ཎ་ནྟ་རཱ་དྷི་ག་ཏཾ. ‘‘ཨ་ཏྠ་ཏོ ད་སྶི་ཏཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཡ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཱ, ན པ་ཧཱ་ནཾ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.

ན་ཡ་ས་ངྑེ་པ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༧. ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཛྫཱ་ཧི ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཧི. སཾ་ཀི་ལེ་སོ པ་ཀྑོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑོ, སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑི་ཀོ སུ་ཏྟ་ཏྠོ, ཏ་སྶ ན་ཡ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑ་སྶ སུ་ཏྟ་ཏྠ་སྶཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཡཱ, བ་ལ་ཝ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཙ དུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ་དཱི་ནི མ་གྒཱ་ནུ་གུ་ཎོ ག་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་རོ ཨ་ནུ་གཱ་ཧ་ཎ་ན་ཡོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ ན་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ‘‘ན་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ན་ཡོ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི.

༡༨. བཱ་དྷ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི བཱ་དྷ་ཀ་པ་བྷ་ཝ་ས་ནྟི་ནི་ཡྻཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨ་བཱ་དྷ་ཀ་ཨ་པྤ་བྷ་ཝ་ཨ་ས་ནྟི ཨ་ནི་ཡྻཱ་ན་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝེ་ན. ས་ཙྩ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱཏི ཨ་མུ་སཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཏོཏི ཨ་རི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སྶ ན ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཏོ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

༡༩. སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་དྷ་མྨཱཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ དྷ་མྨཱ ས་དྡྷ་མྨ་ན་ཡ་ཀོ་ཝི་དཱཏི ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ་དི་དྷ་མྨ་ན་ཡ་ཀུ་ས་ལཱ, ཨེ་ཀ་ཏྟཱ་དི་ན་ཡ་ཀུ་ས་ལཱ ཝཱ.

༢༠. ཨ་ཏྠ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་སཱུཏི ‘‘ཨི་མེ དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡) སུ་ཏྟེ ཀ་ཏ་པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་སུ ཙེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ཀ་ཏ་ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ ཙ. ‘‘ཝོ་དཱ་ནི་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨཱ ཨི་དྷ ཀུ་ས་ལཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ན སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ན་ཡ་སྶ ཡོ་ཛ་ན་ཏྠཾ མ་ན་སཱ ཝོ་ལོ་ཀ་ཡ་ཏེ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

༢༡. ཡ་དི ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ, ཀ་ཐཾ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ནྟ་རཱ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. དི་སཱ་བྷཱུ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝོ་ལོ་ཀ་ཡ་ན་ས་མཱ་ན་ཡ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝོ་ཧཱ་ར་བྷཱུ་ཏོ, ཀ་མྨ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ན་ཡོ, ན ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཊྚཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ‘‘ཝོ་ཧཱ་ར་ན་ཡོ, ཀ་མྨ་ན་ཡོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི.

དྭཱ་ད་ས་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༣. ཨ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏེ པ་དེཏི ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ པ་དེ ཨ་ས་མ་ཏྟེ, ཝི་པྤ་ཀ་ཏེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ཡོ་སི་ཏེ ཧི ‘‘པ་ད’’ནྟྭེ ས་མ་ཉྙཱ སི་ཡཱ, ན ‘‘ཨ་ཀྑ་ར’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་ད་སྶ ཝེ་ཝ་ཙ་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཁ་ར་ནྟཾ ས་ཉྩ་ར་ནྟཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ ཝ་ཎྞོ ཨ་ཝེ་ཝ་ཙ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀྑ་ར་ཎ་ཏོ’’ཏི. ན ཧི ཝ་ཎྞ་སྶ པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་ཀཱ་རཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ཝི་སེ་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི, ན ཝ་ཎྞ་སཱ་མ་ཉྙཾ. ཏ་སྶ ཧི ཝ་ཎྞོ ཨ་ཀྑ་ར་ནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝཱ་ཏི.

ཨ་ཀྑ་ར་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་པྤ་ས་ངྒེ་ན ཝ་ཎྞ་ས་དྡ་སྶ་པི ཝ་ཏྟུཾ ‘‘ཀེ་ན་ཊྛེ་ན ཝ་ཎྞོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ན་ནུ པ་དེ་ན, ཝཱ་ཀྱེ་ན ཝཱ ཨ་ཏྠོ སཾ་ཝ་ཎྞཱི་ཡ་ཏི, ན ཨ་ཀྑ་རེ་ནཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཎྞོ ཨེ་ཝ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་དཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི པ་ད་ཝཱ་ཀྱ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཡ་ཐཱ་ས་མྦ་ནྡྷནྟི ཡ་ཐཱ་ས་ངྐེ་ཏཾ. ཨ་ཡཾ-ས་དྡོ ཨི་མ་སྶ་ཏྠ་སྶ ཝཱ་ཙ་ཀོ, ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྠོ ཨི་མ་སྶ ས་དྡ་སྶ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡོ་ཏི ཡ་ཐཱ་ག་ཧི་ཏ་ས་ངྐེ་ཏཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ས་དྡ་ཏྠཱ་ནཾ ཝཱ་ཙ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡྭཱ་ཡཾ ས་དྡ་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝོ, སོ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ ཨེ་ཀ་ཀྑ་རཾ ནཱ་མ་པ་དཾ ‘‘མཱ ཨེ་ཝཾ མ་ཉྙ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ མཱ-ཀཱ་རཱ་དི. ཀེ་ཙཱིཏི ཨ་བྷ་ཡ་གི་རི་ཝཱ་སི་ནོ. ཏེ ཧི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ‘‘མ་ན་སཱ་དེ་ས་ནཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཡ་ཏོ རཱ་ཧུ་ལཱ་ཙ་རི་ཡོ ‘‘ཝི་སུ་དྡྷ་ཀ་རུ་ཎཱ་ནཾ མ་ན་སཱ་དེ་ས་ནཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་ཀྑ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ཀྑ་ར་ས་ཉྙི་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.

ས་ཏྭ་པྤ་དྷཱ་ནནྟི དྲ་བྱ་པྤ་དྷཱ་ནཾ. ནཱ་མ་པ་དེ ཧི དྲ་བྱ་མཱ་ཝི་བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པཾ, ཀི་རི་ཡཱ ཨ་ནཱ་ཝི་བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ཕ་སྶོ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༡༢༦; སཾ. ནི. ༢.༡, ༣༩; མ་ཧཱ་ཝ. ༡; ཝི་བྷ. ༢༢༥; ཨུ་དཱ. ༡; ནེ་ཏྟི. ༢༤). ཨཱ་ཁྱཱ་ཏ་པ་དེ པ་ན ཀི་རི་ཡཱ ཨཱ་ཝི་བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པཱ, དྲ་བྱ་མ་ནཱ་ཝི་བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཕུ་ས་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ན ནེ་སཾ ས་ཏྭ་ཀི་རི་ཡཱ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་མི་ཏྟནྟི ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་སཱ་ཝ་བོ་དྷ་ཧེ་ཏུ ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་དཱི་པ་ན་ཏོ, ཡ་ཐཱ ‘‘ཙི་ར་པྤ་ཝཱ་སི’’ནྟི (དྷ. པ. ༢༡༩) ཨེ་ཏྠ པ-ས་དྡོ ཝ་ས་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝི་ཡོ་ག་ཝི་སི་ཊྛ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཐ, མཱ ཨེ་ཝཾ མ་ན་སཱ་ཀ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཛོ་ཏ་ཀོ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ. ‘‘ཨེ་ཝཾ་སཱི་ལཱ (དཱི. ནི. ༣.༡༤༢) ཨེ་ཝཾ་དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༡༣; མ. ནི. ༣. ༡༩༨; སཾ. ནི. ༥.༣༧༨) ས་ཏྭ་ཝི་སེ་ས་སྶ. ཨེ་ཝཾ སེ་ས་ནི་པཱ་ཏ་པ་དཱ་ན་མྤཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀི་རི་ཡཱ་ཡ…པེ… ནི་པཱ་ཏ་པ་ད’’ནྟི.

ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ, ཀིཾ པ་ན ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་དཱ་བྷི་ཧི་ཏ’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ, ཡོ ཨ་ཀྑ་རེ་ཧི ས་ངྐཱ་སི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་དཱ་བྷི་ཧི་ཏཾ པ་དེ་ཧི ཀ་ཐི་ཏཾ, ཡོ པ་དེ་ཧི པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ, ཡ་དི པ་ད་ས་མུ་དཱ་ཡོ ཝཱ་ཀྱཾ, ཏ་སྶ ཀོ པ་རི་ཙྪེ་དོ. ཡཱ་ཝ་ཏཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ, ཏཱ་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཀ་ཝཱ་ཀྱ་ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི, བ་ཧཱུ་པེ་ཏྠ པ་ཀཱ་རེ ཝ་ཎྞེ་ནྟི. ཀིཾ ཏེ་ཧི, སཱ་ཁྱཱ་ཏཾ སཱ་བྱ་ཡཾ ས་ཀཱ་ར་ཀཾ ས་ཝི་སེ་ས་ནཾ ‘‘ཝཱ་ཀྱ’’ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ན་ནུ ཙ པ་དེ་ན་པི ཨ་ཏྠོ བྱ་ཉྫཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ད་མ་ཏྟ་ས་ཝ་ནེ་པི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་ཀཱ་རེ་སུ ཝཱ་ཀྱ་ཝི་བྷཱ་གེ་སུ ཨ་བྷི་ཧི་ཏཾ ཀ་ཐི་ཏཾ ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་བྷི་ཧི་ཏཾ ནི་བྦ་ཙ་ནཾ. ‘‘ཨ་བྷི་ཧི་ཏནྟི ཙ པཱ་ལི༹་ཨཱ་ག་ཏ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི.

‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ མ་གྒ་ཏི, ནི་བྦཱ་ན་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཝཱ མ་གྒཱི་ཡ་ཏི, ཀི་ལེ་སེ ཝཱ མཱ་རེ་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི མ་གྒོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༡༦) ནི་བྦ་ཙ་ནཱ་ནཾ ཝི་ཏྠཱ་རོ. ཏཾ་ནི་དྡེ་ས་ཀ་ཐ་ན་ཏྟཱ ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠ་མཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦ་ཙ་ན་ཝི་ཏྠཱ་རོ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་དེ་ས་ན་ཏྟཱ ནི་དྡེ་སོ’’ཏི. པ་དེ་ཧཱིཏི ཝཱ་ཀྱཱ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི, ཝཱ་ཀྱ་ཏོ ཝི་བྷ་ཛྫ་མཱ་ནེ་ཧི ཝཱ ཨཱ་ཁྱཱ་ཏཱ་དི་པ་དེ་ཧི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝཱ་ཀྱ་སྶ ཝི་བྷཱ་གོ’’ཏི, ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘པ་ཀ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་ལོ་པཱ་དེ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀྑ་ར་ཝི་བྷཱ་གོ ཨཱ་ཀཱ་རོ, ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ ནི་བྦ་ཙ་ནཾ, ཝཱ་ཀྱ་ཝི་བྷཱ་གོ ནི་དྡེ་སོ. ཝ་ཎྞ་པ་ད་ཝཱ་ཀྱཱ་ནི ཧི ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནི, ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནི ཙ ཚ བྱ་ཉྫ་ན་པ་དཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཚ་ཊྛཾ ཝ་ཙ་ནནྟི ཚ་ཊྛཾ པ་དཾ. ཀཱ་ཏ་བྦནྟི ‘‘ཨ་ཀྑ་རཾ པ་དཾ བྱ་ཉྫ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་རོ ཏ་ཐེ་ཝ ནི་རུ་ཏྟི ནི་དྡེ་སོ ཚ་ཊྛ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏྟ་བྦཾ, སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨཱ་ཀཱ་ར་པ་དཾ ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦོ ས་དྡ་ཝོ་ཧཱ་རོ ཝི་བྷ་ཏྟེ་ཧི, ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟེ་ཧི ཙ ཨ་ཀྑ་ར་པ་ད་ཝཱ་ཀྱེ་ཧེ་ཝ, ཏ་ད་ཉྙ་པྤ་ཀཱ་རོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་ནི་མཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

༢༤. ཀཱ་ས་ནཱས་དྡོ ཀ་མྨ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀཱ་སཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་དེ་ཧི ཏཱ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ ས་ངྐཱ་ས་ནཱ, པ་ཀཱ་ས་ནཱ ཙ ཧོ་ཏུ, པ་དཱ་ཝ་དྷི་ཀཱ་པི སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཀྑ་རེ་ཧི པ་ན ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཀྑ་རེ་ཧི སུ་ཡྻ་མཱ་ནེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ད་ཏྠ་ས་མྤ་ཊི་པ་ཏྟཱིཏི པ་དཱ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་ཨ་ཏྠཱ་ཝ་བོ་དྷོ. ‘‘ཨ་ཀྑ་རེ་ཧི ས་ངྐཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཀྑ་ར་ཀ་ར་ཎཾ ས་ངྐཱ་ས་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཨུ་གྒྷ་ཊ་ན་ཀི་རི་ཡཾ ཝ་ད་ནྟེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ཨ་ཏྠོ སཱ་དྷི་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཝི་བྷ་ཛ་ནུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་མྨ་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཨེ་ཀ་ཏྟ་ནི་དྡེ་སོ ས་མཱ་ཧཱ་རོ་ཏི ཨ་ཡཾ དྭ་ནྡ་ས་མཱ་སོ. ཨུ་བྷ་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཝི་ཝ་ར་ཎཱ, ཝི་བྷ་ཛ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ དྭ་ཡེ་ན. ཨེ་ཏེ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝ-ཀཱ་རོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏེ་ཧི ཨེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ས་ངྐཱ་ས་ནཱ…པེ… ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཨ་ནཱུ་ནཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཕ་ལཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་གྒྷ་ཊ་ནཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཝི་པ་ཉྩ་ན་ན་ཡཱ་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

༢༥. ས་མྨཱ ཡུ་ཏྟོཏི ས་མྨཱ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ, ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཙ ཡུ་ཏྟོ ས་ཧི་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནཱུ་ནཱ’’ཏི. ས་བྦོ ཧི པཱ་ལི༹་ཨ་ཏྠོ ཨ་ཏྠ་པ་ད་ཨ་ཏྠ་ན་ཡེ་ཧི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.