༤. པ་ཊི་ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥. ཨ་ནྭ་ཏྠ་ས་ཉྙ་ཏནྟི ཨ་ཏྠཱ་ནུ་ག་ཏ་ས་ཉྙ་བྷཱ་ཝཾ, ‘‘དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རོ’’ཏི ཨ་ཡཾ ས་ཉྙཱ ཨ་ནྭ་ཏྠཱ ཨ་ཏྠཱ་ནུ་ག་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱཏི པུ་བྦེ ཨ་སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏ་པ་ད་མེ་ཝ. ‘‘དྷ་མྨཾ ཝོ’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༣.༤༢༠) ཝ་ཙ་ན་སྶ ས་མྦ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་ཏྠ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་པི་ཊ་ཀ་སྶ ཧི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་སྶ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ, ཏ་ཉྩ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀེ སུ་ཏྟ་པ་དེ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏེ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རེ་ན…པེ… ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི.
ཡེ་སཾ ཨ་སྶཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཝི་བྷ་ཛ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རོ, ཏེ གཱ་ཐཱ་ཡ, ཨི་དྷཱ་པི ཙ ཨཱ་ག་ཏེ ‘‘ཨ་སྶཱ་དཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ ཨ་སྶཱ་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྶཾ ‘‘ཨ་སྶཱ་དཱ་དཱི་ན་ཝ་ཏཱ’’ཏི གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ ཀ་ཏ་མོ ཨ་སྶཱ་དོ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཨ་སྶཱ་དཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ ཨི་དྷ ཨ་སྶཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་དྡེ་སོ, ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ ཨ་སྶཱ་དོ་ཏི ཙེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ་བྷི་ནྣ་སྶ ཝི་ས་ཡ་ཝི་ས་ཡི་ཏཱ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨ་སྶཱ་ད་དྭ་ཡ་སྶ ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ, ཏ་ཐཱ ཀཱ་མ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ, ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཙཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷ་སྶཱ་པི ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་སྶ ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ནི་བྦཱ་ན’’ནྟི དུ་ཝི་དྷ་སྶཱ་པི ནི་སྶ་ར་ཎ་སྶ ནི་ད་སྶ་ན་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ དྭེ དྭེ གཱ་ཐཱ ཨུ་དཱ་ཧ་ཊཱ.
དྷ་མྨོ ཧ་ཝེ ར་ཀྑ་ཏི དྷ་མྨ་ཙཱ་རིནྟི (ཛཱ. ༡.༡༠.༡༠༢-༡༠༣; ནེ་ཏྟི. ༥, ༢༦, ༣༡; པེ་ཊ་ཀོ. ༢༢) ཨེ་ཏྠ དྷ་མྨ་ཙཱ་རི་ནོ མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ནེ་ཧི སཱ་ཏི་ས་ཡཱ་ར་ཀྑཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝ་སྶཱ་པི ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཧི དུ་གྒ་ཏི་བྷཱ་ཝོ ཨི་ཙྪི་ཏོ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་སྶ་ར་ཎཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ ཝཱ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡ ས་བྦཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡོ དུ་གྒ་ཏཱི’’ཏི.
ཨ་ཝེ་ཀྑ་སྶཱུཏི ཝི་དྷཱ་ནཾ. ཏ་སྶཱ པ་ན ཨ་ཝེ་ཀྑཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རོ, ཝི་ས་ཡོ, ཀ་ཏྟཱ ཙ ‘‘སུ་ཉྙ་ཏོ, ལོ་ཀཾ, མོ་གྷ་རཱ་ཛཱ’’ཏི པ་ད་ཏྟ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘སུ་ཉྙ་ཏོ…པེ… ཨཱ་ཎ་ཏྟཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ སུ་ཉྙ་ཏཱ ཨ་ན་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ, ཨ་ཏྟ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ཙ སི་ཡཱ. ཡ་ཏོ ཏེ ན ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་ནོ, ཨ་ཏྟ་སཱ་ར་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ ཙ, ཡ་ཏོ ཏེ ཨ་ན་ཏྟཱ, རི་ཏྟཱ, ཏུ་ཙྪཱ ཙ ཨ་ཏྟ་ནཱ, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨེ་ཝཾ མ་ཙྩུ་ཏ་རོ སི་ཡཱཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ མ་ཙྩུ་ཏ་རོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཝི་དྷི་ཡ་མཱ་ན་སྶ མ་ཙྩུ་ཏ་ར་ཎ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ སི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཾ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཕ་ལ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ ཡཾ…པེ… ཕ་ལ’’ནྟི.
༦. ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱཏི ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཏྠ ‘‘པུ་གྒ་ལ་ཝི་བྷཱ་གེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙུ་ཨཱ་དི་པུ་གྒ་ལ་པ་ཡོ་ཛི་ཏོ ཨ་སྶཱ་དཱ་དཱི་སུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཝི་སེ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
གྷ་ཊི་ཏ་མ་ཏྟནྟི སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་ནྟཱ་ནེ་ན ཨཱ་ལ་མྦི་ཏ་མ་ཏྟཾ. ས་སྶ་ཏཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་ར་སྶཱཏི ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་དཱ་ཀཱ་ར་སྶ. ཨི་ད་ཉྷི དྭ་ཡཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཙཱ་ལེ་ཏ་བྦཾ, ན ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀ་ཁ་ནྟི, ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎཾ ཝཱ. ཨེ་ཏ་སྨི་ཉྷི ཙ་ཏུ་ཀྐེ ཨཱ་ས་ཡ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛཱི ཙ, ཁ་ནྟི ཙེ་ཝཱ་ནུ་ལོ་མི་ཀཱ;
ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉྩ ཡཾ ཉཱ་ཎཾ, ཨེ་ཏཾ ཨཱ་ས་ཡ་ས་ཉྙི་ཏ’’ནྟི. (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༡.༡༣༦; དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ, ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; ཝི. ཝི. ཊཱི. ༡.ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ);
ཙ་ལ་ནཱ་ཡཱཏི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཱ་ཡ. པ་རཱ་ནུ་ཝ་ཏྟི་ཡཱཏི ས་མུ་ཙྪེ་ད་ནཱ་ཡ. ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏེ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུཏི མཱུ་ལ་ཝི་བྷུ་ཛཱ་དི་པ་ཀྑེ་པེ་ན ས་དྡ་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝི་པ་ཉྩི་ཏནྟི ‘‘ཝི་ས་མཾ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༤.༧༠) ཝི་ཡ བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ནྡཾ ས་ཎི་ཀ’’ནྟི. ནི་སྶ་ར་ཎ་ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཨ་སྶཱ་དཱ་དཱི་ན་ཝ་ནི་སྶ་ར་ཎཱ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཏྟ་ཡ་ཝི་ན་ཡ་ན་ས་མ་ཏྠཱ.
ཙ་ཏྟཱ་རོཏི ཨ་སྶཱ་དོ ཙ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ཙ ཨ་སྶཱ་དོ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ཙ ཨ་སྶཱ་དོ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཉྩཱ་ཏི ཨེ་ཏེ ཙ་ཏྟཱ་རོ. ཡ་དི ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཝི་ན་ཡ་ན་ས་མ་ཏྠཱ, ཀ་སྨཱ པ་ཉྩ་མོ ན ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ’’ཏི. ཡ་དི ཧི ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙུཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཡཾ ན་ཡོ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ནི་སྶ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་ན སི་དྡྷཾ སི་ཡཱ. ཨ་ཐ ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙུཾ, ནེ་ཡྻཾ ཝཱ, ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ཙ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཉྩ ཨ་སྶཱ་དོ ཙ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ ནི་སྶ་ར་ཎ་ཉྩ ཝ་ཏྟ་བྦོ སི་ཡཱ? ཏ་ཐཱ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ན ག་ཧི་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. དེ་ས་ནནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ག་ཧི་ཏཾ ‘‘སུ་ཏྟེ་ཀ་དེ་སཾ གཱ་ཐཾ ཝཱ’’ཏི ཝི་སེ་སེ་ཏི. པ་ད་པ་ར་མ་ཨ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ས་ཨུ་པཱ་ཡ་སྶ ནི་སྶ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ནཱ་མ་ཊྛ་ཏྟཱ.
‘‘ཀ་ལྱཱ་ཎ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨི་ཊྛ་ཝི་པཱ་ཀོ, ‘‘པཱ་པ་ཀ’’ནྟི ཨ་ནི་ཊྛ་ཝི་པཱ་ཀོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་སྶཱ་དོ, ཨ་ཡཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ’’ཏི. ལཱ་བྷཱ་དཱི་ནཾ པུ་ཉྙ་ཕ་ལ་ཏྟཱ ཏ་ད་ནུ་རོ་དྷཾ ཝཱ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་སྶཱ་དོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་ལཱ་བྷཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཀཱ་མཱཏི ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མ་ས་ཧི་ཏཱ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མཱ. ཝི་རཱུ་པ་རཱུ་པེ་ནཱཏི ཨ་པྤ་ཏི་རཱུ་པཱ་ཀཱ་རེ་ན. མ་ཐེ་ནྟཱིཏི མ་དྡ་ནྟི. པ་བྦ་ཛི་ཏོ་མྷཱིཏི པ་བྦ་ཛྫཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ ཨ་མྷི. ཨ་པ་ཎྞ་ཀནྟི ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀཾ. སཱ་མ་ཉྙནྟི ས་མ་ཎ་བྷཱ་ཝོ. ས་མི་ཏ་པཱ་པ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝ སེ་ཡྻོ སུ་ནྡ་ར་ཏ་རོ.
ཏ་ཏྠ ‘‘ཀཱ་མཱ ཧི ཙི་ཏྲཱ མ་དྷུ་རཱ མ་ནོ་ར་མཱ’’ཏི ཨ་ཡཾ ཨ་སྶཱ་དོ, ‘‘ཝི་རཱུ་པ་རཱུ་པེ་ན མ་ཐེ་ནྟི ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཨ་ཡཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ, ‘‘ཨ་པ་ཎྞ་ཀཾ སཱ་མ་ཉྙ’’ནྟི ཨི་དཾ ནི་སྶ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ…པེ… ནི་སྶ་ར་ཎ་ཉྩཱ’’ཏི.
ཕ་ལཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཀ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཙ ཏི་ཀ་ཝ་སེ་ན ཙ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨུ་དཱ་ཧ་ཊ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དུ་ཀ་ཝ་སེ་ན་པཱི’’ཏི.
སུ་ཁཱ པ་ཊི་པ་དཱ, དུ་ཀྑཱ པ་ཊི་པ་དཱ་ཏི ཡཱ དྭེ པ་ཊི་པ་དཱ, ཏཱ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀཱ ད་ནྡྷ་ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙ་ཏཱ་ཡ དྭེ དྭེ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་པ་དཱ་བྷི་ཉྙཱ་ཀ་ཏོ ཝི་བྷཱ་གོ པ་ཊི་པ་དཱ་ཀ་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཀ་ཏ་པུ་བྦ་ཀི་ཙྩ་སྶ པ་ཐ་ཝཱི་ཀ་སི་ཎཱ་དཱི་སུ ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ‘‘པ་ཐ་ཝཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ པ་ཋ་མ་ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་རོ. ཨུ་པ་ཙཱ་རནྟི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ. པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཛྷཱ་ན་མྤི ‘‘པ་ཊི་པ་དཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ད་ཉྙཱ ཧེ་ཊྛི་མ་པ་ཉྙ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀཱ པ་ཉྙཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་བྷི་ཉྙཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཀི་ལེ་སེཏི ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་རེ, ཏཾ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཀི་ལེ་སེ ཙ. ཨ་ངྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝནྟི ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ཛྷཱ་ན་ངྒ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཾ.
ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟོཏི པ་ཊྛ་པེ་ནྟོ. རཱུ་པཱ་རཱུ་པཾ པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནྟོཏི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ ལ་ཀྑ་ཎཱ་དཱི་ཧི པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟོ. པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་སྶ མ་གྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ད་ནྡྷ་ཏཱ ཙ ནཱ་མ་རཱུ་པ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཀི་ཙྪ་སི་དྡྷི་ཡཱ སི་ཡཱ་ཏི ན རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཀི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ དུ་ཀྑཱ་པ་ཊི་པ་ད་ཏཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ཙེ? ན, ནཱ་མ་རཱུ་པ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཀི་ལེ་ས་མ་ནྡ་ཏཱ་ཡ སུ་ཁ་སི་དྡྷི་ཡ་མྤི ཏ་ཐཱ་སི་དྡྷ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ མ་ནྡ་ཏཱ་ཡ མ་གྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. རཱུ་པཱ་རཱུ་པཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཀི་ཙྪེ་ན་པི པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ, ཀི་ཙྪེ་ན པ་རི་གྒ་ཧི་ཏེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི. ནཱ་མ་རཱུ་པཾ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པེ་ནྟོཏི ‘‘ནཱ་མ་རཱུ་པ་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ, ན ཨ་ཉྙོ ཀོ་ཙི ས་ཏྟཱ་དི་ཀོ’’ཏི ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོ. ཀ་ཏ་རོ པ་ནེ་ཏྠ ཝཱ་རོ ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པོ་ཏི? ཡོ ཀོ་ཙི ས་ཀིཾ, དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ, ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་ཀྑ་ཏྟུ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཧི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝཱ་རེ་སུ ས་ཀིཾ, དྭི་ཀྑ་ཏྟུ་ཉྩ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝཱ་རོ སུ་ཁཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཨེ་ཝ, ན ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ སུ་ཁཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་པི་ཙ ཀ་ལཱ་པ་ས་མྨ་ས་ནཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་སྶ ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནེ་ན ཀི་ཙྪ་ཏཱ་ཝཱ་རོ དུ་ཀྑཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཏྠ ད་ནྡྷ་ཏྟཱ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཀི་ཙྪ་ཏྟེ་པི པུ་རི་མཱ་ནཾ ཀི་ཙྪ་ཏྟེ དུ་ཀྑཱ་པ་ཊི་པ་ད་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ཝ. ཡ་སྶ པ་ན ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ཀི་ཙྪ་ཏཱ, ཏ་སྶ པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཱ སུ་ཁཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཡ་ཐཱ ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཀི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ མ་གྒ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ད་ནྡྷ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ པ་ཊི་པ་དཱ ད་ནྡྷཱ་བྷི་ཉྙཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཙ་ཏུ་ཏྠཱི, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝོ་མི་སྶ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན དུ་ཏི་ཡཱ, ཏ་ཏི་ཡཱ ཙ ཉཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ ནི་ཡྻཱ་ན་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཀྑི་ཀཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཧེ་ཏུ་པཱ་ཡ་ཕ་ལེ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ཎྷཱ་ཙ་རི་ཏ་ཏཱ, མ་ནྡ་པ་ཉྙ་ཏཱ ཙ པ་ཋ་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཧེ་ཏུ, ཏ་ཎྷཱ་ཙ་རི་ཏ་ཏཱ, ཨུ་ད་ཏྠ་པ་ཉྙ་ཏཱ ཙ དུ་ཏི་ཡཱ་ཡ, དི་ཊྛི་ཙ་རི་ཏ་ཏཱ, མ་ནྡ་པ་ཉྙ་ཏཱ ཙ ཏ་ཏི་ཡཱ་ཡ, དི་ཊྛི་ཙ་རི་ཏ་ཏཱ, ཨུ་ད་ཏྠ་པ་ཉྙ་ཏཱ ཙ ཙ་ཏུ་ཏྠི་ཡཱ. ཨུ་པཱ་ཡོ པ་ན ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ས་ཏི་ས་མཱ་དྷི་ཝཱི་རི་ཡ་པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི, ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ཛྷཱ་ན་ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ས་ཙྩཱ་ནི ཙ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི. ཕ་ལཾ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ ནི་ཡྻཱ་ནཾ.
ས་མཱ་དྷི་མུ་ཁེ་ནཱཏི ས་མཱ་དྷི་མུ་ཁེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གེ་ན. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ཐ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎེ. ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘རཱ་ག་ཝི་རཱ་གཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི སེ་ཀྑ་ཕ་ལ’’ནྟི, ‘‘རཱ་ག་ཝི་རཱ་གཱ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ’’ནྟི ཙ. སོཏི ཨ་ནཱ་གཱ་མཱི.
ཏེ་ནཱཏི པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ན. ཏ་ཏོཏི པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ. ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ས་དྡཱ་ནཾ ས་མཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ བྷི་ནྣཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟུཾ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་ན ‘‘ཙེ་ཏ་སོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་པ་དཱ་ནཾ ས་མཱ་སཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཙེ་ཏོ-ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཡོ་ཛ་ནཱ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝ’’ནྟི.
ཧཱ-ས་དྡོ ག་ཏི་ཨ་ཏྠོ, ག་ཏི ཙེ་ཏྠ ཉཱ་ཎ་ག་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ག་མེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ནེ་ཏ་བྦཱཏི ཉཱ་པེ་ཏ་བྦཱ.
༧. ཏནྟི པུ་གྒ་ལ་ཝི་བྷཱ་གཾ. ཉཱ་ཎ་ཝི་བྷཱ་གེ་ནཱཏི སུ་ཏ་མ་ཡཱ་དི་ཉཱ་ཎ་པྤ་བྷེ་དེ་ན. ནི་བྦ་ཏྟ་ནནྟི ཨུ་པྤཱ་ད་ནཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ་ཏི་ཨཱ་དི་པུ་གྒ་ལ་ཝི་བྷཱ་ག་བྷཱུ་ཏེ དེ་ས་ནཱ་བྷཱ་ཛ་ནེ. དེ་ས་ནཱ་ཡནྟི སུ་ཏྟེ. ཏཾ ད་སྶེ་ཏུནྟི ཏཾ པུ་གྒ་ལ་ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏུཾ. ‘‘སྭཱ་ཡཾ ཧཱ་རོ ཀ་ཐཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཀེ་ཙི པ་ཋ་ནྟི.
སཱཏི ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་དྷ་མྨ་ཏྠཱ་ནཾ ཝཱི་མཾ་ས་ན་པ་ཉྙཱ. ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོཏི ‘‘ས་ཏྠཱ ཝཱ དྷ་མྨཾ དེ་ས་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ. སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙུ་ཨཱ་དི་ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཝི་ན་ཡ་ན་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་སྶ ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་ཏོ ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
‘‘ཝཱི་མཾ་སཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཏཱི པ་ཋ་མ་ཝི་ཀ་པྤ་ཝ་སེ་ན, ཝཱི་མཾ་སཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་ཏཱི དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤ་ཝ་སེ་ན, ཙི་ནྟཱ་ཡ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ནི་བྦ་ཏྟཱ ཙི་ནྟཱ་མ་ཡཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ས་ཀྐཱ ཡོ་ཛེ་ཏུ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝཱ’’ཏི.
སུ་ཏ་ཙི་ནྟཱ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎེ་སཱུཏི སུ་ཏ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎེ ཙ ཙི་ནྟཱ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎེ ཙ སུ་ཏ་ཙི་ནྟཱ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎེ་སུ ཙ སུ་ཏ་ཙི་ནྟཱ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎེ་སཱུ་ཏི ཨེ་ཀ་དེ་ས་ས་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཙི་ནྟཱ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཧི པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷ་ནྟི, ཨི་ཏ་རེ སུ་ཏ་ཙི་ནྟཱ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎེ་སཱུ་ཏི. ཏེ་ཧཱིཏི ཏ་ཐཱ པ་ཋ་ནྟེ་ཧི. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པཾ པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, ཨ་རཱུ་པཾ པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་པ་དཱ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ༥) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན.
༨. པ་ར་ཏོ གྷོ་སོ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘པ་ཙྩ་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛི་ཏེ་ན ཙ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ནཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨཱ་ཝུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན དུ་ཏི་ཡཾ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ན སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎུ་པྤ་ཏྟི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ ཧོ་ཏི. སཱ་ཝ་ཀཱ་ན་མེ་ཝ ཝཱ ཉཱ་ཎུ་པྤ་ཏྟི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙུ་ཨཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་ཀ་ཐ་ན་ཏོ. ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ཀྑེ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡོ་པི པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ ད་ཊྛ་བྦོ. ‘‘ཨཱ་ས་ཡ་པ་ཡོ་ག་པ་བོ་དྷ་སྶ ནི་པྥཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ཙྪི་མ་ཙ་ཀྐ་དྭ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནི པུ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ས་ངྒ་ཧཱ་ནི སུ་ཏ་ཙི་ནྟཱ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨི་མཱ དྭེ པ་ཉྙཱ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝོ ཙེ་ཏཱ་སཾ པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ན ཨ་ནུ་པ་དྡུ་ཏ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་པ་རི་ཀྑ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ན་བྷི་ས་ངྑ་ཏ་ཏྟཱ. སུ་ཏ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎ་སྶཱ་པི པུ་རི་མ་སི་དྡྷ་སྶ.
༩. དེ་ས་ནཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཉཱ་ཎ་ཝི་བྷཱ་གེ་ཧཱིཏི ནི་སྶ་ར་ཎ་དེ་ས་ནཱ་དི་དེ་ས་ནཱ་ཝི་བྷཱ་གེ་ཧི, དུ་ཀྑཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་དི་པ་ཊི་པ་དཱ་ཝི་བྷཱ་གེ་ཧི, སུ་ཏ་མ་ཡ་ཉཱ་ཎཱ་དི་ཉཱ་ཎ་ཝི་བྷཱ་གེ་ཧི.
ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་པཱ་རི་ས་ཛྫེ་ནཱཏི ཁ་ཏྟི་ཡ་ག་ཧ་པ་ཏི་པ་རི་ས་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ་ན. ཨ་ཊྛ་ནྣནྟི ཁ་ཏྟི་ཡ་པ་རི་སཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ས་མ་ཎ་ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་ས་མཱ་ར་བྲ་ཧྨ་པ་རི་སཱ་ཏི ཨི་མཱ་སཾ ཨ་ཊྛ་ནྣཾ.
ས་མ་ཏྠེ་ཏཱིཏི ས་མ་ཏྠཾ ས་མྦ་ནྡྷ་ཏྠཾ ཀ་རོ་ཏི.
ཏ་མེ་ཝ དྭཱ་ད་ས་པ་ད་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ད་ཏྠ་སྶཱཏི ཚ་ཚ་ཀྐ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏྠ་སྶ (མ. ནི. ༣.༤༢༠ ཨཱ་ད་ཡོ). ས་བྦ་པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ ཚ་ཚ་ཀྐ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སྶ, ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ཙ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ན སུ་ཏྟེ་ན (སཾ. ནི. ༥.༡༠༨༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༣; པ་ཊི. མ. ༢.༣༠) ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་བྦ་སྶཱ་པི…པེ… ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ’’ཏི. ཝི་ས་ཡི་བྷཱ་ཝེ་ན བྱ་ཉྫ་ན་པ་དཱ་ནཾ, ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏྠ་པ་དཱ་ནཾ ས་མྦ་ནྡྷཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཏེ་སཾ…པེ… ས་མྦ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི.
པ་དཱ་ཝ་ཡ་ཝོ ཨ་ཀྑ་རཱ་ནི. པ་ད་ཏྠོཏི པ་ད་ཏྠཱ་ཝ་ཡ་ཝོ. པ་ད་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎ་སྶཱཏི པ་ད་ཏྠཱ་ཝ་བོ་དྷ་སྶ. ཝི་སེ་སཱ་དྷཱ་ནཾ ཝི་སེ་སུ་པྤ་ཏྟི. ཝཱ་ཀྱ་བྷེ་དེཏི ཝཱ་ཀྱ་ཝི་སེ་སེ. ཙི་ཏྟ་པ་རི་ཏོ་ས་ནཾ ཙི་ཏྟཱ་རཱ་དྷ་ནཾ. བུ་དྡྷི་ནི་སཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་ཡ ཏེ་ཛ་ནཾ ཏི་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཾ. ནཱ་ནཱ་ཝཱ་ཀྱ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་པི སི་དྡྷཱ ཧོ་ཏི པ་དཱ་དཱི་ཧི་པི ས་ངྐཱ་ས་ན་སྶ སི་དྡྷ་ཏྟཱ. ཨེ་ཀ་ཝཱ་ཀྱ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཧི ཨ་ཏྠ་པ་དཱ་ནཾ ས་ངྐཱ་ས་ནཱ་ད་ཡོ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨ་ཀྑ་རཱ་དི་ཝི་ས་ཡཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ནི་ཡ་མོ སི་ཡཱ. ཨེ་ཏེ་ནཱཏི ཨ་ཏྠ་པ་དཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ཝཱ་ཀྱ་ཝི་ས་ཡ་ཏྠེ་ན.
ཨུ་གྒྷ་ཊ་ནཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ནཱིཏི ཨུ་གྒྷ་ཊ་ན་ཝི་པ་ཉྩ་ན་ན་ཡ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི.
༡༠. ཨུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨུ་པ་ཊྛི་ཏནྟི ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་ས་དྡ་སྶ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨུ་པ་ཏི་ཊྛ་ན་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ ‘‘པ་ད་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ ནེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི. པ་ཊི་པ་ཏྟི་དེ་ས་ནཱ་ག་མ་ནེ་ཧཱིཏི པ་ཊི་པ་ཏྟི་ག་མ་ན་དེ་ས་ནཱ་ག་མ་ནེ་ཧི. ‘‘ཀི་ཙྪཾ ཝ་ཏཱ་ཡཾ ལོ་ཀོ ཨཱ་པ་ནྣོ ཛཱ་ཡ་ཏི ཙ…པེ… ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་མུ་ཁེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ག་ཧ་ནཾ ཚི་ནྡི་ཏུཾ ནི་སཱ་ན་སི་ལཱ་ཡཾ ཕ་ར་སུཾ ནི་སེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཀི་ལེ་ས་ག་ཧ་ནཾ ཚི་ནྡི་ཏུཾ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐོ ཉཱ་ཎ་ཕ་ར་སུཾ ཏེ་ཛེ་ནྟོ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་པཱ་ཀ་ག་ཏ་ཏྟཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ག་བྦྷཾ ག་ཎྷཱ་པེ་ནྟོ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ནཱ་ནཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པ་ད་དྷ་མྨ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀཱ་ཀཱ་ར་ཝོ་ཀཱ་ར་ས་ངྑཱ་རེ ས་མྨ་ས་ནྟོ ཚ་ཏྟིཾ་ས་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མུ་ཁེ་ན ཡཾ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟེ་སི, ཏཾ ‘‘མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་ཉྩཱ་རི་མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎ’’ནྟི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༡༤༡) ཨཱ་ག་ཏཾ, ཏཾ དེ་ཝ་སི་ཀཾ ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཀ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ པུ་རེ་ཙ་རཱ་ནུ་ཙ་ར་ཉཱ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཡཾ པ་ན ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཉཱ་ཎ་ཝ་ཛི་ར་མོ་ཧ་ཛཱ་ལ་པ་དཱ་ལ་ན’’ནྟི, ཏཾ ས་ཧ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡནྟི སཱ་ས་ན་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བྲ་ཧྨུ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
དེ་ས་ནཱ་ཡཱཏི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཨི་དཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ནི་ཡུ་ཏྟོཏི ཨེ་ཏྠ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཨ་ནྟོ་ནཱི་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛི་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡. ཛཱ་ཏི་ལི་ངྒ་ཀཱ་ལ་སཱ་དྷ་ན་ཝི་བྷ་ཏྟི་ས་ངྑྱཱ་ཝི་སེ་སཱ་དི་ཏོ ས་དྡ་ཏོ པ་ད་ཝི་ཙ་ཡོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནོ ཙ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཀ་ཏོ སུ་ཀ་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མ་པ་དཾ …པེ… ཨ་ཡཾ ས་དྡ་ཏོ པ་ད་ཝི་ཙ་ཡོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘སོ པ་ནཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཝ་ཏྟ་བྦ་ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱཏི ཏཾ་ཏཾ་པ་ད་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ བྷེ་དཾ ཝ་ཏྭཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ནཾ.
ཝི་ཙི་ཡ་མཱ་ན་སྶ སུ་ཏྟ་པ་ད་སྶཱཏི པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་པ་ད་སྶ. ‘‘སུ་ཏྟ་ནྟ་ར་པ་དཱ་ནི་པི པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི ‘‘ན ས་བྦ་མྤི སུ་ཏྟ་པ་ད’’ནྟི. ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ པ་ད་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨུ་དྡྷཱ་རོ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རོ. ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ པ་ན ཨ་ཏྠ་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ ཨུ་དྡྷཱ་རོ པ་དུ་དྡྷཱ་རོ. ས་བྦེ ཧི སཾ་ཝ་ཎྞི་ཡ་མཱ་ནེ སུ་ཏྟེ ལ་བྦྷ་མཱ་ནེ ས་བྦེ པ་ད་ཏྠེ. ན་ཝ སུ་ཏྟ་ནྟེཏི སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དི་ཝ་སེ་ན ན་ཝ་པྤ་ཀཱ་རེ སུ་ཏྟ་སྨིཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཝི་ཙི་ན་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ས་བྦེ ན་ཝ སུ་ཏྟ་ནྟེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཝི་ཙ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཧཱ་རེ་ན སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དཱི་ནི ས་བྦཱ་ནི་པི ན་ཝ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནི སུ་ཏྟཱ་ནི ཝི་ཙི་ན་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དི་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི.
‘‘ཀོ་ས་ལཱ་ནཾ པུ་རཱ ར་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ (སུ. ནི. ༩༨༢) ཚ་པ་ཉྙཱ་ས གཱ་ཐཱ ཝ་ཏྠུ་གཱ་ཐཱ. ‘‘པཱ་རཱ་ཡ་ན་མ་ནུ་གཱ་ཡི་སྶ’’ནྟི (སུ. ནི. ༡༡༣༧ ཨཱ་ད་ཡོ) པ་ན ཨཱ་དི་ཀཱ ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི གཱ་ཐཱ ཨ་ནུ་གཱི་ཏི་གཱ་ཐཱ. ཨི་དཾ ནཱ་མཾ ཀ་ཏནྟི ཨི་དཾ ‘‘པཱ་རཱ་ཡ་ན’’ནྟི ནཱ་མཾ ཀ་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པཱ་རཾ ག་མ་ནཱི་ཡཱ ཨི་མེ དྷ་མྨཱ, ཏ་སྨཱ ཨི་མ་སྶ དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སྶ ‘པཱ་རཱ་ཡ་ན་ནྟྭེ་ཝ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’’ནྟི (སུ. ནི. པཱ་རཱ་ཡ་ན་ཏྠུ་ཏི་གཱ་ཐཱ; ཙཱུ་ལ༹་ནི. པཱ་རཱ་ཡ་ན་ཏྠུ་ཏི་གཱ་ཐཱ ༡༤༩ ཨཱ་ད་ཡོ). བུ་དྡྷི་ཡཾ ཝི་པ་རི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནནྟི ཨི་མ་སྶ ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་སྶ དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ལེ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ བུ་དྡྷི་ཡཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཨེ་ཀཾ་ས་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཀཾ་ས་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ, ཨེ་ཀཾ་སེ་ན ཝཱ བྱཱ་ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨེ་ཀཾ་ས་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ, ཨེ་ཀཾ་ས་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ཡོ་གྒཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཋ་པ་ནཱི་ཡཱཏི ཋ་པེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མ་ཡ་ནྟ་ར་པ་རི་ཙ་ཡེ་ན ནི་ཝཱ་ར་ཎ་དྷ་མྨཾ པ་ཏི སཾ་ས་ཡ་པ་ཀྑ་ནྡོ པུ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ན’’ནྟི. པ་ཀ་ཏི་ཡཱ པ་ན ནི་ཝཱ་ར་ཎ་དྷ་མྨཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཉཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ པུ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ་པི སི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ལོ་ཀ་སྶ ནི་ཝཱ་ར་ཎཱ་དཱི་ནི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟེ་ནཱ’’ཏི.
ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་པ་རི་གྒ་ཧཱཏི ཨེ་ཀ་སྶ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་ཏྠ་སྶ ག་ཧ་ཎ་ཏོ.
ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ཀ་ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཝི་ཝ་ཊྚ་པ་ཀྑེ ཋི་ཏ་སྶ ས་དྡྷཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨཱ, ཀིཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་རི་ཡཱ་ན་མྤི ཨི་ནྡྲི་ཡ་ལོ་ཀེ་ན ས་ངྒ་ཧོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑ་ཙཱ་ཏུ་དྡ་སཱི་གྷ་ན་ཝ་ན་ས་ཎྜ་མེ་གྷ་པ་ཊ་ལ་ཙྪཱ་ད་ན་ཨ་ཌྜྷ་ར་ཏྟཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ན. ཝི་ཝི་ཙྪཱཏི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི. དུ་ཀྑ་མ་སྶ མ་ཧ་བྦྷ་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་སྶཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཛ་པྤཱ་བྷི་ལེ་པ་ནཾ ཨ་སྶ བྲཱུ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཛ་པྤཱ ཏ་ཎྷཱ ཨ་སྶ ལོ་ཀ་སྶཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ, ‘‘ས་བྦ་སོ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ, བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཙ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘དཱུ་རེ ས་ནྟོ པ་ཀཱ་ས་ནྟི (དྷ. པ. ༣༠༤; ནེ་ཏྟི. ༡༡), ར་ཏྟོ ཨ་ཏྠཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི (ནེ་ཏྟི. ༡༡, ༢༧) གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡེ་ནཱ་པི ཨ་ནུ་གཱི་ཏི་ཝི་ཙ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱཏི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་ཏྟཱ. ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ མུ་ཙྩ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་ཏོ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ མུ་ཙྩ་ནཾ. ཏཾ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན.
ཨེ་ཀཱ་དྷཱ་རནྟི ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ. ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ པི་དྷཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་དོ་ཏི ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡ་སྶ པུ་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ནེ་ཀཱ་དྷཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ སཾ་ཝ་རཾ…པེ… པི་དྷི་ཡྻ་ནྟི པ་ཙྪི་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི (སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༠༤༡; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཊྛ. ༣). ཏ་སྶ་ཏྠོ ‘‘ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ, སཾ་ཝ་རཾ, པི་དྷཱ་ན་ཉྩ ཀ་ཐེ་ཧཱི’’ཏི.
‘‘ཝོ་དཱ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ སོ་ཏཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་སུ་དྡྷི, ‘‘ཝུ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་སུ་དྡྷི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ཙྪཱ་ཡ དུ་ཝི་དྷ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡ་ཏཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘ཨེ་ཝ’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ཝོ་དཱ་ཡ་ཏི…པེ… ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ’’ཏི.
དི་ཊྛི་མཱ་ནཱ་ཝི་ཛྫཱ་སོ་ཏཱ་པི ཏ་ཎྷཱ་སོ་ཏཱ་ནུ་གཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨ་ནུ་རོ་དྷ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ནི་སྶི་ཏུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན. ས་བྦ་སྨཱཏི ཙ་ཀྑུ་ཏོ ཡཱ་ཝ མ་ན་ཏོ་ཏི ས་བྦ་སྨཱ དྭཱ་ར་ཏོ. ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ནཱཏྟི ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ན་མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ན་ཨུ་ནྣ་མ་ནཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ་ན.
ཏ་མེ་ཝ ས་ཏིནྟི ཡཱ་ཡཾ ས་ཏི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ སོ་ཏཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་མེ་ཝ ས་ཏིཾ. མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ སོ་ཏཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རཾ པི་དྷཱ་ནཾ བྲཱུ་མི. ཡ་སྨཱ པ་ན པི་དྷཱ་ཡི་ཀཱ་པི ས་ཏི མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ པ་ཉྙཱ་ནུ་གཱ, པ་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩ་མེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་དྷི་ཀཾ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཏེ པི་དྷཱི་ཡ་རེ’’ཏི.
སཾ་ཝ་ར་པི་དྷཱ་ནཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ སཾ་ཝ་ར་ས་དྡེ་ན ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ.
ཡ་སྨིཾ ཡ་སྨིཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏེ ཡཾ ཡཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧཾ, ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨ་དྷི་ག་ཏེ ཏཾ ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷེ་ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ས་དྡྷིཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ནཱ་མ་རཱུ་པེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ནི་རོ་དྷེ་ན ས་ཧེ་ཝཱ’’ཏི. ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷོ ཧི ཨེ་ཏྠ ‘‘ནི་རོ་དྷོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི. ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི, ཨི་དྷ པུ་ཙྪི་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྠོ.
ས་ཧ ཝི་ས་ཡེ་ན ད་སྶེ་ཏུནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ཙྩཱ་ནི ཨེ་ཝ ཝི་ས་ཡོ. པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝཾ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཏ་སྶ ཝི་ས་ཡོ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ. ‘‘སཾ་ཡོ་ཛ་ནི་ཡེ་སུ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨེ་སུ ཨ་སྶཱ་དཱ་ནུ་པ་སྶི་ནོ ཝི་ཧ་ར་ཏོ ཏ་ཎྷཱ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༥༣, ༥༧) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཾ མ་གྒ་ས་ཙྩཾ, ཏ་སྶ ཝི་ས་ཡོ ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཧ ཝི་ས་ཡེ་ན…པེ… ས་ཙྩེ་སཱུ’’ཏི. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ‘‘ས་མུ་ད་ཡོ དྭཱི་སུ བྷཱུ་མཱི་སུ པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ར་དྡྷཾ, ‘‘ད་སྶ་ནེ་ན ཏཱི་ཎི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི, བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་ཏྟ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི པ་ཧཱི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི པ་ན ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་ཝི་བྷཱ་ག་མུ་ཁེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏུ’’ནྟི.
ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཀཱ་མ་རཱ་ག་བྱཱ་པཱ་དཱ ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒེ་ན པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི, ཨི་ཏ་རེ ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་གྒེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་ཏ་རེ་ཧི པ་ན ནི་ར་ཝ་སེ་ས’’ནྟི. ཏ་ཏྠཱཏི ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ་པྤ་བྷེ་དེ་ན ཏེ་དྷཱ་ཏུ་ཀེ བྷ་ཝ་ཏྟ་ཡེ. སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་བྦ་དཱ ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན བ་ནྡྷ་ན་ཝ་སེ་ན.
༡༢. ཨ་གྒ་ཕ་ལ་ཉཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་མྤི ས་མཱ་ནཾ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་སྶ ཁ་ཡཱ་ནུ་པྤཱ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཝ་སེ་ན ཕ་ལ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན དྭེ ནཱ་མཱ་ནི ལ་བྷ་ཏི.
སོ་མ་ན་སྶ་ནཱ་མ་ལཱ་བྷོ ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ངྐེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ཁ་ཡེ…པེ… ས་མ་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
༡༣. ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝཱཏི ཕ་སྶ་པ་ཉྩ་མ་ཀ་པ་ཉྩ་རཱུ་པི་ནྡྲི་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ. ས་ཧ་ཙ་ར་ཎཱ་དི་ནཱཏི ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་ཨ་ན་ནྟ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙེ་ཝ ནི་སྶ་ཡཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ནཱ ཙ. ‘‘ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་ཧི་ཏ་ཏཱ ཨ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏཱ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ག་ཧ་ཎཱི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི.
ཀ་ཐཾ ས་མཱ་དྷི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ’’ནྟི. ན ཧི ས་མཱ་དྷི་ནཱ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི.
པ་ད་ཧ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་དྷཱ་ནཾ, ཝཱི་རི་ཡཾ. ཏེཏི ཝཱི་རི་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ. ཨེ་ཀ་ར་སེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཨེ་ཀ་ར་སཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་ར་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ར་ཎ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཝ སུ་ཊྛུ ཝ་ཏ ཝཱི་རི་ཡཾ ཝཱ་ཧེ་སཱི་ཏི ཡོ་གི་ནཱ ས་ངྐ་པྤེ་ཏ་བྦ་ཏོ ཏ་དུ་པ་ག་ཝཱི་རི་ཡ་ཝཱ་ཧ་ན་ཊྛེ་ན ‘‘ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ…པེ… ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི.
ཨི་དྡྷིས་དྡ་སྶ པ་ཋ་མོ ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠོ, དུ་ཏི་ཡོ ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, པཱ་དས་དྡ་སྶ ཨེ་ཀོ ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཨེ་ཝ. པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ ཙ ཨི་དྡྷཱི ཝུ་ཏྟཱ, ན ཙ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ ཙ ཨི་དྡྷཱི པ་ཛྫ་ན་ཀ་ར་ཎེ་ན པཱ་དེ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ‘‘པ་ཋ་མེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཨི་དྡྷི ཨེ་ཝ པཱ་དོ’’ཏི ཀ་ཐཾ ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ, ཏ་ཐཱ ཨི་དྡྷི་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན སཱ་དྷེ་ཏ་བྦཱ བུ་དྡྷི་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨི་དྡྷི པ་ཛྫ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ་ཏི དྭི་ནྣཾ ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ‘‘དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཨི་དྡྷི་ཡཱ པཱ་དོ’’ཏི ཀ་ཐཾ ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི ཙེ? ས་ཀྐཱ, པཱ་ད་སྶ ཨི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ན་ཀོ་ཊྛཱ་ས ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘པ་ཋ་མེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཨི་དྡྷི་ཡཱ པཱ་དོ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཨི་དྡྷི ཨེ་ཝ པཱ་དོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛ་ན་ཏོ. ཀ་ཐཾ? ཨ་ན་ནྟ་ར་ཏྠོ པ་ཙྩཱ་ས་ཏྟི་ཉཱ་ཡེ་ན ཨི་དྷ པ་ཋ་མོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཏ་ཏོ པུ་རི་མོ དུ་ཏི་ཡོ་ཏི.
‘‘ཚ་ནྡཾ ཙེ བྷི་ཀྑུ ཨ་དྷི་པ་ཏིཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ལ་བྷ་ཏི ས་མཱ་དྷི’’ནྟི་ཨཱ་དི (ཝི་བྷ. ༤༣༢) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷི་པྤ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཚ་ནྡཱ་དྷི་པ་ཏི ས་མཱ་དྷི ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷཱིཏི ཨ་དྷི་པ་ཏི་ས་དྡ་ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མཱ་སོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨ་དྷི་པ་ཏི་ས་དྡ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ན ‘‘ཚ་ནྡ་ཧེ་ཏུ་ཀོ, ཚ་ནྡཱ་དྷི་ཀོ ཝཱ ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༤༣༡) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨི་དྷཱ་པི ཚ་ནྡཱ་དྷི་པ་ཏི ས་མཱ་དྷི ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷཱིཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏཾ པ་ན ཚ་ནྡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་དྡྷཱ་སཱི་སེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་དྡྷཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཱ ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨི་དཾ པ་དྷཱ་ན’’ནྟི ཝཱ ཝཱི་རི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཝཱི་རི་ཡ་ས་དྡཱ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧི་ཏཾ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་སྶ་པི ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཙ ‘‘ཨི་མེ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་ངྑ་ཏ་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠ་ཉྩེ་ཏྠ པ་དྷཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏཾ ཏཾ ཝི་སེ་སཾ ས་ངྑ་རོ་ཏཱི་ཏི ས་ངྑཱ་རོ, ས་བྦ་མྤི ཝཱི་རི་ཡཾ. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ཀ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ པ་དྷཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་ནྟི པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ སེ་ཊྛ་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཝཱི་རི་ཡི་དྡྷི་པཱ་ད་ནི་དྡེ་སེ ‘‘ཝཱི་རི་ཡ་ས་མཱ་དྷི་པྤ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ’’ནྟི (ཝི་བྷ. ༤༣༥) དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཾ. ཏ་ཏྠ པུ་རི་མཾ ས་མཱ་དྷི་ཝི་སེ་ས་ནཾ ‘‘ཝཱི་རི་ཡཱ་དྷི་པ་ཏི ས་མཱ་དྷི ཝཱི་རི་ཡ་ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི, དུ་ཏི་ཡཾ ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ངྒ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. དྭེ ཨེ་ཝ ཧི ས་བྦ་ཏྠ ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ངྒཱ་ནི ས་མཱ་དྷི, པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་རོ ཙ. ཚ་ནྡཱ་ད་ཡོ ས་མཱ་དྷི་ཝི་སེ་ས་ནཱ་ནི. པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་རོ པ་ན པ་དྷཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཝི་སེ་སི་ཏོ, ན ཚ་ནྡཱ་དཱི་ཧཱི་ཏི ན ཨི་དྷ ཝཱི་རི་ཡཱ་དྷི་པ་ཏི་ཏཱ པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི. ཝཱི་རི་ཡ་ཉྩ ས་མཱ་དྷིཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་མེ་ཝ ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ངྒ་ཝ་སེ་ན པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ནཱ་པི དྭཱི་ཧི ཝཱི་རི་ཡེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་མོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཚ་ནྡཱ་དཱི་ཧི ཝི་སི་ཊྛོ ས་མཱ་དྷི ཏ་ཐཱ ཝི་སི་ཊྛེ་ནེ་ཝ ཏེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་རོ, སེ་ས་དྷ་མྨཱ ཙ, ཏ་སྨཱ ས་མཱ་དྷི་ཝི་སེ་ས་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝོ ཙ ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཏཾ་ཏཾ་ཨ་པ་སྶ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷི…པེ… ཨི་དྡྷི་པཱ་དནྟི ཨེ་ཏྠ ནི་སྶ་ཡ་ཏྠེ་པི པཱ་ད་ས་དྡེ་ན ཨུ་པཱ་ཡ་ཏྠེ་ན ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཨུ་ཏྟ་ར་ཙཱུ་ལ༹་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ ཚ་ནྡི་དྡྷི་པཱ་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༤༥༧) ཚ་ནྡཱ་དཱི་ན་མེ་ཝ ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. པ་ཉྷཱ་པུ་ཙྪ་ཀེ ཙ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ – ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༤༦༢) ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ་པི པུ་ན ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝི་བྷ་ཏྟོ. ཨུ་པཱ་ཡི་དྡྷི་པཱ་ད་ད་སྶ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཧི ནི་སྶ་ཡི་དྡྷི་པཱ་ད་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཏཱ་ཝ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཏ་ད་ངྒ་ས་མུ་ཙྪེ་ད་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏ་ཏྟཾ ཝ་ཏྭཱ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏ་སྶ ཨ་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷི…པེ… ཨི་དྡྷི་པཱ་དཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༤༣༢) བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. བྷཱ་ཝི་ཏི་དྡྷི་པཱ་ད་སྶ ཧི ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦཱ ཕ་ལ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ་ཏི.
ཝོ་སྶ་གྒ་ས་དྡོ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཏྠོ, པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཏྠོ ཙཱ་ཏི ཝོ་སྶ་གྒ་སྶ དུ་ཝི་དྷ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཏ་ད་ངྒ་ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཀཱ་རེ་ན, ཏ་ནྣི་ནྣ་བྷཱ་ཝཱ་ར་མྨ་ཎ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཙ. པ་རི་ཎ་མ་ནྟཾ ཝི་པ་སྶ་ན་ཀྑ་ཎེ.
༡༤. པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཀཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ནཱ་ནཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཝཱི་ཐཱི་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པ་ཉྙཱ་ཡ. ཨ་དྷི་ག་མ་པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཨ་པྤ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ. པུ་ན པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ནཱ་ནཱ་ཝ་ཛྫ་ནུ་པ་ཙཱ་ར་པ་ཉྙཱ་ཡ, པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པ་ཉྙཱ་ཡ ཝཱ. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཀཱ་ཝ་ཛྫ་ནེ, ས་བྦ་ཏྠ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པ་ཉྙཱ་ཡ.
པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡོ་པཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡོ་པི. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནཱཏི ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ, ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱ ཙཱ་ཏི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་ག་མ་ནེ་ན.
༡༥. སེ་ཁེ ཨ་སེ་ཁེཏི སེ་ཀྑེ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལེ, ཨ་སེ་ཀྑེ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལེ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མ་པྤ་ཧཱ་ནེཏི ཝི་པ་སྶ་ནཾ པུ་རེ་ཙཱ་རི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནེ, པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
‘‘ཡཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི པཱ་ལི༹ཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ཡཾ ཨ་ནི་ཙྩེ དུ་ཀྑེ ཨ་ན་ཏྟ་ནཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ པ་ཋ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ.
སེ་ས་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝོ་དཱ་ན་དྷ་མྨཱཏི གེ་དྷ་ཏོ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ ཙ ས་བྦ་ཝོ་དཱ་ན་དྷ་མྨཱ ཙ. ཨ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨ་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན ཨ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན.
པ་ཡོ་ག་པ་ར་ཀྐ་མནྟི བྷུ་སཾ ཡོ་གོ པ་ཡོ་གོ, པ་ཡོ་གོ་ཝ པ་ར་ཀྐ་མོ པ་ཡོ་ག་པ་ར་ཀྐ་མོ, ཙི་ཏྟཾ. ཨུ་ཀྑི་པ་ཏཱིཏི ཀོ་ས་ཛྫ་པ་ཀྑེ པ་ཏི་ཏུཾ ཨ་དེ་ནྟོ ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑེ ཨུ་དྡྷཾ ཁི་པེ་ནྟོ ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. པ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡནྟི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ཊྛེ་ན ཨུ་ཏྟ་མ་ཝཱི་རི་ཡཾ. ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ནཱིཏི ‘‘ཨཱ་སེ་ཝ་མཱ་ནོ ཝཱ་ཡ་མ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ཏི ཨ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ་ནནྟི བྷཱུ་མི་ལ་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དྷི་གྒ་ཧི་ཏཱ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ.
༡༦. ‘‘ཨ་ཊྛ་མ་ཀ་སྶ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘པ་ཋ་མ་མ་གྒེ ས་དྡྷཱ་ད་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ནྡྲི་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ པཱ་ལི༹་ཡཾ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨ་སུ་བྷཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ སུ་ནི་གྒ་ཧི་ཏོ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐོ’’ཏི. ས་མཱ་དྷི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐ་མྤི ནི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་པ་ད་ཊྛཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དྷ་མྨ་ཙྪ་ནྡ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཝཱི་རི་ཡ་ཙྪ་ནྡོ ཁ་ནྟིཾ པ་རི་བྲཱུ་ཧེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་དྷ་མྨཱ་སེ་ཝ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་མྤི པ་ཉྙཱ་ནི་སེ་ཝ་ནེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་དྷི་ཨཱ་དཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི.
༡༧. ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ དེ་ས་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏུཾ ‘‘ལོ་ཀོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ན་ནྟི…པེ… ད་སྶེ་ཏུ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. མ་ཧ་གྒ་ཏ་དྷ་མྨེ་སུ ཋཱ་ནཾ ཏཾ་ས་མྤཱ་ད་ནཱ་ཝ. ཏ་ཐཱ སེ་སེ་སུ. ཝ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ནེ་སཱུཏི ཡ་ཐཱ ཝི་མུ་ཏྟིཾ པ་རི་པཱ་ཙ་ཡ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ བྲཱུ་ཧི་ཡ་མཱ་ནེ་སུ.
ད་སྶ་ན་པ་རི་ཉྙཱཏི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ, པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ཙ པ་རི་ཛཱ་ན་ནཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ’’ཏི. པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་དྷ་མ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨི་དྷ ‘‘བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་རི་ཉྙཱ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷཱ་ཝ་ནཱ…པེ… པ་རི་ཉྙཱ ཙཱ’’ཏི. ད་སྶ་ན་ཏྠཱ པ་རི་ཉྙཱ ད་སྶ་ན་པ་རི་ཉྙཱ, བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཱ པ་རི་ཉྙཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་རི་ཉྙཱཏི ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཕུ་ས་ནཱ་དཱིཏི ཀ་ཀྑ་ལཱ༹་དི་ཕུ་ས་ནཱ་དི. ཨ་བྷི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ, ཋི་ཏ་སྶ ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ན་ཧེ་ཏུ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྠོཏི ཕ་ལཾ. ན་ཡོཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡོ.
‘‘ཡཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏ’’ནྟི་པི པ་ཋ་ནྟི. ཙ་ཏུ་ན་ཡ་ཀོ་ཝི་དོཏི ཨེ་ཀ་ཏྟ་ནཱ་ན་ཏྟཱ་དི་ན་ཡ་ཙ་ཏུ་ཀྐེ ནི་པུ་ཎོ. དེ་ས་ནཱ་ཡུ་ཏྟི་ཀུ་ས་ལོཏི དྷ་མྨཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཝི་དྷི་མྷི ཀུ་ས་ལོ.
ས་དི་སཱི ཀཱ་ཏ་བྦཱ སཾ་ས་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨཱ་ནེ་ཏ་བྦཱ ‘‘ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ཨི་མཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ སཾ་ས་ནྡ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་པེ་ཏནྟི ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏྠཾ. ཨ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏྠནྟི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ས་མྦ་ནྡྷ་པ་ད་ཏྠཾ. ན་ནུ པ་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཙཱ་རོ ན་ཡ་ཝི་ཙཱ་རོ ཝི་ཡ ཧཱ་རེ་ཧི ཨ་ས་མྨི་སྶོ ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ནྟ་རོ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དྷ ནི་ཀྑི་ཏྟོཏི ཨི་དྷ སུ་ཏྟ་ཝི་ཙ་ཡེ སུ་ཏྟ་ཏྠ་ཝི་ཙཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ཀྑི་ཏྟོ, ཨེ་ཏེ་ན ཝཱ པ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཧཱ་ར་ནྟོ་ག་དྷ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ མཱུ་ལ་པ་དཱ་ནཾ ཝི་ཡ པ་ཊྛཱ་ན་སྶ པ་ད་ཏྠ་ནྟ་རཱ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶཱཏི སཾ་ཝ་ཎྞི་ཡ་མཱ་ན་སུ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཀ་སྨིཾ ཝཱ པ་དེཏི སཾ་ཝ་ཎྞི་ཡ་མཱ་ནཾ གཱ་ཐཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏ་བྦི་ཙ་ཡེ་ནཱཏི པུ་ཙྪཱ་དི་ཝི་ཙ་ཡེ་ན, ཨ་སྶཱ་དཱ་དི་ཝི་ཙ་ཡེ་ན ཙ.
ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨. ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠོ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ, ཨེ་ཝཾ པ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཝི་ཛ་ཧ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཡུ་ཏྟཱ་ཡུ་ཏྟི་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡཾ ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦེ་སུ ཏཱ་ཝ པ་ཋ་མཾ པ་ཊི་པ་ཏྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏ་ཐཱ་ཀཱ་རེ་ན ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ སུ་ཏྟ་ཏྠཱ ཝི་ས་ཡོ’’ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཝཱ་མཾ མུ་ཉྩ, ད་ཀྑི་ཎཾ ག་ཎྷཱ’’ཏི (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༤༩༨; ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༡.༡༤; སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༢༡༣). ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧི སུ་ཏྟ་པ་དེ་ཧི སུ་ཏྟ་ཏྠེ ཝི་ཝེ་ཙི་ཏེ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཨ་ཝ་སི་ཊྛོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ས་ཏོ བྱཱ་པཱ་དོ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཋ་སྶ་ཏཱི’ཏི ན ཡུ་ཛྫ་ཏི དེ་ས་ནཱ, ‘བྱཱ་པཱ་དོ པ་ཧཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ཏྠཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི དེ་ས་ནཱ’’ཏི (ནེ་ཏྟི. ༢༡).
ཡུ་ཏྟི་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ཝེ་ཙི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་སྶ ག་ཧ་ཎ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ཀ་ཐེ་ནྟོ ‘‘མ་ཧ་ནྟཱ ཨ་པ་དི་སི་ཏ་བྦཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ’’ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠ་མཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷཱ་ད་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱིཏི པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་སཱ་དྷ་ནཱ་ནི. སེ་སེ་སཱུཏི ས་ངྒྷཱ་པ་དེ་སཱ་དཱི་སུ. པ་ཋ་མ་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཧི ཨི་དྷ པཱ་ལི༹ ཨཱ་ག་ཏོ, ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ མ་ཧཱ་པ་དེ་སོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སུ་ཏྟོ་ཏ་ར་ཎཱ་དཱིཏི ཨཱ་དིས་དྡེ་ན སུ་ཏྟཱ་ནོ་ཏ་ར་ཎཱ་དི་པི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི. སུ་ཏྟོ་ཏ་ར་ཎ་ཝི་ན་ཡ་ས་ནྡ་སྶ་ནཱ་ནི ཧི ཀེ་ན་ཙི ཡ་ཐཱ་བྷ་ཏ་སྶ ག་ནྠ་སྶ ‘‘དྷ་མྨོ’’ཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ. སུ་ཏྟཱ་ནོ་ཏ་ར་ཎ་ཝི་ན་ཡཱ་ས་ནྡ་སྶ་ནཱ་ནི ‘‘ཨ་དྷ་མྨོ’’ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝནྟི ཡ་དི ཡ་ཐཱ་བྷ་ཏ་སྶ ག་ནྠ་སྶ སུ་ཏྟ་ཝི་ན་ཡེ་ཧི སཾ་ས་ནྡ་ནཾ ‘‘དྷ་མྨོ’’ཏི, ཨ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ ‘‘ཨ་དྷ་མྨོ’’ཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མྤ་དཱི་ཡ་ཏི ཉཱ་པཱི་ཡ་ཏི དྷ་མྨོ ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ས་མྤ་དཱ་ཡཱ, ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ་རོ.
ཝི་ནཱི་ཡ་ནྟི རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་ན་ཡོ, ཀཱ་ར་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘རཱ་གཱ་དི་ཝཱུ་པ་ས་མ་ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི. ཀིཾ པ་ན ཏཾ? སཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དི་དྷ་མྨཱ. ཡེ པ་ར་ཏོ ‘‘ཏེ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཾ བོ་དྷ་ངྒ་མཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (ནེ་ཏྟི. ༢༤) ཝ་ཀྑ་ཏི.
ཝི་ན་ཡ་མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ ཀ་པྤི་ཡཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཀ་པྤི་ཡཾ ནཱ་མ, ཏཾ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ སུ་ཏྟ་ནྟ་མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ་པི ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཀ་པྤི་ཡནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝོ་ཧཱ་རོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཾ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཀ་པྤི་ཡ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི.
ཡ་དི་པི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ, སཱ པ་ན དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀེ་ཧི ཏེ་པི་ཊ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ངྒཱ་ཡི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ན ཝཱ་ཙ་ནཱ་མ་གྒཾ ཨཱ་རོ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ ནཱ་མ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ ནཱ་མ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ’’ཏི. ཏི་སྶོ་པི ས་ངྒཱི་ཏི་ཡོ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷོ ཨེ་ཝ ཧི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་བྷཱུ་ཏོ ཀ་ཐཱ་མ་གྒོ པ་ཙྪཱ ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་ཡེ་ཧི མ་ཧཱ་ཐེ་རེ་ཧི སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་སཱ་ཡ ཋ་པི་ཏོ. ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི ཐེ་ར་ཝཱ་དོ. ས་མེ་ནྟ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦནྟི ཡ་ཐཱ པཱ་ལི༹་ཡཱ སཾ་ས་ནྡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་པ་དེ་ས་ཏོ ཨ་ཏྠཱ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པ་མཱ་ད་པཱ་ཋ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ད་སྶ ཀ་དཱ་ཙི པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ་པི སི་ཡཱ, སོ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘སུ་ཏྟེ་ན ས་མེ་ནྟོ ཨེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ’’ཏི.
ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་ཧཱ་པ་དེ་སེ་ཧི ཡུ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་ཧཱ་པ་དེ་སེ་ཧི ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཨ་ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡེ་ན ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཏྟོ་ཏ་ར་ཎཱ་དི ཨེ་ཝ ཧེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཏ་སྶ ཙ ཨ་ནེ་ཀཱ་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ ‘‘པ་ཀཱ་རེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. སཾ་ཝ་ཎྞི་ཡ་མཱ་ནེ སུ་ཏྟེ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨཱ་བྷ་ཏེ་ནཱཏི ཨཱ་ནཱི་ཏེ་ན. སུ་ཏྟ་ཏོཏི སུ་ཏྟ་ནྟ་ར་ཏོ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ཀེ་ན་ཙི པ་ས་ངྒེ་ན སུ་ཏྟ་ནྟ་ར་ཏོ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་ནཱི་ཏེ་ན སུ་ཏྟ་པ་དེ་ན སུ་ཏྟོ་ཏ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ, ཀཱ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཙ ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ་ཝི་རོ་དྷེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞི་ཡ་མཱ་ནེ སུ་ཏྟེ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ཏཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ན…པེ… ཀཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱཏི ཡུ་ཏྟི་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཡཾ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་རོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཧཱ་རེ་ན ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ན་ཡེ་ན ཡུ་ཏྟི་ག་ཝེ་ས་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཱ་ཡ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦ་ཧཱ་ར་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྷེ་ཏཾ ཡུ་ཏྟི་ག་ཝེ་ས་ནཱ་ཡ, ཡ་དི་དཾ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་རོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦེ་སཾ ཧཱ་རཱ་ནཾ, ཡཱ བྷཱུ་མཱི, ཡོ ཙ གོ་ཙ་རོ ཏེ་སཾ. ‘‘ཡུ་ཏྟཱ་ཡུ་ཏྟ་པ་རི་ཀྑཱ’’ཏི (ནེ་ཏྟི. ༤), ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦ’’ནྟི (ནེ་ཏྟི. ༢༠) ཙ.
༡༩. ཡ་དི ཝཱ ས་བྦཱ་ནི པ་དཱ་ནི ཨེ་ཀཾ ཨ་ཏྠཾ ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༢༠. ཛ་རཱ་ཡཾ ཋི་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟནྟི ཋི་ཏ་སྶ ཡཾ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ཡཾ ཛ་རཱ ནཱ་མ. ཁ་ཎི་ཀ་མ་ར་ཎཾ ཁ་ཎི་ཀ་ནི་རོ་དྷོ. ས་མུ་ཙྪེ་ད་མ་ར་ཎཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ.
ཀེ་ཝ་ལ་སྶཱཏི ཛ་རཱ་ཡ ཨ་མི་སྶ་སྶ. ཨ་ཉྙཱ་ཝ ཛ་རཱ, ཨ་ཉྙཾ མ་ར་ཎནྟི ‘‘པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་སྶ ཀེ་ཝ་ལ་སྶ མ་ར་ཎ་སྶ དི་ཊྛ་ཏྟཱ’’ཏི ཧེ་ཏུ. ཡ་ཐཱ ཏཾ དེ་ཝཱ་ནནྟི ས་དི་སཱུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ, ཝི་ས་དི་སཱུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ པ་ན ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ་ད་ཡོ, ཨ་ནྭ་ཡ་བྱ་ཏི་རེ་ཀཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ.
ཏེ་ཧཱིཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ་ཧི.
‘‘ཛཱི་ར་ཎ་བྷི་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ལེ་སེ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་ནཾ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟཾ ཡོ་ཛེ་ཏི. ཡ་དི་པི ‘‘ཨ་ཉྙཱ ཏ་ཎྷཱ, ཨ་ཉྙཱ ཛ་རཱ, ཨ་ཉྙཾ མ་ར་ཎ’’ནྟི སི་དྡྷོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ, ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན ཨི་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི, ཏ་ཐཱ་པི ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་པ་རི་ཧཱ་རཱ་ཡཾ ཙོ་ད་ནཱ་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་རུ་ལ༹ྷཾ ཏ་ཏྠ དོ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་དི ཙ ཡ་ཐཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ’’ནྟི པཱ་ལི༹་པ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་དི…པེ… ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. བྷཱ་ཝོཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཏེ་སནྟི ཏ་ཎྷཱ་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་ནཾ.
‘‘ཨི་མཱ་ཡ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཙ ཀེ་ཙི པ་ཋ་ནྟི, བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ་པི ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ་མྤཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་མེ་ཝ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ས་ལློ་ཏི ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མེ་སནྟི ས་ལླ་དྷཱུ་པཱ་ཡ་ནཱ་ནཾ. ཨི་ཙྪཱ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེཏི ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ལཱ་བྷེ, ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཝཱ. ཨི་ད་མྤི ས་མ་ཏྠ་ནཾ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཏྠ་སྶ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ ཨ་ས་ཏི. ན ཧི ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝེ ཏ་ཎྷཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི.
དྭི་དྷཱ ཝུ་ཏྟཱཏི དྭི་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཡཾ ཨི་དཾ…པེ… ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་བྷི་ལ་པ་ནནྟི ཨེ་ཝཾ ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝི་སེ་སོཏི ཨ་ཡཾ ཨེ་ཏཱ་སཾ ཨི་ཙྪཱ་ཏ་ཎྷཱ་ནཾ པ་ཀ་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝི་སེ་སོ. ‘‘དྭཱི་ཧི ནཱ་མེ་ཧཱི’’ཏི་པི པཱ་ལི༹. ཡ་དི་པི ཨེ་ཝནྟི ཀཱ་མཾ ཝི་ས་ཡ་ཝི་སེ་སེ་སུ ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་སེ་ན ཨི་ཙྪཱ་ཏ་ཎྷཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི ཀཱ་ཙི བྷེ་ད་མ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ན བྷེ་དོ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཐཱ་པཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཨི་ཙྪ་ནྟཱིཏི ཀཱ་མེ་ནྟི. ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ནཱ པཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ. ས་ནྟཱ་པ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི པ་རི་ད་ཧ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན. ས་རི་ཏཱ་ནཱིཏི རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཨ་ལླཱ་ནི. ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་པཱི་ཏི་ཝ་སེ་ན སི་ནི་དྡྷཱ་ནི སི་ནེ་ཧི་ཏཱ་ནི. ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱཏི ཝི་ཏྠ་ཏཱ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨེ་སུ བྱཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན. ཝི་ས་ཊཱཏི པུ་རི་མ་ཝེ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཏ-ཀཱ་ར་སྶ ཊ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་སཱ་ལཱཏི ཝི་པུ་ལཱ. ཝི་ས་ཀྐ་ཏཱིཏི པ་རི་ས་ཀྐ་ཏི ས་ཧ་ཏི. ར་ཏྟོ ཧི རཱ་ག་ཝ་ཏྠུ་ནཱ པཱ་དེ་ན ཏཱ་ལི༹་ཡ་མཱ་ནོ་པི ས་ཧ་ཏི. ‘‘ཨོ་ས་ཀྐ་ནཾ, ཝི་པྥ་ནྡ་ནཾ ཝཱ ཝི་ས་ཀྐ་ན’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཀཾ ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ ག་ཎྷ་ནྟཱི ཝི་སཾ་ཝཱ་དི་ཀཱ ཧོ་ཏི. ཝི་སཾ་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཀཱ་མེ་སུ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ད་སྶེ་ནྟཱི ཝི་ཝི་དྷེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ནེ་ཀྑ་མྨཱ་བྷི་མུ་ཁ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཙི་ཏྟཾ སཾ་ཧ་ར་ཏི སཾ་ཁི་པ་ཏི. ཝི་སཾ ཝཱ དུ་ཀྑཾ, ཏཾ ཧ་ར་ཏི, ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཀྑ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ས་མཱུ་ལཱ, ཝི་སཾ ཝཱ དུ་ཀྑཱ་དི་བྷེ་དཱ ཝེ་ད་ནཱ མཱུ་ལཾ ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝི་ས་མཱུ་ལཱ, དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡ་ཏྟཱ ཝི་སཾ ཕ་ལཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཝི་ས་ཕ་ལཱ. རཱུ་པཱ་དི་དུ་ཀྑ་སྶེ་ཝ པ་རི་བྷོ་གོ ཨེ་ཏཱ་ཡ, ན ཨ་མ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝི་ས་པ་རི་བྷོ་གཱ. ས་བྦ་ཏྠ ནི་རུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ད་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡོ པ་ནེ་ཏྠ པ་དྷཱ་ནོ ཨ་ཏྠོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ པུ་ན ‘‘ཝི་ས་ཏཱ ཝཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
སི་ནེ་ཧ་ནཾ པེ་མ་ཀ་ར་ཎཾ. བ་ནྡྷ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཊྛེ་ན. ཨཱ་སཱི་ས་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཨི་ཙྪ་ན་ཊྛེ་ན. ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་སྶཱ་ད་ན་ཊྛེ་ན, ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ཊྛེ་ན ཝཱ.
༢༡. ཨ་ན་བྷི་ར་ཏཱིཏི ཨུ་ཀྐ་ཎྛཱ. ཉཱ་ཎ་ནི་བྦི་དཱཏི ནི་བྦི་དཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ. ཡ་ཐཱ ཙ དུ་ཀྑཱུ…པེ… ཙཱ་རེ་སུ ཡུ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
སུ་ཁཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་ད་ནྡྷཱ་བྷི་ཉྙཱ སུ་ཁཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙཱ སུ་ཁཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་ད་ཡོ. ཡོ དུ་ཀྑཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཝི་སེ་སཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟུཾ བྷ་བྦོ, ཏ་སྶ སུ་ཁཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡོ་གྱ་སྶ ཝི་ཡ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧཱ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ སཱ ན ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘རཱ་ག་ཙ་རི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. རཱ་ག་ཙ་རི་ཏ་སྶ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ, ཨོ་ཀཱ་རཾ, སཾ་ཀི་ལེ་སཾ, ནེ་ཀྑ་མྨེ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཉྩ ཨ་ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཨཱ་དི་ཏོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་ཐཱ་ཝ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ ན ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧཱ ཧོ་ཏི ཨཱ་ས་ཡ་སྶ ཨ་སོ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ…པེ… དེ་ས་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པཱིཏི ཡ་ཐཱ ‘‘རཱ་ག་ཙ་རི་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ རཱ་ག་ཙ་རི་ཏ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཝ་སེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཡུ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ, ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི དོ་ས་ཙ་རི་ཏ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་དཱི་སུ་པི ‘‘དོ་ས་ཙ་རི་ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་སུ་བྷཾ དེ་སེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཝུ་ཏྟོ་པི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝ་མ་ཏྠོ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཀ་སྨཱ པ་ན ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་རེ ཨ་ཡུ་ཏྟི་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི སེ་སེ་སུ་པི དོ་ས་ཙ་རི་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནི་དྡྷཱ་རི་ཏེ་སུ ཨ་ཡུ་ཏྟི་ག་ཝེ་ས་ནེ་སུ ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨུ་པཱ་ཡོ. ཨ་ནུ་ལོ་མ་པྤ་ཧཱ་ན’’ནྟི་པི པཱ་ལི༹, སོ ཨེ་ཝ་ཏྠོ.
‘‘ཡཱ་ཝ་ཏི་ཀཱ ཉཱ་ཎ་སྶ བྷཱུ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་སྶ མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀ་སྨཱ པ་ནཱ་ཡཾ མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡོ་ཏི? ཡུ་ཏྟི་ཝི་ཙཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ, སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་སྶ ཙ དྷ་མྨ་སྶ ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ནི་པུ་ཎཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཡོ་ག་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏཱུ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེཏི པ་ཙྪཱ་བྷཱ་གེ. མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་རི་བྷཱ་ག་སྶ ཨ་པ་རི་ཧཱི་ན་ཏཱ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཡོ་གོ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཏོ’’ཏི. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ ཨེ་ཝཱཏི པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ.
པ་ཧཱ་ནེ་ཀ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དི་ཊྛི་མ་ཉྙི་ཏ་སྶ. ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟཱ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨཱ་པི ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ར་མྨ་ཎཱ ན ཧོ་ནྟི, པ་གེ་ཝ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཧེ་ཏྠ ས་ཧ་ག་ཏ་ས་དྡོ’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་ག་མ་ཏོ ཡུ་ཏྟཱ་ཡུ་ཏྟ་ཝི་ཙཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨཱ་ག་མཱ་ནུ་ག་ཏཱ་ཡ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ་པི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ གུ་ཎ་མུ་ཁེ་ན དོ་ས་ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟོ ‘‘ཨ་པི་ཙེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ.
ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༢. ཏེ་སཾ ཏེ་སནྟི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ, ཏེ་ན ཡེ སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟཱ ཙ དྷ་མྨཱ, ཡེ ཙ ཏེ་སཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ, ཏེ་སཾ ས་བྦེ་ས་མྤཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ས་བྦ་དྷ་མྨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཨ་ས་མྤ་ཊི་ཝེ་དྷོཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་ཏྠ པ་ན སོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ཛཱ་ཏི་ཡནྟི པེ་མ་ནཱི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཾ. མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་དཱཏི པ་མཱ་དཱ་པ་ཏྟི, མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཝཱ. ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་པི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཝེ་ར་པྤ་ས་ཝ་ན་ཏོ དོ་ས་སྶ, ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་པི པ་མཱ་དཱ་པ་ཏྟི, མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཝཱ མོ་ཧ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཝུ་ཏྟ་མྤི ན་ཡ་ཏོ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘དོ་ས་སྶ…པེ… ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ནི་མི་ཏྟ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཝ་ཎྞ་ས་ཎྛཱ་ནཾ, ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ནྟི ‘‘ནི་མི་ཏྟཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ནི་མི་ཏྟཾ ཨི་ཏྠི་པུ་རི་ས་ནི་མི་ཏྟཾ. ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནཾ ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་ཧ་སི་ཏ་ཀ་ཐི་ཏཱ་དི. ཕ་སྶོ པ་ཙྩ་ཡོ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ, ཏཾ་བྷཱ་ཝོ ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ. ཨ་སྶཱ་དེ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་སྶཱ་དོ, ཏ་ཎྷཱ.
ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཏྠུ་ཨ་ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི ཝི་ས་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ’’ཏི. ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་དཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་དེ་སུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན, ཝ་ཎྞ་ག་ནྡྷ་རཱ་གི་ས་པྤཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཝི་ནཱི་ལ་ཀ་ཝི་པུ་བྦ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་སྶཱ ནི་བྦི་དཱ་པ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ནི་བྦི་དཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ནི་བྦི་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པ་རི་ཏ་སྶ་ན་ཏོ ཝི་སེ་སེ་ཏུཾ ‘‘ཉཱ་ཎེ་ནཱ’’ཏི ཝི་སེ་སི་ཏཾ. ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟནྟི ནི་བྦི་ད་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ.
ཡོ་ནི་སོ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནྟི་ཡཱ ཝི་དེ་ཧ་ར་ཉྙོ དྷཱི་ཏཱ་ཡ རུ་ཙཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་སྶ་ར་ཉཱ་ཎཾ ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཧོ་སི, ན པ་ན ཨ་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏོ, ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨུ་མྨུ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཏ་སྶེ་ཝ ར་ཉྙོ སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནོ ཨ་ལཱ་ཏ་སྶ བཱི་ཛ་ཀ་སྶ དཱ་ས་སྶཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་མ་སྶ ཙ…པེ… ཨུ་དཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོཏི པ་སཱ་དོ. ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་སོཏི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནཱ་ཝི་ལ་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑི་ཏོ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་བྷེ་དོ. ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ག་ཏོཏི ཋཱ་ན་ག་ཏོ, ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་ཝི་ས་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཀཱ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝི་ནཱ ས་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷ་མེ་ཝ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཨི་མ་སྨིཾ ཙ ཋཱ་ནེ པཱ་ལི༹་ཡཾ པུ་བྦེ ཡེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ནི་དྡྷཱ་རི་ཏཾ, ཏེ དྷ་མྨཱ ཡེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཏེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པ་རོ ན་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་སྶཱ་ད་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ལ་ཀྑ་ཎོ ཝུ་ཏྟོ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ཨ་ཏྠོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ ལོ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏྟི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝ ཨོ་པ་པ་ཙྩ་ཡཾ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨོ་པ་པ་ཙྩ་ཡི་ཀནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི. ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་བྷཱ་ཝོཏི ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏ་བྷཱ་ཝོ རཱུ་པ་སྶ ད་སྶ་ནཱ་དི་པ་ཊི་ནི་ཡ་ཏཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ཏཱ. བྷ་ཝ་སྶ ཨ་ངྒཱ་ནཱིཏི བྷ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི. དུ་ཏི་ཡེ ཨ་ངྒཱ་ནཱིཏི ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ, ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚ་མྤི ཝཱ ཀཱ་ར་ཎ་ངྒ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་སྶཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ བྲཱུ་ཧ་ནཱ ཝ་ཌྜྷ་ནཱ. ཏེ་སཱུཏི ཏི་ཏྠ་ཉྙུ་ཏཱ་དཱི་སུ. ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་སྶ ས་མྨ་དེ་ཝ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནཱ་ཡ་པཱི་ཏི ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ ལ་དྡྷེ་ན ས་བྦཱ་ཡ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ་ན དྷ་མྨུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ པཱ་མོ་ཛྫཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏི་ཏྠ་ཉྙུ་ཏཱ པཱི་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ ཡཱ་ཡ ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཏི ཝི་མུ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི སཱ ཏ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ པཱ་ཀ་ཊོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་རི་མཱ་ནཾ…པེ… སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ ཨེ་ཝཱ’’ཏི. ས་ཧ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ནཱཏི ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ. ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ ཧི ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣. ‘‘ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་སྶ ཝི་ས་ཡཾ པུ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཀོ པ་ན ཏ་སྶ ཝི་ས་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ. ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ས་མཱ་ར་དྡྷཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ད་ཡོ སུ་ཁེ་ནེ་ཝ སི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི ཏ་བྦ་ཙ་ནེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ག་ཏཱ་ས་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱཏི ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་སྶ ས་དྡྷཱ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏཱ་ནི ཝཱི་རི་ཡ་ས་ཏི་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི སཱ་དྷ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྠོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡམེ་ཝ (ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ༥༡) པ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ་ནི་དྡེ་སེ་སུ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ར་ཏོཏི ཙ་ཏུ་བྱཱུ་ཧ་ཧཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ༢༠).
ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཏོཏི ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ་པི ཨེ་ཏྠ སི་ཏཱ ཨེ་ཏྠ པ་ཊི་ས་ནྡྷཱ་ཏི ཀཱ་ཡེ ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་པ་ས་ངྒེ་པི ཨཱ་པ་ནྣེ ཏ་ད་ས་མྨི་སྶ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ཝ་ཡ་ཝི་གཱ་ཧ་ས་མ་ཉྙཱ་ཏི་དྷཱ་ཝ་ན་སཱ་རཱ་དཱ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ནི་སེ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཀཱ་ཡཾ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒེ་ཧི, ཏཱ་ནི ཙ ཀེ་སཱ་དཱི་ཧི, ཀེ་སཱ་དི་ཀེ ཙ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པེ་ཧི ཝི་ནི་བྦྷུ་ཛི་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཐཱ ན ཀཱ་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པཱ་སཱ་དཱ་དི་ན་ག་རཱ་ཝ་ཡ་ཝ་ས་མཱུ་ཧེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝི་ཝཱ་དི་ནོ་པི ཨ་ཝ་ཡ་ཝི་གཱ་ཧ་ཎཾ ཀ་རོ་ནྟི. ན་ག་རཾ ནཱ་མ ཀོ་ཙི ཨ་ཏྠོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པ་ན ཀེ་ས་ཉྩི ས་མ་ཉྙཱ་ཏི་དྷཱ་ཝ་ནཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སཱ་དི་ས་མ་ཉྙཱ་ཏི་དྷཱ་ཝ་ནེ ན་ག་ར་ནི་ད་སྶ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙོ ཀོ་ཙི ས་ཏྟཱ་དི་ཀོ. ཡཾ པ་སྶ་ཏི ཨི་ཏྠིཾ, པུ་རི་སཾ ཝཱ. ན་ནུ ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨི་ཏྠི་པུ་རི་ས་ད་སྶ་ནཾ ན་ཏྠཱི་ཏི? ས་ཙྩཾ ན་ཏྠི, ‘‘ཨི་ཏྠིཾ པ་སྶཱ་མི, པུ་རི་སཾ པ་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ས་མ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཡཾ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ནེ་ན ཝཱ དི་ཊྛི་ཡཱ ཡཾ པ་སྶ་ཏི, ན ཏཾ དི་ཊྛཾ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཧོ་ཏི, རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཝཱ ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏཾ ཀོ་སཱ་དི་བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དི་ཊྛཾ ན ཧོ་ཏི, དི་ཊྛཾ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡཾ དི་ཊྛཾ ཏཾ ན པ་སྶ་ཏཱིཏི ཡཾ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, ཀེ་སཱ་དི་བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝཱ དི་ཊྛཾ, ཏཾ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ བྷཱུ་ཏ་ཏོ ན པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ན ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨཱ་ནུ་པ་སྶཱིཏི ན ཨ་ཉྙ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་པ་སྶཱི, ཨ་སུ་བྷཱ་དི་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་ཀཱ་རཱ་ནུ་པ་སྶཱི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
པ་ཐ་ཝཱི་ཀཱ་ཡནྟི ཀེ་སཱ་དིཾ པ་ཐ་ཝཱི་དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧ་ཏྟཱ ‘‘ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཐ་ཝི་མེ་ཝ ཝཱ ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཾ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་ར་ག་ཏཾ པུ་བྦཱ་པ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི.
ཨཱ་ཀཱ་ར་ས་མཱུ་ཧ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶཱཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ས་མུ་དཱ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སྶ.
ཏཱི་སུ བྷ་ཝེ་སུ ཀི་ལེ་སེཏི བྷ་ཝ་ཏྟ་ཡ་ཝི་ས་ཡ་ཀི་ལེ་སེ. ས་བྦ་ཏྠི་ཀནྟི ས་བྦ་ཏྠ ལཱི་ནེ, ཨུ་དྡྷ་ཏེ ཙ ཙི་ཏྟེ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྠཱ, ས་བྦེ ཝཱ ལཱི་ནེ, ཨུ་དྡྷ་ཏེ ཙ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒཱ ཨ་ཏྠི་ཀཱ ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ས་བྦ་ཏྠི་ཀཱ. ཨ་ནྟོ ས་ངྐོ་ཙོཏི ཨ་ནྟོ ཨོ་ལཱི་ཡ་ནཱ, ཀོ་ས་ཛྫ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
༢༤. ག་ཧི་ཏེ་སཱུཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏེ་སུ, བྷཱ་ཝི་ཏེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝཱ ག་ཧི་ཏེ་སུ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་གྒ་ཧ་ཎ་དཱི་པ་ན་ཏྠ་ཏྟཱ པ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ག་ཧ་ཎ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་གྒ་ཧ་ཎ་མེ་ཏྠ པ་དྷཱ་ནཾ. ཡ་སྶ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ བྷཱ་ཝི་ཏཱ, ཏ་སྶ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ་ད་ཡོ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ ན བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཏི ནེ་ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཙ ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ་པ་དེ་སེ་ན ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་སུ བྷཱ་ཝི་ཡ་མཱ་ནེ་སུ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཝི་པ་ལླཱ་སཱ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ད་ཡཱ ཀཱ་ཡ་སྶ ས་མུ་ད་ཡོ, ཕ་སྶ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡོ (སཾ. ནི. ༥.༤༠༨), ས་ངྑཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡཱ ནཱ་མ་རཱུ་པ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༡, ༣༩; མ. ནི. ༣.༡༢༦; མ་ཧཱ་ཝ. ༡; ཨུ་དཱ. ༡; ཝི་བྷ. ༢༢༥) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ས་མུ་ད་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རཱ་ཧཱ་ར་ཕ་སྶ་མ་ནོ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ཧཱ་རཱ་ཀཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་ཛཱ་ན་ནེ་ན པ་རི་ཉྙཱ་ཏཱ ཧོ་ནྟི ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨུ་པཱ་དཱ་ནེ་ཧི ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ནོ བྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ.
ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ ས་ཝི་སེ་སཱ ཀཱ་ཡེ ལ་བྦྷ་ནྟཱི་ཏི ཝི་སེ་སེ་ན ཀཱ་ཡོ ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ ཝ་ཏྠུ, སུ་ཁ་ཝེ་ད་ན་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ར་ལོ་ཀ་ནི་ར་པེ་ཀྑོ ‘‘ན་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༡.༡༧༡; མ. ནི. ༡.༤༤༥; ༢.༩༤-༩༥, ༢༢༥; ༣.༩༡, ༡༡༦; སཾ. ནི. ༣.༢༡༠; དྷ. ས. ༡༢༢༡; ཝི་བྷ. ༩༣༨) པ་རཱ་མཱ་སཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི་ཏི དི་ཊྛུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ ཝེ་ད་ནཱ, ཙི་ཏྟེ ནི་ཙྩ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་སྶ་ཏ་སྶ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ སཱི་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་རི་སུ་དྡྷ་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི སཱི་ལ་བྦ་ཏུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ ཙི་ཏྟཾ, ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན བྷཱུ་ཏཾ བྷཱུ་ཏ་ཏོ ཨ་པ་སྶ་ནྟ་སྶ ‘‘ཨ་ཏྟཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དུ་པཱ་དཱ་ན་སྶ དྷ་མྨཱ ཝ་ཏྠུ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་སུ བྷཱ་ཝི་ཡ་མཱ་ནེ་སུ ཨུ་པཱ་དཱ་ནེ་ཧི ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ནོ བྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཡ་སྨཱ པ་ན ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཡོ ཀཱ་མ་ཡོ་ག་སྶ ཝ་ཏྠུ, བྷ་ཝེ་སུ སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན བྷ་ཝ་སྶཱ་དོ ཧོ་ཏཱི་ཏི བྷ་ཝ་ཡོ་ག་སྶ ཝེ་ད་ནཱ, ས་ནྟ་ཏི་གྷ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟེ ཨ་ཏྟཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི དི་ཊྛི་ཡོ་ག་སྶ་ཙི་ཏྟཾ, དྷ་མྨ་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་སྶ དུ་ཀྐ་ར་ཏྟཱ, དྷ་མྨཱ་ནཾ དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ ས་མྨོ་ཧོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡོ་ག་སྶ དྷ་མྨཱ, ཝ་ཏྠུ, ཏ་སྨཱ ཙ་ཏུ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཏེ་སུ ཏེ་སཾ པ་ཧཱ་ན་སི་དྡྷི་ཏོ ཡོ་གེ་ཧི ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ས་ཝེ་ཧི ཨ་ནཱ་ས་ཝ་ཏཱ, ཨོ་གྷེ་ཧི ནི་ཏྟི་ཎྞ་ཏཱ ཙ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏཱ ཧོ་ཏི ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཝ ཀཱ་མ་ཡོ་ག་ཀཱ་མཱ་ས་ཝ་ཀཱ་མོ་གྷཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཡོ ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ཀཱ་ཡ་ག་ནྠ་སྶ ཝ་ཏྠུ, ‘‘དུ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༤༦༥) དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑ་ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ ཝེ་ད་ནཱ ཝི་སེ་སེ་ན བྱཱ་པཱ་ད་ཀཱ་ཡ་ག་ནྠ་སྶ ཝ་ཏྠུ, ཙི་ཏྟེ ནི་ཙྩཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝ་སེ་ན ས་སྶ་ཏ་སྶ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ སཱི་ལེ་ན སུ་དྡྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི སཱི་ལ་བྦ་ཏ་པ་རཱ་མཱ་ས་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཝ་ཏྠུ, ས་པྤ་ཙྩ་ཡ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྷ་ཝ་ཝི་བྷ་ཝ་དི་ཊྛི་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨི་དཾ་ས་ཙྩཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྶ དྷ་མྨཱ ཝ་ཏྠཱུ་ཏི ཙ་ཏུ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཀཱ་ཡོ རཱ་ག་ས་ལླ་སྶ ཝ་ཏྠུ, ཝེ་ད་ནཱ དོ་ས་ས་ལླ་སྶ, ‘‘ཙི་ཏྟཾ ནི་ཙྩ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ སེ་ཡྻཱ་དི་ཏོ ད་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ཏྟཾ མཱ་ན་ས་ལླ་སྶ, ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ དྷ་མྨཱ མོ་ཧ་ས་ལླ་སྶ ཝ་ཏྠཱུ་ཏི ཙ་ཏུ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
ཡ་སྨཱ པ་ན ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་ཧི ཀཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཙི་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སུ པ་རི་ཉྙཱ་ཏེ་སུ རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷཱ པ་རི་ཉྙཱ་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཙི་ཏྟེ ཧི པ་རི་ཉྙཱ་ཏེ ས་ཉྙཱ་པི པ་རི་ཉྙཱ་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡོ ཙ་སྶ པ་རི་ཉྙཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་ཐཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཀཱ་ཡེ སཱ་པེ་ཀྑཱ ཚ་ནྡཱ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཀཱ་ཡོ ཚ་ནྡཱ་ག་ཏི་ཡཱ ཝ་ཏྠུ, ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་ད་ནཱ བྱཱ་པཱ་ད་སྶ ནི་མི་ཏྟ་ནྟི སཱ དོ་སཱ་ག་ཏི་ཡཱ ཝ་ཏྠུ, ས་ནྟ་ཏི་གྷ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་རཱ་གཱ་དི་ཙི་ཏྟེ ས་མྨོ་ཧོ ཧོ་ཏཱི་ཏི མོ་ཧཱ་ག་ཏི་ཡཱ ཙི་ཏྟཾ, དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཝ་བོ་དྷེ་ན བྷ་ཡཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི བྷ་ཡཱ་ག་ཏི་ཡཱ དྷ་མྨཱ ཝ་ཏྠཱུ་ཏི ཙ་ཏུ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ནེ་ཧི ཙ ན ཨ་ག་ཏིཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི.
‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ སོ་མ་ན་སྶ་སྶ ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨི་དཾ ‘‘ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘སུ་ཁཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༤༦༥) པ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏོ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏ་ཏྠཱ་ནུ་ས་ཡ་ནེ་ན ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ དེ་སི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. དེ་སི་ཏཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩནྟི དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན སཱ་ཏི་ས་ཡཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ དེ་སི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཧ་ཙ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ༥ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝུ་ཏྟཾ.
ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཙ་ཏུ་བྱཱུ་ཧ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༥. ཧཱ་རཱ་ནནྟི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཧཱ་རེ་སུ ཨི་མ་སྶ ཙ་ཏུ་བྱཱུ་ཧ་ཧཱ་ར་སྶ ཝི་སེ་ས་ཏོ སུ་ཏྟ་སྶ བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྱ་ཉྫ་ན…པེ… ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. ཡཱ་ཡཱཏི ནི་རུ་ཏྟི་ཡཱ.
ཡ་ཐཱ་ར་ཧནྟི སཾ་ཝ་ཎྞི་ཡ་མཱ་ནེ སུ་ཏྟེ ཡཾ ཡཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ཝ་ཏྟུཾ, ཏཾ་ཏཾ་ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ་ནུ་རོ་དྷེ་ནེ་ཝ. པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྨུ་ཏི…པེ… ཧོ་ཏཱི’’ཏི, ཏཾ་ཏཾ་པ་ཉྙ་ཏྟི་གྒ་ཧ་ཎ་མུ་ཁེ་ན པ་ར་མ་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཡ་མི་དཾ ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷ་རཱུ་པ་ས་ནྟཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་མ་ནྟ་རེ་ནཱ’’ཏི ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟཾ. ཨོ་ཏ་ར་ཎ་ཧཱ་རེ (ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ༤༢ ཨཱ་ད་ཡོ) པ་ན་སྶ དྭཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཕ་སྶཱ་དི་དྷ་མྨེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་མ་ནྟ་རེ་ནཱ་ཏི ཕ་སྶ་ས་མུ་དི་ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ པ་ནཱ་ཧུ ‘‘ཨ་ནྟ་རེ་ནཱ་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ པ་ན ཝི་ཀ་པྤ་ནྟ་ར་དཱི་པ་ན’’ནྟི. ཏ་སྨཱ ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ན ཨི་མཾ ལོ་ཀཾ, ན ཧུ་རཾ ལོ་ཀཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཨུ་བྷ་ཡ་མ་ནྟ་རེ་ནཱ་ཏི. ཨ་པ་རོ ཝི་ཀ་པྤོ – ཨུ་བྷ་ཡ་མ་ནྟ་རེ་ནཱཏི ཝཱ ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཀ་པྤ་ནྟ་རཱ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ན ཨི་མཾ ལོ་ཀཾ, ན ཧུ་རཾ ལོ་ཀཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཛྷཱ་ཡ་ཏི ཛྷཱ་ཡཱི, ཨུ་བྷ་ཡ་མ་ནྟ་རེ་ན པ་ན ཨ་ཉྙཾ ཋཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི.
ཡེ་པི ཙ ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི, ས་མྦྷ་ཝེ་སཱི’’ཏི ཙ ཨི་མེ་སཾ སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཾ མི་ཙྪཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྠི ཨེ་ཝ ཨ་ནྟ་རཱ་བྷ་ཝོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏེ་པི ཡ་སྨཱ ཨ་ཝི་ཧཱ་དཱི་སུ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཡུ་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་རཱ ཨ་གྒ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ་ན པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནྟ་རཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི, ན ཨ་ནྟ་རཱ་བྷ་ཝ་བྷཱུ་ཏོ་ཏི པུ་རི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠོ. པ་ཙྪི་མ་སྶ ཙ ཡེ བྷཱུ་ཏཱ ཨེ་ཝ, ན པུ་ན བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, ཏེ ཧི (ཀ་ཐཱ. ཨ་ནུ་ཊཱི. ༥༠༧) ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ, པུ་རི་མ་པ་དེ་ཧི ‘‘བྷཱུ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏ་ཏཱ་ཡ ས་མྦྷ་ཝཾ ཨེ་ས་ནྟཱི་ཏི ས་མྦྷ་ཝེ་སི་ནོ. ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་བྷ་ཝ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྟཱ སེ་ཀྑཱ, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཙ. ཙ་ཏཱུ་སུ ཝཱ ཡོ་ནཱི་སུ ཨ་ཎྜ་ཛ་ཛ་ལཱ་བུ་ཛ་ས་ཏྟཱ ཡཱ་ཝ ཨ་ཎྜ་ཀོ་སཾ, ཝ་ཏྠི་ཀོ་ས་ཉྩ ན བྷི་ནྡ་ནྟི, ཏཱ་ཝ ས་མྦྷ་ཝེ་སཱི ནཱ་མ. ཨ་ཎྜ་ཀོ་ས་ཏོ, ཝ་ཏྠི་ཀོ་ས་ཏོ ཙ བ་ཧི ནི་ཀྑ་ནྟཱ བྷཱུ་ཏཱ ནཱ་མ. སཾ་སེ་ད་ཛ་ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ ཙ པ་ཋ་མ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ ས་མྦྷ་ཝེ་སཱི ནཱ་མ, དུ་ཏི་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བྷཱུ་ཏཱ ནཱ་མ. ཡེ་ན ཝཱ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ཛཱ་ཡ་ནྟི, ཡཱ་ཝ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ན པཱ་པུ་ཎ་ནྟི, ཏཱ་ཝ ས་མྦྷ་ཝེ་སཱི, ཏ་ཏོ པ་རཾ བྷཱུ་ཏཱཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ ན་ཏྠཱི་ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ. ས་ཏི ཧི ཨུ་ཛུ་ཀེ པཱ་ལི༹་ཨ་ནུ་ག་ཏེ ཨ་ཏྠེ ཀིཾ ཨ་ནི་དྡྷཱ་རི་ཏ་སཱ་མ་ཏྠི་ཡེ་ན ཨ་ནྟ་རཱ་བྷ་ཝེ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི.
ཡཾ པ་ན ཡེ ‘‘ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཙྪེ་དེ་ན དེ་ས་ནྟ་རེ་སུ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ དི་ཊྛོ. ཡ་ཐཱ ཏཾ ཝཱི་ཧི་ཨཱ་དི་ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ས་ནྟཱ་ནེ, ཨེ་ཝཾ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀ་ས་ནྟཱ་ནེ་པི ཨ་ཝི་ཙྪེ་དེ་ན དེ་ས་ནྟ་རེ་སུ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡ་ཉྩ ན་ཡོ ས་ཏི ཨ་ནྟ་རཱ་བྷ་ཝེ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ནཱ་ཉྙ་ཐཱ’’ཏི ཡུ་ཏྟིཾ ཝ་ད་ནྟི. ཏེ་ཧི ཨི་དྡྷི་མ་ཏོ ཙེ་ཏོ་ཝ་སི་པྤ་ཏྟ་སྶ ཙི་ཏྟཱ་ནུ་ག་ཏི་ཀཾ ཀཱ་ཡཾ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧ་ནྟ་སྶ ཁ་ཎེ་ན བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་ཏོ ཨི་དྷཱུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནེ, ཨི་ཏོ ཝཱ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་ག་མ་ནེ ཡུ་ཏྟི ཝ་ཏྟ་བྦཱ. ཡ་དི ས་བྦ་ཏྠེ་ཝ ཝི་ཙྪི་ནྣ་དེ་སེ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི ན ཨི་ཙྪི་ཏཱ, ཡ་དི་པི སི་ཡཱ ‘‘ཨི་དྡྷི་ཝི་ས་ཡོ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻོ’’ཏི, ཏཾ ཨི་དྷཱ་པི ས་མཱ་ནཾ ‘‘ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀོ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ཏི་མ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཧི ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ, ཏེ ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝི་ཙྪི་ནྣ་དེ་སེ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟི, ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣ་དེ་སེ ཙ. ཏ་ཐཱ ཧི མུ་ཁ་གྷོ་སཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཉྙ་སྨིཾ དེ་སེ ཨཱ་དཱ་ས་པ་བྦ་ཏ་པྤ་དེ་སཱ་དི་ཀེ པ་ཊི་བི་མྦ་པ་ཊི་གྷོ་སཱ་དི་ཀཾ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཾ ནི་བྦ་ཏྟ་མཱ་ནཾ དི་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ ན ས་བྦཾ ས་བྦ་ཏྠ ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ. ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པ་ན པ་ཊི་བི་མྦ་སྶ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ནཱ་དི་ཀོ ཨ་ནྟ་རཱ་བྷ་ཝ་ཝི་ཙཱ་རོ ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་པྤ་ཀ་ར་ཎ་སྶ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (ཀ་ཐཱ. ཨ་ནུ་ཊཱི. ༥༠༧) ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.
ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘ཨི་དྷཱཏི ཀཱ་མ་བྷ་ཝོ, ཧུ་རནྟི ཨ་རཱུ་པ་བྷ་ཝོ, ཨུ་བྷ་ཡ་མ་ནྟ་རེ་ནཱཏི རཱུ་པ་བྷ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ‘‘ཨི་དྷཱ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཱ, ཧུ་རནྟི པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨཱ, ཨུ་བྷ་ཡ་མ་ནྟ་རེ་ནཱཏི པ་ཎྞ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ས་བྦ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཝ་སི་ཊྛཾ རཱུ་པནྟི ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ཀཱ་ས་དྷཱ་ཏཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ ལ་ཀྑ་ཎ་རཱུ་པཱ་ནི, ཨོ་ཛ་ཉྩ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷ་རཱུ་པ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་སྶ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཙི་ཏྟཾ ན ཛཱ་ན་ནྟི ན ཉཱ་ཡ་ནྟི ‘‘ཛྷཱ་ཡ་མཱ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཙ་ཏུ་བྱཱུ་ཧ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༩. ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་དྡྷཾ་ས་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ, ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཝཱ པ་ཛ་ཧ་ནེ ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ས་མྤཱ་ད་ནེ པ་ཊྛ་པ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨཱ་ར་མྦྷ་དྷཱ་ཏུ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱཏི སཱི་ལཱ་དཱི་ཧི ས་མ་ངྒཱི་བྷཱུ་ཏཱ. ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་ཀཱ ཏི་དྷཱ་ཏུ་ཡོ་ཝ ཏེ་དྷཱ་ཏུ. ཏ་སྶ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཏོ ཏེ་དྷཱ་ཏུ་ཨི་སྶ་རོ མ་ཙྩུ་རཱ་ཛཱ. ཨ་ནཱ་དི་མ་ཏི་སཾ་སཱ་རེ ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ ལ་དྡྷ་པ་ཏི་ཊྛཱ་པི ཨ་ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ བྷཱ་ཝི་ཏེ་ཧི ཀུ་ས་ལེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ཨ་བ་ལཱ ཀི་ལེ་སཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་བ་ལཾ དུ་བྦ་ལ’’ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་བ་ལཱ ནཾ བ་ལཱི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི.
ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཡཾ གཱ་ཐཱ་པཱ་དོ. ས་མཱ་དྷི་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ས་མཱ་དྷི་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ས་མ་ཏཱ་ནུ་ཡོ་གེ ནི་ཡོ་ཛ་ན་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. པ་པ་ཉྩཱཏི རཱ་གཱ་ད་ཡོ་ཝ. ཏ་ཐཱ ཙེ་ཝ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏནྟི དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ནྟི ཏཾ དེ་ས་ནཾ. ཏ་སྶཱཏི ས་བྷཱ་གཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ན་སྶ. པ་རི་པ་ཀྐ་ཉཱ་ཎཱ་ནཾ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ. ལཱ་བྷ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧ་མ་ཙྪ་རི་ཡཱ་ནཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ལཱ་བྷོཏི རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷོ. སོ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཡ ས་ཏི ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏོ. ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོཏི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ མེ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ས་དྡཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ མ་ཡ྄ཧཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ པ་ར་སྶ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་སྶཱ་མི, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ནི་ད་ཧི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. སོ ལཱ་པི་ཏ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟཱ པ་རི་ཡེ་ས་ན་མཱུ་ལ་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏོ, ཏ་ཐཱ པ་རི་གྒ་ཧ་མ་ཙྪ་རི་ཡཱ་ནི. ཏ་ཏྠ པ་རི་གྒ་ཧོ ‘‘མ་མ ཨི་ད’’ནྟི པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནཾ. མ་ཙྪ་རི་ཡཾ ‘‘མ་ཡ྄ཧེ་ཝ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི པ་རེ་ཧི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཱ་ས་ཧ་ནཾ. ཏེ་ནེ་ཝ་སྶ པོ་རཱ་ཎཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི ‘‘མ་ཡ྄ཧེ་ཝི་ད་མ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཧོ་ཏུ, མཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ ཧོ་ཏཱུ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ མ་ཙྪ་རི་ཡ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༠༣; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༩.༢༣). པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠཱ་ནཾ པ་ན ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་བྷོ་ག་ནྟོ་ག་དྷ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཚ་ནྡ་རཱ་གོ དུ་བྦ་ལ་རཱ་གོ. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ནཾ ‘‘མ་མ ཨི་ད’’ནྟི ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན བ་ལ་ཝ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ནཱ ཏ་ཎྷཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི. ཨཱ་ར་ཀྑ་ནི་མི་ཏྟཾ དྭཱ་ར་པི་ད་ཧ་ན་མ་ཉྫཱུ་སཱ་གོ་པ་ནཱ་དི་ནཱ སུ་ཊྛུ ར་ཀྑ་ཎ་ནི་མི་ཏྟཾ. པཱ་པཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟོ པ་རི་བྷོ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ ར་ཏྟོ གི་དྡྷོ ག་དྷི་ཏོ མུ་ཙྪི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ མི་གོ་ཝ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ན་ནི་མི་ཏྟཾ པ་མཱ་དཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཡེ་ནཱ་ར་ཀྑཱ པ་རི་བྷོ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ. པ་མཱ་དོ ཏི་ཝི་དྷོ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཀ་ཐི་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏི་ཝི་དྷོ ཏ་ཎྷཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨཱ་ཧ.
ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟནྟི ‘‘ཀ་ཏ་མེ་ན ཨུ་པཱ་དཱ་ནེ་ན ས་ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ’’ཏི ཝི་བྷཱ་གེ་ན པུ་ཙྪི་ཏྭཱ་པི ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཙ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཙཱ’’ཏི ཨ་ཝི་ནི་བྦྷུ་ཛི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཎྷ་ཉྩ ཨ་ཝི་ཛྫ་ཉྩ ཙ་ཏུ་རུ་པཱ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནཱཏི ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ དུ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཧ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝཾ, ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཧ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༣༠. ‘‘ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟོ ཏི་ཝི་དྷོ པ་མཱ་དོ པ་རི་ཡེ་ས་ཏི, ཨཱ་ར་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ཀ་རོ་ཏི, པ་རི་བྷོ་ག་ནི་མི་ཏྟ་ཉྩཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་མཱ་དོ ཧི པ་མ་ཛྫ་ནྟ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ བྷོ་གཱ་ནཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཡ, ཨཱ་ར་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཙ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཙ་རི་ཏོ, པ་རི་བྷོ་ག་སྶ པ་ན ནི་མི་ཏྟཾ. ‘‘ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑེ་ནཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི ‘‘ཨ་པྤ་མཱ་དཱ་ནུ་ཡོ་གེ་ནཱ’’ཏི, ཏེ་ན ས་མ་ཐ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཁེ་པ་ནཱཏི ཁ་ཡ་པཱ་པ་ནཱ. ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑ་ཝི་ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑོ ཙ སོ པ་མཱ་ད་སྶ ཝི་ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨོ ཙཱ་ཏི ཝོ་དཱ་ན…པེ… དྷ་མྨོ, ས་མ་ཐོ, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན.
ས་མ་ཐེ ས་ཏཱིཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ ཛྷཱ་ནེ ས་ཏི, ཏཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡཱ པ་ཉྙཱཏི ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་པ་ཉྙཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ’’ཏི. པ་ཧཱི་ནེ་སཱུཏི པ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནེ་སུ.
ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑནྟི ཨཱ་ར་མྦྷ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་ཝོ་དཱ་ན་པ་ཀྑཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ. ཝི་ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་མཱ་ད་ཝ་སེ་ནེ་ཝ. ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནཱཏི པུ་བྦེ ནི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ར་མྦྷ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་ཝོ་དཱ་ན་དྷ་མྨ་སྶ ས་མ་ཐཱ་དི་ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན.
པུ་ན ཨ་པ་རི་ཡོ་དཱ་པ་ནི་ཡཾ སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟ་པ་རི་ཡོ་དཱ་པ་ནཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ་ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
མོ་ཧ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ ‘‘མོ་ཧོ ཨེ་ཝ ས་མུ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ པི་སུ་ཎཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ དོ་ས་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ མུ་སཱ་ཝཱ་ད་སྶ ཝི་ཡ མོ་ཧ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ སི་ཡཱ.
ཀ་མྨ་པ་ཐ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟཱ་ནཾ, ཨ་པྤ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ‘‘ས་བྦ་པཱ་པ’’ནྟི པ་དེ་ན པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཀ་མྨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ནཱ’’ཏི.
༣༡. སེ་ས་པ་དཱ་ནནྟི ‘‘ཀུ་ས་ལ་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ (དཱི. ནི. ༢.༩༠; དྷ. པ. ༡༨༣; ནེ་ཏྟི. ༣༠, ༥༠, ༡༡༦, ༡༢༤; པེ་ཊ་ཀོ. ༢༩) གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་པ་དཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏནྟི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་པྤ་ཀཱ་རཾ, པ་ཙྪཱ བྷཱུ་མི་དི་སཱ.