༤. པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཧཱ་ར་ས་མྤཱ་ཏཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༦. ཡ་སྨཱ ཝཱ སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏོ ར་ཀྑི་ཏ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཏཱི་ཎི སུ་ཙ་རི་ཏཱ་ནི པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ར་ཀྑི་ཏ་ཙི་ཏྟ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡཱ་ཡཾ ར་ཀྑི་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ, སཱ ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཏི་ཎྞཾ སུ་ཙ་རི་ཏཱ་ནཾ པ་ད་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཏྟཱ་དྷཱི་ནནྟི ཨ་ཏྟ་པ་རཱ་དྷཱི་ནཾ.
ཏ་ཏོ ཨེ་ཝཱཏི ཀཱ་ར་ཎ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཕ་ལ་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ.
༦༨. ཏ་ཏྠ ཨི་ཏི་ས་དྡོཏི ‘‘པ་རི་པཱ་ལཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨི་ཏི་ས་དྡོ.
༧༣-༤. པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཏཱི་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ས་དྡྷཱ་ཝཱི་རི་ཡ་ས་ཏི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཱ་དི ཏི་ཝི་དྷཾ སཱི་ལཾ ག་ཧི་ཏཾ སོ་དྷེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཏེ་ས་ནྟི ཏེ་ཧི སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ. ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི པཱ་ཀ་ཊོ་ཡ་མ་ཏྠོ, ཏ་ཐཱ སེ་ས་མྤཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ…པེ… ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝཱ’’ཏི.
༧༦. ཧེ་ཏུ་ཧེ་ཏུ་ས་མུ་པྤ་ནྣ་པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་བྷཱ་གོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ.
པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཧཱ་ར་ས་མྤཱ་ཏཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
མི་སྶ་ཀ་ཧཱ་ར་ས་མྤཱ་ཏ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨི་དཱ་ནི ཡ་སྨཱ སུ་ཏྟེ་སུ ཧཱ་རཱ་ནཾ ཡོ་ཛ་ནཱ་ན་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏྟཱ ཧཱ་ར་ས་མྤཱ་ཏ་དེ་ས་ནཱ ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་དེ་ས་ནཱ ཝི་ཡ ན ཧཱ་ར་ས་རཱུ་པ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་སེ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨ་པ་རེ་ཧི ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི ཧཱ་ར་ས་མྤཱ་ཏ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཝི་ཛྫཱ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ལོ་བྷཱ་དོ་ས་ལོ་བྷ་དོ་སཱ་པི པ་ར་མྤ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ནི་དཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཚ དྷ་མྨཱ…པེ… མཱུ་ལཱ་ནཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡ་ཐཱ ཙ ནི་དཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སེ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ནཱ་པི པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཱ་དྷི་པ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པ་ཏི, ས་བྦ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཱ་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཱི’’ཏི. ཨ་ལོ་བྷ་སྶཱཏི ཨ་ལོ་བྷ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ. ནེ་ཀྑ་མྨ་ཙྪ་ནྡེ་ནཱཏི ཀུ་ས་ལ་ཙྪ་ནྡེ་ན. ནེ་ཀྑ་མྨ་ས་དྡོ པ་བྦ་ཛྫཱ་དཱི་སུ ནི་རུ་ལ༹ྷོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི –
‘‘པ་བྦ་ཛྫཱ པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ, ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ ཝི་པ་སྶ་ནཱ;
ས་བྦེ་པི ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ, ‘ནེ་ཀྑ་མྨ’ནྟི པ་ཝུ་ཙྩ་རེ’’ཏི. (ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ༡༠༩; དཱི. ནི. ཊཱི. ༢.༣༥༩; ཨ. ནི. ཊཱི. ༢.༢.༦༦) –
ཏེ་སུ ཨི་དྷ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀུ་ས་ལ་ཙྪ་ནྡེ་ནཱ’’ཏི. ནེ་ཀྑ་མྨ་ཙྪ་ནྡེ་ན ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་ན, ན ཨ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱུ་ཏེ་ན. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨ་ལོ་བྷ་པྤ་དྷཱ་ནོ ཙེ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ཧོ་ཏི, ནེ་ཀྑ་མྨ་ཙྪ་ནྡེ་ན ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་ན མ་ནོ ཏ་སྶ པུ་བྦ་ངྒ་མོ ཧོ་ཏི. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཡ་ད་གྒེ་ན ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ མ་ནོ པུ་བྦ་ངྒ་མཾ, ཏ་ད་གྒེ་ན ཏེ་སཾ ཛེ་ཊྛཾ, པ་དྷཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ནོ་སེ་ཊྛཱ་ཏི མ་ནོ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. མ་ནོ་མ་ཡ་ཏཱ མ་ནེ་ན ཀ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝོ, སོ ཙ མ་ན་སྶ ཏེ་སཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་ནཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ནོ་མ་ཡཱ་ཏི…པེ… པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི. ཏེ པ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན-ས་དྡོ ཝི་སེ་ས་ཏྠ་དཱི་པ་ཀོ, ཏེ་ནེ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི – ཡ་དི་པི ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཚ་ནྡཱ་ད་ཡོ་པི པ་ཙྩ་ཡཱ ཨེ་ཝ, ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ན ས་ཝི་སེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶ མ་ན་སྶེ་ཝ ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ནོ་མ་ཡཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཚ་ནྡ་ས་མུ་དཱ་ནཱི་ཏཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ནེ་ཀྑ་མྨཱ་དི་ཚ་ནྡེ་ན ས་མྨཱ ཨུ་དྡྷ་མུ་དྡྷཾ ནཱི་ཏཱ, ཏ་ཏོ ས་མུ་དཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ནེ་ཀྑ་མྨ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ཏོ ས་མུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་ཝི་ལ་ས་ངྐ་པྤ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ. ཏ་ཛྫཱ་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ས་མྥ་སྶེ་ན ས་ཧཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཕ་སྶ་ས་མོ་དྷཱ་ནཱ. ‘‘ཕུ་ཊྛོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝེ་དེ་ཏི, ཕུ་ཊྛོ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏི, ཕུ་ཊྛོ ཙེ་ཏེ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༤.༩༣) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཾ མ་ནོ་ཀ་མྨནྟི ཀཱ་ཡ་ངྒ་ཝཱ་ཙ་ངྒ་ཙོ་པ་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ས་དྡྷཱ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ན པ་ས་ནྣེ་ན མ་ན་སཱ པ་ཝ་ཏྟཾ ཨི་དཾ ཀུ་ས་ལཾ མ་ནོ་ཀ་མྨཾ. ཏཾ པ་ན ཨ་ན་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཧ་ག་ཏཾ, ཨ་བྱཱ་པཱ་ད་ས་ཧ་ག་ཏཾ, ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ས་ཧ་ག་ཏ་ནྟི ཏི་ཝི་དྷཾ ཧོ་ཏི.
བྷཱ་ས་ཏཱིཏི ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཱ་དི་ནཱ ཝཱ་ཙ་ངྒ་ཙོ་པ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟི་ཡཱ ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦཾ སཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏེ་ན ཀཱ་ཡ་དྭཱ་ར་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ཀུ་ས་ལ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨ་མྤི ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་པྥཱ་ར་ཏོ, ཏ་ཐཱ སཱ་དི་ཡ་ན་ཏོ ཙ བྷཱ་ས་ཏཱི’’ཏི. ས་བྦ་མྤི ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ ས་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ. ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ, པ་རེ་ས་ཉྩ ཧི་ཏཱ་ཧི་ཏཱ་ནི ཀཱ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཀཱ་ཡ་ངྒ་ཙོ་པ་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟི་ཡཱ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦཾ སཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏེ་ན ཝ་ཙཱི་དྭཱ་ར་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ཀུ་ས་ལ་ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་མྤི ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཙ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཀཱ་ཡ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་པྥཱ་ར་ཏོ, ཏ་ཐཱ སཱ་དི་ཡ་ན་ཏོ ཙ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི (ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ༧༦ མི་སྶ་ཀ་ཧཱ་ར་ས་མྤཱ་ཏ་ཝ་ཎྞ་ནཱ). ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཝ་སེ་ན ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏཾ ཏི་ཝི་དྷཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏི ད་ས་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏཱ’’ཏི. ད་ས་པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ནཱ་པི གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘སོ པ་ས་ནྣ་ཙི་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷཱ་ས་ཏི ཝཱ ཀ་རོ་ཏི ཝཱ ཀེ་ཝ་ལཾ མ་ན་སཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠོ ཝཱ-ས་དྡོ. ཏ་ཐཱ ཙེ་ཝ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏཾ.
ད་ས་ཝི་དྷ་སྶ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་སྶཱཏི ད་ས་ཝི་དྷ་སྶ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་ཀ་མྨ་སྶ, ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ན་ཡེ་ན ཝཱ ད་ས་པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་སྶ. ན་ནུ ཏ་ཏྠ དཱ་ནཱ་དི་མ་ཡཾ ཏི་ཝི་དྷ་མེ་ཝ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ས་ཙྩཾ, ཏཾ པ་ན ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ.
‘‘སུ་ཁ་མ་ནྭེ་ཏཱི’’ཏི ས་ངྑེ་པེ་ན ཝུ་ཏྟཾ སུ་ཁཱ་ནུ་ག་མཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་དྷ་སྶུ པུ་རི་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ ས་ནྟནྟི ཨེ་ཝཾ བྷཱུ་ཏཾ, ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ནུ་ས་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་ཕ་སྶ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
ཏ་ཏྠ ‘‘ཡཾ མ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ གཱ་ཐཱ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏི. ཨཱ་དི་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏེ་སུ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ ཁ་ནྡྷ་མུ་ཁེ་ན ས་ཙྩཱ་ནཾ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ བྷི་ནྣ་རུ་ཙི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནཱ་ནཱ་ན་ཡེ་ཧི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱུ་མི་ཀོ་ས་ལླ་ཏྠཾ, པུ་བྦཱ་པ་ར་ས་མྦ་ནྡྷ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ…པེ… ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི. ས་ཙྩ་མུ་ཁེ་ན ཨ་སྶཱ་དཱ་དི་ཀེ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་ར་ས་མྤཱ་ཏཾ ཡོ་ཛེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ས་མུ་ད་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་མྤི ཨ་ཏྠ་ཏོ ན ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏྟཱ, ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་ཏྟཱ ཙཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
མ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎེཏི མ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཧེ་ཏུ. ‘‘མ་ན་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ནཱ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ. ཨཱི་ཧཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བྱཱ་པཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡེ་ན པ་སཱ་དེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ མ་ནོ ‘‘པ་ས་ནྣོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྶ པ་སཱ་ད་སྶ ཀི་ཙྩཾ མ་ནེ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཀཱ་ལུ་སི་ཡ་ཏོ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨོ་ཀ་པྤ་ན་ཏོ ཙ པ་ས་ནྣེ་ནཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ སཱ་དི་ཡ་ན་ཏོཏི ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ་ཝ ཕ་སྶ་སཱ་དི་ཡ་ན་ཏོ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ཏོ. དུ་ཏི་ཡེ ཏ་ཐཱ སཱ་དི་ཡ་ན་ཏོཏི ཀཱ་ཡེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཡ་ཐཱ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ སཾ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏོ. ཏ་ཐཱ པ་སུ་ཏ་ཏྟཱཏི ཡ་ཐཱ སུ་ཁ་མ་ནྭེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨུ་པ་ཙི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏོཏི ཏ་ཏོ ཀཱ་ར་ཎཱ, མ་ན་སཱ པ་ས་ནྣེ་ན, བྷཱ་ས་ནེ་ན, ཀ་ར་ཎེ་ན ཙ ཧེ་ཏུ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ན་ཉྙ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ན ཨ་ཏྠེ. ཏ་ཏོཏི ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ. ཡོ ཧི པ་ས་ནྣ་མ་ནོ ཏེ་ན ཡཾ བྷཱ་ས་ནཾ, ཀ་ར་ཎ་ཉྩ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ནཾ སུ་ཁ་མ་ནྭེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སཱ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི སཱ་ཏ་ཝེ་ད་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི མ་ནཱ་པ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཀ་མྨ་ཏོ ཝི་པཱ་ཀུ་པྤ་ཏྟི་ཕ་ལ་དཱ་ན་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་མྨ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་པཱ་ཀ་སྶེ་ཝ ཨ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཏཱུ…པེ… ཨ་ནྭེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཀཱ་ར་ཎཱ་ཡ་ཏྟ ཝུ་ཏྟི་ཏོཏི ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟཱ ཀ་མྨ་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ས་ངྐ་ནྟི་ཏོཏི ཡ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ ཀ་མྨཾ ནི་བྦ་ཏྟཾ, ཏ་ད་ཉྙ་ས་ནྟཱ་ནཱ ས་ངྐ་མ་ན་ཏོ.
ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩ་ཡོ་ག་ཏོཏི ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དྷི་པ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ན་ཉྷི ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶ མ་ན་སྶ ཝ་སེ་ན པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝཱཏི ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩ་ཡོ་ག་ཏོ ཨེ་ཝ. མ་ན་སྶཱཏི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝོ ཡུ་ཛྫ་ཏི པ་སཱ་ད་སྶ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟཱ. ན་ནུ ཝི་བྷ་ཛྫ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎེ་སུ ཏེ་སཾ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ས་དྡྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་ཡཾ ས་དྡྷཱ, ཏ་དཱ་ཀཱ་རཱ པ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ནཱ་ཡཾ པ་སཱ་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི (ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ༧༦ མི་སྶ་ཀ་ཧཱ་ར་ས་མྤཱ་ཏ་ཝ་ཎྞ་ནཱ). སུ་ཁཾ ཨ་ནྭེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི ཀ་མྨ་སྶ ཕ་ལ་དཱ་ནེ ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཧི ཀ་ཏཾ ཀ་མྨཾ ཕ་ལ་དཱ་ན་ས་མ་ཏྠཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀ་ཏཾ ཨུ་པ་ཙི་ཏ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི.
མ་ནོ་པ་ཝི་ཙཱ་རཱ ཨི་དྷ ནེ་ཀྑ་མྨ་སི་ཏཱ སོ་མ་ན་སྶཱུ་པ་ཝི་ཙཱ་རཱ, ཨུ་པེ་ཀྑཱུ་པ་ཝི་ཙཱ་རཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཀུ་ས་ལཱ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ. ཏེ པ་ན ཡ་སྨཱ ཙི་ཏྟཾ ནི་སྶཱ་ཡེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ནཱ་ནི་སྶཱ་ཡ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ནོ མ་ནོ་པ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ནཾ པ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཀུ་ས་ལོ ཏཱ་ཝ ཕ་སྶོ ཀུ་ས་ལ་སྶ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་ནཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ‘‘ཕུ་ཊྛོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝེ་དེ་ཏི, ཕུ་ཊྛོ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏི, ཕུ་ཊྛོ ཙེ་ཏེ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༤.༩༣) ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་ན་མྤི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་དྡྷཱ་དཱི་ན་མྤི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ས་བྦ་སྶཱཏི ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ་སྶ. ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ ཧི ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ་སྶཱ་པི ཀུ་ས་ལ་སྶ པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏ་ར་བྷཱུ་མ་ཀཱ་པི.
‘‘པ་ས་ནྣེ་ན མ་ན་སཱ བྷཱ་ས་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ བྷཱ་ས་ནཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷཱ་ས་ཏཱི་ཏི ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ‘‘བྷཱ་ས་ཏཱི་ཏི ཡ་མི་དཾ པ་དཾ, ཨི་མི་ནཱ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ ག་ཧི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ས་མྨཱ་ཀ་མྨ་ནྟོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སུ་པ་རི་སུ་དྡྷེ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨེ ཋི་ཏ་སྶ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི, ན ཨི་ཏ་ར་སྶཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏེ ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཏེཏི ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཀ་མྨ་ནྟཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཊྛ་མ་ཀེ སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ནཱ་ནི, ཨ་ནུ་པྤ་ནྣུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མེ ཋི་ཏ་སྶེ་ཝ ཀཱ་ཡཱ་དཱི་སུ སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ་དི་ཝི་དྡྷཾ་སི་ནཱི ས་མྨཱ་ས་ཏི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝོ…པེ…པ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. ཛེ་ཊྛ་ཀ་སཱི་ལཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་སཾ་ཝ་རོ, ས་དྡྷཱ་སཱ་དྷ་ནོ ཙ སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ སཱི་ལ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི.
ཏེ་སནྟི ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཱ་ནཾ. ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡཱཏི ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏཱ་ཡ.
པ་ད་ཏྠོ ཙ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘མ་ན་ན་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ.
ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཝ་ཊྚོཏི ཨ་ཡཾ ས་བྷཱ་ག་ཝི་ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨཱ་ཝ་ཊྚ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཝ་ཊྚོ. ཨེ་ཏྠ ཧི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ས་མྨ་ཏྟ་མ་གྒཱ་དི་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཱ ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨཱ་ཝ་ཊྚ་ནཱ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་ནཾ ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཱ ཝི་ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨཱ་ཝ་ཊྚ་ནཱ.
ཝི་བྷ་ཏྟི་ཧཱ་རེ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཝི་བྷཱ་གཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ, སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ ཙཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཝི་བྷཱ་ག་མེ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན་ཡི་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ན་ཡི་དཾ ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ’’ནྟི སུ་ཏྟ་སྶ ནེ་ཡྻ་ཏྠ་ཏཾ ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཡོ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ‘‘དུ་ཀྑ་མེ་ཝ ཨ་ནྭེ་ཏཱི’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཧི་ཏེ་སི་ཏཱ ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝཱ་ཏི? ན་ཡི་ད་མཱི་དི་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་དྷ་མྨཾ པ་ན དྷ་མྨོ་ཏི, དྷ་མྨ་ཉྩ པ་ན ཨ་དྷ་མྨོ་ཏི དཱི་པ་ནེ་ན ལོ་ཀ་སྶ ས་བྦཱ་ན་ཏྠ་བཱི་ཛ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ས་ཀ་ལ་ཧི་ཏ་སུ་ཁུ་པཱ་ཡ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཀེ་སུ ཏི་ཏྠ་ཀ་རེ་སུ ཨ་ས་ནྟ་གུ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མི་ཙྪཱ་དྷི་མོ་ཀྑཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཡོ ཧི ལོ་ཀེ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི པུ་ཉྙཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མཾ པཱ་པི་ཀཾ དི་ཊྛིཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏི, སོ་པི གཱ་ར་ཡ྄ཧོ, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན ཨ་རི་ཡ་ཝི་ན་ཡེ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནྟེ་སཱུ་ཏི དུ་ཀྑ་ཕ་ལཱ་ཝ ཏ་ཏྠ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་སཾ་སཱ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ན ཁོ ཨ་ཧཾ, མོ་གྷ་པུ་རི་ས, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶ མ་ཙྪ་རཱ་ཡཱ་མི, ཨ་པི་ཙ ཏུ་ཡ྄ཧེ་ཝེ་ཏཾ པཱ་པ་ཀཾ དི་ཊྛི་ག་ཏཾ…པེ… དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༧), ‘‘ཡོ ནི་ནྡི་ཡཾ པ་སཾ་ས་ཏི (སུ. ནི. ༦༦༣; སཾ. ནི. ༡.༡༨༠, ༡༨༡; ཨ. ནི. ༤.༣; ནེ་ཏྟི. ༩༢), ས་བྦ་སྶཱ་པི ཨ་ན་ཏྠ་སྶ མཱུ་ལཾ བཱ་ལཱུ་པ་སེ་ཝ་ནཱ’’ཏི ཙ.
ཨི་ད་ཉྷི སུ་ཏྟནྟི ‘‘མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ…པེ…པ་ད’’ནྟི (དྷ. པ. ༡, ༢) པ་ཋ་མཾ གཱ་ཐཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཨེ་ཏ་སྶཱཏི སཾ་ཝ་ཎྞི་ཡ་མཱ་ན་སུ་ཏྟ་སྶ.
ཀི་ཙྩ་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཨ་དྷི་པ་ཏི་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཀི་ཙྩ་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ. པ་དྷཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ. ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ མ་ན་སཱ ས་ཧ་བྷཱ་ཝ་པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ.
མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ཏཱིཏི ཨི་ཏིས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ, ཏེ་ན མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝཱི ས་བྦོ རཱུ་པ་དྷ་མྨོ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི.
‘‘མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ’’ཏི ས་མཱ་ས་པ་དེ ‘‘མ་ནོ’’ཏི པ་དཾ ཏ་ད་ཝ་ཡ་ཝ་མ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ནེ་ཝ པ་ད་སུ་དྡྷཱི’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཏི པ་ད་སུ་དྡྷཱི’’ཏི. ‘‘ཚཱ་ཡཱ་ཝ ཨ་ན་པཱ་ཡི་ནཱི’’ཏི ཨི་དཾ སུ་ཁཱ་ནུ་ག་མ་སྶ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་མ་ཏྟཾ, ན ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་པ་རི་ས་མཱ་པ་ནཾ. ‘‘སུ་ཁ་མ་ནྭེ་ཏཱི’’ཏི པ་ན ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ད་སུ་དྡྷི ཙེ་ཝ ཨཱ་ར་མྦྷ་སུ་དྡྷི ཙཱ’’ཏི.
ཨེ་ཀ་ཏྟ་ཏཱཏི མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་དི་སཱ་མ་ཉྙཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི. ཝེ་མ་ཏྟ་ཏཱ ‘‘མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ པ་སཱ་དོ དྷཱ་ར་ཎཱ་ཡ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ པ་ས་ནྣ་ས་ངྑཱ་ཏེ ཝི་སེ་སེ ཨ་ཝ་ཊྛཱ་པ་ན་ཏོ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པ་སཱ་དོ སི་ནེ་ཧ་ས་བྷཱ་ཝོ, ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཾ ཝི་ཡ ལཱུ་ཁ་ས་བྷཱ་ཝཾ དོ་སཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྱཱ་པཱ་ད་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཏོ’’ཏི. བ་ཧི་དྡྷཱཏི ས་དྡྷེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨོ་ཀ་པྤ་ན་ཏོཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པ་ཀྑ་ནྡི་ཏྭཱ ས་དྡ་ཧ་ན་ཏོ.
དེ་ཡྻ་དྷ་མྨཱ་ད་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན སཾ་ཝེ་ག་ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་ཀ་སི་ཎ་མ་ཎྜ་ལཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི. ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ད་ཡོཏི ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཨི་ཊྛ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ, དྭཱ་ར་དྷ་མྨཱ, མ་ན་སི་ཀཱ་རོ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཕ་སྶོཏི ཡ་ཐཱ ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ད་ཡོ པ་ཙྩ་ཡོ, ཨེ་ཝཾ ཕ་སྶོ་པཱི་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙ་མེ་ཝ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏི ཏ་ཐཱ-ས་དྡོ. ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་ནནྟི ཧི ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཏ་ཡོ ཁ་ནྡྷཱ ག་ཧི་ཏཱ. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོཏི ནཱ་མ་རཱུ་པཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི.
‘‘སཱི་ལ་མ་ཡ་སྶ ཨ་དོ་སོ པ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཁ་ནྟི་པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ སཱི་ལ་སྶ. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ཏི ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. སོཏི ཨེ་ཝཾ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ. ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཧཱ་ན་ས་མཱ་རོ་པ་ནཱ་ནི ད་སྶེ་ནྟོ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡ་ཝ་སེ་ན གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཙི་ནི་ཏྭཱ ས་མཱ་རོ་པེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མྤི ས་ཀྐཱ ཡོ་ཛེ་ཏུ་ནྟི ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ད་ཊྛཱ་ན་ནི་དྡེ་སེ ཨུ་དཱ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ ‘‘མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི གཱ་ཐཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཧཱ་ར་ས་མྤཱ་ཏ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཝི་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི གཱ་ཐཱ་ནྟ་རེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཐཱ ད་ད་ཏོ པུ་ཉྙ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡནྟི པ་ཉྙཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡཾ.
‘‘ཨ་ལོ་བྷོ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི དཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ལོ་བྷཱ་དི་པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ, ས་བྦ་ཏྠ ཙ ‘‘ཝུ་ཏྟ’’ནྟི པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་སནྟི རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ. ནི་སྶ་ར་ཎནྟི ཙ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི.
པ་རི་ཙྩཱ་ག་སཱི་ལོ ཨ་ལོ་བྷ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཀཱ་མེ་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶཱ་ཝཱི ས་མྨ་དེ་ཝ སཱི་ལཾ པ་རི་པཱུ་རེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ད་ད་ཏོ…པེ… པ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. ཨི་དྷ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ ནཱ་མ ཀི་ལེ་སཱ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ, ཏ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ནནྟི པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཱ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ. སུ་ཁུ་མཱ་ནནྟི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ. ཀ་ཏཱ་ཝཱི་བྷཱུ་མི ནྟི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྷཱུ་མིཾ.
ད་ད་ཏོཏི མ་གྒ་ས་ཧ་ག་ཏེ་ན ཨ་ལོ་བྷེ་ན ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ཨ་བྷ་ཡ་དཱ་ནཾ ད་ད་ཏོ. པུ་ཉྙནྟི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཀུ་ས་ལཾ. སཾ་ཡ་མ་ཏོཏི མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ་ཧི ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཀ་མྨ་ནྟཱ་ཛཱི་ཝེ་ཧི དི་ཊྛེ་ཀ་ཊྛཱ་དི་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏོ མ་གྒ་སཾ་ཡ་མེ་ན སཾ་ཡ་མ་ནྟ་སྶ. ཝེ་རནྟི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་པཱ་པཾ. ཀུ་ས་ལོཏི མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཀུ་ས་ལོ ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎོ. ཛ་ཧཱ་ཏི པཱ་པ་ཀནྟི ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི མ་གྒེ་ཧི ཏཾ ཏཾ པ་ཧཱ་ཏ་བྦཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཾ ཨོ་དྷི་སོ ཛ་ཧཱ་ཏི ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་གྒོ ཝུ་ཏྟོ’’ཏི.
‘‘ད་ད་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་བྦེ ཨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནི ཨུ་དྡྷ་ཊཱ་ནཱི་ཏི ཨི་དཱ་ནི ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཏཱ་ནི ཨུ་དྡྷ་ར་ནྟོ ‘‘ལོ་ཀི་ཡ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷཱུ་མི སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མི ད་སྶི་ཏཱ པ་ཧཱ་ན་སྶ ཝི་པྤ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ. ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱུ་མི ད་སྶི་ཏཱ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་དཱི་པ་ན་ཏོ.
ས་གྒ་གཱ་མི་ནཱི པ་ཊི་པ་དཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི.
པུ་ཉྙེ ཀ་ཐི་ཏེ པུ་ཉྙ་ཕ་ལ་མྤི ཀ་ཐི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ད་ད་ཏོ…པེ… དེ་ས་ན་མཱ་ཧཱ’’ཏི. ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཝི་ནཱ སཾ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ས་ལོ…པེ… དེ་ས་ན་མཱ་ཧཱ’’ཏི.
ཝེ་རས་དྡོ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ་དི་པཱ་པ་དྷ་མྨེ་སུ་པི ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་བྦཱ་ནི་པི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི. དྭེ་པི ཝི་མུ་ཏྟི་ཡོ སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡོ, ས་ཨུ་པཱ་དི་སེ་ས་ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡོ ཙ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ནི་བྦུ་ཏོ་ཏི དྭེ ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི (ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ༧༦).
ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན, ཀཱ་ར་ཎ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝཱ ཕ་ལཾ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭེ སུ་ག་ཏི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ཨི་མི་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཕ་ལཾ, ཏ་སྶ དཱ་ནཾ སཱི་ལཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨུ་པཱ་ཡོ, ‘‘ས་མྤ་ཏྟི་དྭ་ཡཾ ཨི་ཙྪ་ནྟེ་ན དཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་པྤ་མ་ཏྟེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཎ་ཏྟཱིཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཕ་ལཱ་དཱི་ནི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི.
ཝི་ཙ་ཡོཏི ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་ས་མྤཱ་ཏོ, སོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི. ‘‘ཏི་ཝི་དྷ་མྤི དཱ་ན་མ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ད་ཏྠ་ཝི་ཙ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏི, ཏེ་ན ཨ་སྶཱ་དཱ་ད་ཡོ, ཨི་ཏ་རེ ཙ ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་པ་ད་ཏྠཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཙི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ པ་རི་ཙྩཱ་གོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་བྦོཏི ས་ཀ་ལོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཀི་ཙྩ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ.
དཱ་ནཱ་བྷི་ར་ཏ་སྶ ཙཱ་གཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ད་ད་ཏོ…པེ… པ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. ཝི་ར་ཏི་ས་ཙྩེ, ཝ་ཙཱི་ས་ཙྩེ ཙ ཏི་ཊྛ་ཏོ ས་ཙྩཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སཾ་ཡ་མ…པེ… པ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. ཀོ་ས་ལླ་ཡོ་ག་ཏོ ཙ པཱ་པ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ ཙ པ་ཉྙཱ་པཱ་རི་པཱུ་རིཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀུ་ས་ལོ…པེ… པ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་རཱ་གཱ་དཱི་སུ པ་ཧཱི་ནེ་སུ ཨུ་པ་ས་མོ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘རཱ་ག…པེ… པ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི.
ཀུ་ས་ལོཏི པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཀོ་ས་ལླ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ས་ལོ…པེ… མ་གྒ་ངྒཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཁེ་པེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན.
ཨ་ཝེ་ར་ཏནྟི ཨ་ས་པ་ཏྟ་ཏཾ. ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ་ཧཱིཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨེ་ཧི, ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ནེ་ཧཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. དཱ་ན་སྶ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏཱ, སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་ཧི ས་ཏྠུ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ཨི་མེ་སཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཨི་མ་སྶ དཱ་ན་སྶ ནི་དཱ་ན་ནྟི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཝ. ནི་བྦ་ཙ་ན་ནི་དཱ་ན་ས་ནྡྷ་ཡོ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦ་ཙ་ན་ནི་དཱ་ན་ས་ནྡྷ་ཡོ ཝ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི.
པ་ཊི་པ་ཀྑ་ནི་དྡེ་སེ་ན ས་མུ་ད་ཡོཏི དེ་ས་ན་ཏྠཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ནི་དྡེ་ས་ནེ་ན ནི་དྡྷཱ་རི་ཏོ ཨ་ཡཾ མ་ཙྪ་རི་ཡཱ་དི་སཾ་ཀི་ལེ་ས་པ་ཀྑི་ཀོ ས་མུ་ད་ཡོ. ཨ་ལོ་བྷེ་ན…པེ… དཱ་ནཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཡེ་ཧི ཨ་ལོ་བྷཱ་དཱི་ཧི དཱ་ནཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ཏཱ་ནི དཱ་ནཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནི ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏི ‘‘ཨི་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི ཀུ་ས་ལཱ་ནཱི’’ཏི. ཏེ་སནྟི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནཾ.
བྷ་ཡ་ཧེ་ཏུ དེ་ཏི པ་ཎྞཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན. རཱ་ག་ཧེ་ཏུ དེ་ཏི ས་བྷཱ་ག་ཝ་ཏྠུ་སྶ. ཨཱ་མི་ས་ཀི་ཉྩི་ཀྑ་ཧེ་ཏུ དེ་ཏི ལ་ཉྫཱ་དི་ཝ་སེ་ན. ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ནྟོ ཝཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཁེ་ཏྟེ. ཨ་པ་ཙ་ཡ་མཱ་ནོ གུ་ཎ་ཁེ་ཏྟེ, ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཁེ་ཏྟེ ཝཱ. བྷ་ཡཱུ་པ་ར་ཏོཏི བྷ་ཡེ་ན ཨོ་ར་ཏོ. ཏེ་ན ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ་ན སཾ་ཡ་མེ་ན ཝེ་རཾ ན ཙི་ཡ་ཏེ་ཝ. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་སྶ ཨ་ཀུ་ས་ལ་སྶ པཱ་པ་ཀོ ཝི་པཱ་ཀོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
‘‘ད་ད་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ དཱ་ན་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ པ་ཧཱ་ན་པ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན་པི པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ད་སྶེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལོ པ་ན ན ཛ་ཧཱ་ཏཱི’’ཏི.
ཀ་མྨ་ཕ་ལཾ ས་དྡ་ཧ་ནྟོ དཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡཾ པ་ད་ཧ་ནྟོ ཡེ་ན ཝི་དྷི་ནཱ དཱ་ནཾ དཱ་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཏྠ ས་ཏིཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ནྟོ ཙི་ཏྟཾ ས་མཱ་ད་ཧ་ནྟོ ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ པུ་ར་ཀྑ་རོ་ནྟོ དཱ་ནེ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དཱ་ནཾ ནཱ་མ…པེ… ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཧཱ་ན་ས་མཱ་རོ་པ་ནཱ་ནི པཱ་ལི༹་ཡཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཝེ་ཝ་ཙ་ན་ས་མཱ་རོ་པ་ནཱ་ནི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཾ སཱི་ལ་སྶ པ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ. ཨ་ཉྙ་ཉྩ ཡ་དེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ན ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏྟཱ, ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་ཏྟཱ ཙཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཧཱ་ར་ས་མྤཱ་ཏ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.