༢. ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡. ཛཱ་ཏི་ལི་ངྒ་ཀཱ་ལ་སཱ་དྷ་ན་ཝི་བྷ་ཏྟི་ས་ངྑྱཱ་ཝི་སེ་སཱ་དི་ཏོ ས་དྡ་ཏོ པ་ད་ཝི་ཙ་ཡོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནོ ཙ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཀ་ཏོ སུ་ཀ་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མ་པ་དཾ …པེ… ཨ་ཡཾ ས་དྡ་ཏོ པ་ད་ཝི་ཙ་ཡོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘སོ པ་ནཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཝ་ཏྟ་བྦ་ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱཏི ཏཾ་ཏཾ་པ་ད་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ བྷེ་དཾ ཝ་ཏྭཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ནཾ.
ཝི་ཙི་ཡ་མཱ་ན་སྶ སུ་ཏྟ་པ་ད་སྶཱཏི པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་པ་ད་སྶ. ‘‘སུ་ཏྟ་ནྟ་ར་པ་དཱ་ནི་པི པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི ‘‘ན ས་བྦ་མྤི སུ་ཏྟ་པ་ད’’ནྟི. ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ པ་ད་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨུ་དྡྷཱ་རོ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རོ. ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ པ་ན ཨ་ཏྠ་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ ཨུ་དྡྷཱ་རོ པ་དུ་དྡྷཱ་རོ. ས་བྦེ ཧི སཾ་ཝ་ཎྞི་ཡ་མཱ་ནེ སུ་ཏྟེ ལ་བྦྷ་མཱ་ནེ ས་བྦེ པ་ད་ཏྠེ. ན་ཝ སུ་ཏྟ་ནྟེཏི སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དི་ཝ་སེ་ན ན་ཝ་པྤ་ཀཱ་རེ སུ་ཏྟ་སྨིཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཝི་ཙི་ན་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ས་བྦེ ན་ཝ སུ་ཏྟ་ནྟེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཝི་ཙ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཧཱ་རེ་ན སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དཱི་ནི ས་བྦཱ་ནི་པི ན་ཝ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནི སུ་ཏྟཱ་ནི ཝི་ཙི་ན་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻཱ་དི་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི.
‘‘ཀོ་ས་ལཱ་ནཾ པུ་རཱ ར་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ (སུ. ནི. ༩༨༢) ཚ་པ་ཉྙཱ་ས གཱ་ཐཱ ཝ་ཏྠུ་གཱ་ཐཱ. ‘‘པཱ་རཱ་ཡ་ན་མ་ནུ་གཱ་ཡི་སྶ’’ནྟི (སུ. ནི. ༡༡༣༧ ཨཱ་ད་ཡོ) པ་ན ཨཱ་དི་ཀཱ ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི གཱ་ཐཱ ཨ་ནུ་གཱི་ཏི་གཱ་ཐཱ. ཨི་དཾ ནཱ་མཾ ཀ་ཏནྟི ཨི་དཾ ‘‘པཱ་རཱ་ཡ་ན’’ནྟི ནཱ་མཾ ཀ་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པཱ་རཾ ག་མ་ནཱི་ཡཱ ཨི་མེ དྷ་མྨཱ, ཏ་སྨཱ ཨི་མ་སྶ དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སྶ ‘པཱ་རཱ་ཡ་ན་ནྟྭེ་ཝ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’’ནྟི (སུ. ནི. པཱ་རཱ་ཡ་ན་ཏྠུ་ཏི་གཱ་ཐཱ; ཙཱུ་ལ༹་ནི. པཱ་རཱ་ཡ་ན་ཏྠུ་ཏི་གཱ་ཐཱ ༡༤༩ ཨཱ་ད་ཡོ). བུ་དྡྷི་ཡཾ ཝི་པ་རི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནནྟི ཨི་མ་སྶ ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་སྶ དེ་ས་ནཱ་ཀཱ་ལེ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ བུ་དྡྷི་ཡཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཨེ་ཀཾ་ས་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཀཾ་ས་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ, ཨེ་ཀཾ་སེ་ན ཝཱ བྱཱ་ཀཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨེ་ཀཾ་ས་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ, ཨེ་ཀཾ་ས་བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ཡོ་གྒཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཋ་པ་ནཱི་ཡཱཏི ཋ་པེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མ་ཡ་ནྟ་ར་པ་རི་ཙ་ཡེ་ན ནི་ཝཱ་ར་ཎ་དྷ་མྨཾ པ་ཏི སཾ་ས་ཡ་པ་ཀྑ་ནྡོ པུ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ན’’ནྟི. པ་ཀ་ཏི་ཡཱ པ་ན ནི་ཝཱ་ར་ཎ་དྷ་མྨཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཉཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ པུ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ་པི སི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ལོ་ཀ་སྶ ནི་ཝཱ་ར་ཎཱ་དཱི་ནི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟེ་ནཱ’’ཏི.
ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་པ་རི་གྒ་ཧཱཏི ཨེ་ཀ་སྶ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་ཏྠ་སྶ ག་ཧ་ཎ་ཏོ.
ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ཀ་ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཝི་ཝ་ཊྚ་པ་ཀྑེ ཋི་ཏ་སྶ ས་དྡྷཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨཱ, ཀིཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་རི་ཡཱ་ན་མྤི ཨི་ནྡྲི་ཡ་ལོ་ཀེ་ན ས་ངྒ་ཧོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཀཱ་ལ༹་པ་ཀྑ་ཙཱ་ཏུ་དྡ་སཱི་གྷ་ན་ཝ་ན་ས་ཎྜ་མེ་གྷ་པ་ཊ་ལ་ཙྪཱ་ད་ན་ཨ་ཌྜྷ་ར་ཏྟཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ན. ཝི་ཝི་ཙྪཱཏི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི. དུ་ཀྑ་མ་སྶ མ་ཧ་བྦྷ་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་སྶཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཛ་པྤཱ་བྷི་ལེ་པ་ནཾ ཨ་སྶ བྲཱུ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཛ་པྤཱ ཏ་ཎྷཱ ཨ་སྶ ལོ་ཀ་སྶཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ, ‘‘ས་བྦ་སོ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ, བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཙ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘དཱུ་རེ ས་ནྟོ པ་ཀཱ་ས་ནྟི (དྷ. པ. ༣༠༤; ནེ་ཏྟི. ༡༡), ར་ཏྟོ ཨ་ཏྠཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི (ནེ་ཏྟི. ༡༡, ༢༧) གཱ་ཐཱ་དྭ་ཡེ་ནཱ་པི ཨ་ནུ་གཱི་ཏི་ཝི་ཙ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱཏི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་ཏྟཱ. ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ མུ་ཙྩ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་ཏོ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ མུ་ཙྩ་ནཾ. ཏཾ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན.
ཨེ་ཀཱ་དྷཱ་རནྟི ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ. ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ པི་དྷཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་དོ་ཏི ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡ་སྶ པུ་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ནེ་ཀཱ་དྷཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ སཾ་ཝ་རཾ…པེ… པི་དྷི་ཡྻ་ནྟི པ་ཙྪི་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི (སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༠༤༡; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ཨ་ཊྛ. ༣). ཏ་སྶ་ཏྠོ ‘‘ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ, སཾ་ཝ་རཾ, པི་དྷཱ་ན་ཉྩ ཀ་ཐེ་ཧཱི’’ཏི.
‘‘ཝོ་དཱ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ སོ་ཏཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝི་སུ་དྡྷི, ‘‘ཝུ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་སུ་དྡྷི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ཙྪཱ་ཡ དུ་ཝི་དྷ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡ་ཏཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘ཨེ་ཝ’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ཝོ་དཱ་ཡ་ཏི…པེ… ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ’’ཏི.
དི་ཊྛི་མཱ་ནཱ་ཝི་ཛྫཱ་སོ་ཏཱ་པི ཏ་ཎྷཱ་སོ་ཏཱ་ནུ་གཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨ་ནུ་རོ་དྷ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ནི་སྶི་ཏུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན. ས་བྦ་སྨཱཏི ཙ་ཀྑུ་ཏོ ཡཱ་ཝ མ་ན་ཏོ་ཏི ས་བྦ་སྨཱ དྭཱ་ར་ཏོ. ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ནཱཏྟི ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ན་མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ན་ཨུ་ནྣ་མ་ནཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ་ན.
ཏ་མེ་ཝ ས་ཏིནྟི ཡཱ་ཡཾ ས་ཏི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ སོ་ཏཱ་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་མེ་ཝ ས་ཏིཾ. མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ སོ་ཏཱ་ནཾ སཾ་ཝ་རཾ པི་དྷཱ་ནཾ བྲཱུ་མི. ཡ་སྨཱ པ་ན པི་དྷཱ་ཡི་ཀཱ་པི ས་ཏི མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ པ་ཉྙཱ་ནུ་གཱ, པ་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩ་མེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་དྷི་ཀཾ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཏེ པི་དྷཱི་ཡ་རེ’’ཏི.
སཾ་ཝ་ར་པི་དྷཱ་ནཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ སཾ་ཝ་ར་ས་དྡེ་ན ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ.
ཡ་སྨིཾ ཡ་སྨིཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ ཨ་ན་དྷི་ག་ཏེ ཡཾ ཡཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧཾ, ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨ་དྷི་ག་ཏེ ཏཾ ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷེ་ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ས་དྡྷིཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ནཱ་མ་རཱུ་པེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ནི་རོ་དྷེ་ན ས་ཧེ་ཝཱ’’ཏི. ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷོ ཧི ཨེ་ཏྠ ‘‘ནི་རོ་དྷོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི. ཨ་ནུ་ས་ནྡྷཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི, ཨི་དྷ པུ་ཙྪི་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྠོ.
ས་ཧ ཝི་ས་ཡེ་ན ད་སྶེ་ཏུནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ཙྩཱ་ནི ཨེ་ཝ ཝི་ས་ཡོ. པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝཾ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཏ་སྶ ཝི་ས་ཡོ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ. ‘‘སཾ་ཡོ་ཛ་ནི་ཡེ་སུ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨེ་སུ ཨ་སྶཱ་དཱ་ནུ་པ་སྶི་ནོ ཝི་ཧ་ར་ཏོ ཏ་ཎྷཱ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༥༣, ༥༧) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཾ མ་གྒ་ས་ཙྩཾ, ཏ་སྶ ཝི་ས་ཡོ ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཧ ཝི་ས་ཡེ་ན…པེ… ས་ཙྩེ་སཱུ’’ཏི. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ‘‘ས་མུ་ད་ཡོ དྭཱི་སུ བྷཱུ་མཱི་སུ པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ར་དྡྷཾ, ‘‘ད་སྶ་ནེ་ན ཏཱི་ཎི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི, བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་ཏྟ སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི པ་ཧཱི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི པ་ན ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་ཝི་བྷཱ་ག་མུ་ཁེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏུ’’ནྟི.
ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཀཱ་མ་རཱ་ག་བྱཱ་པཱ་དཱ ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒེ་ན པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི, ཨི་ཏ་རེ ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་གྒེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་ཏ་རེ་ཧི པ་ན ནི་ར་ཝ་སེ་ས’’ནྟི. ཏ་ཏྠཱཏི ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ་པྤ་བྷེ་དེ་ན ཏེ་དྷཱ་ཏུ་ཀེ བྷ་ཝ་ཏྟ་ཡེ. སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་བྦ་དཱ ཡོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན བ་ནྡྷ་ན་ཝ་སེ་ན.
༡༢. ཨ་གྒ་ཕ་ལ་ཉཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་མྤི ས་མཱ་ནཾ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་སྶ ཁ་ཡཱ་ནུ་པྤཱ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཝ་སེ་ན ཕ་ལ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན དྭེ ནཱ་མཱ་ནི ལ་བྷ་ཏི.
སོ་མ་ན་སྶ་ནཱ་མ་ལཱ་བྷོ ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ངྐེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ཁ་ཡེ…པེ… ས་མ་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
༡༣. ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝཱཏི ཕ་སྶ་པ་ཉྩ་མ་ཀ་པ་ཉྩ་རཱུ་པི་ནྡྲི་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ. ས་ཧ་ཙ་ར་ཎཱ་དི་ནཱཏི ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་ཨ་ན་ནྟ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙེ་ཝ ནི་སྶ་ཡཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ནཱ ཙ. ‘‘ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་ཧི་ཏ་ཏཱ ཨ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏཱ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ག་ཧ་ཎཱི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི.
ཀ་ཐཾ ས་མཱ་དྷི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ’’ནྟི. ན ཧི ས་མཱ་དྷི་ནཱ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཧཱ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི.
པ་ད་ཧ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་དྷཱ་ནཾ, ཝཱི་རི་ཡཾ. ཏེཏི ཝཱི་རི་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ. ཨེ་ཀ་ར་སེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཨེ་ཀ་ར་སཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་ར་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ར་ཎ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཏ་ཐཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཝ སུ་ཊྛུ ཝ་ཏ ཝཱི་རི་ཡཾ ཝཱ་ཧེ་སཱི་ཏི ཡོ་གི་ནཱ ས་ངྐ་པྤེ་ཏ་བྦ་ཏོ ཏ་དུ་པ་ག་ཝཱི་རི་ཡ་ཝཱ་ཧ་ན་ཊྛེ་ན ‘‘ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ…པེ… ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི.
ཨི་དྡྷིས་དྡ་སྶ པ་ཋ་མོ ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠོ, དུ་ཏི་ཡོ ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, པཱ་དས་དྡ་སྶ ཨེ་ཀོ ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཨེ་ཝ. པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ ཙ ཨི་དྡྷཱི ཝུ་ཏྟཱ, ན ཙ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ ཙ ཨི་དྡྷཱི པ་ཛྫ་ན་ཀ་ར་ཎེ་ན པཱ་དེ་ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ‘‘པ་ཋ་མེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཨི་དྡྷི ཨེ་ཝ པཱ་དོ’’ཏི ཀ་ཐཾ ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ, ཏ་ཐཱ ཨི་དྡྷི་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན སཱ་དྷེ་ཏ་བྦཱ བུ་དྡྷི་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨི་དྡྷི པ་ཛྫ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ་ཏི དྭི་ནྣཾ ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ ན ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ‘‘དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཨི་དྡྷི་ཡཱ པཱ་དོ’’ཏི ཀ་ཐཾ ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི ཙེ? ས་ཀྐཱ, པཱ་ད་སྶ ཨི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ན་ཀོ་ཊྛཱ་ས ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་ར་ཎཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘པ་ཋ་མེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཨི་དྡྷི་ཡཱ པཱ་དོ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཨི་དྡྷི ཨེ་ཝ པཱ་དོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛ་ན་ཏོ. ཀ་ཐཾ? ཨ་ན་ནྟ་ར་ཏྠོ པ་ཙྩཱ་ས་ཏྟི་ཉཱ་ཡེ་ན ཨི་དྷ པ་ཋ་མོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཏ་ཏོ པུ་རི་མོ དུ་ཏི་ཡོ་ཏི.
‘‘ཚ་ནྡཾ ཙེ བྷི་ཀྑུ ཨ་དྷི་པ་ཏིཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ལ་བྷ་ཏི ས་མཱ་དྷི’’ནྟི་ཨཱ་དི (ཝི་བྷ. ༤༣༢) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷི་པྤ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཚ་ནྡཱ་དྷི་པ་ཏི ས་མཱ་དྷི ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷཱིཏི ཨ་དྷི་པ་ཏི་ས་དྡ་ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ས་མཱ་སོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨ་དྷི་པ་ཏི་ས་དྡ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ན ‘‘ཚ་ནྡ་ཧེ་ཏུ་ཀོ, ཚ་ནྡཱ་དྷི་ཀོ ཝཱ ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༤༣༡) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨི་དྷཱ་པི ཚ་ནྡཱ་དྷི་པ་ཏི ས་མཱ་དྷི ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷཱིཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏཾ པ་ན ཚ་ནྡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་དྡྷཱ་སཱི་སེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་དྡྷཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཱ ཙི་ཏྟེ་ཀ་གྒ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨི་དཾ པ་དྷཱ་ན’’ནྟི ཝཱ ཝཱི་རི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཝཱི་རི་ཡ་ས་དྡཱ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧི་ཏཾ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་སྶ་པི ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཙ ‘‘ཨི་མེ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་ངྑ་ཏ་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠ་ཉྩེ་ཏྠ པ་དྷཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏཾ ཏཾ ཝི་སེ་སཾ ས་ངྑ་རོ་ཏཱི་ཏི ས་ངྑཱ་རོ, ས་བྦ་མྤི ཝཱི་རི་ཡཾ. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ཀ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ པ་དྷཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་ནྟི པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ སེ་ཊྛ་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཝཱི་རི་ཡི་དྡྷི་པཱ་ད་ནི་དྡེ་སེ ‘‘ཝཱི་རི་ཡ་ས་མཱ་དྷི་པྤ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ’’ནྟི (ཝི་བྷ. ༤༣༥) དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝཱི་རི་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཾ. ཏ་ཏྠ པུ་རི་མཾ ས་མཱ་དྷི་ཝི་སེ་ས་ནཾ ‘‘ཝཱི་རི་ཡཱ་དྷི་པ་ཏི ས་མཱ་དྷི ཝཱི་རི་ཡ་ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི, དུ་ཏི་ཡཾ ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ངྒ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. དྭེ ཨེ་ཝ ཧི ས་བྦ་ཏྠ ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ངྒཱ་ནི ས་མཱ་དྷི, པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་རོ ཙ. ཚ་ནྡཱ་ད་ཡོ ས་མཱ་དྷི་ཝི་སེ་ས་ནཱ་ནི. པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་རོ པ་ན པ་དྷཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཝི་སེ་སི་ཏོ, ན ཚ་ནྡཱ་དཱི་ཧཱི་ཏི ན ཨི་དྷ ཝཱི་རི་ཡཱ་དྷི་པ་ཏི་ཏཱ པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི. ཝཱི་རི་ཡ་ཉྩ ས་མཱ་དྷིཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་མེ་ཝ ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ངྒ་ཝ་སེ་ན པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ནཱ་པི དྭཱི་ཧི ཝཱི་རི་ཡེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་མོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཚ་ནྡཱ་དཱི་ཧི ཝི་སི་ཊྛོ ས་མཱ་དྷི ཏ་ཐཱ ཝི་སི་ཊྛེ་ནེ་ཝ ཏེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ པ་དྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་རོ, སེ་ས་དྷ་མྨཱ ཙ, ཏ་སྨཱ ས་མཱ་དྷི་ཝི་སེ་ས་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝོ ཙ ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཏཾ་ཏཾ་ཨ་པ་སྶ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷི…པེ… ཨི་དྡྷི་པཱ་དནྟི ཨེ་ཏྠ ནི་སྶ་ཡ་ཏྠེ་པི པཱ་ད་ས་དྡེ་ན ཨུ་པཱ་ཡ་ཏྠེ་ན ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཨུ་ཏྟ་ར་ཙཱུ་ལ༹་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ ཚ་ནྡི་དྡྷི་པཱ་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༤༥༧) ཚ་ནྡཱ་དཱི་ན་མེ་ཝ ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. པ་ཉྷཱ་པུ་ཙྪ་ཀེ ཙ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ – ཨི་དྷ བྷི་ཀྑུ ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༤༦༢) ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ་པི པུ་ན ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝི་བྷ་ཏྟོ. ཨུ་པཱ་ཡི་དྡྷི་པཱ་ད་ད་སྶ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཧི ནི་སྶ་ཡི་དྡྷི་པཱ་ད་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཏཱ་ཝ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཏ་ད་ངྒ་ས་མུ་ཙྪེ་ད་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏ་ཏྟཾ ཝ་ཏྭཱ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝི་ཝེ་ཀ་ནི་སྶི་ཏ་སྶ ཨ་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཚ་ནྡ་ས་མཱ་དྷི…པེ… ཨི་དྡྷི་པཱ་དཾ བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ༤༣༢) བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. བྷཱ་ཝི་ཏི་དྡྷི་པཱ་ད་སྶ ཧི ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦཱ ཕ་ལ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ་ཏི.
ཝོ་སྶ་གྒ་ས་དྡོ པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཏྠོ, པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཏྠོ ཙཱ་ཏི ཝོ་སྶ་གྒ་སྶ དུ་ཝི་དྷ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཏ་ད་ངྒ་ས་མུ་ཙྪེ་ད་པྤ་ཀཱ་རེ་ན, ཏ་ནྣི་ནྣ་བྷཱ་ཝཱ་ར་མྨ་ཎ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཙ. པ་རི་ཎ་མ་ནྟཾ ཝི་པ་སྶ་ན་ཀྑ་ཎེ.
༡༤. པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཀཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ནཱ་ནཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཝཱི་ཐཱི་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པ་ཉྙཱ་ཡ. ཨ་དྷི་ག་མ་པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཨ་པྤ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ. པུ་ན པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ནཱ་ནཱ་ཝ་ཛྫ་ནུ་པ་ཙཱ་ར་པ་ཉྙཱ་ཡ, པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པ་ཉྙཱ་ཡ ཝཱ. ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཀཱ་ཝ་ཛྫ་ནེ, ས་བྦ་ཏྠ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པ་ཉྙཱ་ཡ.
པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡོ་པཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡོ་པི. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནཱཏི ཨ་དི་ཊྛ་ཛོ་ཏ་ནཱ, ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ནཱ ཙཱ་ཏི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་ག་མ་ནེ་ན.
༡༥. སེ་ཁེ ཨ་སེ་ཁེཏི སེ་ཀྑེ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལེ, ཨ་སེ་ཀྑེ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལེ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མ་པྤ་ཧཱ་ནེཏི ཝི་པ་སྶ་ནཾ པུ་རེ་ཙཱ་རི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནེ, པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡེ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
‘‘ཡཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི པཱ་ལི༹ཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ཡཾ ཨ་ནི་ཙྩེ དུ་ཀྑེ ཨ་ན་ཏྟ་ནཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ པ་ཋ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ.
སེ་ས་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝོ་དཱ་ན་དྷ་མྨཱཏི གེ་དྷ་ཏོ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ ཙ ས་བྦ་ཝོ་དཱ་ན་དྷ་མྨཱ ཙ. ཨ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨ་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན ཨ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན.
པ་ཡོ་ག་པ་ར་ཀྐ་མནྟི བྷུ་སཾ ཡོ་གོ པ་ཡོ་གོ, པ་ཡོ་གོ་ཝ པ་ར་ཀྐ་མོ པ་ཡོ་ག་པ་ར་ཀྐ་མོ, ཙི་ཏྟཾ. ཨུ་ཀྑི་པ་ཏཱིཏི ཀོ་ས་ཛྫ་པ་ཀྑེ པ་ཏི་ཏུཾ ཨ་དེ་ནྟོ ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑེ ཨུ་དྡྷཾ ཁི་པེ་ནྟོ ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. པ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡནྟི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ཊྛེ་ན ཨུ་ཏྟ་མ་ཝཱི་རི་ཡཾ. ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ནཱིཏི ‘‘ཨཱ་སེ་ཝ་མཱ་ནོ ཝཱ་ཡ་མ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ཏི ཨ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ་ནནྟི བྷཱུ་མི་ལ་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དྷི་གྒ་ཧི་ཏཱ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ.
༡༦. ‘‘ཨ་ཊྛ་མ་ཀ་སྶ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘པ་ཋ་མ་མ་གྒེ ས་དྡྷཱ་ད་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ནྡྲི་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ པཱ་ལི༹་ཡཾ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨ་སུ་བྷཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ སུ་ནི་གྒ་ཧི་ཏོ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐོ’’ཏི. ས་མཱ་དྷི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐ་མྤི ནི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་སུ་ཁ་པ་ད་ཊྛཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དྷ་མྨ་ཙྪ་ནྡ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཝཱི་རི་ཡ་ཙྪ་ནྡོ ཁ་ནྟིཾ པ་རི་བྲཱུ་ཧེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་དྷ་མྨཱ་སེ་ཝ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་མྤི པ་ཉྙཱ་ནི་སེ་ཝ་ནེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་དྷི་ཨཱ་དཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི.
༡༧. ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ དེ་ས་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏུཾ ‘‘ལོ་ཀོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ན་ནྟི…པེ… ད་སྶེ་ཏུ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. མ་ཧ་གྒ་ཏ་དྷ་མྨེ་སུ ཋཱ་ནཾ ཏཾ་ས་མྤཱ་ད་ནཱ་ཝ. ཏ་ཐཱ སེ་སེ་སུ. ཝ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ནེ་སཱུཏི ཡ་ཐཱ ཝི་མུ་ཏྟིཾ པ་རི་པཱ་ཙ་ཡ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ བྲཱུ་ཧི་ཡ་མཱ་ནེ་སུ.
ད་སྶ་ན་པ་རི་ཉྙཱཏི རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ, པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ ཙ པ་རི་ཛཱ་ན་ནཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ’’ཏི. པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་དྷ་མ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཨི་དྷ ‘‘བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་རི་ཉྙཱ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷཱ་ཝ་ནཱ…པེ… པ་རི་ཉྙཱ ཙཱ’’ཏི. ད་སྶ་ན་ཏྠཱ པ་རི་ཉྙཱ ད་སྶ་ན་པ་རི་ཉྙཱ, བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཱ པ་རི་ཉྙཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་རི་ཉྙཱཏི ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཕུ་ས་ནཱ་དཱིཏི ཀ་ཀྑ་ལཱ༹་དི་ཕུ་ས་ནཱ་དི. ཨ་བྷི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ, ཋི་ཏ་སྶ ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ན་ཧེ་ཏུ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྠོཏི ཕ་ལཾ. ན་ཡོཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡོ.
‘‘ཡཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏ’’ནྟི་པི པ་ཋ་ནྟི. ཙ་ཏུ་ན་ཡ་ཀོ་ཝི་དོཏི ཨེ་ཀ་ཏྟ་ནཱ་ན་ཏྟཱ་དི་ན་ཡ་ཙ་ཏུ་ཀྐེ ནི་པུ་ཎོ. དེ་ས་ནཱ་ཡུ་ཏྟི་ཀུ་ས་ལོཏི དྷ་མྨཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཝི་དྷི་མྷི ཀུ་ས་ལོ.
ས་དི་སཱི ཀཱ་ཏ་བྦཱ སཾ་ས་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨཱ་ནེ་ཏ་བྦཱ ‘‘ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ཨི་མཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ སཾ་ས་ནྡ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་པེ་ཏནྟི ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏྠཾ. ཨ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཏྠནྟི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ས་མྦ་ནྡྷ་པ་ད་ཏྠཾ. ན་ནུ པ་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཙཱ་རོ ན་ཡ་ཝི་ཙཱ་རོ ཝི་ཡ ཧཱ་རེ་ཧི ཨ་ས་མྨི་སྶོ ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ནྟ་རོ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དྷ ནི་ཀྑི་ཏྟོཏི ཨི་དྷ སུ་ཏྟ་ཝི་ཙ་ཡེ སུ་ཏྟ་ཏྠ་ཝི་ཙཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ཀྑི་ཏྟོ, ཨེ་ཏེ་ན ཝཱ པ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཧཱ་ར་ནྟོ་ག་དྷ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ནེ་ཝ མཱུ་ལ་པ་དཱ་ནཾ ཝི་ཡ པ་ཊྛཱ་ན་སྶ པ་ད་ཏྠ་ནྟ་རཱ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶཱཏི སཾ་ཝ་ཎྞི་ཡ་མཱ་ན་སུ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཀ་སྨིཾ ཝཱ པ་དེཏི སཾ་ཝ་ཎྞི་ཡ་མཱ་ནཾ གཱ་ཐཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏ་བྦི་ཙ་ཡེ་ནཱཏི པུ་ཙྪཱ་དི་ཝི་ཙ་ཡེ་ན, ཨ་སྶཱ་དཱ་དི་ཝི་ཙ་ཡེ་ན ཙ.
ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.