༣. ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨. ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠོ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ, ཨེ་ཝཾ པ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཝི་ཛ་ཧ་ན་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཡུ་ཏྟཱ་ཡུ་ཏྟི་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡཾ ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦེ་སུ ཏཱ་ཝ པ་ཋ་མཾ པ་ཊི་པ་ཏྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏ་ཐཱ་ཀཱ་རེ་ན ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ སུ་ཏྟ་ཏྠཱ ཝི་ས་ཡོ’’ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཝཱ་མཾ མུ་ཉྩ, ད་ཀྑི་ཎཾ ག་ཎྷཱ’’ཏི (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༤༩༨; ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༡.༡༤; སཾ. ནི. ཊཱི. ༡.༡.༢༡༣). ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧི སུ་ཏྟ་པ་དེ་ཧི སུ་ཏྟ་ཏྠེ ཝི་ཝེ་ཙི་ཏེ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཨ་ཝ་སི་ཊྛོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ས་ཏོ བྱཱ་པཱ་དོ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཋ་སྶ་ཏཱི’ཏི ན ཡུ་ཛྫ་ཏི དེ་ས་ནཱ, ‘བྱཱ་པཱ་དོ པ་ཧཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ཏྠཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི དེ་ས་ནཱ’’ཏི (ནེ་ཏྟི. ༢༡).
ཡུ་ཏྟི་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ཝེ་ཙི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་སྶ ག་ཧ་ཎ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི ཀ་ཐེ་ནྟོ ‘‘མ་ཧ་ནྟཱ ཨ་པ་དི་སི་ཏ་བྦཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ’’ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠ་མཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷཱ་ད་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ནཱིཏི པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་སཱ་དྷ་ནཱ་ནི. སེ་སེ་སཱུཏི ས་ངྒྷཱ་པ་དེ་སཱ་དཱི་སུ. པ་ཋ་མ་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཧི ཨི་དྷ པཱ་ལི༹ ཨཱ་ག་ཏོ, ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ མ་ཧཱ་པ་དེ་སོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སུ་ཏྟོ་ཏ་ར་ཎཱ་དཱིཏི ཨཱ་དིས་དྡེ་ན སུ་ཏྟཱ་ནོ་ཏ་ར་ཎཱ་དི་པི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི. སུ་ཏྟོ་ཏ་ར་ཎ་ཝི་ན་ཡ་ས་ནྡ་སྶ་ནཱ་ནི ཧི ཀེ་ན་ཙི ཡ་ཐཱ་བྷ་ཏ་སྶ ག་ནྠ་སྶ ‘‘དྷ་མྨོ’’ཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ. སུ་ཏྟཱ་ནོ་ཏ་ར་ཎ་ཝི་ན་ཡཱ་ས་ནྡ་སྶ་ནཱ་ནི ‘‘ཨ་དྷ་མྨོ’’ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝནྟི ཡ་དི ཡ་ཐཱ་བྷ་ཏ་སྶ ག་ནྠ་སྶ སུ་ཏྟ་ཝི་ན་ཡེ་ཧི སཾ་ས་ནྡ་ནཾ ‘‘དྷ་མྨོ’’ཏི, ཨ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ ‘‘ཨ་དྷ་མྨོ’’ཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མྤ་དཱི་ཡ་ཏི ཉཱ་པཱི་ཡ་ཏི དྷ་མྨོ ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ས་མྤ་དཱ་ཡཱ, ཨ་ཀྑཱ་ཏཱ་རོ.
ཝི་ནཱི་ཡ་ནྟི རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་ན་ཡོ, ཀཱ་ར་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘རཱ་གཱ་དི་ཝཱུ་པ་ས་མ་ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི. ཀིཾ པ་ན ཏཾ? སཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དི་དྷ་མྨཱ. ཡེ པ་ར་ཏོ ‘‘ཏེ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཾ བོ་དྷ་ངྒ་མཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (ནེ་ཏྟི. ༢༤) ཝ་ཀྑ་ཏི.
ཝི་ན་ཡ་མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ ཀ་པྤི་ཡཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཀ་པྤི་ཡཾ ནཱ་མ, ཏཾ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ སུ་ཏྟ་ནྟ་མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ་པི ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཀ་པྤི་ཡནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝོ་ཧཱ་རོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཾ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཀ་པྤི་ཡ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི.
ཡ་དི་པི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ, སཱ པ་ན དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀེ་ཧི ཏེ་པི་ཊ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ངྒཱ་ཡི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ན ཝཱ་ཙ་ནཱ་མ་གྒཾ ཨཱ་རོ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ ནཱ་མ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ ནཱ་མ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ’’ཏི. ཏི་སྶོ་པི ས་ངྒཱི་ཏི་ཡོ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷོ ཨེ་ཝ ཧི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་བྷཱུ་ཏོ ཀ་ཐཱ་མ་གྒོ པ་ཙྪཱ ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་ཡེ་ཧི མ་ཧཱ་ཐེ་རེ་ཧི སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་སཱ་ཡ ཋ་པི་ཏོ. ཨ་ཏྟ་ནོ་མ་ཏི ཐེ་ར་ཝཱ་དོ. ས་མེ་ནྟ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦནྟི ཡ་ཐཱ པཱ་ལི༹་ཡཱ སཾ་ས་ནྡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་པ་དེ་ས་ཏོ ཨ་ཏྠཱ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པ་མཱ་ད་པཱ་ཋ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ད་སྶ ཀ་དཱ་ཙི པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ་པི སི་ཡཱ, སོ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘སུ་ཏྟེ་ན ས་མེ་ནྟོ ཨེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ’’ཏི.
ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་ཧཱ་པ་དེ་སེ་ཧི ཡུ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་ཧཱ་པ་དེ་སེ་ཧི ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཨ་ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡེ་ན ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཏྟོ་ཏ་ར་ཎཱ་དི ཨེ་ཝ ཧེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཏ་སྶ ཙ ཨ་ནེ་ཀཱ་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ ‘‘པ་ཀཱ་རེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. སཾ་ཝ་ཎྞི་ཡ་མཱ་ནེ སུ་ཏྟེ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨཱ་བྷ་ཏེ་ནཱཏི ཨཱ་ནཱི་ཏེ་ན. སུ་ཏྟ་ཏོཏི སུ་ཏྟ་ནྟ་ར་ཏོ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ཀེ་ན་ཙི པ་ས་ངྒེ་ན སུ་ཏྟ་ནྟ་ར་ཏོ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཨཱ་ནཱི་ཏེ་ན སུ་ཏྟ་པ་དེ་ན སུ་ཏྟོ་ཏ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ, ཀཱ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཙ ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ་ཝི་རོ་དྷེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞི་ཡ་མཱ་ནེ སུ་ཏྟེ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ཏཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ན…པེ… ཀཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱཏི ཡུ་ཏྟི་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཡཾ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་རོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཧཱ་རེ་ན ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ན་ཡེ་ན ཡུ་ཏྟི་ག་ཝེ་ས་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཏཱ་ཡ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦ་ཧཱ་ར་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྷེ་ཏཾ ཡུ་ཏྟི་ག་ཝེ་ས་ནཱ་ཡ, ཡ་དི་དཾ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་རོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦེ་སཾ ཧཱ་རཱ་ནཾ, ཡཱ བྷཱུ་མཱི, ཡོ ཙ གོ་ཙ་རོ ཏེ་སཾ. ‘‘ཡུ་ཏྟཱ་ཡུ་ཏྟ་པ་རི་ཀྑཱ’’ཏི (ནེ་ཏྟི. ༤), ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦ’’ནྟི (ནེ་ཏྟི. ༢༠) ཙ.
༡༩. ཡ་དི ཝཱ ས་བྦཱ་ནི པ་དཱ་ནི ཨེ་ཀཾ ཨ་ཏྠཾ ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༢༠. ཛ་རཱ་ཡཾ ཋི་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟནྟི ཋི་ཏ་སྶ ཡཾ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ཡཾ ཛ་རཱ ནཱ་མ. ཁ་ཎི་ཀ་མ་ར་ཎཾ ཁ་ཎི་ཀ་ནི་རོ་དྷོ. ས་མུ་ཙྪེ་ད་མ་ར་ཎཾ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཾ.
ཀེ་ཝ་ལ་སྶཱཏི ཛ་རཱ་ཡ ཨ་མི་སྶ་སྶ. ཨ་ཉྙཱ་ཝ ཛ་རཱ, ཨ་ཉྙཾ མ་ར་ཎནྟི ‘‘པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་སྶ ཀེ་ཝ་ལ་སྶ མ་ར་ཎ་སྶ དི་ཊྛ་ཏྟཱ’’ཏི ཧེ་ཏུ. ཡ་ཐཱ ཏཾ དེ་ཝཱ་ནནྟི ས་དི་སཱུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ, ཝི་ས་དི་སཱུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ པ་ན ཨི་དྡྷི་པཱ་དཱ་ད་ཡོ, ཨ་ནྭ་ཡ་བྱ་ཏི་རེ་ཀཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ.
ཏེ་ཧཱིཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ་ཧི.
‘‘ཛཱི་ར་ཎ་བྷི་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ལེ་སེ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་ནཾ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟཾ ཡོ་ཛེ་ཏི. ཡ་དི་པི ‘‘ཨ་ཉྙཱ ཏ་ཎྷཱ, ཨ་ཉྙཱ ཛ་རཱ, ཨ་ཉྙཾ མ་ར་ཎ’’ནྟི སི་དྡྷོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ, ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན ཨི་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི, ཏ་ཐཱ་པི ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་པ་རི་ཧཱ་རཱ་ཡཾ ཙོ་ད་ནཱ་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་རུ་ལ༹ྷཾ ཏ་ཏྠ དོ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་དི ཙ ཡ་ཐཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ’’ནྟི པཱ་ལི༹་པ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་དི…པེ… ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. བྷཱ་ཝོཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཏེ་སནྟི ཏ་ཎྷཱ་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་ནཾ.
‘‘ཨི་མཱ་ཡ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཙ ཀེ་ཙི པ་ཋ་ནྟི, བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ་པི ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ་མྤཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་མེ་ཝ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ས་ལློ་ཏི ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མེ་སནྟི ས་ལླ་དྷཱུ་པཱ་ཡ་ནཱ་ནཾ. ཨི་ཙྪཱ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེཏི ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ལཱ་བྷེ, ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཝཱ. ཨི་ད་མྤི ས་མ་ཏྠ་ནཾ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཏྠ་སྶ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ ཨ་ས་ཏི. ན ཧི ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝེ ཏ་ཎྷཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི.
དྭི་དྷཱ ཝུ་ཏྟཱཏི དྭི་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཡཾ ཨི་དཾ…པེ… ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་བྷི་ལ་པ་ནནྟི ཨེ་ཝཾ ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝི་སེ་སོཏི ཨ་ཡཾ ཨེ་ཏཱ་སཾ ཨི་ཙྪཱ་ཏ་ཎྷཱ་ནཾ པ་ཀ་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝི་སེ་སོ. ‘‘དྭཱི་ཧི ནཱ་མེ་ཧཱི’’ཏི་པི པཱ་ལི༹. ཡ་དི་པི ཨེ་ཝནྟི ཀཱ་མཾ ཝི་ས་ཡ་ཝི་སེ་སེ་སུ ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་སེ་ན ཨི་ཙྪཱ་ཏ་ཎྷཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི ཀཱ་ཙི བྷེ་ད་མ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ན བྷེ་དོ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཐཱ་པཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཨི་ཙྪ་ནྟཱིཏི ཀཱ་མེ་ནྟི. ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ནཱ པཱ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ. ས་ནྟཱ་པ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི པ་རི་ད་ཧ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན. ས་རི་ཏཱ་ནཱིཏི རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཨ་ལླཱ་ནི. ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་པཱི་ཏི་ཝ་སེ་ན སི་ནི་དྡྷཱ་ནི སི་ནེ་ཧི་ཏཱ་ནི. ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱཏི ཝི་ཏྠ་ཏཱ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨེ་སུ བྱཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན. ཝི་ས་ཊཱཏི པུ་རི་མ་ཝེ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཏ-ཀཱ་ར་སྶ ཊ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་སཱ་ལཱཏི ཝི་པུ་ལཱ. ཝི་ས་ཀྐ་ཏཱིཏི པ་རི་ས་ཀྐ་ཏི ས་ཧ་ཏི. ར་ཏྟོ ཧི རཱ་ག་ཝ་ཏྠུ་ནཱ པཱ་དེ་ན ཏཱ་ལི༹་ཡ་མཱ་ནོ་པི ས་ཧ་ཏི. ‘‘ཨོ་ས་ཀྐ་ནཾ, ཝི་པྥ་ནྡ་ནཾ ཝཱ ཝི་ས་ཀྐ་ན’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཀཾ ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ ག་ཎྷ་ནྟཱི ཝི་སཾ་ཝཱ་དི་ཀཱ ཧོ་ཏི. ཝི་སཾ་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཀཱ་མེ་སུ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ད་སྶེ་ནྟཱི ཝི་ཝི་དྷེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ནེ་ཀྑ་མྨཱ་བྷི་མུ་ཁ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཙི་ཏྟཾ སཾ་ཧ་ར་ཏི སཾ་ཁི་པ་ཏི. ཝི་སཾ ཝཱ དུ་ཀྑཾ, ཏཾ ཧ་ར་ཏི, ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཀྑ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ས་མཱུ་ལཱ, ཝི་སཾ ཝཱ དུ་ཀྑཱ་དི་བྷེ་དཱ ཝེ་ད་ནཱ མཱུ་ལཾ ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝི་ས་མཱུ་ལཱ, དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡ་ཏྟཱ ཝི་སཾ ཕ་ལཾ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཝི་ས་ཕ་ལཱ. རཱུ་པཱ་དི་དུ་ཀྑ་སྶེ་ཝ པ་རི་བྷོ་གོ ཨེ་ཏཱ་ཡ, ན ཨ་མ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝི་ས་པ་རི་བྷོ་གཱ. ས་བྦ་ཏྠ ནི་རུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ད་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡོ པ་ནེ་ཏྠ པ་དྷཱ་ནོ ཨ་ཏྠོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ པུ་ན ‘‘ཝི་ས་ཏཱ ཝཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
སི་ནེ་ཧ་ནཾ པེ་མ་ཀ་ར་ཎཾ. བ་ནྡྷ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཊྛེ་ན. ཨཱ་སཱི་ས་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཨི་ཙྪ་ན་ཊྛེ་ན. ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་སྶཱ་ད་ན་ཊྛེ་ན, ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ཊྛེ་ན ཝཱ.
༢༡. ཨ་ན་བྷི་ར་ཏཱིཏི ཨུ་ཀྐ་ཎྛཱ. ཉཱ་ཎ་ནི་བྦི་དཱཏི ནི་བྦི་དཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ. ཡ་ཐཱ ཙ དུ་ཀྑཱུ…པེ… ཙཱ་རེ་སུ ཡུ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
སུ་ཁཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་ད་ནྡྷཱ་བྷི་ཉྙཱ སུ་ཁཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཁི་པྤཱ་བྷི་ཉྙཱ སུ་ཁཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་ད་ཡོ. ཡོ དུ་ཀྑཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཝི་སེ་སཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟུཾ བྷ་བྦོ, ཏ་སྶ སུ་ཁཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡོ་གྱ་སྶ ཝི་ཡ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧཱ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ སཱ ན ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘རཱ་ག་ཙ་རི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. རཱ་ག་ཙ་རི་ཏ་སྶ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ, ཨོ་ཀཱ་རཾ, སཾ་ཀི་ལེ་སཾ, ནེ་ཀྑ་མྨེ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཉྩ ཨ་ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཨཱ་དི་ཏོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀ་ཐཱ་ཝ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཱ ན ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧཱ ཧོ་ཏི ཨཱ་ས་ཡ་སྶ ཨ་སོ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ…པེ… དེ་ས་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པཱིཏི ཡ་ཐཱ ‘‘རཱ་ག་ཙ་རི་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ རཱ་ག་ཙ་རི་ཏ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཝ་སེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཡུ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ, ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི དོ་ས་ཙ་རི་ཏ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་དཱི་སུ་པི ‘‘དོ་ས་ཙ་རི་ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་སུ་བྷཾ དེ་སེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཝུ་ཏྟོ་པི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝ་མ་ཏྠོ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཀ་སྨཱ པ་ན ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་རེ ཨ་ཡུ་ཏྟི་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི སེ་སེ་སུ་པི དོ་ས་ཙ་རི་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནི་དྡྷཱ་རི་ཏེ་སུ ཨ་ཡུ་ཏྟི་ག་ཝེ་ས་ནེ་སུ ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨུ་པཱ་ཡོ. ཨ་ནུ་ལོ་མ་པྤ་ཧཱ་ན’’ནྟི་པི པཱ་ལི༹, སོ ཨེ་ཝ་ཏྠོ.
‘‘ཡཱ་ཝ་ཏི་ཀཱ ཉཱ་ཎ་སྶ བྷཱུ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་སྶ མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀ་སྨཱ པ་ནཱ་ཡཾ མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡོ་ཏི? ཡུ་ཏྟི་ཝི་ཙཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ, སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་སྶ ཙ དྷ་མྨ་སྶ ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ནི་པུ་ཎཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཡོ་ག་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏཱུ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེཏི པ་ཙྪཱ་བྷཱ་གེ. མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་རི་བྷཱ་ག་སྶ ཨ་པ་རི་ཧཱི་ན་ཏཱ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཡོ་གོ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཏོ’’ཏི. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ ཨེ་ཝཱཏི པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ.
པ་ཧཱ་ནེ་ཀ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དི་ཊྛི་མ་ཉྙི་ཏ་སྶ. ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟཱ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཨཱ་ས་ནྣ་ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨཱ་པི ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ར་མྨ་ཎཱ ན ཧོ་ནྟི, པ་གེ་ཝ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཧེ་ཏྠ ས་ཧ་ག་ཏ་ས་དྡོ’’ཏི.
ཨེ་ཝཾ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨཱ་ག་མ་ཏོ ཡུ་ཏྟཱ་ཡུ་ཏྟ་ཝི་ཙཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨཱ་ག་མཱ་ནུ་ག་ཏཱ་ཡ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ་པི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ གུ་ཎ་མུ་ཁེ་ན དོ་ས་ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟོ ‘‘ཨ་པི་ཙེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ.
ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.