༣. ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ན་སྶ དུ་བྦི་ཛཱ་ན་ཏྟཱ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙ བྷི་ཀྑཱུ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ཧཱ་ར་པ་རི་ཡ་ནྟེ ནི་ཝི་ཊྛ་དྷུ་ཝ་ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཝཱ པ་རི་ཡ་ནྟེ ཋི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལ་ཏོ ཝཱ ནི་བ་དྡྷ་ཝ་ས་ན་ཀ་ཨཱ་ཝཱ་ས་ཏོ ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཝི་ཧཱ་རེ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཱ ཧུ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་མྤི པཱུ་རེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་ད་ནྟི, ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་མྤི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་སཱི་མཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་དཱི་སུ ཋི་ཏཱ་ནཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏཱ་སཾ ཝི་སུཾ ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་སཱི་མ་ཏྟཱ་ཏི ཙ ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ནཾ ཨི་དཾ ནཱ་ན་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ཡ ད་མྨཱི’’ཏི དི་ནྣཾ པ་ན གཱ་མེ ཋི་ཏཱ་ནཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ གཱ་མ་ཉྩ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཉྩཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༤༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ‘‘ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་སཱི་མཱ་ཡཱ’’ཏི དི་ནྣཾ པ་ན ཡ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཏྠ ཋི་ཏཱ་ན་མྤི. ‘‘ཏ་ཏྲ ཋི་ཏཱ་ན་ཉྩ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི ཙ, ‘‘ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡཾ ཋ་ཏྭཱ ‘སཱི་མ་ཊྛ་ཀ་ས་ངྒྷོ ག་ཎྷཱ་ཏཱུ’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ཨེ་ཝ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཙ, ‘‘ཏེ་སཾ བ་ཧི་སཱི་མ་ཊྛཱ་ན་མྤི པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ཡཱ་ཝ ཀ་ཐི་ན་སྶུ་བྦྷཱ་རཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཙ, ‘‘ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ པ་ན ཀ་ཐི་ནེ ཨ་ནྟོ་ཧེ་མ་ནྟེ ས་ཙེ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ‘ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛ་ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨཱི’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཡེ ཏ་ཏྠ ཝ་སྶ་ཙྪེ་དཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ པ་ཙྪི་མ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ, ཏེ་སཾ བ་ཧི་སཱི་མ་ཊྛཱ་ན་མྤི པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ནྟི, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ. ཏ་སྨཱ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྙཱུ ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙ, ‘‘‘ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཧེ་མ་ནྟ་སྶ པ་ཙྪི་མོ དི་ཝ་སོ, ཏཱ་ཝ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ དེ་མཱ’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཝཱ ཧོ་ཏུ, ཨ་ན་ཏྠ་ཏཾ ཝཱ་ཏི ཡཾ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཝ་ཙ་ནཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩), ཨེ་ཏྠཱ་པི ཡ་དི ཨ་ཏྠ་ཏཾ, པུ་རི་མ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ པ་ཉྩ མཱ་སེ. ཡ་དི ཨ་ན་ཏྠ་ཏཾ, པ་ཙྪི་མ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ མཱ་སེ ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ’’ཏི ཙ ལི་ཁི་ཏཾ.
‘‘ཡེ་ཧི མ་ཡ྄ཧཾ ཡཱ་གུ པཱི་ཏཱཏི ཡེ་ཧི ནི་མ་ནྟི་ཏེ་ཧི མ་ཡ྄ཧཾ ཡཱ་གུ པཱི་ཏཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་སྨཱ ཡེ་ཧི ནི་མ་ནྟི་ཏེ་ཧི ཡཱ་གུ པཱི་ཏཱ, ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘ཡེ་ཧི མ་ཡ྄ཧཾ ཡཱ་གུ པཱི་ཏཱ’ཏི ཝུ་ཏྟེ ནི་མ་ནྟི་ཏཱ ཝཱ ཧོ་ནྟུ, ཨ་ནི་མ་ནྟི་ཏཱ ཝཱ, ཡེ་ཧི པཱི་ཏཱ, ཏེ་སཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཏྠ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ ཉཱ་པེ་ཏི ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ ཏི་ཎྞ་མྤི ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་བྷཱ་ཝ་ནྟི. ཀ་སྨཱ པ་ན པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཱ་ནཱི་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཨི་དཾ པ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ན ཝུ་ཏྟཾ ཀི་ནྟུ པ་ཋ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ ཨ་པྤ་ཧོ་ནྟེ ས་ཙེ པ་ཙྩཱ་སཱ ཨ་ཏྠི, ཏ་མེ་ཝ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ མཱ་ས་མ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨི་མ་མྤི ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཾ དཱི་པེ་ཏི. ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏེ་ན བྷཱ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏཾ པ་ན ‘‘ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཏཱི་ཎི་པི པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཱ་ནཱི་ཏི.
‘‘ཁི་པྤ་མེ་ཝ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦ་ནྟི སཱི་གྷཾ ཨ་ནྟོ་ད་སཱ་ཧེ་ཡེ་ཝ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨི་དཾ པ་ན པ་ཧོ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝེ པུ་རི་མ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ལ་ཀྑ་ཎེ་ནཱ་ཏི དཱི་པེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ‘‘སཱི་གྷ’’ནྟི ཝཱ ‘‘ལ་ཧུ’’ནྟི ཝཱ ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཝ་ཏྭཱ་པི ‘‘ད་སཱ་ཧཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ན་སྶ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏུ, ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ པ་ན ཀ་ཐི་ནེ ཀ་ཐ་ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ན་ཏྠ་ཏ་སྶ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ཝི་གྷཱ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༤༩༩-༥༠༠) ལི་ཁི་ཏཾ.
ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.