༡. ཙཱི་ཝ་ར་ཝ་གྒོ
༡. ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ཀ་ཎྜེ ཏི་ཎྞཾ ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ, ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀ་ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་སཱ་ས་ངྐ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ན་ཉྩ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཏ་ཐཱ་ཀི་ཎྞཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ –
ཀ་ཐི་ནཾ ཡ་སྶ ཙ་ཏྟཱ་རོ, ས་ཧ་ཛཱ ས་མ་ཡ་དྭ་ཡཾ;
ཚ་ནྣཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ན་ཉྩ, ཨེ་ཀ་དེ་ས་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ.
ཏ་ཏྠ ཀ་ཐི་ནནྟི ‘‘ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་ཡ, ག་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་ཡ, པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་རཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཀ་ཐི་ན’’ནྟི (པ་རི. ༤༡༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ཀ་ཐི་ནཾ ནཱ་མ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཐི་ནཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ནྟི ཏེ་ས་ཉྙེ་ཝ དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ས་མ་ཝཱ་ཡོ ནཱ་མཾ ནཱ་མ་ཀ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི (པ་རི. ༤༡༢). ཏ་སྨཱ ཀ་ཐི་ནནྟི ཨི་དཾ བ་ཧཱུ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ནཱ་མ་མ་ཏྟཾ, ན པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀོ དྷ་མྨོ. ཀོ པ་ན་སྶ ཨ་ཏྠཱ་རོ་ཏི? ཏ་དེ་ཀ་དེ་སོ་ཝ ཁཱི་ར་སྶ དྷཱ་རཱ ཝི་ཡ. ཡ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྠཱ་རོ ཨེ་ཀེ་ན དྷ་མྨེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཝ་ཙཱི་བྷེ་དེ་ནཱ’’ཏི. ས་ཧ་ཛཱ ནཱ་མ ཨ་ཊྛ མཱ་ཏི་ཀཱ, དྭེ པ་ལི་བོ་དྷཱ, པ་ཉྩཱ་ནི་སཾ་སཱ་ཏི ཨི་མེ པ་ནྣ་ར་ས དྷ་མྨཱ. ས་མ་ཡ་དྭ་ཡཾ ནཱ་མ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ས་མ་ཡོ, ཙཱི་ཝ་ར་ས་མ་ཡོ ཙཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ས་མ་ཡོ ཝ་སྶཱ་ན་སྶ པ་ཙྪི་མོ མཱ་སོ. ཙཱི་ཝ་ར་ས་མ་ཡོ ནཱ་མ ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ཨ་ཡཾ ཀ་ཏྟི་ཀ་མཱ་སོ, ཨ་ཏྠ་ཏེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཧེ་མ་ནྟི་ཀཱ ཙཱ་ཏི པ་ཉྩ མཱ་སཱ.
ཏ་ཏྠ ཨ་ཊྛ མཱ་ཏི་ཀཱ ནཱ་མ པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི་ཀཱ་ད་ཡོ. ཏཱ ས་བྦཱ་པི ཨ་ཏྠཱ་རེ་ན ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི ནཱ་མ. ཏ་བྦྷཱ་ཝ་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྠཱ་རེ ས་ཏི ཨུ་དྡྷཱ་རོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རེ་ན ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ ཨེ་ཀ་ནི་རོ་དྷཱ ཨ་ནྟ་རུ་བྦྷཱ་རོ ས་ཧུ་བྦྷཱ་རོ, ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཀ་ཐི་ནུ་བྦྷཱ་རཱ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཱ, ནཱ་ནཱ་ནི་རོ་དྷཱ ཙ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ནི་རོ་དྷཱཏི ཨ་ཏྠཱ་རེ་ན ས་ཧ ནི་རོ་དྷཱ, ཨ་ནྟ་རུ་བྦྷཱ་ར་ས་ཧུ་བྦྷཱ་རཱ་ནཾ ཨུ་དྡྷཱ་རཱ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཱ ནཱ་ནཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ནཱ་མ. ཏེ་སུ ཧི ཨུ་དྡྷཱ་ར་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟེ་སུ་པི ཨ་ཏྠཱ་རོ ཏི་ཊྛ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ. ས་ཙེ ཨ་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ བྷི་ཀྑུ་སྨིཾ སཱ་པེ་ཀྑེ ཏ་མྷཱ ཨཱ་ཝཱ་སཱ པ་ཀྐ་མ་ནྟེ ས་ངྒྷོ ཨ་ནྟ་རུ་བྦྷཱ་རཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ པ་ཋ་མ་མེ་ཝ མཱུ་ལཱ་ཝཱ་སེ ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ས་ཏི ཨ་ནྟ་རུ་བྦྷཱ་རེ པ་ལི་བོ་དྷོ ཚི་ཛྫ་ཏི ས་ཏི་པི སཱ་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ས་ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཏྟཱ. ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ཀྐ་མ་ན་ནྟི་ཀོ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རོ ཨ་ཏྠཱ་རེ་ན ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དོ ནཱ་ནཱ་ནི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་ནྟ་རུ་བྦྷཱ་རེ ས་ཏི སུ་ཎ་ནྟ་སྶཱ་པི ཡཱ་ཝ ཙཱི་ཝ་ར་ནི་ཊྛཱ་ནཾ ན ག་ཙྪ་ཏི, ཏཱ་ཝ པ་རི་ཧཱ་ར་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ནི་ཊྛཱ་ན་ནྟི་ཀོ. ཡཱ་ཝ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ན ག་ཙྪ་ཏི, ཏཱ་ཝ པ་རི་ཧཱ་ར་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ནྟི་ཀོ. ཡཱ་ཝ ན ན་སྶ་ཏི, ཏཱ་ཝ པ་རི་ཧཱ་ར་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ནཱ་ས་ན་ནྟི་ཀོ. ཡཱ་ཝ ན སུ་ཎཱ་ཏི, ཏཱ་ཝ པ་རི་ཧཱ་ར་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ས་ཝ་ན་ནྟི་ཀོ. ཡཱ་ཝ ཙཱི་ཝ་རཱ་སཱ ན ཚི་ཛྫ་ཏི, ཏཱ་ཝ པ་རི་ཧཱ་ར་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨཱ་སཱ་ཝ་ཙྪེ་དི་ཀོ. ཡཱ་ཝ སཱི་མཾ ནཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏི, ཏཱ་ཝ པ་རི་ཧཱ་ར་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ སཱི་མཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟི་ཀོ. ཨ་ཏྠཱ་རེ་ན ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དོ ནཱ་ནཱ་ནི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཏ་ཏྠ ཨ་ནྟ་རུ་བྦྷཱ་ར་ས་ཧུ་བྦྷཱ་རཱ དྭེ ཨ་ནྟོ་སཱི་མཱ་ཡཾ ཨེ་ཝ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ན བ་ཧི་སཱི་མཱ་ཡཾ. པ་ཀྐ་མ་ན་ས་ཝ་ན་སཱི་མཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟི་ཀཱ བ་ཧི་སཱི་མཱ་ཡ་མེ་ཝ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ན ཨ་ནྟོ་སཱི་མཱ་ཡཾ. ནི་ཊྛཱ་ན་ས་ཨ་ཨཱ་ཊྛཱ་ནཱ་སཱ་ཝ་ཙྪེ་དི་ཀཱ ཨ་ནྟོ་སཱི་མཱ་ཡ་ཉྩེ་ཝ བ་ཧི་སཱི་མཱ་ཡ་ཉྩ. ཨ་ནྟ་རུ་བྦྷཱ་རོ ས་ངྒྷཱ་ཡ་ཏྟོ, པ་ཀྐ་མ་ན་ནི་ཊྛཱ་ན་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་སཱི་མཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟི་ཀཱ པུ་གྒ་ལཱ་དྷཱི་ནཱ, སེ་སཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝི་པ་རཱི་ཏཱ.
ཏ་ཏྠ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨི’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷཱ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ དཱི་པེ་ཏི. ན ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་ལི་བོ་དྷཱ་བྷཱ་ཝཾ. ‘‘ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་བྷ་ཡ་པ་ལི་བོ་དྷཱ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨུ་བྷ་ཡ་པ་ལི་བོ་དྷཱ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ཏ་དེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཙེ? ན, ཝི་སེ་ས་ཏྟཱ. ཀ་ཐཾ? ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏཾ ཏ་སྨཱ ‘‘ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ’’ཏི ཀེ་ས་ཉྩི ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ནི་རོ་དྷ་ཏྟཱ, ས་ངྒྷ་པུ་གྒ་ལཱ་དྷཱི་ནཱ་ན་དྷཱི་ན་ཏྟཱ ཙ ཨ་ནྟོ་བ་ཧི་ཨུ་བྷ་ཡ་སཱི་མཱ་སུ ནི་ཡ་མཱ་ནི་ཡ་མ་ཏོ ཙ ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ ས་ངྒྷ་སྶ, ན པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨུ་བྦྷ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ‘‘ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ’’ཏི ཨི་དཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་སྨཱ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨི’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ནི་ཡ་མེ་ཏི.
ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ནྟ་རུ་བྦྷཱ་རེ་ན ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷོ བ་ཧི་སཱི་མཱ་ག་ཏོ པ་ཙྪཱ ག་ནྟྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ སཱི་མཱ་ག་ཏོ ཨ་ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་རོ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ལ་བྷ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨི’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་ལི་བོ་དྷོ ནཱ་མ ཝ་ས་ཏི ཝཱ ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ཝཱ་སེ, སཱ་པེ་ཀྑོ ཝཱ པ་ཀྐ་མ་ཏི. ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷོ ནཱ་མ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ཀ་ཏཾ ཝི་པྤ་ཀ་ཏཾ, ཙཱི་ཝ་རཱ་སཱ་ནུ་པ་ཙྪི་ནྣཱ, ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏེ་ན ཨ་པ་ལི་བོ་དྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ན་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནཱ་ནཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལ་ས་མ་ཡེ ནི་ཡ་མ་ཏོ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ ལ་བྦྷ་ནྟི, ཨ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཙཱ་རོ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ. ཏེ་ན སཱ་ས་ངྐ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཐཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ ནི་ཡ་ཏཱ་ཏི ཙེ? ‘‘ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལ་ས་མ་ཡོ ནཱ་མ ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ཝ་སྶཱ་ན་སྶ པ་ཙྪི་མོ མཱ་སོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༦༤༩) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ན་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནཱ་ནཾ ཏ་སྨིཾ མཱ་སེ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠ་ཙཱི་ཝ་རཾ སི་དྡྷཾ, ཏ་ཐཱ ཏ་ཏི་ཡ་ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ (པཱ་རཱ. ༤༩༧ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མ པི་ཊྛི་ས་མ་ཡ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ས་ངྒྷ་ཏོ ལ་བྷི་ཏ་བྦཾ ཙེ, ཡཱ་ཝ ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. པུ་གྒ་ལི་ཀཾ ཙེ, ཝ་སྶཱ་ན་སྶ ཚ་ཊྛ་པ་ཀྑ་སྶ པ་ཉྩ་མི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལ་ས་མ་ཡཾ ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཨ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ, ན ཏ་ཏོ པ་རཾ. ཏ་དཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ པ་ཊི་སི་དྡྷ་ཏྟཱ པ་ཋ་མ་ཀ་ཐི་ནེ་ན. ཏ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡོ ས་ངྒྷི་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ, ཏ་ཐཱ པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཙཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
པ་ཋ་མ་ཀ་ཐི་ནེ (པཱ་རཱ. ༤༥༩ ཨཱ་ད་ཡོ) པ་ཋ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ, ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མེ དི་ཝ་སེ ཨཱ་པ་ཏྟི. ཝ་སྶཱ་ན་སྶ ཧི ཨ་ནྟོ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༦༢ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ དུ་ཏི་ཡེ, ཏ་ཏི་ཡེ ཙ. ཏེ་ན ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལ་ཏོ པུ་རེ ཝཱ ཨ་ནྟོ ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མྤི པ་རི་ཧཱ་རཾ ན ལ་བྷ་ཏི. ཡ་དི ལ་བྷེ་ཡྻ, ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝི་རོ་དྷོ. ‘‘ཡཱ་ཝ ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཏོ ཙེ ཨུ་ཏྟ་རི ནི་ཀྑི་པེ་ཡྻ, ནི་སྶ་གྒི་ཡ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༦༤༨) ཧི ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ངྒྷ་ཏོ ལ་དྡྷཾ ཝུ་ཊྛ་ཝ་སྶ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལ་ས་མ་ཡཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མ་ཡ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི, ན ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མ་ཡ་ཏོ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི. ‘‘ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མཱ་སེ ཨུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༥༠༠) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡོ ཙ ཏ་ཏྠ ཙཱི་ཝ་རུ་པྤཱ་དོ, སོ ཙ ནེ་སཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི སི་དྡྷཾ, ཨ་ནཱ་མ་ནྟ་ཙཱ་ར་ག་ཎ་བྷོ་ཛ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ ས་མ་ཡཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༢༢༢ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ སེ་ས་དྭ་ཡཾ སི་དྡྷ་མེ་ཝ. ཏ་སྨཱ ‘‘ཀཱ་ལེ་པི ཨཱ་དི་སྶ དི་ནྣཾ, ཨེ་ཏཾ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༥༠༠) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨཱ་དི་སྶ དི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་ཧཱ་རཾ ན ལ་བྷ་ཏི.
ཨ་པ་ར་ཀ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ ལ་བྷ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཙེ? ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཚ ཋཱ་ནཱ་ནི ཧི སཱ་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཱ་ནི. དུ་ཊྛ་དོ་ས་དྭ་ཡེ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཙ་ཏུ་ཏྠཾ, པ་ཋ་མཱ་ནི་ཡ་ཏེ སོ་ཏ་སྶ ར་ཧོ, ཏ་ཏི་ཡ་ཀ་ཐི་ནེ ཨཱ་དི་སྶ དི་ནྣཾ ཙཱི་ཝ་རཾ, ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ‘‘ས་ཉྙཱ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ’’ནྟི པ་དཾ, དུ་ཊྛུ་ལླཱ་རོ་ཙ་ན་པྤ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་དྭ་ཡེ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ, ཏཱི་སུ ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ‘‘ཨ་ཊྛ་ནྣཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་དི་སྶ དི་ནྣཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ངྒྷི་ཀཾ བྷཱ་ཛི་ཏ་བྦ་ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན པུ་གྒ་ལི་ཀཾ. ས་ཉྙཱ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦནྟི ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝུ་ཊྛ་ཝ་སྶེ་ན པ་ཙྪཱ དཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ས་ཉྙཱ་ཎཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ན ཉཱ་ཏི་པྤ་ཝཱ་རི་ཏ་ཏོ ལ་དྡྷཾ པུ་གྒ་ལི་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ཏ་སྨཱ དུ་ཝི་དྷཾ ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ངྒྷེ ནི་ནྣཾ, པུ་གྒ་ལེ ནི་ནྣ་ཉྩཱ་ཏི སི་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ས་ངྒྷེ པ་རི་ཎ་ཏཾ ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཝ་སྶཱུ་པ་ནཱ་ཡི་ཀ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ, པི་ཊྛི་ས་མ་ཡ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝཱ ཡཱ་ཝ པ་ཝཱ་ར་ཎཱ ནི་ཀྑི་པི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ཨེ་ཝ ས་ངྒྷི་ཀ་ཏྟཱ, པུ་གྒ་ལི་ཀ་མྤི ‘‘ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛ་ཀཱ་ལེ ག་ཎྷ་ཐཱ’’ཏི དི་ནྣ་ཏྟཱ. ཏཱ་དི་ས་ཉྷི ཡཱ་ཝ ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛོ ན ཧོ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཏ་སྶེ་ཝ དཱ་ཡ་ཀ་སྶ ས་ནྟ་ཀཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྟ་ཀོ ཝི་སེ་ས་ཧེ་ཏུ.
‘‘ཨ་ན་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རེ ཨ་ན་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་ས་ཉྙཱི ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལ་ས་མ་ཡཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་ཀ་སྶེ་ཝ སོ ཨ་པ་རཱ་དྷོ. ཡེ་ན ‘‘ཝི་རོ་དྷོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ད་སྶེ་ཡྻཱ་ཏི ན ཝི་ན་ཡེ ཝི་སེ་ས་ཧེ་ཏུ པ་རི་ཡེ་སི་ཏ་བྦོ. བུ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ པ་མཱ་ཎ་ནྟི ཙེ? ན, ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟ་ཀ་བྷཱུ་ཏ་མྤི ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ཉྙཱ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ, ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཾ ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏོ ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨ་ནྟོ་ས་མ་ཡེ ཨ་དྷི་ཊྛེ་ཏི ཝི་ཀ་པྤེ་ཏི ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཝི་རོ་དྷོ (པཱ་རཱ. ༦༥༡) ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏ་བྦོ སི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ ‘‘ཝ་སྶཱ་ན་སྶ པ་ཙྪི་མེ མཱ་སེ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་རེ ཀ་ཏེ ཏ་སྨིཾ མཱ་སེ ཨ་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ཀ་ཐི་ནུ་དྡྷཱ་ར་དི་ཝ་སཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏི, ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠ་ཝི་རོ་དྷོ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏ་བྦོ སི་ཡཱ. ཏ་སྨི་ཉྩ ‘‘ཨ་ན་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཉྩ ཨ་ན་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ཨ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀོ ཝི་སེ་ས་ཧེ་ཏུ. ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩེ་ཏཾ པ་ཋ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨི་ཏ་རཾ ཙེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ཧེ་ཏུ. ཏ་ཐཱ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ད་སཱ་ཧཱ་ནཱ་ག་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཀ་ཏྟི་ཀ་པུ་ཎྞ་མཱ་ཡ ས་ངྒྷ་སྶ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀ་ཏྠཾ ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཝི་ཡ ད་ད་མཱ་ནཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ད་སཱ་ཧཱ་ནཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀོ ཝི་སེ་ས་ཧེ་ཏུ. ཏ་ཏོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡ་ཝི་རོ་དྷོ ཙ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏ་བྦོ སི་ཡཱ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ན་ཡོ ད་སྶི་ཏོ. པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེ སོ ཙ ན་ཡོ ས་ངྒྷི་ཀཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ནེ་ཝ སོ ཙ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟོ. ཡ་ཐཱ ཨ་ན་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཚ་ཊྛི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ད་སཱ་ཧཱ་ནཱ་ག་ཏཱ་ཡ་པི པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ, པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལ་ས་མ་ཡཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མ་ཡ་ཏོ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ན་ཡོ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏ་བྦོ སི་ཡཱ. ཏ་ཏོ པ་ཋ་མ་ཀ་ཐི་ན་ཝི་རོ་དྷོ. ད་སཱ་ཧཱ་ནཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦཾ, པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལ་ས་མ་ཡཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མ་ཡ་ཏོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཙེ, ཏཾ དྭེ ད་སཱ་ཧེ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀོ ཝི་སེ་ས་ཧེ་ཏུ.
ཨ་ནྟ་རཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཀྑེ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལ་པྤ་ཝི་ཊྛ་ཏྟཱ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ པ་ཙྩུ་དྡྷ་ཊཾ ཝི་ཡ ཏཾ པུ་ན་པི ད་སཱ་ཧེ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ན, ཀཱ་ལ་པྤ་ཝེ་སོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ན, ‘‘ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཾ ཝ་སྶཱ་ནཾ ཙཱ་ཏུ་མཱ་སཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ, ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཝི་རོ་དྷཾ ཀ་ཏྭཱ, ཏ་ཏོ པ་རཾ ད་སཱ་ཧཾ ཨ་ཝི་ཀ་པྤེ་ནྟ་སྶཱ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི སི་ཡཱ. ཨ་པི་ཙ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ ཨ་ནྟོ་ཝ་སྶེ ལ་དྡྷཱ ཙེ་ཝ ནི་ཊྛི་ཏཱ ཙ, ཨ་ནྟོ་ད་སཱ་ཧེ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ, ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ནི་ཊྛི་ཏཱ, ཏ་ད་ཧེ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ, ད་སཱ་ཧེ ཨ་པྤ་ཧོ་ནྟེ ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལཾ ནཱ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༦༣༠). ཏེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ན མུ་ཙྩེ་ཡྻ. ཀཱ་ལ་པྤ་ཝེ་སོ ཧི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ན ཛཱ་ཏོ་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤོ པཱ་ལི༹་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པ་ཏི་ཊྛཱ་པི་ཏོ ཧོ་ཏི.
ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ད་སཱ་ཧེ ཨ་པྤ་ཧོ་ནྟེ ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལཾ ནཱ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི, ཏ་ཏྠ་པི ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ད་སཱ་ཧེ ཨ་པྤ་ཧོ་ནྟེ ཙ་སྶ ཀ་ར་ཎཾ ན་ཏྠི, ཏཾ ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་མི་ཝ ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལཾ ནཱ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏ་བྦ་ནྟི སི་དྡྷ་མེ་ཏཾ. པཱ་ལི༹་ཏོ ཙ ཏ་ཉྩེ ཨ་ནྟོ་ཀཱ་ལེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ད་སཱ་ཧེ ཨ་པྤ་ཧོ་ནྟེ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་མེ་ཝ ན ཧོ་ཏི. ན ཧི ཏཾ ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་ས་ངྑཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མ སེ་ནཱ་ཡ ཝཱ ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, པ་ཝཱ་སཾ ཝཱ ག་ནྟུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, གི་ལཱ་ནོ ཝཱ ཧོ་ཏི, ག་བྦྷི་ནཱི ཝཱ ཧོ་ཏི, ཨ་སྶ་དྡྷ་སྶ ཝཱ ས་དྡྷཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཧོ་ཏི…པེ… ‘ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ ད་སྶཱ་མཱི’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏཾ, ཨེ་ཏཾ ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༦༤༩). ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ ཏཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ ཨ་ན་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་མྤཱི་ཏི སི་དྡྷཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ད་སཱ་ཧེ ཨ་པྤ་ཧོ་ནྟེ ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལཾ ནཱ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ཨ་པི་ཙ ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཏཾ ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་མེ་ཝ ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལཾ ནཱ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨི་མ་སྶ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཉྙ་ཏྟཾ.
མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཏཾ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ – ཀཱ་མ་ཉྩེ་དཾ ‘‘ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ སི་དྡྷཾ, ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨ་པུ་བྦཾ ཝི་ཡ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཋ་པི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་དཱི་པ་ན་པ་ཡོ་ཛ་ན་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཏཾ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི སི་དྡྷ་མེ་ཝ. ཏ་སྨཱ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཙཱི་ཝ་རཾ ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལ་ས་མ་ཡཾ ནཱ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏ་བྦ་ནྟི. ཨ་པི་ཙ ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཚ་ཊྛི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ན་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་མྤི པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་མྤི ཨེ་ཏཾ པ་རི་ཧཱ་རཾ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༦༤༦-༦༤༩). ཏེ་ན ‘‘ཨ་ན་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རེ ཨ་ན་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་ས་ཉྙཱི ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལ་ས་མ་ཡཾ ཨ་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༦༥༠) ཨི་མི་ནཱ་པི ཨ་ན་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶཱ་པི ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་པ་རི་ཧཱ་ར་ལཱ་བྷཾ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི.
ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ དུ་ཏི་ཡོ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤོ པཱ་ལི༹་ན་ཡེ་ན, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡེ་ན ཙ པ་ཏི་ཊྛཱ་པི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ པ་ཀི་ཎྞ་ཀཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཀ་ཐཱ པ་ར་ཏོ པཱ་ཋ་ཏོ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་པ་ཀི་ཎྞ་ཀཾ.
ཙཱི་ཝ་ར་པ་ལི་བོ་དྷོ, ཨཱ་ཝཱ་ས་པ་ལི་བོ་དྷོ ཙཱ་ཏི དྭེ པ་ལི་བོ་དྷཱ. ཏེ་སུ ཨེ་ཀ་པ་ལི་བོ་དྷེ་པི ས་ཏི ཨ་ནཱ་མ་ནྟ་ཙཱ་རཱ་དི་ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ལ་བྷ་ཏི, ཏཾ ཨི་དྷ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ ‘‘ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ན་སྶ ཧི བྷི་ཀྑུ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རཱ་ར་ཧ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པུ་གྒ་ལོ བྷ་བྦོ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏུཾ – པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་ཏྠཱ་རཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, མཱ་ཏི་ཀཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, པ་ལི་བོ་དྷཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨུ་དྡྷཱ་རཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི (པ་རི. ༤༠༩) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨི་མེ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པུ་གྒ་ལོ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་རཱ་ར་ཧོ ནཱ་མ. པུ་བྦ་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མ དྷོ་ཝ་ན་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ཙྪེ་ད་ན་སི་བྦ་ན་ར་ཛ་ན་ཀ་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ.
‘‘ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མ ཁོ་མ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ཏི་ཉྩ པ་མཱ་ཎ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཾ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏ་ཝི་ཀ་པྤི་ཏེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཋ་པི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ཡ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཡཾ ཋ་པི་ཏཾ, ཏ་སྨིཾ ཏཾ པ་ཙྪཱ ཧོ་ཏུ ཝཱ, མཱ ཝཱ, ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ རུ་ཧ་ཏེ་ཝ. པུ་རེ པ་ཙྪཱ ཋ་པ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ན པ་མཱ་ཎཾ.
ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣ་སྶ བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཝ་སེ་ན སེ་ཏ་ཝ་ཏྠ་ནི་ཝཱ་ས་ནཾ ཝཱ ཀཱ་སཱ་ཝ་ཙ་ཛ་ནཾ ཝཱ ཧཱི་ནཱ་ཡཱ་ཝ་ཏྟ་ནཾ.
ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མེ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནེཏི ཨ་ནྟི་མཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པུ་རི་མ་ཏ་ར་སྨི་ནྟི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནྟི་མཾ ནཱ་མ ཨ་པ་ར་ཀ་ཏྟི་ཀཱ་ཡ པ་ཋ་མཱ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནཾ. ཏ་ཉྷི ཀཱ་ལ་ཏྟཱ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ན ཀ་རོ་ཏི. ཨི་དྷ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱ’’ཏི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་དཱ་ནཱ་ན་པེ་ཀྑཾ ནི་དཱ་ནེ ཀ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ ‘‘ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མ’’ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུཾ ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༥༨) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ ཨི་དྷ ‘‘ཝི་ཀ་པྤེ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་རུ་དྡྷཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི, ན ཙ ཝི་རུ་དྡྷཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ བྷཱ་ས་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ – ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་ས་ངྑེ་པེ་ན པ་རི་ཧཱ་ར་ཏོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, ན ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུཾ. ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཾ པ་ན ཙ་ཏུ་མཱ་ས་ཏོ པ་རཾ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏུ་མེ་ཝ, ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུ་ནྟི. ཨེ་ཝ་ཉྩ པ་ན ས་ཏི ཡོ ཏི་ཙཱི་ཝ་རེ ཨེ་ཀེ་ན ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཝི་པྤ་ཝ་སི་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སུ་ཁ་ཏྠཾ ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་སོ དི་ནྣོ ཧོ་ཏི, ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་མེ ཙ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ཨུ་པཱ་ཡེ་ན ས་བྦ་ཏྠ ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་ཡ ཨ་པ་ཊི་སི་དྡྷ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.
ཨི་མ་སྶ པ་ན སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཨ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ – ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ཧེ་མ་ནྟཱ་ནཾ པ་ཋ་མ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ, ཨ་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ གི་མྷཱ་ནཾ པ་ཋ་མ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ‘‘ར་ཛ་ཀེ་ཧི དྷོ་ཝཱ་པེ་ཏྭཱ སེ་ཏ་ཀཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ནྟ་སྶཱ་པི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༦༥) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ར་ཛི་ཏེ་པི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ རུ་ཧ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ན སཱུ་ཙི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ ར་ཛི་ཏྭཱ ཀ་པྤ་བི་ནྡུཾ ད་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ནི་ཡ་མོ ཀཱ་ཏ་བྦོ, ན ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཏི? ཀ་ཏྟ་བྦོ་ཝ. པ་ཏྟོ ཝི་ཡ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏོ ཡ་ཐཱ པུ་ན སེ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ཏ་མྦ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ པ་ཏྟོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ན ཝི་ཛ་ཧ་ཏི, ན ཙ པ་ན ཏཱ་དི་སོ ཡཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི. ‘‘སྭེ ཀ་ཐི་ནཾ ཨུ་དྡྷ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ལ་དྡྷ་ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ཙེ ཨ་ཛྫེ་ཝ ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏི, ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནེ ཨེ་ཝ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ ཧོ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༤༦༢-༤༦༣;) སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཀ་ཐི་ན་བྦྷ་ནྟ་རེ ད་སཱ་ཧ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་པི པ་རི་ཧཱ་རཾ ལ་བྷ་ཏི, ཀ་ཐི་ན་ཏོ པ་ན པ་ཙྪཱ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མྤི ན ལ་བྷ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཀིཾ – ཡ་ཐཱ ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནོ ས་ངྒྷོ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ཏྠ་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨུ་བྦྷཱ་རཱ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ ལ་བྷ་ཏི, ན ཏ་ཏོ པ་རཾ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྠ་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨུ་བྦྷཱ་རཱ ལ་བྷ་ཏི, ཨུ་དྡྷ་ཏེ པ་ན ཀ་ཐི་ནེ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མྤི ན ལ་བྷ་ཏི. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཨུ་བྦྷ་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པུ་ན ད་སཱ་ཧཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི? ན, ཀ་སྨཱ? ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ དྷཱ་རེ་ཏུ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཀ་ཐི་ན་བྦྷ་ནྟ་རེ་པི ཨེ་ཀཱ་ད་སེ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནེ ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ནྟི ཨཱ་པ་ནྣཾ. ཏཾ པ་ན ཨ་ཏི་པྤ་ས་ངྒཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏུཾ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ན ཀ་ཐི་ན་དི་ཝ་སཱ་ནི ཨ་དི་ཝ་སཱ་ནཱི་ཏི དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཝི་བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཝ་སྶི་ཀ་སཱ་ཊི་ཀཱ ཨ་ན་ཏི་རི་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎཱ ནཱ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝ་སྶི་ཀེ མཱ་སེ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ, ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ‘‘པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སེ ཨེ་ཝ པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ པ་རཾ ཧེ་མ་ནྟ་སྶ པ་ཋ་མ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཙྩུ་དྡྷ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝཱ. ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐི་ན་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙཱི་ཝ་ར་མྤི ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ.
ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཨུ་དོ་སི་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ན་སྶ པ་ཉྩ མཱ་སེ བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཡཾ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཡ་པི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཡཾ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ཉྩ ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཉྩ སཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཨི་དཱ་ནི –
‘‘ཚི་ནྣཾ དྷུ་ཏ་ངྒཾ སཱ་ས་ངྐ-ས་མྨ་ཏོ ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་རཾ;
ཨ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶཱ་ནཱ་པ་ཏྟི, པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རཱ་དི་སི་དྡྷི་ཏོ’’ཏི. (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༤༧༩) –
ཨི་དཾ པ་ཀི་ཎྞ་ཀཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཙོ་ད་ནཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ – ཀེ་ཙི ‘‘དི་གུ་ཎཾ ས་ངྒྷཱ་ཊི’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༤༨) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩི་ཀཱ ས་ངྒྷཱ་ཊི ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ. ས་ཙེ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏི, ན རུ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་པེ་ཀྑཱ་ན་མྤི དི་གུ་ཎཾ་ཡེ་ཝ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ད་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ནྟི, ཏེ ཨི་མི་ནཱ སུ་ཏྟ་ལེ་སེ་ན ས་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦཱ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཧི ‘‘ཚི་ནྣ་ཀཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ, ཚི་ནྣ་ཀཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ, ཚི་ནྣ་ཀཾ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀ’’ནྟི པ་ཋ་མཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ. ཏ་ཏོ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཏི་ཙཱི་ཝ་རེ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ས་བྦཾ ཚི་ནྣ་ཀཾ ན་པྤ་ཧོ་ཏི. དྭེ ཚི་ནྣ་ཀཱ་ནི ཨེ་ཀཾ ཨ་ཚི་ནྣ་ཀཾ ན་པྤ་ཧོ་ཏི, དྭེ ཨ་ཚི་ནྣ་ཀཱ་ནི ཨེ་ཀཾ ཚི་ནྣ་ཀཾ ན་པྤ་ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནྭཱ་དྷི་ཀ་མྤི ཨཱ་རོ་པེ་ཏུ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༦༠) ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀ་ཙྩི་ཀཱ་པི ས་ངྒྷཱ་ཊི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི སི་དྡྷཾ. ཡཱ ཚི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་པི ན་པྤ་ཧོ་ཏི, ཏ་སྶཱ ཀུ་ཏོ དི་གུ་ཎ་ཏཱ་ཏི? ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི་སྶ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནྭཱ་དྷི་ཀ་མྤི ཨཱ་རོ་པེ་ཏུ་ནྟི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་པ་ཏྟ་མྤི དཱ་ཏུཾ, ཨི་དཾ པ་ན ཨ་པྤ་ཧོ་ན་ཀེ ཨཱ་རོ་པེ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ པ་ཧོ་ཏི, ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་པ་ཏྟཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཚི་ནྡི་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༦༠). ཀ་ཐི་ནཾ པ་ན ཚི་ནྣ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ, ‘‘ཚི་ནྣ་ཀཾ དི་གུ་ཎཾ ན་པྤ་ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙཱ་ཏི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏྠ ག་ནྟ་བྦ་ནྟི.
དྷུ་ཏ་ངྒནྟི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀ་དྷུ་ཏ་ངྒཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏི་ཙཱི་ཝ་རེ་ནེ་ཝ ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀོ་ཏི, ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཧོ་ཏཱུ་ཏི ཙེ? ན, དྷུ་ཏ་ངྒ་བྷེ་དེ་ན ཝི་རོ་དྷ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཙཱི་ཝ་ར་སཱ་དི་ཡ་ནེ་ན ཧི དྷུ་ཏ་ངྒ་བྷེ་དོ, ན ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་པྤ་ཝཱ་སེ་ན, ནཱ་པི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་སཱ་དི་ཡ་ནེ་ན, ནཱ་པི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་དྷཱ་ར་ཎེ་ན. ཡ་སྨཱ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ན་ཝ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ནི, ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཙ ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ན ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ནེ་སཾ ཙཱི་ཝ་ར་ནི་ཡ་མཱ་བྷཱ་ཝཱ ན ཏཾ དྷུ་ཏ་ངྒཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ ག་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཡ. ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ས་མཱ་དཱ་ན་ཝི་དྷཱ་ནེ ཨ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏྠ ག་ནྟ་བྦ་ནྟི.
སཱ་ས་ངྐ་ས་མྨ་ཏོ་ཏི ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎི་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. སཱ་ས་ངྐ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) སཱ་ས་ངྐ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝི་སུཾ ཨ་ངྒཱ་ནི ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ‘‘སེ་ས་མེ་ཏྠ ཙཱི་ཝ་ར་ཝ་གྒ་སྶ དུ་ཏི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ན ཙ པ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ར་ཏྟི་ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་ངྒཾ, ཨི་དྷ ཚཱ་ར་ཏྟ་ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཝི་སེ་སོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨ་ངྒ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཙ ས་མྨུ་ཏི་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཙ སཱ་ས་ངྐ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་མེ་ཝི་ད་ནྟི ཨི་དཾ ནི་པྤ་དེ་སཾ, ཏཾ ས་པྤ་དེ་སཾ མཱ་ས་པ་ར་མ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ བ་ཧི་གཱ་མེ་པི གཱ་མ་སཱི་མཾ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཝ་སི་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨི་དྷ ན ཏ་ཐཱ. ཨི་དྷ ཨ་ན་ནྟ་རེ ཨ་ན་ནྟ་རེ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནེ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ, ཏ་ཏྠ ས་ཏྟ་མེ་ཏི ཨ་ཡཾ ཨི་མེ་སཾ དྭི་ནྣཾ ཝི་སེ་སོ. ཨ་ངྒཱ་ནི པ་ན ཙཱི་ཝ་ར་ནི་ཀྑེ་པ་ན་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཏོ ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན, ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཙ སི་དྡྷ་ཏྟཱ ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཏཱ་ནི ཀཱ་མཾ ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཏ་ཐཱ་པི ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་ངྒཾ ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦཾ, ན པ་ན ཝི་སེ་སི་ཏཾ. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཾ? ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཀྐ་མེ་ན ནི་སྶ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་དེ་ས་ན་ཏོ, ཏ་ཏྠཱ་པ་ནྣཱ་པ་ཏྟི་ཝི་མོ་ཀྑ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. སཾ་ཝ་ཙྪ་ར་ཝི་པྤ་ཝུ་ཏྠ་མྤི ར་ཏྟི་ཝི་པྤ་ཝུ་ཏྠ་མེ་ཝ, པ་གེ་ཝ ཚཱ་ར་ཏྟ་ཝི་པྤ་ཝུ་ཏྠཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཏི ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ཧེ་མ་ནྟེ, གི་མྷེ ཝཱ ནི་སྶ་ཛྫ་ཏི ཙེ? ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱ་པི ནི་སྶ་ཛྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཉཱ་པ་ན་ཏྠཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་ངྒཾ ན ཝི་སེ་སི་ཏ་ནྟི ནོ ཏ་ཀྐོ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. མཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ, ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མྤི ཙཱི་ཝ་རཾ ‘‘ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ནི་སྶ་ཊྛ་མེ་ཝ, ན ཨཱུ་ན་མཱ་སཾ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ, མཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ་ཏི ཨེ་ཀེ. ཏ་ཐཱ་པི ས་ཙེ པ་ཙྩཱ་སཱ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཧོ་ཏི, ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ. ‘‘ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ མཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ན ‘‘མཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ.
‘‘ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་ར’’ནྟི ཝཱ ‘‘ས་ངྒྷཱ་ཊི’’ནྟི ཝཱ ‘‘ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི ཝཱ ཀིཾ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཉྙ་མྤཱི་ཏི? ཀི་ཉྩེ་ཏྠ – ཡ་དི ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་མེ་ཝ པ་ཊི་སི་དྡྷཾ, པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་ར་ཨ་ཨ་ཚ་ནྡ་ན་དྷོ་ཝཱ་པ་ན་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཝི་རོ་དྷོ. ཨ་ཐ ཨ་ཉྙ་མྤི ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨི’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཝི་རོ་དྷོ་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ན ནི་ཡ་མ་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་རེ་ན ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐ་མ་ནྟཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༧༡) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་མེ་ཝ, ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་རེ་ན གཱ་མོ པ་ཝི་སི་ཏ་བྦོ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༦༢), ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་ར་པ་ར་མཾ ཏ་ཏོ ཙཱི་ཝ་རཾ སཱ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༥༢༣-༥༢༤) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཀི་ཉྩི, ཏ་ཐཱ ‘‘ས་གུ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡོ དཱ་ཏ་བྦཱ, ནི་ཝཱ་ས་ནཾ དཱ་ཏ་བྦཾ, ས་ངྒྷཱ་ཊི དཱ་ཏ་བྦཱ, ཧ་ནྡ ཏེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ས་ངྒྷཱ་ཊི, དེ་ཧི མེ པ་ཊ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ས་བྦ་ཉྷི ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ངྒྷ་ཊི་ཏ་ཊྛེ་ན ‘ས་ངྒྷཱ་ཊཱི’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༨༩༨). ཏ་ཐཱ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨི’’ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. ཨ་ནྟོ་ས་མ་ཡེ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཏཾ ས་བྦཾ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ ཀ་དཱ ནི་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཙྪི་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཀེ.
ཨ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶཱ་ནཱ་པ་ཏྟི པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རཱ་དི་སི་དྡྷི་ཏོཏི ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨུ་དོ་སི་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་པྤ་ཝཱ་སེ ཏེ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. ཏ་ཏྠེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ན ཧོ་ཏི ཨཱ་པ་ཏྟི པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རཱ་དི་སི་དྡྷི་ཏོ. ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨ་ནྟོ་ཨ་རུ་ཎེ པ་ཙྩུ་དྡྷ་ར་ཏི ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༩༦) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ པ་ཙྩུ་དྡྷ་ར་ནྟ་སྶ, ཨ་ནྟོ་ཨ་རུ་ཎེ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟ་སྶ ཙ ཡཱ་ཝ ཨ་ཉྙོ ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་རེ་ན ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སྶཱ་ཏི ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ཏོ ཡ་ཐཱ་རུ་ཏཾ་ཡེ་ཝ ས་ཏི ཝི་པྤ་ཝཱ་སེ ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ཏོ, ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་སེ ས་ཏི ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ཏོ་ཏི.
ཨུ་དོ་སི་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་ཊྛཱ་ན་སྶ དུ་བྦི་ཛཱ་ན་ཏྟཱ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙ བྷི་ཀྑཱུ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ཧཱ་ར་པ་རི་ཡ་ནྟེ ནི་ཝི་ཊྛ་དྷུ་ཝ་ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཝཱ པ་རི་ཡ་ནྟེ ཋི་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལ་ཏོ ཝཱ ནི་བ་དྡྷ་ཝ་ས་ན་ཀ་ཨཱ་ཝཱ་ས་ཏོ ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ཝི་ཧཱ་རེ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཱ ཧུ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་མྤི པཱུ་རེ་ཏྭཱ ནི་སཱི་ད་ནྟི, ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་མྤི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་སཱི་མཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་དཱི་སུ ཋི་ཏཱ་ནཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏཱ་སཾ ཝི་སུཾ ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་སཱི་མ་ཏྟཱ་ཏི ཙ ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ནཾ ཨི་དཾ ནཱ་ན་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ་ཡ ད་མྨཱི’’ཏི དི་ནྣཾ པ་ན གཱ་མེ ཋི་ཏཱ་ནཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ གཱ་མ་ཉྩ གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཉྩཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༤༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ‘‘ས་མཱ་ན་སཾ་ཝཱ་ས་ཀ་སཱི་མཱ་ཡཱ’’ཏི དི་ནྣཾ པ་ན ཡ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སཱི་མཱ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཏྠ ཋི་ཏཱ་ན་མྤི. ‘‘ཏ་ཏྲ ཋི་ཏཱ་ན་ཉྩ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི ཙ, ‘‘ཁ་ཎྜ་སཱི་མཱ་ཡཾ ཋ་ཏྭཱ ‘སཱི་མ་ཊྛ་ཀ་ས་ངྒྷོ ག་ཎྷཱ་ཏཱུ’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་སཱི་མཱ་ཡ ཨེ་ཝ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ དཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཙ, ‘‘ཏེ་སཾ བ་ཧི་སཱི་མ་ཊྛཱ་ན་མྤི པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ཡཱ་ཝ ཀ་ཐི་ན་སྶུ་བྦྷཱ་རཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཙ, ‘‘ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ པ་ན ཀ་ཐི་ནེ ཨ་ནྟོ་ཧེ་མ་ནྟེ ས་ཙེ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ‘ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛ་ས་ངྒྷ་སྶ ད་མྨཱི’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཡེ ཏ་ཏྠ ཝ་སྶ་ཙྪེ་དཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ པ་ཙྪི་མ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ, ཏེ་སཾ བ་ཧི་སཱི་མ་ཊྛཱ་ན་མྤི པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི ཝི་ན་ཡ་དྷ་རཱ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ནྟི, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ. ཏ་སྨཱ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྙཱུ ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩) ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཙ, ‘‘‘ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཧེ་མ་ནྟ་སྶ པ་ཙྪི་མོ དི་ཝ་སོ, ཏཱ་ཝ ཝ་སྶཱ་ཝཱ་སི་ཀཾ དེ་མཱ’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཀ་ཐི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཝཱ ཧོ་ཏུ, ཨ་ན་ཏྠ་ཏཾ ཝཱ་ཏི ཡཾ ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཝ་ཙ་ནཾ (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༧༩), ཨེ་ཏྠཱ་པི ཡ་དི ཨ་ཏྠ་ཏཾ, པུ་རི་མ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ པ་ཉྩ མཱ་སེ. ཡ་དི ཨ་ན་ཏྠ་ཏཾ, པ་ཙྪི་མ་ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ མཱ་སེ ལ་བྷ་ནྟཱི་ཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ’’ཏི ཙ ལི་ཁི་ཏཾ.
‘‘ཡེ་ཧི མ་ཡ྄ཧཾ ཡཱ་གུ པཱི་ཏཱཏི ཡེ་ཧི ནི་མ་ནྟི་ཏེ་ཧི མ་ཡ྄ཧཾ ཡཱ་གུ པཱི་ཏཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་སྨཱ ཡེ་ཧི ནི་མ་ནྟི་ཏེ་ཧི ཡཱ་གུ པཱི་ཏཱ, ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘ཡེ་ཧི མ་ཡ྄ཧཾ ཡཱ་གུ པཱི་ཏཱ’ཏི ཝུ་ཏྟེ ནི་མ་ནྟི་ཏཱ ཝཱ ཧོ་ནྟུ, ཨ་ནི་མ་ནྟི་ཏཱ ཝཱ, ཡེ་ཧི པཱི་ཏཱ, ཏེ་སཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཏྠ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་བྦྷ་ཏ་སྨིཾ ཀ་ཐི་ནེ’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ ཉཱ་པེ་ཏི ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ ཏི་ཎྞ་མྤི ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་བྷཱ་ཝ་ནྟི. ཀ་སྨཱ པ་ན པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཱ་ནཱི་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ཨི་དཾ པ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ན ཝུ་ཏྟཾ ཀི་ནྟུ པ་ཋ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཏ་སྨིཾ ཨ་པྤ་ཧོ་ནྟེ ས་ཙེ པ་ཙྩཱ་སཱ ཨ་ཏྠི, ཏ་མེ་ཝ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ མཱ་ས་མ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨི་མ་མྤི ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཾ དཱི་པེ་ཏི. ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏེ་ན བྷཱ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏཾ པ་ན ‘‘ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཏཱི་ཎི་པི པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཱ་ནཱི་ཏི.
‘‘ཁི་པྤ་མེ་ཝ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦ་ནྟི སཱི་གྷཾ ཨ་ནྟོ་ད་སཱ་ཧེ་ཡེ་ཝ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨི་དཾ པ་ན པ་ཧོ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝེ པུ་རི་མ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ལ་ཀྑ་ཎེ་ནཱ་ཏི དཱི་པེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ‘‘སཱི་གྷ’’ནྟི ཝཱ ‘‘ལ་ཧུ’’ནྟི ཝཱ ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཝ་ཏྭཱ་པི ‘‘ད་སཱ་ཧཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ན་སྶ ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏུ, ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ པ་ན ཀ་ཐི་ནེ ཀ་ཐ་ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ན་ཏྠ་ཏ་སྶ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ཝི་གྷཱ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༤༩༩-༥༠༠) ལི་ཁི་ཏཾ.
ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. པུ་རཱ་ཎ་ཙཱི་ཝ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘སཱ་ཀི་ཡཱ་ནི་ཡོ ཝི་ཡ སུ་དྡྷ་བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ ཝཱ’’ཏི ཨི་དཾ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནཱི ནཱ་མ ཨུ་བྷ་ཏོ་ས་ངྒྷེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༥༠༥) ཨི་མི་ནཱ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ན, ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་ད་ནུ་པྤ་ས་ངྒ་བྷ་ཡཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨེ་ཀེ་ན ཝ་ཏྠུ་ནཱཏི ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི པ་ཋ་མེ་ན. ཨ་ཝུ་ཏྟཱ ཝཱ དྷོ་ཝ་ཏཱིཏི ཨ་ཝུ་ཏྟཱ དྷོ་ཝ་ཏི, ར་ཛ་ཏི ཨཱ་ཀོ་ཊེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘‘ཨ་ཝུ་ཏྟཱ’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཝཱ་དཱ་པེ་ཏྭཱ དྷོ་ཝ་ནཱ་དཱི་སུ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཨི་དྷ ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མ ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ནཱུ་པ་ག་མེ་ཝ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ནཱུ་པ་ག་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི ཙེ? ཏཾ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ‘‘པུ་རཱ་ཎ་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ་ཝ སི་དྡྷ་ཏྟཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘པུ་རཱ་ཎ་ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མ ས་ཀིཾ ནི་ཝ་ཏྠ་མྤི ས་ཀིཾ པཱ་རུ་ཏ་མྤཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༥༠༥).
པུ་རཱ་ཎ་ཙཱི་ཝ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཙཱི་ཝ་ར་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨུ་པ་ཙཱ་རོ དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠོ. ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏྟཱ ཀ་ཐཾ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ཏཱ་ཡ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཨ་དི་ནྣ་ཏྟཱ, བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཙ ཏ་ཏོ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཏོ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཙ.
ཙཱི་ཝ་ར་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཉཱ་ཏ་ཀ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏེ ཝཱ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ནྟ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙ ས་ངྒྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཝཱ་རི་ཏེ་སུ པ་མཱ་ཎ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི. པུ་གྒ་ལི་ཀ་པྤ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཡཾ ཡཾ པ་ཝཱ་རེ་ཏི, ཏཾ ཏཾ་ཡེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦ་ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ.
ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ཏ་ཏུ་ཏྟ་རི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་རེ་ན ཙ་ར་ཏི ཀ་ཐི་ན་པ་ལི་བོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཝཱ སཱ་ས་ངྐ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་སེ་ན ཝཱ. ཨེ་ཏྠ སི་ཡཱ – ‘‘ན མ་ཏྟཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ བ་ཧུཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་སྶ་ནྟི, དུ་སྶ་ཝཱ་ཎི་ཛྫཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༥༢༢) ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟཱ་ནཾ སུ་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝཱ་པི ཚ་བྦ་གྒི་ཡེ བྷི་ཀྑཱུ ‘‘ཀ་ཐ་ཉྷི ནཱ་མ ཏུ་མྷེ མོ་གྷ་པུ་རི་སཱ ན མ་ཏྟཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ བ་ཧུཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་སྶ་ཐཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༥༢༢) ཝ་ཏྭཱ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ཨི་མི་སྶཾ ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎི་ཡཾ ‘‘བ་ཧུ་ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ པ་ཉྙ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ ‘‘ན ཧི ཨ་ན་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠཱ་ཡ སཱ་ཁཱ་པ་ལཱ་སཾ བྷ་ཉྫི་ཏུཾ ལ་བྷ་ནྟི, ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རཱ་ནཾ པ་ན ཨ་ཏྠཱ་ཡ ལ་བྷ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ཨ་ཉྙ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ པ་མཱ་ཎཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ན, ཀ་སྨཱ? ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི ཝཱ་རི་ཏཱ. ཏ་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. པཱ་ལི༹་ཡཾ (པཱ་རཱ. ༥༢༡) ‘‘ཨ་ཉྙ་སྶ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་སྶཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཉྙ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ནྟོ ཏ་སྶ ཉཱ་ཏ་ཀ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏེ ཨེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏི, ན ཨ་ཉྙེ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ ཝཱ་རི་ཏཱ. ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ་པི ‘‘བ་ཧུཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་སྶ་ཐཱ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༥༢༢) ཝི་ག་ར་ཧི་ཏྭཱ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙཱ་པེ་ནྟོ ‘‘ཨ་བྷི་ཧ་ཊྛུཾ པ་ཝཱ་རེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པ་མཱ་ཎ་ཏོ ག་ཧ་ཎཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི, ན ཨ་ཉྙ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ པ་མཱ་ཎ་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་པ་ནཾ. ཡ་སྨཱ པ་ནི་མཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨ་ཉྙ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨི་དྷ ‘‘ཨ་ཉྙ་སྶ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ན ཝུ་ཏྟཾ, ན ན ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ.
ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ བ་ཧུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎཱ པ་མཱ་ཎ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཉཱ་ཏ་ཀཱ་ནཾ པ་ཝཱ་རི་ཏཱ་ན’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༥༢༦) ཝུ་ཏྟ་ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་པཱ་ལི༹་ཡཱ ན ས་མེ་ཏཱི་ཏི ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༥༢༦) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་དྷཱ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཉཱ་ཏ་ཀ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏེ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ནྟ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་ནེ་ན ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ‘‘ཨ་ཉྙ་སྶ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ནི་དཱ་ན་ཝི་རོ་དྷ་ཏོ ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ན་ནྟ་རེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི.
ཏ་ཏུ་ཏྟ་རི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ཨུ་པ་ཀྑ་ཊ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་ཋ་མ་ཨུ་པ་ཀྑ་ཊེ ‘‘པུ་བྦེ ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏོ’’ཏི (པཱ་རཱ. ༥༢༨) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ པ་ཝཱ་རི་ཏོ་པི ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏོ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཨུ་པ་ཀྑ་ཊ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. དུ་ཏི་ཡ་ཨུ་པ་ཀྑ་ཊ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
དུ་ཏི་ཡ་ཨུ་པ་ཀྑ་ཊེ་ན ཀིཾ པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ཙེ? ན་ཏྠི པ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ན པ་ཉྙ་ཏྟཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ར་ཧོ་ནི་ས་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཝི་ཡ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ར་ཀེ་ཧི ས་ངྒཱི་ཏིཾ ཨ་ནཱ་རོ་པེ་ཏ་བྦཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ ཝི་ནཱ་པི ཏེ་ན ཏ་ད་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཏོ, ཨ་ནི་སྶ་ར་ཏྟཱ, ཨ་ནཱ་རོ་པེ་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ཙ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནོ, ཨཱ་ན་ནྡ, ས་ངྒྷོ…པེ… ས་མཱུ་ཧ་ནེ་ཡྻཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༢༡༦; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༤༡). ཨི་དཾ ས་བྦ་མ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ན ཧི བུ་དྡྷཱ ཨ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ཙྪཱ་རེ་ནྟི, པ་གེ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨི་ད་ཉྷི པུ་རི་མ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་དི་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཙ ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ན་ཏྠི. ཏཾ་ས་དི་ས་ཉྩེ་ཏཾ, ན ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཀོ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སོ་ཏི? ཏ་ཏོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀེ་ཝ་ལཾ ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་སྶ པཱི་ལཱ༹ ཀ་ཏཱ, ཨི་དྷ དྭི་ནྣཾ, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཝི་སེ་སོ’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སེ་ན ཀོ པ་ན་ཉྙོ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི? པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཏཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཀ་སྨི་མྤི ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི པཱི་ལཱ༹ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏི་རེ་ཀ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ཙཱི་ཝ་ར་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི་ག་ཎ་ནཱ, པཱི་ལི༹་ཏ་པུ་གྒ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ་པཱི’’ཏི.
ཧོ་ནྟི ཙེ་ཏྠ –
‘‘ཝ་ཏྠུ་ཏོ ག་ཎ་ནཱ་ཡ་པི, སི་ཡཱ ཨཱ་པ་ཏྟི ནེ་ཀ་ཏཱ;
ཨི་ཏི ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ, དུ་ཏི་ཡཱུ་པ་ཀྑ་ཊཾ ཨི་དྷ.
‘‘ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་སི་ཀྑཱ་ཡ, ཝི་བྷ་ངྒེ ཝི་ཡ ཀི་ནྟེ་ཏཾ;
ཨེ་ཀི་ཏྠི་ཡཱ་པི ནེ་ཀ་ཏཱ, ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ པ་ཡོ་ག་ཏོ’’ཏི. (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༥༣༢);
ཨ་པི་ཙེ་ཏཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཏཾ་ཛཱ་ཏི་ཀེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ས་བྦེ་སུ་པི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་སྶ ད་སྶ་ན་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨཱ་ཧ ཙ –
‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ བ་ཧུ་ཏཱ་ཡ ཝི་མི་སྶ་ཏཱ་ཡ;
ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ་པི བ་ཧུ་ཏཱ ཙ ཝི་མི་སྶ་ཏཱ ཙ;
ཨི་ཙྩེ་ཝ་མཱ་དི་ཝི་དྷི་ས་མྦྷ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ;
ས་ཏྠཱ ཨུ་པ་ཀྑ་ཊ་མི་དཾ དུ་ཏི་ཡཾ ཨ་ཝོ་ཙཱ’’ཏི. (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༥༣༢);
ཏ་སྶཱ་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ – པུ་རཱ་ཎ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ བྷི་ཀྑུ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི དྭཱི་ཧི, བ་ཧཱུ་ཧི ཝཱ དྷོ་ཝཱ་པེ་ཏི, བྷི་ཀྑུ་ནི་ག་ཎ་ནཱ་ཡ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ག་ཎ་ནཱ. ཏ་ཐཱ དྭི་ནྣཾ, བ་ཧཱུ་ནཾ ཝཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ཉྙ་ཏྲ པཱ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀཱ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, ཨི་དྷཱ་པི ཏ་ཐཱ དྭི་ནྣཾ, བ་ཧཱུ་ནཾ ཝཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་མེ་ཀཾ ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏི, ཝི་ཉྙ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ག་ཎ་ནཱ. ཏ་ཐཱ ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ན་ཡོ ནེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝ བ་ཧུ་ཏཱ་ཡ ན་ཡོ.
ཝི་མི་སྶ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཉཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ, ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཙ ཨེ་ཀཾ དྷོ་ཝཱ་པེ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཏོ ནི་ཊྛཱ་པ་ནེ ཨེ་ཀཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཨ་ཐ ཉཱ་ཏི་ཀཱ པ་ཋ་མཾ ཐོ་ཀཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ, པུ་ན ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ སུ་དྷོ་ཏཾ ཀ་རོ་ཏི, ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཨ་ཐ ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ པ་ཋ་མཾ དྷོ་ཝ་ཏི, པ་ཙྪཱ ཉཱ་ཏི་ཀཱ སུ་དྷོ་ཏཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ པ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནོ དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ. ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ, ཉཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཙ ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀ་ས་ཉྙཱི, ཝེ་མ་ཏི་ཀོ, ཉཱ་ཏི་ཀ་ས་ཉྙཱི ཝཱ དྷོ་ཝཱ་པེ་ཏི, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ནི་སྶ་གྒི་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊཱ་དི་ཨཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་ད་ག་ཎ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ, ཉཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཙ ས་ནྟ་ཀཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨུ་བྷོ་ཧི ཨེ་ཀ་ཏོ དི་ཡྻ་མཱ་ནཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, ནི་སྶ་གྒི་ཡ་མེ་ཝ. ཨ་ཐ ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཧ་ཏྠ་ཏོ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, ནི་སྶ་གྒི་ཡ་མེ་ཝ. ཨ་ཐ ཉཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཧ་ཏྠ་ཏོ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨ་ཐ ཨུ་བྷོ་སུ ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་དི་ས་ཉྙཱི, ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ནི་སྶ་གྒི་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊཱ་དི་ཨཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་ད་ག་ཎ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ན་ཡོ ནེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡཾ ཝི་མི་སྶ་ཏཱ་ཡ ན་ཡོ.
ཨཱ་དིས་དྡེ་ན པ་ན ཨ་ནེ་ཀེ ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟཱ, ཝི་ཉྙ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཨེ་ཀོ དེ་ཏི, ཨེ་ཀོ ན དེ་ཏི, ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ. ཨ་ཐ ཨ་ཝི་ཉྙ་ཏྟོ དེ་ཏི, ན ནི་ས་གྒི་ཡཾ. ཨ་ཐ ཝི་ཉྙ་ཏྟཱ་ཝི་ཉྙ་ཏྟཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཝི་ཉྙ་ཏྟོ དེ་ཏི, ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ. ཨུ་བྷོ དེ་ནྟི, ནི་སྶ་གྒི་ཡ་མེ་ཝ. ཨ་ཝི་ཉྙ་ཏྟོ དེ་ཏི, ནི་སྶ་གྒི་ཡེ་ན ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཝི་ཉྙ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཝི་ཉྙ་ཏྟོ དེ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ཨུ་པ་ཀྑ་ཊཱ་དཱི་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ན་ཡོ ནེ་ཏ་བྦོ.
ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་ཏི་ཀཱ་ཡཱ་དི་གཱ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ ཧོ་ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ར་ཧོ་ནི་ས་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཏཱ་ཡ ནི་ད་སྶ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ པ་ཡོ་ཛ་ན་ཝི་སེ་སོ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཝི་བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་ཉྙ་ཏྠ་པི ཝ་ཙ་ནེ་ན, ཝི་སེ་ས་ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཙ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ ཉཱ་ཏ་བྦཾ ཝི་སེ་ས་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི.
དུ་ཏི་ཡ་ཨུ་པ་ཀྑ་ཊ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. རཱ་ཛ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘ཋཱ་ནཾ བྷ་ཉྫ་ཏི, ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པུ་ན ཙོ་ད་ནཾ ན ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. ཨཱ་ག་མ་ན་སྶ སཱ་ཏྠ་ཀཾ ན ཧོ་ཏི, ཙཱི་ཝ་རཾ ན ལ་བྷི་སྶ་ཏི པ་ཊི་ས་ནྠཱ་ར་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཀེ. ཙོ་ད་ནཱ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཀེ. ‘‘དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ་དི་ནཱ ན པ་ཊི་ས་ནྠཱ་རོ ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཨུ་པ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ ‘‘‘ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏཱི’ཏི ཙོ་ད་ནཱ་ཋཱ་ནཱ་ནི བྷ་ཉྫ་ཏི, ཙོ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་མ་ཀཱ་སི, ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཝ་ཏྟ་བྷེ་དེ དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི ཙ ཝ་ད་ཏི. དྷ་མྨ་སི་རི་ཏྠེ་རོ པ་ན ‘‘ཨཱ་ས་ནེ ཙེ ནི་སཱི་ད་ཏི, ཨེ་ཀཱ་ཡ ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ དྭེ ཋཱ་ནཱ་ནི བྷ་ཉྫ་ཏི. ཨཱ་མི་སཾ ཙེ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, ཨེ་ཀེ་ན པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན དྭེ ཋཱ་ནཱ་ནི བྷ་ཉྫ་ཏི. དྷ་མྨཾ ཙེ བྷཱ་ས་ཏི, དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝུ་ཏྟ་པ་རི་ཙྪེ་དཱ་ཡ ཨེ་ཀཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ དྭེ ཋཱ་ནཱ་ནི བྷ་ཉྫ་ཏི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏཱི’ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ཏི. ‘‘ཨེ་སོ ཁོ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་ན ས་ཉྙ་ཏྟོ ཨེ་ཀོ, ‘‘ཨ་ཡཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རོ་ཏི…པེ… ཨ་ཝུ་ཏྟེ་པི ཙོ་དེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ དུ་ཏི་ཡོ, ས་ཙེ པ་ན དཱུ་ཏོ ག་ཙྪ་ནྟོ་ཝ ‘‘ཨ་ཧཾ ཏ་སྶ ཧ་ཏྠེ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟོ ཏ་ཏི་ཡོ, ‘‘ཨ་ཉྙཾ ཝཱ པེ་སེ་ཏྭཱ ཨཱ་རོ་ཙཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ཙ་ཏུ་ཏྠོ་ཏི ཡ་ཐཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ནི་དྡི་ཊྛཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ, ཏ་ཐེ་ཝ དཱུ་ཏེ་ན ནི་དྡི་ཊྛཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ. མུ་ཁ་ཝེ་ཝ་ཊི་ཀ་ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ, པ་ར་མྨུ་ཁ་ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ ཙེཏི ཨེ་ཏེ་སུ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ཨ་པྤ་ཝཱ་རི་ཏེ་སུ ཝི་ཡ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ.
རཱ་ཛ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཙཱི་ཝ་ར་ཝ་གྒོ པ་ཋ་མོ.