༢. ཨུ་དོ་སི་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘ཨ་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ན་སྶ པ་ཉྩ མཱ་སེ བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཡཾ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཡ་པི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་བ་དྡྷ་སཱི་མཱ་ཡཾ ཀ་ཐི་ན་ཏྠཱ་ར་ཉྩ ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཉྩ སཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ལི་ཁི་ཏཾ. ཨི་དཱ་ནི –
‘‘ཚི་ནྣཾ དྷུ་ཏ་ངྒཾ སཱ་ས་ངྐ-ས་མྨ་ཏོ ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་རཾ;
ཨ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶཱ་ནཱ་པ་ཏྟི, པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རཱ་དི་སི་དྡྷི་ཏོ’’ཏི. (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ ༤༧༩) –
ཨི་དཾ པ་ཀི་ཎྞ་ཀཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཙོ་ད་ནཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ – ཀེ་ཙི ‘‘དི་གུ་ཎཾ ས་ངྒྷཱ་ཊི’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༤༨) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩི་ཀཱ ས་ངྒྷཱ་ཊི ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ. ས་ཙེ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏི, ན རུ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་པེ་ཀྑཱ་ན་མྤི དི་གུ་ཎཾ་ཡེ་ཝ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ ད་ཏྭཱ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ནྟི, ཏེ ཨི་མི་ནཱ སུ་ཏྟ་ལེ་སེ་ན ས་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦཱ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཧི ‘‘ཚི་ནྣ་ཀཾ ས་ངྒྷཱ་ཊིཾ, ཚི་ནྣ་ཀཾ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ས་ངྒཾ, ཚི་ནྣ་ཀཾ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱ་ས་ཀ’’ནྟི པ་ཋ་མཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ. ཏ་ཏོ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཏི་ཙཱི་ཝ་རེ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནེ ས་བྦཾ ཚི་ནྣ་ཀཾ ན་པྤ་ཧོ་ཏི. དྭེ ཚི་ནྣ་ཀཱ་ནི ཨེ་ཀཾ ཨ་ཚི་ནྣ་ཀཾ ན་པྤ་ཧོ་ཏི, དྭེ ཨ་ཚི་ནྣ་ཀཱ་ནི ཨེ་ཀཾ ཚི་ནྣ་ཀཾ ན་པྤ་ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནྭཱ་དྷི་ཀ་མྤི ཨཱ་རོ་པེ་ཏུ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༦༠) ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཀ་ཙྩི་ཀཱ་པི ས་ངྒྷཱ་ཊི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི སི་དྡྷཾ. ཡཱ ཚི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་པི ན་པྤ་ཧོ་ཏི, ཏ་སྶཱ ཀུ་ཏོ དི་གུ་ཎ་ཏཱ་ཏི? ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི་སྶ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནྭཱ་དྷི་ཀ་མྤི ཨཱ་རོ་པེ་ཏུ་ནྟི ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་པ་ཏྟ་མྤི དཱ་ཏུཾ, ཨི་དཾ པ་ན ཨ་པྤ་ཧོ་ན་ཀེ ཨཱ་རོ་པེ་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ པ་ཧོ་ཏི, ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀ་པ་ཏྟཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཚི་ནྡི་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༦༠). ཀ་ཐི་ནཾ པ་ན ཚི་ནྣ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟཱ, ‘‘ཚི་ནྣ་ཀཾ དི་གུ་ཎཾ ན་པྤ་ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙཱ་ཏི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏྠ ག་ནྟ་བྦ་ནྟི.
དྷུ་ཏ་ངྒནྟི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀ་དྷུ་ཏ་ངྒཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏི་ཙཱི་ཝ་རེ་ནེ་ཝ ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀོ་ཏི, ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཧོ་ཏཱུ་ཏི ཙེ? ན, དྷུ་ཏ་ངྒ་བྷེ་དེ་ན ཝི་རོ་དྷ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཙཱི་ཝ་ར་སཱ་དི་ཡ་ནེ་ན ཧི དྷུ་ཏ་ངྒ་བྷེ་དོ, ན ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་པྤ་ཝཱ་སེ་ན, ནཱ་པི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་སཱ་དི་ཡ་ནེ་ན, ནཱ་པི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་དྷཱ་ར་ཎེ་ན. ཡ་སྨཱ པ་ན བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ན་ཝ ཙཱི་ཝ་རཱ་ནི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ནི, ཛཱ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཙ ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ན ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ནེ་སཾ ཙཱི་ཝ་ར་ནི་ཡ་མཱ་བྷཱ་ཝཱ ན ཏཾ དྷུ་ཏ་ངྒཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ ག་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་ཡ. ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ས་མཱ་དཱ་ན་ཝི་དྷཱ་ནེ ཨ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཙ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏྠ ག་ནྟ་བྦ་ནྟི.
སཱ་ས་ངྐ་ས་མྨ་ཏོ་ཏི ཀ་ངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎི་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. སཱ་ས་ངྐ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) སཱ་ས་ངྐ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝི་སུཾ ཨ་ངྒཱ་ནི ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ‘‘སེ་ས་མེ་ཏྠ ཙཱི་ཝ་ར་ཝ་གྒ་སྶ དུ་ཏི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ན ཙ པ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ར་ཏྟི་ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་ངྒཾ, ཨི་དྷ ཚཱ་ར་ཏྟ་ཝི་པྤ་ཝཱ་སོ, ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཝི་སེ་སོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨ་ངྒ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཙ ས་མྨུ་ཏི་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཙ སཱ་ས་ངྐ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་མེ་ཝི་ད་ནྟི ཨི་དཾ ནི་པྤ་དེ་སཾ, ཏཾ ས་པྤ་དེ་སཾ མཱ་ས་པ་ར་མ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ བ་ཧི་གཱ་མེ་པི གཱ་མ་སཱི་མཾ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཝ་སི་ཏྭཱ པ་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨི་དྷ ན ཏ་ཐཱ. ཨི་དྷ ཨ་ན་ནྟ་རེ ཨ་ན་ནྟ་རེ ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ནེ ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ, ཏ་ཏྠ ས་ཏྟ་མེ་ཏི ཨ་ཡཾ ཨི་མེ་སཾ དྭི་ནྣཾ ཝི་སེ་སོ. ཨ་ངྒཱ་ནི པ་ན ཙཱི་ཝ་ར་ནི་ཀྑེ་པ་ན་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཏོ ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན, ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཙ སི་དྡྷ་ཏྟཱ ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཏཱ་ནི ཀཱ་མཾ ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཏ་ཐཱ་པི ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་ངྒཾ ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦཾ, ན པ་ན ཝི་སེ་སི་ཏཾ. ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎཾ? ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ནི་སྶ་ཛྫ་ན་ཀྐ་མེ་ན ནི་སྶ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་དེ་ས་ན་ཏོ, ཏ་ཏྠཱ་པ་ནྣཱ་པ་ཏྟི་ཝི་མོ་ཀྑ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. སཾ་ཝ་ཙྪ་ར་ཝི་པྤ་ཝུ་ཏྠ་མྤི ར་ཏྟི་ཝི་པྤ་ཝུ་ཏྠ་མེ་ཝ, པ་གེ་ཝ ཚཱ་ར་ཏྟ་ཝི་པྤ་ཝུ་ཏྠཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཏི ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ཧེ་མ་ནྟེ, གི་མྷེ ཝཱ ནི་སྶ་ཛྫ་ཏི ཙེ? ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱ་པི ནི་སྶ་ཛྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཉཱ་པ་ན་ཏྠཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་མ་ངྒཾ ན ཝི་སེ་སི་ཏ་ནྟི ནོ ཏ་ཀྐོ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ. མཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ, ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་མྤི ཙཱི་ཝ་རཾ ‘‘ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ནི་སྶ་ཊྛ་མེ་ཝ, ན ཨཱུ་ན་མཱ་སཾ ཧུ་ཏྭཱ ‘‘ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ, མཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ་ཏི ཨེ་ཀེ. ཏ་ཐཱ་པི ས་ཙེ པ་ཙྩཱ་སཱ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཧོ་ཏི, ནི་སྶ་གྒི་ཡཾ. ‘‘ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ མཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་ན ‘‘མཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ནི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ.
‘‘ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་ར’’ནྟི ཝཱ ‘‘ས་ངྒྷཱ་ཊི’’ནྟི ཝཱ ‘‘ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི ཝཱ ཀིཾ ཏི་ཙཱི་ཝ་རཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཉྙ་མྤཱི་ཏི? ཀི་ཉྩེ་ཏྠ – ཡ་དི ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་མེ་ཝ པ་ཊི་སི་དྡྷཾ, པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཙྪི་ནྣ་ཙཱི་ཝ་ར་ཨ་ཨ་ཚ་ནྡ་ན་དྷོ་ཝཱ་པ་ན་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཝི་རོ་དྷོ. ཨ་ཐ ཨ་ཉྙ་མྤི ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨི’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཝི་རོ་དྷོ་ཏི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ – ན ནི་ཡ་མ་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཙཱི་ཝ་རཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་རེ་ན ཛ་ན་པ་ད་ཙཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐ་མ་ནྟཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༧༡) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་མེ་ཝ, ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་རེ་ན གཱ་མོ པ་ཝི་སི་ཏ་བྦོ (མ་ཧཱ་ཝ. ༣༦༢), ས་ནྟ་རུ་ཏྟ་ར་པ་ར་མཾ ཏ་ཏོ ཙཱི་ཝ་རཾ སཱ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༥༢༣-༥༢༤) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཀི་ཉྩི, ཏ་ཐཱ ‘‘ས་གུ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཡོ དཱ་ཏ་བྦཱ, ནི་ཝཱ་ས་ནཾ དཱ་ཏ་བྦཾ, ས་ངྒྷཱ་ཊི དཱ་ཏ་བྦཱ, ཧ་ནྡ ཏེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ས་ངྒྷཱ་ཊི, དེ་ཧི མེ པ་ཊ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ས་བྦ་ཉྷི ཙཱི་ཝ་རཾ ས་ངྒྷ་ཊི་ཏ་ཊྛེ་ན ‘ས་ངྒྷཱ་ཊཱི’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༨༩༨). ཏ་ཐཱ ‘‘ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨི’’ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. ཨ་ནྟོ་ས་མ་ཡེ ཡཱ་ཝ་ད་ཏྠཾ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ, ཏཾ ས་བྦཾ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ ཀ་དཱ ནི་ཊྛཱ་ནཾ ག་ཙྪི་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཀེ.
ཨ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶཱ་ནཱ་པ་ཏྟི པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རཱ་དི་སི་དྡྷི་ཏོཏི ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨུ་དོ་སི་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝ་པྤ་ས་ངྒ་ཏོ ཏི་ཙཱི་ཝ་ར་ཝི་པྤ་ཝཱ་སེ ཏེ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨེ་ཀེ. ཏ་ཏྠེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ན ཧོ་ཏི ཨཱ་པ་ཏྟི པ་ཙྩུ་དྡྷཱ་རཱ་དི་སི་དྡྷི་ཏོ. ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཨ་ནྟོ་ཨ་རུ་ཎེ པ་ཙྩུ་དྡྷ་ར་ཏི ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ༤༩༦) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ པ་ཙྩུ་དྡྷ་ར་ནྟ་སྶ, ཨ་ནྟོ་ཨ་རུ་ཎེ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟ་སྶ ཙ ཡཱ་ཝ ཨ་ཉྙོ ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་ཏྟ་བྦྷ་ནྟ་རེ་ན ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་སྶཱ་ཏི ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ཏོ ཡ་ཐཱ་རུ་ཏཾ་ཡེ་ཝ ས་ཏི ཝི་པྤ་ཝཱ་སེ ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ཏོ, ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་སེ ས་ཏི ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ཏོ་ཏི.
ཨུ་དོ་སི་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.