༡. བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
‘‘བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༩༠) ཨི་མི་ནཱ ཝི་རུ་ལ༹ྷ་མཱུ་ལེ ནཱི་ལ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ན་ཀེ ཏ་རུ་ཎ་ག་ཙྪེ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨ་ཧེ་སུ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཝ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཋི་ཏེ མ་ཧ་ནྟེ རུ་ཀྑ་ག་ཙྪཱ་དི་ཀེ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མ་སྶ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ‘‘ཛཱ་ཡ་ནྟི ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱི’’ཏི, ‘‘ཨ་ཧེ་སུ’’ནྟི ཨི་མ་སྶ ‘‘ཛཱ་ཏཱ ཝ་ཌྜྷི་ཏཱ’’ཏི. གཱ་མོཏི ས་མཱུ་ཧོ. པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཧ་རི་ཏ་ཏི་ཎ་རུ་ཀྑཱ་དཱི་ནནྟི བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་སྶ ཧ་རི་ཏ་ཏི་ཎ་སྶ ཙེ་ཝ ཧ་རི་ཏ་རུ་ཀྑཱ་དཱི་ན་ཉྩ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཨོ་ས་དྷི་ག་ཙྪ་ལ་ཏཱ་ད་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ ཙ བྷུ་མྨཾ. ཡོ ཨ་ཏྠོ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་མཱ་ཧ ‘‘བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་པཱ་ཏ་བྱ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ.
ན་ནུ ཙ རུ་ཀྑཱ་ད་ཡོ ཙི་ཏྟ་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ན ཛཱི་ཝཱ, ཙི་ཏྟ་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ ཙ པ་རི་ཕ་ནྡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཚི་ནྣེ་པི ཝི་རུ་ཧ་ན་ཏོ, ཝི་ས་དི་ས་ཛཱ་ཏི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཙ་ཏུ་ཡོ་ནི་ཡཾ ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཝུ་ཌྜྷི པ་ན པ་ཝཱ་ལ༹་སི་ལཱ་ལ་ཝ་ཎཱ་ན་མྤི ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ན ཏེ་སཾ ཛཱི་ཝ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཝི་ས་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ ནེ་སཾ པ་རི་ཀ་པྤ་ནཱ་མ་ཏྟཾ སུ་པ་ནཾ ཝི་ཡ ཙི་ཉྩཱ་དཱི་ནཾ, ཏ་ཐཱ དོ་ཧ་ལཱ༹་ད་ཡོ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་སྶ པཱ་ཏ་བྱ་ཏཱ་ཡ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་ནྟི? ས་མ་ཎ་ཨ་སཱ་རུ་པྤ་ཏོ, ཏ་ནྣི་སྶི་ཏ་ས་ཏྟཱ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཙ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཛཱི་ཝ་ས་ཉྙི་ནོ ཧི མོ་གྷ་པུ་རི་སཱ མ་ནུ་སྶཱ རུ་ཀྑ་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི (པཱ་ཙི. ༨༩). སཱ་ས་པ་བཱི་ཛ་ཀ་སེ་ཝཱ་ལ་མྤཱིཏི སཱ་ས་པ་བཱི་ཛ་ཀ་ས་ངྑཱ་ཏཾ སེ་ཝཱ་ལ་མྤི, སཱ་ས་པ་སེ་ཝཱ་ལཾ, བཱི་ཛ་ཀ་སེ་ཝཱ་ལ་མྤཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ སཱ་ས་པ་སེ་ཝཱ་ལོ ནཱ་མ སཱ་ས་པ་མ་ཏྟོ ཁུ་དྡ་ཀ་སེ་ཝཱ་ལོ. བཱི་ཛ་ཀ་སེ་ཝཱ་ལོ ནཱ་མ ཨུ་པ་རི ཁུ་དྡ་ཀ་པ་ཏྟོ ཧེ་ཊྛཱ ཁུ་དྡ་ཀ་མཱུ་ལོ སེ་ཝཱ་ལོ.
མཱུ་ལ་བཱི་ཛ་ཁ་ནྡྷ་བཱི་ཛ་ཕ་ལུ༹་བཱི་ཛ་ཨ་གྒ་བཱི་ཛ་བཱི་ཛ་བཱི་ཛཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ མཱུ་ལ་མེ་ཝ བཱི་ཛཾ མཱུ་ལ་བཱི་ཛཾ. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི. ཏ་ཏྠ མཱུ་ལ་བཱི་ཛཾ ཧ་ལི་དྡི་ཨཱ་དི་ཀཾ. ཁ་ནྡྷ་བཱི་ཛཾ ཨ་སྶ་ཏྠཱ་དི་ཀཾ. ཕ་ལུ༹་བཱི་ཛཾ ཨུ་ཙྪུ་ཨཱ་དི་ཀཾ. ཨ་གྒ་བཱི་ཛཾ ཧི་རི་ཝེ་རཱ་དི་ཀཾ. བཱི་ཛཾ་བཱི་ཛཾ པུ་བྦ་ཎྞཱ་དི་ཀཾ. བྷཱ་ཛ་ན་ག་ཏནྟི ས་རཱ་ཝཱ་དི་བྷཱ་ཛ་ན་ག་ཏཾ. ནི་ཀྑ་ནྟཾ མཱུ་ལ་མ་ཏྟཾ ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི ནི་ཀྑ་ནྟ་མཱུ་ལ་མ་ཏྟཾ. མ་ཏྟ ས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ པ་ཎྞ་སྶ ནི་ཀྑ་མ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ ནི་ཀྑ་ནྟ་ཨ་ངྐུ་ར་མ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ས་ཙེ པ་ན མཱུ་ལ་ཉྩ པ་ཎྞ་ཉྩ ནི་གྒ་ཏཾ, བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ས་ངྑཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཝི་ད་ཏྠི་མ་ཏྟཱ པ་ཏྟ་ཝ་ཊྚི ནི་གྒ་ཙྪ་ཏཱིཏི ཝི་ད་ཏྠི་མ་ཏྟཱ ཨ་ནཱི་ལ་ཝ་ཎྞཱ པ་ཏྟ་ཝ་ཊྚི ནི་ཀྑ་མ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་ཀྑ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཧ་རི་ཏོ ན ཧོ་ཏཱིཏི ནཱི་ལ་ཝ་ཎྞོ ན ཧོ་ཏི. མུ་གྒཱ་དཱི་ནཾ པ་ན པ་ཎྞེ་སུ ཨུ་ཊྛི་ཏེ་སུ, ཝཱི་ཧི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ ཨ་ངྐུ་རེ ཧ་རི་ཏེ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ནྟི. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨ་མྦ་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་སུ.
བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་བཱི་ཛ་གཱ་མེཏི ཨེ་ཏྠ བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་ཏོ ཝི་ཡོ་ཛི་ཏཾ ཝི་རུ་ཧ་ན་ས་མ་ཏྠ་མེ་ཝ མཱུ་ལ་བཱི་ཛཱ་དི་ཀཾ བཱི་ཛ་གཱ་མོ ནཱ་མཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱཏི བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་བཱི་ཛ་གཱ་མེ་སུ. ཨ་ཏ་ཐཱ་ས་ཉྙི་སྶཱཏི ཨ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མཱ་བཱི་ཛ་གཱ་མ་ས་ཉྙི་སྶ. ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ ཨ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མཱ་བཱི་ཛ་གཱ་མེ་སུ ཨ་བྷཱུ་ཏ་གཱ་མཱ་བཱི་ཛ་གཱ་མ་ས་ཉྙི་སྶ. ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩཱཏི པཱ་སཱ་ཎ་རུ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཝཱ པ་ཝ་ཊྚེ་ནྟ་སྶ, སཱ་ཁཾ ཝཱ ཀ་ཌྜྷ་ནྟ་སྶ, ཀ་ཏྟ་ར་ད་ཎྜེ་ན ཝཱ བྷཱུ་མིཾ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ཏི་ཎཱ་ནི ཀུ་པྤ་ནྟི. ཏཱ་ནི ཏེ་ན ‘‘ཝི་ཀོ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཉྩི་ཙྩ ཨ་ཝི་ཀོ་པི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ ཝི་ཀོ་པི་ཏཱ་ནི ནཱ་མ ཧོ་ནྟི. ཨི་ཏི ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ ཝི་ཀོ་པེ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.
ཨ་ས་ཏི་ཡཱཏི ཨ་ཉྙ་ཝི་ཧི་ཏོ ཀེ་ན་ཙི ས་དྡྷིཾ ཀི་ཉྩི ཀ་ཐེ་ནྟོ པཱ་ད་ངྒུ་ཊྛ་ཀེ་ན ཝཱ ཧ་ཏྠེ་ན ཝཱ ཏི་ཎཾ ཝཱ ལ་ཏཾ ཝཱ ཝི་ཀོ་པེ་ནྟོ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་ཏི་ཡཱ ཝི་ཀོ་པེ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.
ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ‘‘བཱི་ཛ་གཱ་མོ’’ཏི ཝཱ ‘‘བྷཱུ་ཏ་གཱ་མོ’’ཏི ཝཱ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ‘‘ཝི་ཀོ་པེ་མཱི’’ཏི པ་ན ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏི་ཎེ ཝཱ པ་ལཱ་ལ་པུ་ཉྫེ ཝཱ ཁ་ཎི་ཏྟིཾ ཝཱ ཀུ་དཱ་ལཾ ཝཱ ས་ངྒོ་པ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཋ་པེ་ཏི, ཌ་ཡ྄ཧ་མཱ་ན་ཧ་ཏྠོ ཝཱ ཨ་གྒིཾ པཱ་ཏེ་ཏི. ཏ་ཏྲ ཙེ ཏི་ཎཱ་ནི ཚི་ཛྫ་ནྟི ཝཱ ཌ་ཡ྄ཧ་ནྟི ཝཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཝི་ཀོ་པེ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.
ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་གྒི་ནཱཏི ཀ་ཊྛ་གྒི་གོ་མ་ཡ་གྒི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་གྒི་ནཱ, ཨ་ནྟ་མ་སོ ལོ་ཧ་ཁ་ཎྜེ་ན་པི ཨཱ་དི་ཏྟེ་ན. ‘‘ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ་ཝཱཏི ཡཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི བྷཱ་སཱ་ཡ ‘‘ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ་ཝ. ཨེ་ཝ-ས་དྡེ་ན པ་ཋ་མཾ ཨ་གྒི་ནཱ ཕུ་སི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ‘‘ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘པ་ཋ་མཾ ཨ་གྒིཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏཾ ཨ་ནུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ་ཝ ‘ཀ་པྤི་ཡ’ནྟི ཝུ་ཏྟེ པ་ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༩༣) ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ‘ཀ་པྤི་ཡ’ནྟི ཝ་ཏྭཱ་ཝ. ཨ་སྶ་མ་ཧིཾ་ས་སཱུ་ཀ་ར་མི་ག་གོ་རཱུ་པཱ་ནཾ པ་ན ཁུ་རཱ ཨ་ཏི་ཁི་ཎཱ, ཏ་སྨཱ ཏེ་ཧི ན ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཀ་ཏ་མྤི ཨ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ གོ་མ་ཧིཾ་སཱ་དཱི་ནཾ ཁུ་རེ’’ཏི. ཧ་ཏྠི་ན་ཁཱ པ་ན ཁུ་རཱ ན ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏེ་ཧི ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏི་ར་ཙྪཱ་ནཱ་ནནྟི སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷ་དཱི་པི་མ་ཀྐ་ཊཱ་ནཾ, ས་ཀུ་ནྟཱ་ན་ཉྩ. ཏེ་ས་ཉྷི ན་ཁཱ ཏི་ཁི་ཎཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏེ་ཧི ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ་ཊེ་ན་པཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡེ་ཧི ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཏེ་ཧི ཏ་ཏྠ་ཛཱ་ཏ་ཀེ་ཧི ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ས་ཏྠེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཚེ་དཾ ཝཱ ཝེ་དྷཾ ཝཱ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ནྟི ཝ་ཏྭཱ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ནྟི ཝ་ཏྭཱ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཀཱ་ར་མེ་ཝ ད་སྶི་ཏཾ, ཏ་ཐཱ་པི བྷི་ཀྑུ་ནཱ ‘‘ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན ‘‘ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨ་གྒི་པ་རི་ཛི་ཏཱ་དི ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ན ‘‘པུ་ན་པི ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་རོ་ཧཱི་ཏི ཀཱ་རེ་ཏྭཱ་ཝ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ.
ཨེ་ཀ་སྨིཾ…པེ… ཀ་པྤི་ཡེ ཀ་ཏེ ས་བྦཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ‘‘ཀ་པྤི་ཡཾ ཀ་རོ་མཱི’’ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན་པི ཀ་པྤི་ཡེ ཀ་ཏེ ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷ་ཏྟཱ ས་བྦཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི. དཱ་རུ་ཀཾ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཝཱ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི ཝཱ ཝི་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ཏི ཝཱ, ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. བྷ་ཏྟ་སི་ཏྠེ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏཾ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཝ་ལླི་ཨཱ་དཱི་ནཾ བྷཱ་ཛ་ན་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བྷི་ནྡཱ་པེ་ཏྭཱ ཀ་པྤི་ཡཾ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦནྟི བཱི་ཛ་ཏོ མུ་ཏྟ་སྶ ཀ་ཊཱ་ཧ་སྶ བྷཱ་ཛ་ན་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་བཱི་ཛནྟི ཨ་ངྐུ་ར་ཛ་ན་ན་ས་མ་ཏྠ་བཱི་ཛ་ར་ཧི་ཏ་ཏ་རུ་ཎ་མྦ་ཕ་ལཱ་དི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡཾ པ་ན ཕ་ལཾ ཏ་རུ་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཨ་བཱི་ཛ’’ནྟི. ནི་བྦ་ཏྟ་བཱི་ཛཾ ནཱ་མ བཱི་ཛཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཝི་སུཾ ཀ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཾ ཨ་མྦ་པ་ན་སཱ་དི་ཕ་ལཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བཱི་ཛཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཀ་པྤི་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི, ས་ཡ་མེ་ཝ ཀ་པྤི་ཡཱ་ནཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.