༡. མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ཝ་གྒོ
༡. མུ་སཱ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་དེཏི ཨེ་ཏྠ མུ་སཱཏི ཨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏ་ཙྪཾ ཝ་ཏྠུ, ཝཱ་དོཏི ཏ་སྶ བྷཱུ་ཏ་ཏོ ཏ་ཙྪ་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་པ་ནཾ, ས་མྤ་ཛཱ་ན་སྶ མུ་སཱ་ཝཱ་དོ ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་དོ, ཏ་སྨིཾ ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་དེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦེ’’ཏི་ཨཱ་དི. སོ ཙ པ་ན མུ་སཱ་ཝཱ་དོ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཀྑ་ཎེ, ཏ་ངྑ་ཎེ ཙ ཝི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཧོ་ཏི ‘‘པུ་བྦེ་ཝ་སྶ ཧོ་ཏི ‘མུ་སཱ བྷ་ཎི་སྶ’ནྟི, བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ ཧོ་ཏི ‘མུ་སཱ བྷ་ཎཱ་མཱི’’’ཏི (པཱ་ཙི. ༤) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦེ་པི ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ན་ཀྑ་ཎེ་པི ཛཱ་ན་ནྟ་སྶཱ’’ཏི. ཨེ་ཏ་ཉྷི དྭ་ཡཾ ཨ་ངྒ་བྷཱུ་ཏཾ, ཨི་ཏ་རཾ པ་ན ཧོ་ཏུ ཝཱ, མཱ ཝཱ, ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཏཾ. ན་ནུ ཙེ་ཏཾ བྷ་ཎ་ན་མེ་ཝ ཉཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ཎ་ན་ཉྩ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་བྷཱུ་ཏ་སྶཱཏི ཨ་ཏ་ཙྪ་སྶ.
ཧ་ཏྠ་ཀཾ ས་ཀྱ་པུ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠ ཧ་ཏྠ་ཀོཏི ཏ་སྶ ཐེ་ར་སྶ ནཱ་མཾ. ས་ཀྱཱ་ནཾ པུ་ཏྟོ་ཏི ས་ཀྱ་པུ་ཏྟོ. བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ ཀི་ར ས་ཀྱ་ཀུ་ལ་ཏོ ཨ་སཱི་ཏི པུ་རི་ས་ས་ཧ་སྶཱ་ནི པ་བྦ་ཛིཾ་སུ, ཏེ་སཾ སོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ. ཨ་ཝ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་སྨིནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཝ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནཾ ནཱ་མ ཏི་ཏྠི་ཡེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་དེ ཀ་ཉྩི དོ་སཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོ ‘‘ནཱ་ཡཾ མ་མ ཝཱ་དོ’’ཏི ཨ་ཝ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པུ་ན ཀ་ཐེ་ནྟོ ཀ་ཐེ་ནྟོ ནི་དྡོ་ས་ཏཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ‘‘མ་མེ་ཝ ཨ་ཡཾ ཝཱ་དོ’’ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཨ་ཝ་ཛཱ་ན་ནཾ, ཨ་ཉྙེ་ན་ཉྙཾ པ་ཊི་ཙ་ར་ཎཾ, ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་བྷཱ་ས་ནཾ, ས་ངྐེ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ཀ་ར་ཎ་ཉྩ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཨཱ་པ་ཏྟི་བྷེ་ད་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་རོ་ཙ་ན་ཏྠ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་ནུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ ས་ཧ་སཱ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶཱཏི ཨ་ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ཝེ་གེ་ན དི་ཊྛ་མྤི ‘‘ཨ་དི་ཊྛཾ མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ. ‘‘ཨ་ཉྙཾ བྷ་ཎི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཉྙཾ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶཱཏི ཡོ མ་ནྡ་ཏྟཱ མོ་མཱུ་ཧ་ཏྟཱ པ་ཀྑ་ལ་ནྟོ ‘‘ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘ཙཱི་ར’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི བྷ་ཎ་ཏི, ཨ་ཡཾ ‘‘ཨ་ཉྙཾ བྷ་ཎི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཉྙཾ བྷ་ཎ་ཏི ནཱ་མ. ཡོ པ་ན སཱ་མ་ཎེ་རེ་ན ‘‘ཨ་པི, བྷ་ནྟེ, མ་ཡ྄ཧཾ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཾ པ་སྶི་ཏྠཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ཀེ་ལི༹ཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནོ ‘‘ཏ་ཝ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡོ དཱ་རུ་ས་ཀ་ཊཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ག་ཏོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝཱ སི་ངྒཱ་ལ་ས་དྡཾ སུ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་སྶཱ་ཡཾ ས་དྡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ‘‘མཱ་ཏུ་ཡཱ ཏེ ཡཱ་ནེ་ན ག་ཙྪ་ནྟི་ཡཱ ཀ་དྡ་མེ ལ་གྒ་ཙ་ཀྐཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཡཾ ས་དྡོ’’ཏི ཝཱ ཨེ་ཝཾ ནེ་ཝ ད་ཝཱ, ན ར་ཝཱ ཨ་ཉྙཾ བྷ་ཎ་ཏི, སོ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨ་ཉྙཱ པཱུ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི – ཨེ་ཀོ གཱ་མེ ཐོ་ཀཾ ཏེ་ལཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཝི་ཧཱ་རཾ ཨཱ་ག་ཏོ སཱ་མ་ཎེ་རཾ བྷ་ཎ་ཏི ‘‘ཏྭཾ ཨ་ཛྫ ཀུ་ཧིཾ ག་ཏོ, གཱ་མོ ཨེ་ཀ་ཏེ་ལོ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཝཱ, པ་ཙྪི་ཀཱ་ཡ ཋ་པི་ཏཾ པཱུ་ཝ་ཁ་ཎྜཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཛྫ གཱ་མེ པ་ཙྪི་ཀཱ་ཧི པཱུ་ཝེ ཙཱ་རེ་སུ’’ནྟི ཝཱ, ཨ་ཡཾ མུ་སཱ་ཝཱ་དོ་ཝ ཧོ་ཏི. ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་པུ་རེ་ཀྑཱ་ར་ཏཱཏི ཝི་སཾ ཝཱ་དེ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཾ, ཝ་ཉྩ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟཾ, ཏ་སྶ པུ་རེ་ཀྑཱ་ར་ཏཱ ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་པུ་རེ་ཀྑཱ་ར་ཏཱ, ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཙི་ཏྟ་སྶ པུ་ར་ཏོ ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
མུ་སཱ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཨོ་མ་ས་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨོ་མ་ས་ཝཱ་དེཏི ཁུཾ་ས་ན་ག་ར་ཧ་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏཾ ནེ་ཝ ཀ་ཎྞ་སུ་ཁཾ, ན ཧ་ད་ཡ་སུ་ཁཾ, ཏ་སྨཱ ཏེ་ན ཀ་ཎྞ་ཉྩེ་ཝ ཧ་ད་ཡ་ཉྩ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨོ་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་ཙ་ནེ’’ཏི, ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི གྷ་ཊེ་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ནེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ཏི་ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏི ནཱ་མ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་དི ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ ཙེ་ཝ ཙ་ཎྜཱ་ལཱ་དི ཧཱི་ནཱ ཙ ཛཱ་ཏི. ནཱ་མཾ ནཱ་མ ཨ་ཝ་ཀ་ཎྞ་ཀཱ་དི ཧཱི་ན་ཉྩེ་ཝ བུ་དྡྷ་ར་ཀྑི་ཏཱ་དི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཉྩ ནཱ་མཾ. གོ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཀོ་སི་ཡཱ་དི ཧཱི་ན་ཉྩེ་ཝ གོ་ཏ་མཱ་དི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཉྩ གོ་ཏྟཾ. ཀ་མྨཾ ནཱ་མ པུ་པྥ་ཚ་ཌྜ་ཀཱ་དི ཧཱི་ན་ཉྩེ་ཝ ཀ་སི་ཝ་ཎི་ཛྫཱ་དི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཉྩ ཀ་མྨཾ. སི་པྤཾ ནཱ་མ ན་ལ༹་ཀཱ་རཱ་དི ཧཱི་ན་ཉྩེ་ཝ མུ་དྡཱ་ག་ཎ་ནཱ་དི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཉྩ སི་པྤཾ. ཨཱ་བཱ་དྷོ ནཱ་མ ས་བྦོ་པི རོ་གོ ཧཱི་ནོ་ཡེ་ཝ. ཨ་ཐ ཝཱ མ་དྷུ་མེ་ཧོ ཨུ་ཀྐ་ཊྛོ, སེ་སོ ཧཱི་ནོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ལི་ངྒཾ ནཱ་མ ཨ་ཏི་དཱི་གྷཱ་དི ཧཱི་ན་ཉྩེ་ཝ ནཱ་ཏི་དཱི་གྷཱ་དི ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཉྩ ལི་ངྒཾ. ཀི་ལེ་སོ ནཱ་མ རཱ་གཱ་དི་ཀོ ས་བྦོ་པི ཀི་ལེ་སོ. ཨཱ་པ་ཏྟི ནཱ་མ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟཱ་དི་ཀཱ ཨུ་ཀྐ་ཊྛཱ ཙེ་ཝ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དི ཨ་ནུ་ཀྐ་ཊྛཱ ཙ ཨཱ་པ་ཏྟི. ཨ་ཀྐོ་སོ ནཱ་མ ‘‘ཨོ་ཊྛོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ ཧཱི་ནོ ཙེ་ཝ ‘‘པ་ཎྜི་ཏོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ (པཱ་ཙི. ༡༥) ཨུ་ཀྐ་ཊྛོ ཙ ཨ་ཀྐོ་སོ.
ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱཏི པཱ་ལི༹་ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་དཱ་ནཾ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཋ་པེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུཾ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཨཱ་ད་ཡོ ས་བྦེ ས་ཏྟཱ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ད་ཝ་ཀ་མྱ་ཏཱ ནཱ་མ ཀེ་ལི༹་ཧ་སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏཱ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་སུ ཙེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་དེ་སུ ཙཱ་ཏི ས་བྦ་ཏྠ. ཨ་ཏྠ་དྷ་མྨ་ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི་པུ་རེ་ཀྑཱ་རཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཙ་ཎྜཱ་ལོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཎྞེ་ནྟོ ཨ་ཏྠ་པུ་རེ་ཀྑཱ་རོ ནཱ་མ. པཱ་ལི༹ཾ ཝཱ་ཙེ་ནྟོ དྷ་མྨ་པུ་རེ་ཀྑཱ་རོ ནཱ་མ. ཨ་ནུ་སི་ཊྛི་ཡཾ ཋ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་དཱ་ནི་པི ཙ་ཎྜཱ་ལོ་སི, པཱ་པཾ མཱ ཨ་ཀཱ་སི. མཱ ཏ་མོ་ཏ་མ་པ་རཱ་ཡ་ཎོ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༣༥) ན་ཡེ་ན ཀ་ཐེ་ནྟོ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི་པུ་རེ་ཀྑཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨོ་མ་ས་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པེ་སུ་ཉྙ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
བྷི་ཀྑུ་པེ་སུ་ཉྙེཏི པི་ས་ཏཱི་ཏི པི་སུ་ཎཱ, ཡཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མ་གྒེ ས་ཏྟེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏེ ཝ་གྒེ བྷི་ནྣེ ཀ་རོ་ཏི, སཱ ཝཱ་ཙཱ པི་སུ་ཎཱ, པི་སུ་ཎཱ ཨེ་ཝ པེ་སུ་ཉྙཾ, ཏཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པི་སུ་ཎོ, ཏ་སྶ ཀ་མྨཾ པེ་སུ་ཉྙཾ, བྷི་ཀྑུ་སྶ པེ་སུ་ཉྙཾ བྷི་ཀྑུ་པེ་སུ་ཉྙཾ, ཏ་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་པེ་སུ་ཉྙེ, བྷི་ཀྑུ་ཏོ སུ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱ, བྷི་ཀྑུ་སྶ ཝཱ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ཊ་པེ་སུ་ཉྙེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཉྩ ཁོ དྭཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནོ པི་ཡ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ བྷི་ཀྑུ་ནོ པི་ཡ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡཱཏི ཡ་སྶ ཏཾ བྷཱ་ས་ཏི, ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ‘‘ཨེ་ཝ་མ་ཧཾ ཨེ་ཏ་སྶ པི་ཡོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྠ་ཡ་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ. བྷེ་དཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ བྷི་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པ་ར་སྶ པ་རེ་ན བྷེ་དཾ ཨི་ཙྪ་ནྟེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ པི་ཡ་སུ་ཉྙ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ པེ་སུ་ཉྙཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༣༦) ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན, ཡཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཡ་སྶ ཏཾ བྷཱ་ས་ཏི, ཏ་སྶ ཧ་ད་ཡེ ཨ་ཏྟ་ནོ པི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ, པ་ར་སྶ ཙ སུ་ཉྙ་བྷཱ་ཝཾ ཀ་རོ་ཏི, སཱ ཝཱ་ཙཱ, ‘‘བྷི་ཀྑུ་སྶ པེ་སུ་ཉྙཾ བྷི་ཀྑུ་པེ་སུ་ཉྙ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ‘‘ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན.
པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཀ་ཨ་ཀྐོ་སཱུ་པ་སཾ་ཧཱ་རེཏི ‘‘ཙོ་རོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཀྐོ་ས་སྶ ཨུ་པ་སཾ་ཧཱ་རེ. ‘‘ཨ་ན་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ན པེ་སུ་ཉྙ་ཀ་རཾ ཏ་སྶ ཀི་རི་ཡཾ, ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ པི་ཡ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ནྟ་སྶ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨི་མི་ནཱ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི ན དི་སྶ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི དུ་ཀྐ་ཊེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༣༦) ཝ་ད་ནྟི. པཱ་པ་ག་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ ཝ་ད་ནྟ་སྶཱཏི ཨེ་ཀཾ ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟཾ, ཨེ་ཀ་ཉྩ ཁ་མ་ནྟཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཧོ ནི་ལླ་ཛྫོ, ཨཱི་དི་ས་མྤི ནཱ་མ བྷ་ཝ་ནྟཾ པུ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ མ་ཉྙི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཀེ་ཝ་ལཾ པཱ་པ་ག་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ.
པེ་སུ་ཉྙ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. པ་ད་སོ་དྷ་མྨ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་ད་སོ དྷ་མྨཾ ཝཱ་ཙེ་ཡྻཱཏི ཨེ་ཀ་ཏོ པ་དཾ པ་དཾ དྷ་མྨཾ ཝཱ་ཙེ་ཡྻ, ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ཝཱ་ཙེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཏི་སྶོ ས་ངྒཱི་ཏི་ཡོ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷ་དྷ་མྨཾ་ཡེ་ཝ པ་ད་སོ ཝཱ་ཙེ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་ངྒཱི་ཏི་ཏྟ་ཡཾ ཨ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷ་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༤༥) སཱི་ལཱུ་པ་དེ་ས དྷུ་ཏ་ངྒ་པ་ཉྷ་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ཐཱ བུ་དྡྷི་ཀ་ད་ཎྜ་ཀ་ཉྙཱ་ཎ་ཝ་ཏྠུ་ཨ་སུ་བྷ་ཀ་ཐཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. མེ་ཎྜ་ཀ་མི་ལི་ནྡ་པ་ཉྷེ་སུ ཐེ་ར་སྶ ས་ཀ་པྤ་ཊི་བྷཱ་ནེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཡཾ ར་ཉྙོ ས་ཉྙཱ་པ་ན་ཏྠཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ ཨཱ་པ་ཏྟི. ཝ་ཎྞ་པི་ཊ་ཀ་ཨ་ངྒུ་ལི་མཱ་ལ་པི་ཊ་ཀ་ར་ཊྛ་པཱ་ལ་ག་ཛྫི་ཏ་ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ་ག་ཛྫི་ཏ་གཱུ་ལ༹ྷ་མ་གྒ་གཱུ་ལ༹ྷ་ཝེ་སྶ་ནྟ་ར་གཱུ་ལ༹ྷ་ཝི་ན་ཡ་ཝེ་ད་ལླ་པི་ཊ་ཀཱ་དཱི་ནི པ་ན ཨ་བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི་ཡེ་ཝ.
ཡ་སྨཱ པ་ན ཏཾ པ་དཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་དཱ་ནུ་པ་ད་ཨ་ནྭ་ཀྑ་རཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནེ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པ་དནྟི ཨེ་ཀོ གཱ་ཐཱ་པཱ་དོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨ་ནུ་པ་དནྟི དུ་ཏི་ཡ་པཱ་དོ. ཨ་ནྭ་ཀྑ་རནྟི ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཨ་ཀྑ་རཾ. ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནནྟི པུ་རི་མ་བྱ་ཉྫ་ནེ་ན ས་དི་སཾ པ་ཙྪཱ་བྱ་ཉྫ་ནཾ. ཡཾ ཀི་ཉྩི ཝཱ ཨེ་ཀཾ ཨ་ཀྑ་རཾ ཨ་ནྭ་ཀྑ་རཾ. ཨ་ཀྑ་ར་ས་མཱུ་ཧོ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནཾ. ཨ་ཀྑ་རཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མཱུ་ཧོ པ་དཾ. པ་ཋ་མཾ པ་དཾ པ་ད་མེ་ཝ, དུ་ཏི་ཡཾ ཨ་ནུ་པ་དནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏེ་སུ པ་དཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཀ་ཉྩི ཀོ་ཊྛཱ་སཾ བྷི་ཀྑུ་ཉྩ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཉྩ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་ས་པུ་གྒ་ལེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཏོ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ པ་དཱ་དི་ག་ཎ་ནཱ་ཡ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཨེ་ཏྠ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷེ་སུ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༤༥) ཏཱ་ཝ ‘‘མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. པ. ༡, ༢) ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ པ་དཾ སཱ་མ་ཎེ་རེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཏོ་ཡེ་ཝ ནི་ཊྛཱ་པེ་ནྟ་སྶ པ་ད་ག་ཎ་ནཱ་ཡ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. ཐེ་རེ་ན ‘‘མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ཏཾ པ་དཾ ཨ་པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ‘‘མ་ནོ་སེ་ཊྛཱ མ་ནོ་མ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཀཱ་ལེ པ་ཏྟེ་ན སཱ་མ་ཎེ་རེ་ན ཨེ་ཀ་ཏོ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ད་ག་ཎ་ནཱ་ཡ. ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༣༥༣, ༣༥༦) ཝ་ཙ་ན་ཀཱ་ལེ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ‘‘རཱུ’’ ཀཱ་ར་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ་ཙེ་ནྟ་སྶ ཨ་ནྭ་ཀྑ་ར་ག་ཎ་ནཱ་ཡ. ཨེ་ས ན་ཡོ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷེ་པི. ‘‘རཱུ་པཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནི་ཙྩཾ, ཝེ་ད་ནཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༣༥༣, ༣༥༦) ཨི་མཾ སུ་ཏྟཾ ཝཱ་ཙ་ཡ་མཱ་ནོ ཐེ་རེ་ན ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ སཱ་མ་ཎེ་རོ སཱི་གྷ་པ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི ཨི་མཾ ཨ་ནི་ཙྩ་པ་དཾ ཐེ་ར་སྶ ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ནི་ཙྩ་པ་དེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཏོ བྷ་ཎ་ནྟོ ཝཱ་ཙཾ ནི་ཙྪཱ་རེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝཱ་ཙེ་ནྟ་སྶ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ག་ཎ་ནཱ་ཡ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ས་ཉྙི་ཝེ་མ་ཏི་ཀ་ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ས་ཉྙཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི. ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་དྡེ་ས་གྒ་ཧ་ཎེ ཨེ་ཀ་ཏོ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ‘‘ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀ་ར་ཎེ, ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་དྡེ་ས་གྒ་ཧ་ཎེ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ – ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ཙ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨུ་དྡི་སཱ་པེ་ནྟི. ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ‘‘ནི་སི་ནྣཱ་ནཾ བྷ་ཎཱ་མཱི’’ཏི ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཝ་ད་ཏི, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི. ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན ས་དྡྷིཾ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. དྭེ་པི ཋི་ཏཱ ག་ཎྷ་ནྟི, ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑུ ནི་སི་ནྣོ, སཱ་མ་ཎེ་རོ ཋི་ཏོ, ‘‘ནི་སི་ནྣ་སྶ བྷ་ཎཱ་མཱི’’ཏི བྷ་ཎ་ཏོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ས་ཙེ ད་ཧ་རོ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨི་ཏ་རོ ནི་སཱི་ད་ཏི, ‘‘ཋི་ཏ་སྶ བྷ་ཎཱ་མཱི’’ཏི བྷ་ཎ་ཏོ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ས་ཙེ བ་ཧཱུ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ ཨེ་ཀོ སཱ་མ་ཎེ་རོ ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ནི་སི་ནྣེ པ་ད་སོ དྷ་མྨཾ ཝཱ་ཙེ་ནྟ་སྶ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཱ ཨཱ་པ་ཏྟི. ས་ཙེ སཱ་མ་ཎེ་རོ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ཝཱ ནི་སི་ནྣོ ཝཱ ཧོ་ཏི, ཡེ་སཾ ཝཱ་ཙེ་ཏི, ཏེ་སུ ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཨེ་ཀེ་ན དི་སཱ་བྷཱ་གེ་ན པ་ལཱ་ཡ་ན་ཀ་ག་ནྠཾ ནཱ་མ ག་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ས་ངྑཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.
ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀ་ར་ཎེཏི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀ་ར་ཎེ. ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་དྡེ་ས་གྒ་ཧ་ཎེཏི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨུ་དྡེ་ས་གྒ་ཧ་ཎེ. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པ་གུ་ཎ་ག་ནྠཾ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶཱཏི ས་ཙེ ཨེ་ཀ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཨེ་ཀོ པཱ་དོ ནཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ཨ་ཡཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པ་གུ་ཎ་ག་ནྠོ ནཱ་མ. ཨེ་ཏེ་ན ན་ཡེ་ན སུ་ཏྟེ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཏཾ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ. ཨོ་སཱ་རེ་ནྟ་སྶ ཙཱཏི པ་རི་སཱ་མ་ཛ྄ཛྷེ སུ་ཏྟཾ ཨུ་ཙྩཱ་རེ་ནྟ་སྶ ཙ.
པ་ད་སོ་དྷ་མྨ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. པ་ཋ་མ་ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨི་དྷ ‘‘བྷི་ཀྑུཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སོ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ནཱ་མཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༥༢) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏོ་པི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ་ཡེ་ཝ, སོ ཙ ཁོ ན ས་བྦོ, མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏོ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟ་མ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྶ ཙ པ་རི་ཙྪེ་དོ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. དི་ར་ཏྟ་ཏི་ར་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠ དི་ར་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ན ཀོ་ཙི ཝི་སེ་ས་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན བྱ་ཉྫ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ, མུ་ཁཱ་རུ་ལ༹ྷ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. དྭི་ནྣཾ ཝཱ ཏི་ཎྞཾ ཝཱ ར་ཏྟཱི་ནནྟི པ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་མ་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, ནི་ར་ནྟ་ར་ཏི་ར་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝཱ དི་ར་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ས་ཧ་སེ་ཡྻནྟི ཨེ་ཀ་ཏོ སེ་ཡྻཾ. སེ་ཡྻཱཏི ཙ ཀཱ་ཡ་པྤ་སཱ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ས་ཡ་ན་མྤི ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ས་ཡ་ནཾ སེ་ཡྻཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ, ཡ་སྨིཾ སེ་ནཱ་ས་ནེ ས་ཡ་ནྟི, ཏ་མྤི ‘‘ས་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི སེ་ཡྻཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི ཨི་དྷ སཱ་མ་ཉྙེ་ན, ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ཝཱ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ཙྪ་ནྣ་པ་རི་ཙྪ་ནྣེ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏ་ཏྠ ཡཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ཨུ་པ་རི པ་ཉྩ་ཧི ཚ་ད་ནེ་ཧི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༥༡), ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ནྟ་མ་སོ ཝ་ཏྠེ་ནཱ་པི ས་བྦ་མེ་ཝ པ་རི་ཙྪ་ནྣཾ, བྷཱུ་མི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཚ་ད་ནཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ, ཨ་ནཱ་ཧ་ཙྩཱ་པི ཝཱ ས་བྦ་ནྟི་མེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན དི་ཡ་ཌྜྷ་ཧ་ཏྠུ་བྦེ་དྷེ་ན པཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝཱ ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ནྟ་མ་སོ ཝ་ཏྠེ་ནཱ་པི པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཨི་དཾ ས་བྦ་ཙྪ་ནྣ་ས་བྦ་པ་རི་ཙྪ་ནྣཾ ནཱ་མ. ཡ་སྶ པ་ན ཨུ་པ་རི བ་ཧུ་ཏ་རཾ ཋཱ་ནཾ ཚ་ནྣཾ, ཨ་པྤཾ ཨ་ཙྪ་ནྣཾ, ས་མ་ནྟ་ཏོ ཙ བ་ཧུ་ཏ་རཾ པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཨ་པྤཾ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ, ཨི་དཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཚ་ནྣཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པ་རི་ཙྪ་ནྣཾ ནཱ་མ. ཏ་སྨིཾ ས་བྦ་ཙྪ་ནྣ་པ་རི་ཙྪ་ནྣེ, ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཚ་ནྣ་པ་རི་ཙྪ་ནྣེ ཝཱ.
ཝི་ད་ཧེ་ཡྻཱཏི ཀ་རེ་ཡྻ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་མྤཱ་ད་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྤཱ་དེ་ཡྻཱ’’ཏི. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ ‘‘སེ་ནཱ་ས་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ སེ་ཡྻཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཀཱ་ཡ་པྤ་སཱ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཾ སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་ཡྻ ཝི་ད་ཧེ་ཡྻ ས་མྤཱ་དེ་ཡྻཱ’’ཏི. དི་ཡ་ཌྜྷ་ཧ་ཏྠུ་བྦེ་དྷོ ཝ་ཌྜྷ་ཀི་ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རོཏི ཝ་ལ་ཉྫ་ན་དྭཱ་ར་སྶ ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏ་ག་བྦྷཾ ཝཱ ཙ་ཏུ་སཱ་ལཾ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ཝཱཏི པུ་རི་མ་པུ་རི་མ་དི་ཝ་སེ ཡ་ཏྠ ཝུ་ཊྛཾ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ སེ་ནཱ་ས་ནེ ཝཱ. ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཝཱ ཏཱ་དི་སེཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ པུ་བྦེ ཨ་ཝུ་ཊྛ་སེ་ནཱ་ས་ནེ ཝཱ. ཏེ་ན ཝཱཏི ཡེ་ན ས་ཧ པུ་རི་མ་པུ་རི་མ་དི་ཝ་སེ ཝུ་ཊྛཾ, ཏེ་ན ཝཱ. ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱཏི ཡེ་ན ས་ཧ པུ་རི་མ་པུ་རི་མ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ ཝུ་ཊྛཾ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ. ས་ངྑེ་པོཏི ས་ངྑེ་པ་ཝ་ཎྞ་ནཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཝི་ཏྠཱ་རོ ཀ་ཐཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཙྪ་ནྣ་པ་རི་ཙྪ་ནྣཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ‘‘ས་བྦ་ཙྪ་ནྣེ ཙཱུ་ལ༹་ཀ་པ་རི་ཙྪ་ནྣེ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཚ་ནྣེ ཙཱུ་ལ༹་ཀ་པ་རི་ཙྪ་ནྣེ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ས་བྦ་པ་རི་ཙྪ་ནྣེ ཙཱུ་ལ༹་ཀ་ཙྪ་ནྣེ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པ་རི་ཙྪ་ནྣེ ཙཱུ་ལ༹་ཀ་ཙྪ་ནྣེ དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༥༣) ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཏ་ཏི་ཡཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ པུ་རཱ་རུ་ཎཱ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ པུ་ན ཝ་ས་ནྟ་སྶཱཏི ཏ་ཏི་ཡཱ་ཡ ར་ཏྟི་ཡཱ ཨ་རུ་ཎ་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ཨ་རུ་ཎཾ བ་ཧི ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་དི་ཝ་སེ ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏེ སཱུ་རི་ཡེ པུ་ན ཝ་ས་ནྟ་སྶ. ས་བྦ་ཙྪ་ནྣ་ས་བྦཱ་པ་རི་ཙྪ་ནྣཱ་དཱི་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ‘‘ས་བྦ་པ་རི་ཙྪ་ནྣེ ས་བྦ་ཨ་ཙྪ་ནྣེ, ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨ་ཙྪ་ནྣེ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨ་པ་རི་ཙྪ་ནྣེ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༥༤) པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ, ‘‘ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཙྪ་ནྣེ ཙཱུ་ལ༹་ཀ་པ་རི་ཙྪ་ནྣེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨུ་པ་ཌྜྷ་པ་རི་ཙྪ་ནྣེ ཙཱུ་ལ༹་ཀ་ཙྪ་ནྣེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཙཱུ་ལ༹་ཀ་ཙྪ་ནྣེ ཙཱུ་ལ༹་ཀ་པ་རི་ཙྪ་ནྣེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༥༣) ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ན་ཉྩ ག་ཧ་ཎཾ.
པ་ཋ་མ་ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. དུ་ཏི་ཡ་ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
མ་ནུ་སྶི་ཏྠི་ཡཱཏི ཛཱི་ཝ་མཱ་ན་ཀ་མ་ནུ་སྶི་ཏྠི་ཡཱ. ‘‘མ་ཏི་ཏྠཱི པ་ན ཀི་ཉྩཱ་པི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ, ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་པ་ཀྑེ པ་ན ཋི་ཏ་ཏྟཱ ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་པ་ཏྟིཾ ན ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི (ཝ་ཛི་ར. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༥༥) ཝ་ད་ནྟི. ཨ་དི་སྶ་མཱ་ན་རཱུ་པཱ་ཧི པ་ན ཡ་ཀྑི་པེ་ཏཱི་ཧི, མེ་ཐུ་ན་སྶ ཨ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཙ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. པ་ཋ་མ་དི་ཝ་སེ་པཱིཏི པ་ཋ་མ་སྨིཾ ཝི་ཡ སི་ཀྑཱ་པ་དེ ན ཙ་ཏུ་ཏྠེ་ཡེ་ཝ དི་ཝ་སེ, ཨ་ཐ ཁོ ཨི་དྷ པ་ཋ་མ་དི་ཝ་སེ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མི་ནཱ ཨི་དྷ དི་ཝ་ས་པ་རི་ཙྪེ་དོ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ངྒེ་སུ པ་ན པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ, ཏ་ཏྠ མཱ་ཏུ་གཱ་མེ་ན ས་ཧ ནི་པ་ཛྫ་ནཾ, སཱུ་རི་ཡ་ཏྠ་ངྒ་མ་ན་ནྟི ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཝི་སེ་སོ ད་ཊྛ་བྦོ.
དུ་ཏི་ཡ་ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཚ་པྤ་ཉྩ་ཝཱ་ཙཱ་ཧཱིཏི ཚ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཝཱ་ཙཱ་ཧི. ཝཱ་ཙཱ་པ་རི་ཙྪེ་དོ པ་ནེ་ཏྠ ཀ་ཐཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཏྟ་རི ཚ་པྤ་ཉྩ་ཝཱ་ཙཱ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་བྦ་ཏྠཱཏི སུ་ཏྟེ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ. ས་ཙེ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ, དྷ་མྨ་པ་དཾ, ཛཱ་ཏ་ཀཱ་དི་ཝ་ཏྠུཾ ཝཱ ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཚ་པྤ་ད་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. པཱ་ལི༹་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཀ་ཐེ་ནྟེ་ན ཨེ་ཀཾ པ་དཾ པཱ་ལི༹་ཏོ, པ་ཉྩ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཚ པ་དཱ་ནི ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ་ཝ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦོ. པུ་རི་སེ་ནཱཏི མ་ནུ་སྶ་པུ་རི་སེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ནུ་སྶ་ཝི་གྒ་ཧཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏི་ཀ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡནྟི མཱ་ཏུ་གཱ་མེ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་ས་ཉྙི་ཝེ་མ་ཏི་ཀ་ཨ་མཱ་ཏུ་གཱ་མ་ས་ཉྙཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཎི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི. ཨ་ཉྙ་སྶ ཝཱ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶཱཏི ཨེ་ཀ་སྶ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ དེ་སེ་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣེ པུ་ན ཨཱ་ག་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་སྶ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ, ཨེ་ཝཾ པ་ན ཨེ་ཀཱ་ས་ནེ ནི་སི་ནྣེ་ན མཱ་ཏུ་གཱ་མ་ས་ཏ་སྶཱ་པི དེ་སེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ཝི་ཉྙུ་མ་ནུ་སྶི་ཏྠི་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཝི་ཉྙི་ཏྠི་ཡཱ་པི དེ་ས་ཡ་ཏོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་རི་ཝ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཝཱ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་རི་ཝ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝོ. ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀ་སྶཱ་བྷཱ་ཝོཏི ཝི་ཉྙུ་སྶ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀ་སྶཱ་བྷཱ་ཝོ, དུ་ཏི་ཡཱ་ནི་ཡ་ཏེ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ མ་ནུ་སྶ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་རི་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟ་རི ཚ་པྤ་ཉྩ་ཝཱ་ཙཱ་ཧི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཀི་རི་ཡཱ, ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀ་སྶ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་ཀི་རི་ཡཱཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ‘‘པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་ཙི. ༧༡) ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ. པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨཱ་རོ་ཙི་ཏནྟི ‘‘ཡོ ཏེ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་སི, སོ བྷི་ཀྑུ པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི, ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ས་མཱ་པ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (པཱ་ཙི. ༧༥) ཨ་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ན བྷ་ཎི་ཏཾ. པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཀཱ་ལེ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༧༧), པ་ན ཨ་ནྟ་རཱ ཝཱ ཨ་ཏི་ཀ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ནེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ བྷཱུ་ཏཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ན་ཏི་ཀ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ནེ་ནཱ་པི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ ༣.༧༧) ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ ཀཱ་ར་ཎེ ས་ཏི ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་པ་ཝ་དི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཐེ་རོ ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨུ་པ་རི་མ་གྒ་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ་ཡཱ་མཾ མཱ ཨ་ཀཱ་སི, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཏ་ཡཱ ཨུ་པ་ཝ་དི་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཐེ་རེ་ན ཙ ‘‘ཨ་ཏྠི ཏེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ པ་ཏི་ཊྛཱ’’ཏི པུ་ཊྛོ ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑུ ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ, སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཨཱ་ཧ’’ནྟི ཨ་ཝོ་ཙ. ‘‘ཀཱ་ར་ཀོ ཨ་ཡ’’ནྟི ཉ་ཏྭཱ་པི པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་མོ་གྷ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་མུ་ཏྟེ་ཛ་ནཱ་ཡ, ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ་ཡ ཙ ཨ་རི་ཡཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ ཀཱ་ར་ཎེ ས་ཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙ་ཡ་ཏོ’’ཏི. སུ་ཏ་པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱི་ལ་གུ་ཎཾ པ་ན ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ་པི ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀ་སྨཱ ན ཨི་དྷ ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀཱ་ད་ཡོ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཁི་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཝེ་ད་ནཱ་ཊྚཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཏ་སྨིཾ ས་ཏཱིཏི ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི. ཨི་དྷ ན ག་ཧི་ཏཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡཾ ན ག་ཧི་ཏཱ. ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀནྟི པ་ཎྞ་ཏྟི་ཛཱ་ན་ན་ཙི་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀཾ. ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟེ་ཧི དྭི་ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཨི་དཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལེ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི པ་ཎྞ་ཏྟིཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷི་ནོ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཝ་ཏྠུ་མྷི ལོ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟེ་ནཱ་པི ན ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟཱི་ཏི. དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཝཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘དྭི་ཝེ་ད་ན’’ནྟི ཨི་མ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. དུ་ཊྛུ་ལླཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
དྭི་ནྣཾ ‘ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནནྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ. ཨཱ་ཡ་ཏིཾ སཾ་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡཱཏི ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ས པ་རེ་སུ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤེ་ནཱ་པི ཨཱ་ཡ་ཏིཾ སཾ་ཝ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཡ་ཏིཾ སཾ་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡ. ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ན་ཉྩ ཀུ་ལཱ་ན་ཉྩ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཝཱཏི ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཱ, ཨེ་ཏྟ་ཀེ་སུ ཀུ་ལེ་སུ ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ན་ཉྩ ཀུ་ལཱ་ན་ཉྩ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཝཱ.
ཨ་དུ་ཊྛུ་ལླཱ་ཡཱཏི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་ས་པ་ཉྩཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཨ་དུ་ཊྛུ་ལླཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ. ཨ་ཝ་སེ་སེ ཚ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷེཏི ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་ས་ཝ་ཛྫི་ཏེ སེ་སེ ཚ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ནྡྷེ. པུ་རི་མ་པ་ཉྩ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དུ་ཊྛུ་ལླནྟི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ཝེ་ར་མ་ཎི་ཨཱ་དི་ཀ་སྶ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཉྩ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དུ་ཊྛུ་ལླཾ. ཨི་ཏ་རཾ ཨ་དུ་ཊྛུ་ལླཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རནྟི ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཀཱ་ལ་བྷོ་ཛ་ནཱ་དི་ཀ་པ་ཉྩ་ཀཾ, སུ་ཀྐ་ཝི་ས་ཊྛི་ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་དུ་ཊྛུ་ལླ་ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏི ཨ་དུ་ཊྛུ་ལླཾ ཝཱ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རཾ. ཝ་ཏྠུ་མ་ཏྟནྟི ‘‘ཨ་ཡཾ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛིཾ ཨཱ་པ་ནྣོ, དུ་ཊྛུ་ལླཾ, ཨ་ཏྟ་ཀཱ་མཾ, ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒཾ ཨཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྠུ་མ་ཏྟཾ ཝཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟ་སྶ. ཨཱ་པ་ཏྟི་མ་ཏྟནྟི ‘‘ཨ་ཡཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨཱ་པ་ནྣོ, ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སཾ, ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, པཱ་ཊི་དེ་ས་ནཱི་ཡཾ, དུ་ཀྐ་ཊཾ, དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཾ ཨཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་མ་ཏྟཾ ཝཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟ་སྶ. ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶཱཏི ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣ་སྶཱ’’ཏི ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. དུ་ཊྛུ་ལླཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ. ས་ཝ་ཏྠུ་ཀོཏི ཝ་ཏྠུ་ནཱ ས་ཧ གྷ་ཊི་ཏོ.
དུ་ཊྛུ་ལླཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. པ་ཐ་ཝཱི་ཁ་ཎ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པཱ་སཱ་ཎ་ས་ཀྑ་ར་ཀ་ཐ་ལ་མ་རུ་མྦ་ཝཱ་ལུ་ཀཱ་དཱི་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ མུ་ཊྛི་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ ཨུ་པ་རི པཱ་སཱ་ཎཱཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. མུ་ཊྛི་པྤ་མཱ་ཎཱ ས་ཀྑ་རཱ. ཀ་ཐ་ལཱཏི ཀ་པཱ་ལ་ཁ་ཎྜཱ་ནི. མ་རུ་མྦཱཏི ཀ་ཊ་ས་ཀྑ་རཱ. ཝཱ་ལུ་ཀཱ ཝཱ་ལི་ཀཱ་ཡེ་ཝ. ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྶ ཏ་ཏི་ཡ་བྷཱ་གོ ཧོ་ཏཱིཏི ཏ་ཏི་ཡོ བྷཱ་གོ ཧོ་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཡ་ཏོ པཾ་སུཾ ཝཱ མ་ཏྟི་ཀཾ ཝཱ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཀ་ཏེ དྭེ ཀོ་ཊྛཱ་སཱ པཾ་སུ ཝཱ མ་ཏྟི་ཀཱ ཝཱ ཨེ་ཀོ པཱ་སཱ་ཎཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ མི་སྶ་ཀ་པ་ཐ་ཝཱི ནཱ་མཱ་ཏི. ཨོ་ཝ་ཊྛོ ནཱ་མ དེ་ཝེ་ན ཨོ་ཝ་ཊྛོ (པཱ་ཙི. ༨༦). ཝུ་ཏྟནྟི པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡཾ, སཱི་ཧ་ལ༹་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ར་པཱ་སཱ་ཎཱ་དི་མི་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ར་པཱ་སཱ་ཎཱ་དཱི་ཧི མི་སྶཱ, ཨ་ད་ཌྜྷཱ་པི ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ར་པཱ་སཱ་ཎཱ་དི་མི་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝཱ-ས་དྡོ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠོ, ཏེ་ན ཨཱུ་ན་ཀ་ཙ་ཏུ་མཱ་སོ་ཝ་ཊྛ་པ་ཐ་ཝིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. སུ་དྡྷ་པཱ་སཱ་ཎཱ་དི་བྷེ་དཱ་ཡཱཏི སུ་དྡྷཱ པཱ་སཱ་ཎཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི སུ་དྡྷ་པཱ་སཱ་ཎཱ, སཱ ཨཱ་དི ཡ་སྶ བྷེ་ད་སྶ སོ སུ་དྡྷ་པཱ་སཱ་ཎཱ་དི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན སུ་དྡྷ་ས་ཀྑ་རཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. སུ་དྡྷ་པཱ་སཱ་ཎཱ་དི་བྷེ་དོ ཡ་སྶཱ སཱ སུ་དྡྷ་པཱ་སཱ་ཎཱ་དི་བྷེ་དཱ, ཏཱ་ཡ སུ་དྡྷ་པཱ་སཱ་ཎཱ་དི་བྷེ་དཱ་ཡ, སུ་དྡྷ་པཱ་སཱ་ཎཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ས་ཡཾ ཁ་ཎ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཡོ ཨ་ནྟ་མ་སོ པཱ་ད་ངྒུ་ཊྛ་ཀེ་ན་པི ཁ་ཎ་ཏི, ཨུ་ད་ཀ་མྤི ཚ་ཌྜེ་ནྟོ བྷི་ནྡ་ཏི, པཱ་ད་ངྒུ་ཊྛ་ཀེ་ན་པི ཝི་ལི་ཁ་ཏི, པ་ཏྟ་མྤི པ་ཙ་ནྟོ ད་ཧ་ཏི, སོ ས་བྦོ ཁ་ཎ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཁ་ཎ་ན་བྷེ་ད་ན་ཝི་ལེ་ཁ་ན་པ་ཙ་ནཱ་དཱི་ཧི ཝི་ཀོ་པེ་ཏཱིཏི. པ་ཏྟཾ པ་ཙ་ནྟེ་ན (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༨༧) ཧི པུ་བྦེ པ་ཀྐ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ པ་ཙི་ཏ་བྦོ. ཨ་ད་ཌྜྷཱ་ཡ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨ་གྒིཾ ཋ་པེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. པ་ཏྟ་པ་ཙ་ན་ཀ་པཱ་ལ་སྶ པ་ན ཨུ་པ་རི ཨ་གྒིཾ ཋ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. དཱ་རཱུ་ནཾ ཨུ་པ་རི ཋ་པེ་ཏི, སོ ཨ་གྒི ཏཱ་ནི ད་ཧ་ནྟོ ག་ནྟྭཱ པ་ཐ་ཝིཾ ད་ཧ་ཏི, ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨི་ཊྛ་ཀ་པཱ་སཱ་ཎཱདཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་ཏྲཱ་པི ཧི ཨི་ཊྛ་ཀཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་རི ཋ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ན་ཏྟཱ. ན ཧི ཏཱ་ནི ཨ་གྒི་སྶ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ས་ངྑཾ ག་ཙྪ་ནྟི. སུ་ཀྑ་ཁཱ་ཎུ་རུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ་པི ཨ་གྒིཾ དཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན ‘‘པ་ཐ་ཝིཾ ཨ་པ་ཏྟ་མེ་ཝ ནི་བྦཱ་པེ་ཏྭཱ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི དེ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི. པ་ཙྪཱ ནི་བྦཱ་པེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ‘‘ཁ་ཎ་ན་བྷེ་ད་ན་ཝི་ལི་ཁ་ན་པ་ཙ་ནཱ་དཱི་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ན. ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱཏི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨི་ཏ་རོཏི ཨཱ་ཎཱ་པ་ཀོ.
‘‘པོ་ཀྑ་ར་ཎིཾ ཁ་ཎཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༨༦) ཝ་ད་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི. ཁ་ཏཱ་ཡེ་ཝ པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཡཾ ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ‘‘ཝཱ་པིཾ, ཏ་ལཱ༹་ཀཾ, ཨཱ་ཝཱ་ཊཾ ཁ་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི. ‘‘ཨི་མཾ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཁ་ཎ, ཨི་མ་སྨིཾ ཨོ་ཀཱ་སེ པོ་ཀྑ་ར་ཎིཾ ཁ་ཎཱ’’ཏི པ་ན ཝ་ཏྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ཀ་ནྡཾ ཁ་ཎ མཱུ་ལཾ ཁ་ཎཱ’’ཏི ཨ་ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ཨི་མཾ ཝ་ལླིཾ ཁ་ཎ, ཨི་མ་སྨིཾ ཨོ་ཀཱ་སེ ཀ་ནྡཾ ཝཱ མཱུ་ལཾ ཝཱ ཁ་ཎཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ…པེ… བྷ་ཎ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི. ཨཱ་ཏ་པེ་ན སུ་ཀྑ་ཀ་དྡ་མོ ཙ ཕ་ལ་ཏི, ཏ་ཏྲ ཡོ ཧེ་ཊྛཱ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨ་ས་མྦ་དྡྷོ, ཏ་མེ་ཝ ཨ་པ་ནེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ གོ་ཀ་ཎྚ་ཀེ་པི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཏ་པེ་ན…པེ… ཨ་ས་མྦ་དྡྷ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ གོ་ཀ་ཎྚ་ཀོ (པཱ་ཙི. ཨ་ཊྛ. ༨༦) ནཱ་མ གཱ་ཝཱི་ནཾ ཁུ་ར་ཙྪི་ནྣ་ཀ་དྡ་མོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན ཧེ་ཊྛི་མ་ཏ་ལེ་ན བྷཱུ་མི་ས་མྦ་ནྡྷོ, ཝི་ཀོ་པེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ པ་ཏི་ཏ་ན་དི་ཏ་ཊནྟི བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ ན་དི་སཱ་མ་ནྟཱ པ་ཏི་ཏཾ ཨོ་མ་ཀ་ཙཱ་ཏུ་མཱ་སཾ ཨོ་ཝ་ཊྛཾ ན་དི་ཏ་ཊཾ. ས་ཙེ པ་ན བྷི་ཛྫི་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀེ་ཡེ་ཝ པ་ཀ་ཏི, དེ་ཝེ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱ་ཏུ་མཱ་སཾ ཨོ་ཝ་ཊྛེ་པི ཨུ་ད་ཀེ་ཡེ་ཝ ཨུ་ད་ཀ་སྶ པ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ ཝ་ཊྚ་ཏི. མ་ཧ་ནྟ་མྤི ན་ངྒ་ལ་ཙྪི་ནྣ་མ་ཏྟི་ཀཱ་པི་ཎྜནྟི མ་ཧ་ནྟ་མྤི ཀ་སི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཧེ་ཊྛཱ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨ་ས་མྦ་དྡྷཾ ན་ངྒ་ལ་ཙྪི་ནྣ་མ་ཏྟི་ཀཱ་པི་ཎྜཾ. ཨེ་ཝ་མཱ་དིས་དྡེ་ན ཀཱུ་ཊཱ་སི་ཉྩ་ན་ཡོ་གྒ་ཏ་ནུ་ཀ་ཀ་དྡ་མཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ རུ་ཀྑཱ་དི་པ་ཝ་ཊྚ་ནེ་ན བྷི་ནྡ་ནྟ་སྶཱཏི པཱ་སཱ་ཎ་རུ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཝཱ པ་ཝ་ཊྚེ་ནྟ་སྶ, ཀ་ཏྟ་ར་ད་ཎྜེ་ན ཝཱ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ པ་ཐ་ཝཱི བྷི་ཛྫ་ཏི, སཱ ‘‘ཏེ་ན བྷི་ནྡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཉྩི་ཙྩ ཨ་བྷི་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ བྷི་ནྣཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཨི་ཏི ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ རུ་ཀྑཱ་དི་པྤ་ཝ་ཊྚ་ནེ་ན བྷི་ནྡ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨ་ས་ཏི་ཡཱ པཱ་ད་ངྒུ་ཊྛ་ཀཱ་དཱི་ཧི ཝི་ལི་ཁ་ནྟ་སྶཱཏི ཡོ ཨ་ཉྙ་ཝི་ཧི་ཏོ ཀེ་ན་ཙི ས་དྡྷིཾ ཀི་ཉྩི ཀ་ཐེ་ནྟོ པཱ་ད་ངྒུ་ཊྛ་ཀེ་ན ཝཱ ཀ་ཏྟ་ར་ཡ་ཊྛི་ཡཱ ཝཱ པ་ཐ་ཝིཾ ཝི་ལི་ཁ་ནྟོ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་ཏི་ཡཱ པཱ་ད་ངྒུ་ཊྛ་ཀཱ་དཱི་ཧི ཝི་ལི་ཁ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི.
པ་ཐ་ཝཱི་ཁ་ཎ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ཝ་གྒོ པ་ཋ་མོ.