པུ་བྦ་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༨. བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞོ ནཱ་མ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཉྩི་དཾ ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞོ. ཨེ་ཏྠཱ་ཡཾ ས་མྦ་ནྡྷོ – ན བྷི་ཀྑ་ཝེ ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཨེ་ཝ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ, ཡེ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ པཱ་ཀ་ཊཱ, ཨ་པཱ་ཀ་ཊཱ པ་ན ‘‘ཨ་ཏྠི བྷི་ཀྑ་ཝེ ཨ་ཉྙེ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝི་ཏྠཱ་རོ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨི་མེ དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཱ ཨེ་ཝཾ ག་ཧི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་སྶ་ཏཱ་དི་དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ག་ཧི་ཏཱ་ཀཱ་ར་སུ་ཉྙ་ཏ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ, ‘‘ཏ་ཉྩ པ་ཛཱ་ན་ནཾ ན པ་རཱ་མ་ས་ཏཱི’’ཏི སཱི་ལཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨ་པ་རཱ་མཱ་ས་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ་ན ནི་ཙྩ་སཱ་རཱ་དི་ཝི་ར་ཧ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ, ཡཱ་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨ་ཝཱི་ཏ་རཱ་ག་ཏཱ་ཡ བཱ་ཧི་ར་ཀཱ་ནཾ ཨེ་ཏཱ་ནི དི་ཊྛི་ཝི་པྥ་ནྡི་ཏཱ་ནི ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ཏེ་སཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ན་ཉྩ ས་མྨོ་ཧཱ་དཱི་ནཾ ཝེ་ད་ཀ་ཀཱ་ར་ཀ་ས་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཱ་ཝི་ར་ཧ་དཱི་པ་ན་ཏོ, ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་དཱི་པ་ན་ཏོ ཙ ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་པྤ་དྷཱ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཉྙ་ཏཱ་པ་ཀཱ་ས་ནཾ ཨཱ་ར་བྷཱི’’ཏི. པ་རི་ཡ་ཏྟཱིཏི ཝི་ན་ཡཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཱ ཏ་ནྟི. དེ་ས་ནཱཏི ཏ་སྶཱ ཏ་ནྟི་ཡཱ མ་ན་སཱ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ, ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ དྷ་མྨཱ་བྷི་ལཱ་པ་བྷཱུ་ཏཱ ཝཱ པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ, ཨ་ནུ་ལོ་མཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཀ་ཐ་ན་ནྟི པ་རི་ཡ་ཏྟི་དེ་ས་ནཱ་ནཾ ཝི་སེ་སོ པུ་བྦེ་ཡེ་ཝ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དེ་ས་ནཱ་ཡཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡ’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཨཱ་དཱི་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་ཙྩ་ས་བྷཱ་ཝ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་པ་ཀ་ཏི་པུ་ཉྙ་ཨཱ་པ་ཏྟི་ཉེ་ཡྻཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཡཾ དྷ་མྨ-ས་དྡོ ‘‘ཙ་ཏུ་ནྣཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ན་ནུ་བོ་དྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༡༨༦; ཨ. ནི. ༤.༡) ས་ཙྩེ ཝ་ཏྟ་ཏི, ‘‘ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༡) ས་བྷཱ་ཝེ, ‘‘ཨེ་ཝཾ་དྷ་མྨཱ ཏེ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ ཨ་ཧེ་སུ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༥.༣༧༨) ས་མཱ་དྷི་མྷི, ‘‘ས་ཙྩཾ དྷ་མྨོ དྷི་ཏི ཙཱ་གོ, ས ཝེ པེ་ཙྩ ན སོ་ཙ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༡༩༠) པ་ཉྙཱ་ཡ, ‘‘ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨཱ་ནཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ ཨི་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༣༧༣; པ་ཊི. མ. ༡.༣༣) པ་ཀ་ཏི་ཡཾ, ‘‘དྷ་མྨོ སུ་ཙི་ཎྞོ སུ་ཁ་མཱ་ཝ་ཧཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༡༨༤; ཐེ་ར་གཱ. ༣༠༣; ཛཱ. ༡.༡༠.༡༠༢) པུ་ཉྙེ, ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་རཱ. ༢༣༣) ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ, ‘‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎ་མུ་ཁེ ཨཱ་པཱ་ཐཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ནི. ༡༥༦; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༨༥; པ་ཊི. མ. ༣.༦) ཉེ་ཡྻེ ཝ་ཏྟ་ཏི (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.སུ་ཏྟ་ནི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; ཨ་བྷི. ཨ་ཊྛ. ༡.ཏི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ; བུ. ཝཾ. ཨ་ཊྛ. ར་ཏ་ན་ཙ་ངྐ་མ་ན་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ). དྷ་མྨཱ ཧོ་ནྟཱིཏི སུ་ཉྙཱ དྷ་མྨ་མ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
‘‘དུ་དྡ་སཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ དུ་ཀྑོ་གཱ་ཧ་ཏཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ས་ཙེ པ་ན ཀོ་ཙི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་མཱ་ཎཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཉཱ་ཎེ་ན ཏེ དྷ་མྨེ ཨོ་གཱ་ཧི་ཏུཾ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཀ་རེ་ཡྻ, ཏ་སྶ ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛ་མེ་ཝ མ་ཀ་ས་ཏུ་ཎྜ་སཱུ་ཙི ཝི་ཡ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻ་པ་ཏི་ཊྛཱ’’ཏི. ཨ་ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻཱ པ་ཏི་ཊྛཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི པ་ད་ཝི་གྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ ཨོ་གཱ་ཧི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཨེ་ཏེ ཨཱི་དི་སཱ ཙཱ’’ཏི པ་སྶི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ག་མྦྷཱི་ར་ཏྟཱ ཨེ་ཝ དུ་དྡ་སཱ’’ཏི. ཡེ པ་ན ད་ཊྛུ་མེ་ཝ ན ས་ཀྐཱ, ཏེ་སཾ ཨོ་གཱ་ཧི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ནེ ཀ་ཐཱ ཨེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་དྡ་ས་ཏྟཱ ཨེ་ཝ དུ་ར་ནུ་བོ་དྷཱ’’ཏི. ས་བྦ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་མ་ཏྠ་ཀེ ས་མུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ, ནི་བྦུ་ཏ་ས་བྦ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མོ་ཀི་ཎྞ་ཏྟཱ ཙ ནི་བྦུ་ཏ་ས་བྦ་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ. ས་ནྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནི ཨ་ནུ་པ་ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ན་ཉྩ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་མཱུ་ཧ་ཏ་ཝི་ཀྑེ་པ་ཏཱ་ཡ ནི་ཙྩ་ས་མཱ་ཧི་ཏ་སྶ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ ཝ་སེ་ན ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ནྟ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ཀ་སི་ཎུ་གྒྷཱ་ཊི་མཱ་ཀཱ་ས་ཏ་བྦི་ས་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ན་ནྟ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ. ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ནི་མི་ཏྟ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཝི་ཡ ཨི་སྶཱ་སཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་བོ་དྷོ སཱ་དུ་ར་སོ མ་ཧཱ་ར་སོ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ཨ་ཏི་ཏྟི་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ནཱཏི. པ་ཊི་ཝེ་དྷ་པྤ་ཏྟཱ་ནཾ, ཏེ་སུ ཙ བུ་དྡྷཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ ན ཏ་ཀྐ་བུ་དྡྷི་ཡཱ གོ་ཙ་རཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཏྟ་མ་ཉཱ་ཎ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ནི་པུ་ཎཱ’’ཏི ཉེ་ཡྻེ་སུ ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ཚེ་ཀཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན སོ ཚེ་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁུ་མ་ཉེ་ཡྻ་ག་ཧ་ཎ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ སུ་པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ’’ཏི.
ཨ་པ་རོ ན་ཡོ – ཝི་ན་ཡ་པ་ཎྞ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ག་མྦྷཱི་ར་ནེ་ཡྻ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ ག་མྦྷཱི་རཱ. ཀ་དཱ་ཙི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་མ་ཧཱ་ཀ་པྤེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ་པི དུ་ལླ་བྷ་ད་སྶ་ན་ཏཱ་ཡ དུ་དྡ་སཱ. ད་སྶ་ན་ཉྩེ་ཏྠ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. དྷ་མྨ་ནྭ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཨ་ནུ་བོ་དྷ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི་དེ་ཝ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ དུ་ར་ནུ་བོ་དྷཱ. ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ན་ཉྩ གུ་ཎ་ས་མྤ་དཱ་ནཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏྟཱ ས་ནྟཱ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ནཱི་ཏ་ཏཱ་ཡ པ་ཎཱི་ཏཱ. ས་མ་དྷི་ག་ཏ་ས་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏ་ཀྐེ་ཧི, ཨ་ཏ་ཀྐེ་ན ཝཱ ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ཝ་ཙ་རི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏ་ཀྐཱ་ཝ་ཙ་རཱ. ནི་པུ་ཎཾ, ནི་པུ་ཎེ ཝཱ ཨ་ཏྠེ ས་ཙྩ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ ནི་པུ་ཎཱ. ལོ་ཀེ ཨ་གྒ་པ་ཎྜི་ཏེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན ཝེ་དཱི་ཡ་ནྟི པ་ཀཱ་སཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི པ་ཎྜི་ཏ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཱ. ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏོ ཧི བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ས་བྦ་ཝི་དཱུ ཧཾ ཨ་སྨི, (དྷ. པ. ༣༥༣; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༡; ཀ་ཐཱ. ༤༠༥) ད་ས་བ་ལ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༢.༢༡) ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་དི་གུ་ཎེ པ་ཀཱ་སེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ པ་ཝེ་དེ་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ནཱ་ནི ཝི་ཡ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝཾ ན ཧོ་ཏི, ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎེ པ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏེ ཨ་དྷི་ག་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎཾ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛེ་ན ཉཱ་ཎེ་ནཱཏི ཙ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛ་ཉཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷི་ཝི་སི་ཊྛ་ཉཱ་ཎནྟི ཝཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་མྤི ཡུ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝ. པ་ཝེ་ད་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཨ་ཉྙཱ་ཝི་ས་ཡཱ་ནཾ ས་ཙྩཱ་དཱི་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ, ‘‘ཨེ་ཀོ་མྷི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༡; ཀ་ཐཱ. ༤༠༥) པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཏོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝ་ད་མཱ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཏྟི་ཨ་ཏྠོ མཱ་ན-ས་དྡོ, ཝ་ཏྟུཾ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཀ་རོ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏཱ ཙ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཎྞཾ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མཱ’’ཏི. སཱ་ཝ་སེ་སཾ ཝ་ད་ནྟོ་པི ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ཝ་ད་ནྟོ ཝི་ཡ ‘‘ས་མྨཱ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི ན ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི, ཏེ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏྠོ ཨི་དྷ ས་མྨཱ-ས་དྡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཝ་ཏྟུཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻུ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཝ་དེ་ཡྻུ’’ནྟི ས་ཀ་ཏྠ་དཱི་པ་ན་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ད་ས་བ་ལཱ་དི་ཉཱ་ཎཱ་ནི་པི ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནི, ས་པྤ་དེ་ས་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ པ་ན ཏེ་སཾ ཉཱ་ཎཱ་ནཾ ན ཏེ་ཧི བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ཨ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ནི་པྤ་དེ་ས་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ པ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཏ་སྨིཾ ག་ཧི་ཏེ ས་བྦེ་པི བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ག་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཡེ་ཧི…པེ… ཝ་དེ་ཡྻུ’’ནྟི. པུ་ཐཱུ་ནི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པུ་ཐུ་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ས་བྦཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཐ ཝཱ པུ་ཐུ་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ‘‘པུ་ཐུ་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཀ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ-ས་དྡ་སྶ ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨོ་ཊྛ་མུ་ཁོ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར’’ནྟི ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ, ཏེ་ན་སྶ པུ་ཐུ་ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་སཱ་དྷ་ཀ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧེ་ཏཾ ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎཾ, ཙ་ཏུ་ཡོ་ནི་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་ཉཱ་ཎཾ, པ་ཉྩ་ག་ཏི་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་ཉཱ་ཎཾ, ཚ་སུ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎེ་སུ སེ་སཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ས་ཏྟ་ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཀ་ཉཱ་ཎཾ, ཨ་ཊྛ་སུ་པི པ་རི་སཱ་སུ ཨ་ཀ་མྤ་ན་ཉཱ་ཎཾ, ན་ཝ་ས་ཏྟཱ་ཝཱ་ས་པ་རི་ཛཱ་ན་ན་ཉཱ་ཎཾ, ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་བྷེ་དཱ་ནཾ ཉཱ་ཎཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི. ‘‘པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཀ་མ་ཝུ་ཏྟི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀ་མེ་ནཱ་པི ཧི ཏཾ ཝི་ས་ཡེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ས་ཀིཾ་ཡེ་ཝ ཡ་ཐཱ བཱ་ཧི་ར་ཀཱ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ས་ཀིཾ་ཡེ་ཝ ས་བྦ་ཉྙཱུ ས་བྦཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ན ཀ་མེ་ནཱ’’ཏི.
ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻཱ་པ་རི་མེ་ཡྻ་བྷེ་ད་སྶ ཉེ་ཡྻ་སྶ པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཀེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཀ་ཐཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷོ་ཏི, ཀོ ཝཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་ནྟཾ བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎ’’ནྟི. ཨ་ན་ནྟ་ཉྷི ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ཉེ་ཡྻཾ ཝི་ཡ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཉེ་ཡྻཾ ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཉཱ་ཎཾ. ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཉཱ་ཎཾ, ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཉེ་ཡྻ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ནི. ༡༥༦; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༨༥; པ་ཊི. མ. ༣.༥). ཨེ་ཝ་མྤི ཛཱ་ཏི་བྷཱུ་མི་ས་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཝ་སེ་ན དི་སཱ་དེ་ས་ཀཱ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣེ ཉེ་ཡྻེ ཀ་མེ་ན ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཡེ་ཝཱ་ཏི, ན་ཡི་ད་མེ་ཝཾ. ཀ་སྨཱ? ཡཾ ཀི་ཉྩི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏཾ ས་ཀ་ལཾ ཨེ་ཀ་དེ་སོ ཝཱ. ཏ་ཏྠ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཙཱ་ར་ཏཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཝི་ཀྑེ་པཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ས་མཱ་ཧི་ཏོ་ཝ ཉཱ་ཏུཾ, ཨི་ཙྪི་ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱ་ཝོ ན ས་ཀྐཱ ནི་ཝཱ་རེ་ཏུཾ ‘‘ཨཱ་ཀ་ངྑཱ་པ་ཊི་བ་དྡྷཾ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི (མ་ཧཱ་ནི. ༡༥༦; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༨༥; པ་ཊི. མ. ༣.༥) ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ན ཙེ་ཏྠ དཱུ་ར་ཏོ ཙི་ཏྟ་པ་ཊཾ པ་སྶ་ནྟཱ་ནཾ ཝི་ཡ, ‘‘ས་བྦེ དྷ་མྨཱ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཝི་པ་སྶ་ནྟཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཙ ཨ་ནེ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ཝ་བོ་དྷ་ཀཱ་ལེ ཨ་ནི་རཱུ་པི་ཏ་རཱུ་པེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎ་སྶ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡོ ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༧༧). ཨི་དཾ པ་ནེ་ཏྠ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ་ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ས་མ་ཏྠ་སྶ ཨཱ་ཀ་ངྑཱ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ནོ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཊི་ལཱ་བྷེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ས་ནྟཱ་ནེ་ན ས་བྦ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་མ་ཏྠོ ཨ་ཧོ་སི ས་བྦ་ནེ་ཡྻཱ་ཝ་ར་ཎ་སྶ པ་ཧཱ་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་ཉྙཱུ, ན ས་ཀིཾ་ཡེ་ཝ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ཝ་བོ་དྷ་ཏོ, ཡ་ཐཱ ས་ནྟཱ་ནེ་ན ས་བྦ་ཨི་ནྡྷ་ན་སྶ ད་ཧ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ པཱ་ཝ་ཀོ ‘‘ས་བྦ་བྷཱུ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི.
ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ན་ཝ་ཙ་ནནྟི ས་ནྣི་ཊྛཱ་པ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙེ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ན པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ ཝེ་ར་མ་ཎི་ཨཱ་ད་ཡོ’’ཏི, ཨ་ཡ་ཉྩ ཨེ་ཝ-ས་དྡོ ཨ་ནི་ཡ་ཏ་དེ་ས་ཏཱ་ཡ ཙ-ས་དྡོ ཝི་ཡ ཡ་ཏྠ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་མྦྷཱི་རཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་བྦ་པ་དེ་ཧཱིཏི ཡཱ་ཝ ‘‘པ་ཎྜི་ཏ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་དཾ, ཏཱ་ཝ ས་བྦ་པ་དེ་ཧི. སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎནྟི སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ དཱ་ནཱ་དི་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ནི་པྥ་ནྣཾ ཝི་ཛྫ་ཏྟ་ཡ་ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ་ཙ་ཏུ་པྤ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་དི་བྷེ་དཾ ཉཱ་ཎཾ. ཏ་ཏོཏི སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎ་ཏོ. ཏ་ཏྠཱཏི སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎེ. ཏ་ཏོ་པཱིཏི ཨ་ན་ནྟ་ར་ནི་དྡི་ཊྛ་ཏོ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎ་ཏོ་པི, ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཏྠཱ་ཡཾ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ – ཀི་ཉྩཱ་པི སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎཾ ཧེ་ཊྛི་མ་སེ་ཀྑ་ཉཱ་ཎཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཉཱ་ཎ་ཉྩ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ག་མྦྷཱི་རཾ, པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ན ཏ་ཐཱ ག་མྦྷཱི་ར་ནྟི ‘‘ག་མྦྷཱི་ར་མེ་ཝཱ’’ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ཏ་ཐཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎ་མྤི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ་ཏི ཏ་ཏྠ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ན ལ་བྦྷ་ཏི, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་དྷ་མྨཱ པ་ན སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཀི་ཉྩི ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨ་ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ག་མྦྷཱི་རཱ ཝཱ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཉཱ་ཎཾ དུ་དྡ་སཾ, པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎཾ པ་ན ཏ་ཏོ དུ་དྡ་ས་ཏ་ར་ནྟི ཏ་ཏྠ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ན་ཏྠཱི་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝོ ནེ་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ དུ་དྡ་སཱ་ཝ…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི.
ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ར་དྡྷཾཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཡཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – བྷ་ཝ་ཏུ ཏཱ་ཝ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཨེ་ཀ་མྤི པུ་ཐུ་ནི་སྶ་ཡཱ་ར་མྨ་ཎ་ཉཱ་ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི་ཡཱ ‘‘ཨ་ཏྠི བྷི་ཀྑ་ཝེ ཨ་ཉྙེ་ཝ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨུ་དྡི་ཊྛཾ, ཏ་སྶ པ་ན ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ས་ཙྩ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཝི་བྷ་ཛ་ན་ན་ཡེ་ན ཨ་ནཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ས་ནི་སྶ་ཡཱ་ནཾ དི་ཊྛཱི་ནཾ ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་སྨཱ ཨཱ་ར་དྡྷ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ས་ཙྩ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶེ་ཝ ཝི་ས་ཡོ, ཨེ་ཝཾ ནི་ར་ཝ་སེ་སེ་ན དི་ཊྛི་ག་ཏ་ཝི་བྷ་ཛ་ན་མྤཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཋཱ་ནཱ་ནཱིཏི ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི. ག་ཛྫི་ཏཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཧོ་ཏཱིཏི དེ་སེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷ་ཏཱ་ཡ, དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཙ ནཱ་ནཱ་ན་ཡེ་ཧི པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ག་ཛྫི་ཏཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཝི་པུ་ལཾ, བ་ཧུ་བྷེ་ད་ཉྩ ཧོ་ཏི. ཉཱ་ཎཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ས་ཏཱིཏི ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ དེ་སེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨེ ཝི་བྷཱ་ག་སོ ཀུ་རུ་མཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ས་ཏི, ཏེ ཨ་ནུ་པ་ཝི་སྶ ཋི་ཏཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎ་སྶ མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷ་སྶ ནཱ་མ དྷ་མྨ་སྶ དེ་ས་ཀཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཀ་ཉྩཱ་ཏི བུ་དྡྷཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཙ ཨུ་ལཱ༹་ར་བྷཱ་ཝོ པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ས་བྦཾ ཝ་ཙཱི་ཀ་མྨཾ བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎ་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ནི. ༦༩; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༨༥; པ་ཊི. མ. ༣.༥; ནེ་ཏྟི. ༡༤) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་བྦཱ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ ཉཱ་ཎ་ར་ཧི་ཏཱ ན་ཏྠི, སཱི་ཧ་ས་མཱ་ན་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཙ ས་བྦ་ཏྠ ས་མཱ་ནུ་སྶཱ་ཧ་པྤ་ཝ་ཏྟི དེ་སེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན པ་ན དེ་ས་ནཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛཱ ག་མྦྷཱི་ར་ཏ་རཱ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཝི་ན་ཡ་པ་ཎྞ་ཏྟིཾ པ་ཏྭཱ དེ་ས་ནཱ ཏི་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཧ་ཏཱ སུ་ཉྙ་ཏཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི? ཏ་ཏྠཱ་པི ཙ ས་ནྣི་སི་ནྣ་པ་རི་སཱ་ཡ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ དེ་ས་ནཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱི, ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱི ཙ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན དྷ་མྨིཾ ཀ་ཐཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
བྷཱུ་མ་ནྟ་རནྟི དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་ས་ཉྩ ཋཱ་ན་ཝི་སེ་ས་ཉྩ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་སོས་ཏི་ཨཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་ལ་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་མ་གྒ་ངྒཱ་དི་བྷེ་དོ. ཋཱ་ན་ཝི་སེ་སོ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་བྷེ་དོ. པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རཔ་ད་སྶ ཨ་ཏྠོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. ས་མ་ཡ་ནྟ་རནྟི དི་ཊྛི་ཝི་སེ་སཱ, ནཱ་ནཱ་ཝི་ཧི་ཏཱ དི་ཊྛི་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཉྙ་ས་མ་ཡཾ ཝཱ. ཨེ་ཝཾ ཨོ་ཏི་ཎྞེ ཝ་ཏྠུ་སྨིནྟི ཨེ་ཝཾ ལ་ཧུ་ཀ་ག་རུ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པེ ཨོ་ཏི་ཎྞེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ.
ཡ་དི་པི ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ད་ཡོ སུ་ཏྟ་ནྟ་པི་ཊ་ཀེ་པི (དཱི. ནི. ༢.༣༧༤; མ. ནི. ༡.༡༠༧) ཝི་བྷ་ཏྟཱ, སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ་ཡེ་ཝ ཏེ ས་ཝི་སེ་སཾ ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ…པེ… ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པི་ཊ་ཀཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ས་ཏྟ ཕ་སྶཱ’’ཏི ས་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ས་མྤ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ‘‘ས་ཏྟ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི. ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ དྷ་མྨཱ ནཱ་མཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ, པ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཝཱ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཨཱ་ག་ཏཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི ས་མ་ནྟ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ས་མ་ནྟ་པ་ཊྛཱ་ནཾ, ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པི་ཊ་ཀཾ. ཨེ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཡ་ན་ཡཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ས་མ་ནྟ་པ་ཊྛཱ་ན་སྶ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘ཏི་ཀ་ཉྩ པ་ཊྛཱ་ན་ཝ་རཾ དུ་ཀུ་ཏྟ་མཾ,
དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཉྩེ་ཝ ཏི་ཀ་དུ་ཀ་ཉྩ;
ཏི་ཀ་ཏི་ཀ་ཉྩེ་ཝ དུ་ཀ་དུ་ཀ་ཉྩ,
ཚ ཨ་ནུ་ལོ་མ་མྷི ན་ཡཱ སུ་ག་མྦྷཱི་རཱ. (པ་ཊྛཱ. ༡.པ་ཙྩ་ཡ་ནི་དྡེ་ས ༤༡, ༤༤, ༤༨, ༥༢);
ཏ་ཐཱ –
ཏི་ཀ་ཉྩ…པེ… ཚ པ་ཙྩ་ནཱི་ཡ་མྷི ན་ཡཱ སུ་ག་མྦྷཱི་རཱ;
ཏི་ཀ་ཉྩ…པེ… ཚ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཙྩ་ནཱི་ཡ་མྷི ན་ཡཱ སུ་ག་མྦྷཱི་རཱ;
ཏི་ཀ་ཉྩ…པེ… པ་ཙྩ་ནཱི་ཡཱ་ནུ་ལོ་མ་མྷི ན་ཡཱ སུ་ག་མྦྷཱི་རཱ’’ཏི. (པ་ཊྛཱ. ༡.པ་ཙྩ་ཡ་ནི་དྡེ་ས ༤༤, ༥༢);
ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་བྷེ་དེ་སུ ཏི་ཀ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀེ་ཀཾ པ་ཙྩ་ཡ་ན་ཡེ་ན ཨ་ནུ་ལོ་མཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཚ་ནྣ་ཝུ་ཏི ས་མ་ནྟ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི. ཏ་ཏྠ པ་ན དྷ་མྨཱ་ནུ་ལོ་མེ ཏི་ཀ་པ་ཊྛཱ་ནེ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀེ པ་ཊི་ཙྩ་ཝཱ་རེ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནུ་ལོ་མེ ཧེ་ཏུ་མཱུ་ལ་ཀེ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀཱུ་ན་པ་ཉྙཱ་ས པུ་ཙྪཱ་ན་ཡཱ ས་ཏྟ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ན་ཡཱ་ཏི ཨཱ་དི་ནཱ ད་སྶི་ཡ་མཱ་ནཱ ཨ་ན་ནྟ་བྷེ་དཱ ན་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ན་ནྟ་ན་ཡ’’ནྟི. ཧོ་ཏི ཙེ་ཏྠ –
‘‘པ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ པ་ཙྩེ་ཀཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ལོ་མཱ་དི་མྷི ཏི་ཀ་དུ་ཀཱ་དཱི་སུ ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་མཱུ་ལ་ཝི་སི་ཊྛཱ ཙ་ཏུ་ན་ཡ་ཏོ ས་ཏྟ་དྷཱ ག་ཏཱི’’ཏི.
ན་ཝ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ཨུ་པྤཱ་དཱ་དཱི་ཧི ན་ཝ་ཧི པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རེ་ཧི. ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ ཕ་ལ་ནྟི ཨུ་པྤཱ་དོ, ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ. ས་ཏི ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་ངྑཱ་རཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ན ཨ་ས་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དོ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་ཏི ས་ངྑཱ་རཱ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི དྷ་ར་ནྟི, ནི་ཝི་ས་ནྟི ཙ, ཏེ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་ཏི ཕ་ལཾ བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ཁི་པ་ནྟི, ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནྟི ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ གྷ་ཊ་ནྟི, སཾ་ཡུ་ཛྫ་ནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལེ་ན, ཡ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ ས་ཡ་ཉྩ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ཏཾ པ་ལི་བུ་ནྡྷ་ནྟི, པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཨུ་ད་ཡ་ནྟི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཧི་ནོ་ཏི ཙ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཙྪ་ཏི, པ་ཊི་ཙྩ ཨ་ཝི་ཛྫཾ ས་ངྑཱ་རཱ ཨ་ཡ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ཝི་སེ་སཱ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ད་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་སུ.
ཨུ་པྤཱ་ད་ཊྛི་ཏཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཙ ཏི་ཊྛ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཋི་ཏི, ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨུ་པྤཱ་དོ ཨེ་ཝ ཋི་ཏི ཨུ་པྤཱ་ད་ཊྛི་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཡ་སྨཱ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ, ‘‘ཨཱ་ས་ཝ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༠༣) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨཱ་ས་ཝཱ ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་བྷོ་པེ་ཏེ དྷ་མྨཱ པ་ཙྩ་ཡ་ས་མུ་པྤ་ནྣཱ’’ཏི. པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧེ པ་ཉྙཱཏི ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཙ ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཀེ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རེ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ. དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ཉཱ་ཎནྟི དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་ཊྛི་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏེ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དེ ཉཱ་ཎཾ. པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཱ ཧི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དེ ‘‘དྭཱ་ད་ས པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ དྭཱ་ད་ས པ་ཙྩ་ཡཱ. ཨ་ཡ་ཉྩ ན་ཡོ ན པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ ཨེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལེ་པི, ན ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨེ་ཝ ས་ངྑཱ་རེ་སུ, ཨ་ཐ ཁོ ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ན་མྤི ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་སུ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཝི་བྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏ་མྤི ཨ་དྡྷཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི པཱ་ལི༹ཾ ཨཱ་ར་བྷི. པ་ཊྛཱ་ནེ (པ་ཊྛཱ. ༡.པ་ཙྩ་ཡ་ནི་དྡེ་ས ༡) ད་སྶི་ཏཱ ཧེ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨེ་ཝེ་ཏྠ ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཏེ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ, ཨ་ཏི་ཝི་ཏྠཱ་ར་བྷ་ཡེ་ན པ་ན ན ཡོ་ཛ་ཡི་མྷ.
ཏ་སྶ ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶཱཏི ཏ་སྶ ཏ་སྶ ས་ངྑཱ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨ་སྶ. ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཧེ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨ་ཏཱི་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནཱ་ག་ཏ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ ཨ་དྡྷཱ ཀཱ་ལཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏི་ཡ་དྡྷཾ. ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ཕ་ལ་ཧེ་ཏུ་ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ ས་ནྡྷཱི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏི་ས་ནྡྷིཾ. ས་ངྑི་པྤ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ད་ཡོ ཙཱ་ཏི ས་ངྑེ་པོ, ཀ་མྨཾ ཝི་པཱ་ཀོ ཙ. ས་ངྑི་པྤ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཝཱ ས་ངྑེ་པོ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ད་ཡོ ཙ. ཀོ་ཊྛཱ་ས་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝཱ ས་ངྑེ་པ-ས་དྡོ. ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀ་མྨ་ས་ངྑེ་པཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ངྑེ་པཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཙ་ཏུ་ས་ངྑེ་པཾ. ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ཝུ་ཏྟཱ་པི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ས་ངྑེ་པེ ཨཱ་ཀི་རཱི་ཡ་ནྟི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ཧི པ་ཀཱ་སཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཀཱ་རཱ, ཨ་ཏཱི་ཏེ ཧེ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ པ་ཀཱ་རཱ ཨཱ་ཀཱ་རཱ, ཏེ ས་ངྑེ་པེ པ་ཉྩ པ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཝཱི་ས་ཏི་ཨཱ་ཀཱ་རཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝཱི་ས་ཏཱ་ཀཱ་རཾ.
ཁ་ཏྟི་ཡཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཱ་པི ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དི་ནོ ཛཱ་ཏི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎཱ་དི་ནོ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཧེ་ཏུ་ནོ ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ་ཝ ཧོ་ནྟི, ན ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཨ་དྷོ་ཏི ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ་དཱི་ནཾ པ་རི་མཱ་ཎ་པ་རི་ཙྪེ་ད་སྶ ཨ་ན་ཉྙ་ཝི་ས་ཡ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཛ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཛ་ནཱཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ ཛ་ན་ས་མཱུ་ཧཱ. ཨི་དཾ ནི་སྶཱ་ཡཱཏི ཨི་དཾ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ ས་མྨཱ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཏ་ཏྠཱ་པི ཙ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྦ་ནྡྷཱ་ནཾ ས་ནྟ་ཏི་གྷ་ན་སྶ ཨ་བྷེ་དི་ཏ་ཏྟཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི བྷེ་ད་ནི་བ་ནྡྷ་ནཾ ནཱ་ན་ཏྟ་ན་ཡཾ ཨ་ནུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏཾ ཨེ་ཀ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ ནི་སྶཱ་ཡ. ཨི་དཾ ག་ཎྷ་ནྟཱིཏི ཨི་དཾ ས་སྶ་ཏ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སྶ ཝོ་ཧ་ར་ནྟི, ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ་ད་ཡོ་པེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ. བྷི་ནྡི་ཏྭཱཏི ‘‘ཨཱ་ཏ་པྤ་མ་ནྭཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ‘‘ཏ་ཡི་དཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་མ་དྡི་ཏྭཱ ནི་ཛྫ་ཊཾ ནི་གུ་མྦཾ ཀ་ཏྭཱ དི་ཊྛི་ཛ་ཊཱ་ཝི་ཛ་ཊ་ནེ་ན དི་ཊྛི་གུ་མྦ་ཝི་ཝ་ར་ཎེ་ན ཙ.
‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ ཨཱ་ར་བྦྷ དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ དེ་ས་ནཱ་ཀུ་ས་ལོ བྷ་ག་ཝཱ ས་མ་ཡ་ནྟ་ར་ཝི་གྒཱ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ས་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏེ་སཾ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣ་ཏཾ, ཏ་ཏོ ཙ ནེ་སཾ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧ་ཏོ སི་ཐི་ལ་ཀ་ར་ཎ་ཝི་ཝེ་ཙ་ནེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཏཾ, ཨ་ཝི་ཏ་ཐ་ཏ་ཉྩ དཱི་པེ་ཏི དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ.
༢༩. ཨ་ཏྠཱིཏི ‘‘སཾ་ཝི་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་ན་ཏྠོ པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ན་ཝི་ས་ཡོ ཨེ་ཀོ ནི་པཱ་ཏོ ‘‘ཨ་ཏྠི ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་ཡེ ཀེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༣༧༧; མ. ནི. ༡.༡༡༠; མ. ནི. ༣.༡༥༤; སཾ. ནི. ༤.༡༢༧; ཁུ. པཱ. ༣.༡) ཝི་ཡ. ས་སྶ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན པུ་བྦ་ནྟཾ ཀ་པྤེ་ནྟཱི་ཏི པུ་བྦ་ནྟ་ཀ་པྤི་ཀཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཏེ ཏཾ པུ་བྦ་ནྟཾ པུ་རི་མ་སི་དྡྷེ་ཧི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཀ་པྤེ་ཧི ཀ་པྤེ་ཏྭཱ, ཨཱ་སེ་ཝ་ན་བ་ལ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཝི་ཙི་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཙ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཨ་པ་ར་བྷཱ་ག་སི་དྡྷེ་ཧི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧེ་ཧི ག་ཎྷ་ནྟི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟི པ་རཱ་མ་ས་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་བྦ་ནྟཾ ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ཝི་ཀ་པྤེ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་ཎྷུ་པཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཀ་པྤ་ན་གྒ་ཧ་ཎཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཏ་ཎྷཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཧི ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ. ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་དཱི་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་ས་མཱི་པ་ཨུ་མྨ་གྒཱ་དཱི་སུ་པི ཧི ཨ་ནྟ-ས་དྡོ དི་སྶ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨི་ངྒྷ ཏྭཾ སུ་ཏྟ་ནྟེ ཝཱ གཱ་ཐཱ་ཡོ ཝཱ ཨ་བྷི་དྷ་མྨཾ ཝཱ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་སྶུ (པཱ་ཙི. ༤༤༢), སུ་ཏྟ་ནྟེ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི (པཱ་ཙི. ༡༢༢༡) ཙ ཨཱ་དཱི་སུ པ་ད་པཱུ་ར་ཎེ ཨ་ནྟ-ས་དྡོ ཝ་ཏྟ་ཏི, གཱ་མ་ནྟཾ ཨོ་ས་རེ་ཡྻ, (པཱ་རཱ. ༤༠༩; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༤༣) གཱ་མ་ནྟ་སེ་ནཱ་ས་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་མཱི་པེ, ‘‘ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ནུ་ཡོ་གོ ཨེ་ཀོ ཨ་ནྟོ, ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཁོ ཀ་ཙྩཱ་ན ཨ་ཡ་མེ་ཀོ ཨ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༢.༡༥; ༣.༩༠) ཨུ་མྨ་གྒེ་ཏི.
ཀ་པྤ-ས་དྡོ མ་ཧཱ་ཀ་པྤ་ས་མ་ནྟ་བྷཱ་ཝ་ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཀཱ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་དི་ས་བྷཱ་ཝཱ་དཱི་སུ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྦ་ཧུ་ལེ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི་མཱ་ནི བྷི་ཀྑ་ཝེ ཀ་པྤ་སྶ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༤.༡༥༦) མ་ཧཱ་ཀ་པྤེ ཝ་ཏྟ་ཏི, ‘‘ཀེ་ཝ་ལ་ཀ་པྤཾ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ནཾ ཨོ་བྷཱ་སེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༩༤) ས་མ་ནྟ་བྷཱ་ཝེ, ‘‘ས་ངྐ་པྤོ ཀཱ་མོ, རཱ་གོ ཀཱ་མོ, ས་ངྐ་པྤ་རཱ་གོ ཀཱ་མོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ནི. ༡; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༨) ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ, ‘‘ཏ་ཀྐོ ཝི་ཏ་ཀྐོ ས་ངྐ་པྤོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༧) ཝི་ཏ་ཀྐེ, ‘‘ཡེ་ན སུ་དཾ ནི་ཙྩ་ཀ་པྤཾ ཝི་ཧ་རཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༣༨༧) ཀཱ་ལེ, ‘‘ཨི་ཙྩཱ་ཡ་སྨཱ ཀ་པྤོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སུ. ནི. ༡༠༩༠; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༡༡༣) པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཾ, ‘‘ས་ཏྠུ་ཀ་པྤེ་ན ཝ་ཏ ཀི་ར བྷོ སཱ་ཝ་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ མ་ནྟ་ཡ་མཱ་ནཱ ན ཛཱ་ནི་མྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༦༠) ས་དི་ས་བྷཱ་ཝེ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏནྟི མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་སཾ (མ་ཧཱ་ནི. ༢༨) ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ནཱཏི དི་ཊྛི་ཡཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཙ ཏ་ཎྷཱ་ཡ, ས་སྶ་ཏཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟ་སྶ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧ་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན. པུ་བྦེ་ནི་ཝུ་ཏྠ་དྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡཱ་ཡ ཀ་པྤ་ནཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཨི་དྷ པུ་བྦ-ས་དྡོ, རཱུ་པཱ་དི་ཁ་ནྡྷ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ ཀ་པྤ་ནཱ་ཝ་ཏྠུ་ནོ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ནྟ-ས་དྡོ ཙ བྷཱ་ག་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཁ་ནྡྷ་ཀོ་ཊྛཱ་ས’’ནྟི. ‘‘ཀ་པྤེ་ཏྭཱ’’ཏི ཙ ཏ་སྨིཾ པུ་བྦ་ནྟེ ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ནཾ ས་མ་ཏྠ་ནཾ པ་རི་ནི་ཊྛཱ་པ་ན་མཱ་ཧ. ཋི་ཏཱཏི ཏ་སྶཱ ལ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ནཾ. ཨཱ་ར་བྦྷཱཏི ཨཱ་ལ་མྦི་ཏྭཱ. ཝི་ས་ཡོ ཧི ཏ་སྶཱ དི་ཊྛི་ཡཱ པུ་བྦ་ནྟོ. ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ཧི སོ ཏ་སྶཱ ཨཱ་ག་མ་ན་ཊྛཱ་ནཾ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡོ ཙཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ག་མྨ པ་ཊི་ཙྩཱ’’ཏི.
ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་པ་དཱ་ནཱིཏི པ་ཉྙ་ཏྟི་པ་དཱ་ནི. དཱ་སཱ་དཱི་སུ སི་རི་ཝ་ཌྜྷ་ཀཱ་དི-ས་དྡཱ ཝི་ཡ ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་དྷི-ས་དྡོ ཨུ་པ་རི་བྷཱ་ཝེ, ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཙ་ནཾ, ཨུ་པ་རི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨུ་པཱ་དཱ་བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་རི པ་ཉྙཱ་པི་ཡ་མཱ་ནཱ ཨུ་པཱ་དཱ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་དཱི་པ་ཀ་པ་དཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. པ་ཉྙ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཡ་དི་དཾ ‘‘ཨ་ཏྟཱ, ལོ་ཀོ’’ཏི ཙ, ན རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ པ་ར་མ་ཏྠོ. ཨ་དྷི་ཀ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཨ་དྷི་ཝུ་ཏྟི་ཡོ་ཏི དི་ཊྛི་ཡོ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨ་དྷི་ཀ་ཉྷི ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨེ་སུ ས་སྶ་ཏཱ་དིཾ པ་ཀ་ཏི་ཨཱ་དི་ད་བྦཱ་དིཾ ཛཱི་ཝཱ་དིཾ ཀཱ་ཡཱ་དི་ཉྩ ཨ་བྷཱུ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ དི་ཊྛི་ཡོ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི.
༣༠. ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟཱིཏི ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ, མོ་གྷ་མ་ཉྙ’’ནྟི (མ. ནི. ༢.༡༨༧, ༢༠༣, ༤༢༧; མ. ནི. ༣.༢༧, ༢༩) ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སི་ཏྭཱ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ, ནཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཝ་ད་ནྟི. ཨ་བྷི་ཝ་ད་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ཛྫཱ་པི ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཝ་ཙ་ནཾ. དི་ཊྛི ཨེ་ཝ དི་ཊྛི་ག་ཏཾ ‘‘མུ་ཏྟ་ག་ཏཾ, (མ. ནི. ༢.༡༡༩; ཨ. ནི. ༩.༡༡) ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ་ཧཱ་ནི. ༤༡) ཝི་ཡ. ག་ནྟ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ དི་ཊྛི་ཡཱ ག་ཏ་མ་ཏྟཾ, དི་ཊྛི་ཡཱ ག་ཧ་ཎ་མ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དི་ཊྛི་པྤ་ཀཱ་རོ ཝཱ དི་ཊྛི་ག་ཏཾ. ལོ་ཀི་ཡཱ ཧི ཝི་དྷ་ཡུ་ཏྟ་ག་ཏ་པ་ཀཱ་ར-ས་དྡེ ས་མཱ་ན་ཏྠེ ཨི་ཙྪ་ནྟི. ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨི་ཉྩ ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི, ‘‘ལོ་ཀོ’’ཏི ཙ ག་ཧ་ཎ་ཝི་སེ་སཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་མ་རཾ ནི་ཙྩཾ དྷུ་ཝནྟི ས་སྶ་ཏ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. མ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཨ་མ་རཾ, ཨུ་པྤཱ་དཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྦ་ཐཱ་པི ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ ནི་ཙྩཾ, ཐི་ར་ཊྛེ་ན ཝི་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་ན དྷུ་ཝཾ. ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ནི་དྡེ་ས་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པཱ་ལཱི༹་ཧི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠོ ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏི, ཝེ་ད་ནཾ, ས་ཉྙཾ, ས་ངྑཱ་རེ, ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་སྶཱ པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ་ཡ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ‘‘རཱུ་པ་ཝ་ནྟཾ ཨ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ཡ པ་ན པ་ཉྩ་ད་ས་ཝི་དྷཱ་ཡ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁ་ནྡྷེ ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཉྙཾ ‘‘ལོ་ཀོ’’ཏི པ་ཉྙ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀཾ ཁ་ནྡྷཾ ’’ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཉྙེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་བྷོ་ག་བྷཱུ་ཏོ ལོ་ཀོ་ཏི, ས་ས་ནྟ་ཏི་པ་ཏི་ཏེ ཝཱ ཁ་ནྡྷེ ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཉྙེ ‘‘ལོ་ཀོ’’ཏི པ་ཉྙ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ས་སྶ་ཏོ ཝཱ་དོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཏེ་སཾ ཨ་ཏྟཱ ལོ་ཀོ ཙ ས་སྶ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ན ཝཱ་དོ ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ས་སྶ་ཏ་ས་ཧ་ཙ་རི་ཏ་ཏཱ་ཡ པ་ན ‘‘ཝཱ་དོ ས་སྶ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཀུ་ནྟཱ པ་ཙ་ར་ནྟཱི’’ཏི. ས་སྶ་ཏོ ཨི་ཏི ཝཱ་དོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཝཱ ཨི་ཏི-ས་དྡ་ལོ་པོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་སྶ་ཏཾ ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩ’’ནྟི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སྶ ཝོ་ཧ་ར་ནྟཱི་ཏི ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱ, ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ནོ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
༣༡. ཨཱ་ཏཱ་པ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝི་བཱ་དྷ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ. པ་ད་ཧ་ནཾ ཀོ་ས་ཛྫ་པ་ཀྑེ པ་ཏི་ཏུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་སྶ་ཧ་ནཾ. ཨ་ནུ་ཡོ་གོ ཡ་ཐཱ ས་མཱ་དྷི ཝི་སེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝཱི་རི་ཡ་སྶ བ་ཧུ་ལཱི་ཀ་ར་ཎཾ. ཨི་དྷ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་ནཱ་ཙི་ཏྟ་པ་རི་ད་མ་ན་ཝཱི་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏི་པྤ་བྷེ་དཾ ཝཱི་རི་ཡ’’ནྟི. ན་པྤ་མ་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་པྤ་མཱ་དོ, ཨ་ས་མྨོ་སོ. ས་མྨཱ ཨུ་པཱ་ཡེ་ན མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མྨཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཉཱ་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱི་རི་ཡ་ཉྩ ས་ཏི་ཉྩ ཉཱ་ཎ་ཉྩཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨཱ་ཏ་པྤ…པེ… མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ ཨ་ནྭཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ པཱ་ཋེ. སཱི་ལ་ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ས་དྡྷིཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ག་མ་ན་པ་ཊི་པ་དཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ, སཱ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ’’ཏི. ‘‘ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ’’ནྟི ཙུ་དྡ་ས་ཝི་དྷེ་ཧི ཙི་ཏྟ་ད་མ་ནེ་ཧི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ད་མི་ཏ་ཏཾ ཝ་ད་ཏི.
ས་མཱ་དྷཱ་ནཱ་དི་ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཡོ་གི་ནོ ས་མཱ་དྷི་ཝི་ཛ་མྦྷ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ལོ་ཀི་ཡཱ་བྷི་ཉྙཱ ཛྷཱ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ. ‘‘ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ན’’ནྟི ཨི་དཾ ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷི་སྶ ཝི་སེ་སེ་ན ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨཱ ཨཱ་པཱ་ཐཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ཏཾ་མུ་ཁེ་ན སེ་ས་དྷ་མྨཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཛ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ས་ཏི ཧི ཛ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝེ རཱུ་པཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཡ སུ་ཁཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཡ, ཙ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ནྟ་ཏཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨུ་པྤཱ་དེ ཙ ས་ཏི ཨ་ཝ་སྶ་མྦྷཱ་ཝཱི ནི་རོ་དྷོ་ཏི ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སཱ་ཝ ནི་ཙྩ་ཏཱ སི་ཡཱ་ཏི. ཀཱུ་ཊ་ཊྛ-ས་དྡོ ཝཱ ལོ་ཀེ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ནི་ཙྩེ ནི་རུ་ལ༹ྷོ ད་ཊྛ་བྦོ. ‘‘ཨེ་སི་ཀ་ཊྛཱ་ཡི་ཊྛི་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཡ་ཐཱ ཨེ་སི་ཀཱ ཝཱ་ཏ་པྤ་ཧཱ་རཱ་དཱི་ཧི ན ཙ་ལ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ན ཀེ་ན་ཙི ཝི་ཀཱ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ, ‘‘ཀཱུ་ཊ་ཊྛོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་བྷཱ་ཝཾ. ཝི་ཀཱ་རོ་པི ཝི་ནཱ་སོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ, ‘‘ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི ལོ་ཀ་སྶ ཝི་ནཱ་སཱ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ ཕ་ལ་སྶ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟི་ཝཱ་དཾ དཱི་པེ་ཏི. ནི་ཀྑ་མ་ཏཱིཏི ཙ ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟིཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ་ཡེ་ཝ པུ་བྦེ ཨ་ན་བྷི་བྱ་ཏྟོ ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟིཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི? ཡ་ཐཱ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ གྷ་ཊོ ཨཱ་ལོ་ཀེ་ན ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟིཾ ག་ཙྪ་ཏི.
ཨི་ད་མེ་ཏྠ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦཾ – ཀིཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨཱ་ལོ་ཀོ གྷ་ཊཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཡ་དི གྷ་ཊ་ཝི་ས་ཡཾ བུ་དྡྷིཾ ཀ་རོ་ནྟོ, བུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཏྟི་དཱི་པ་ན་ཏོ ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟི་ཝཱ་དོ ཧཱ་ཡ་ཏི. ཨ་ཐ གྷ་ཊ་བུ་དྡྷི་ཡཱ ཨཱ་ཝ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཝི་དྷ་མ་ནྟོ, ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟི་ཝཱ་དོ ཧཱ་ཡ་ཏི་ཡེ་ཝ. ས་ཏི ཧི གྷ་ཊ་བུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རོ ཀ་ཐཾ ཏ་སྶཱ ཨཱ་ཝ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི, ཡ་ཐཱ གྷ་ཊ་སྶ ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟི ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ནོ་པི. ཏ་ཏྠཱ་པི ཧི ཡ་དི ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ས་ཡཱ་དི་ས་ནྣི་པཱ་ཏེ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ བུ་དྡྷི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི, ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟི་ཝཱ་དོ ཧཱ་ཡ་ཏི, ཏ་ཐཱ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དོ. ཨ་ཐ བུ་དྡྷི་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ཝ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཊྛཱ་ནི་ཡ་སྶ མོ་ཧ་སྶ ཝི་དྷ་མ་ནེ་ན. ས་ཏི བུ་དྡྷི་ཡཱ ཀ་ཐཾ མོ་ཧོ ཨཱ་ཝ་ར་ཎ་ནྟི, ཀི་ཉྩི བྷེ་ད་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ན ཧི ཨ་བྷི་བྱ་ཉྫ་ན་ཀཱ་ནཾ ཙ་ནྡ་སཱུ་རི་ཡ་མ་ཎི་པ་དཱི་པཱ་དཱི་ནཾ བྷེ་དེ་ན ཨ་བྷི་བྱ་ཉྫི་ཏ་བྦཱ་ནཾ གྷ་ཊཱ་དཱི་ནཾ བྷེ་དོ ཧོ་ཏི, ཧོ་ཏི ཙ ཝི་ས་ཡ་བྷེ་དེ་ན བུ་དྡྷི་བྷེ་དོ་ཏི བྷི་ཡྻོ་པི ཨ་བྷི་བྱ་ཏྟི ན ཡུ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝ, ན ཙེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟི་ཀ་པྤ་ནཱ ཡུ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ཝུ་ཏྟི་མ་ཏོ ཙ ཨ་ན་ཉྙ་ཐཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ་ཏི. ཏེ ཙ ས་ཏྟཱ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ནྟཱིཏི ཡེ ཨི་དྷ མ་ནུ་སྶ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏཱ, ཏེ་ཡེ་ཝ དེ་ཝ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཨུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཀ་ཏ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཝི་ནཱ་སོ, ཨ་ཀ་ཏ་སྶ ཙ ཨ་བྦྷཱ་ག་མོ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨ་པ་རཱ་པ་རནྟི ཨ་པ་ར་སྨཱ བྷ་ཝཱ ཨ་པ་རཾ བྷ་ཝཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ནྟཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་ཙྩ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ན ཙུ་ཏཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡོ, ས་བྦ་བྱཱ་པི་ཏཱ་ཡ ནཱ་པི ས་ནྡྷཱ་ཝ་ན་སཾ་ས་ར་ཎཱ་ནི, དྷ་མྨཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ པ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་སེ་སེ་ན ཨེ་ཝཾ ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ, དྷ་མྨི་ནོ ཙ དྷ་མྨ་མ་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙེ་ཝ ཝི་ན་སྶ་ཏི ཙཱ་ཏི ཨི་མཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཝཱ་དཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ པ་ར་ཏོ ཝ་ཀྑཱ་མ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ་དཾ བྷི་ནྡ་ཏཱིཏི ས་ནྡྷཱ་ཝ་ནཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་སི་དྡྷཱ་ཡ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ པུ་བྦེ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཾ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཾ བྷི་ནྡ་ཏི, ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་སྶ་ཏི་ས་མནྟི ཝཱ ཨེ་ཏ་སྶ ས་སྶ་ཏཾ ཐཱ་ཝ་རཾ ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལ་ནྟི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཧེ་ཏུཾ ད་སྶེ་ནྟོཏི ཡེ་སཾ ‘‘ས་སྶ་ཏོ’’ཏི ཨ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ལོ་ཀ་ཉྩ པ་ཉྙ་པེ་ཏི ཨ་ཡཾ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ, ཏེ་སཾ ཧེ་ཏུཾ ད་སྶེ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཏྟ་ནོ་ཡེ་ཝ སཱ་དྷེ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ན པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ཏེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏ་མྤི ཨ་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནཱ ཧི ཡ་ཐཱ་ནི་ཙྪི་ཏཾ པ་རེ་ཧི ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏི, ན ཨ་ནི་ཙྪི་ཏཾ. ‘‘ཧེ་ཏུཾ ད་སྶེ་ནྟོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་དཾ ཧེ་ཏུ་ད་སྶ་ནཾ – ཨེ་ཏེ་སུ ཨ་ནེ་ཀེ་སུ ཛཱ་ཏི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ་སུ ཨེ་ཀོ་ཝཱ་ཡཾ མེ ཨ་ཏྟཱ, ལོ་ཀོ ཙ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡོ ཧི ཡ་མ་ཏྠཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏི, སོ ཨེ་ཝ ཏཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི, ན ཨ་ཉྙོ. ན ཧི ཨ་ཉྙེ་ན ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཉྙོ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི ཡ་ཐཱ ཏཾ བུ་དྡྷ་ར་ཀྑི་ཏེ་ན ཨ་ནུ་བྷཱུ་ཏཾ དྷ་མྨ་ར་ཀྑི་ཏོ. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏཱ་སུ, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏོ པུ་རི་མ་ཏ་རཱ་སུ་པི ཛཱ་ཏཱི་སཱུ་ཏི. ཀ་སྨཱ ས་སྶ་ཏོ མེ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙ. ཡ་ཐཱ ཙ མེ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙཱ་ཏི? ས་སྶ་ཏ་ཝ་སེ་ན དི་ཊྛི་ག་ཧ་ནཾ པ་ཀྑ་ནྡོ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ པ་རེ་པི ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏི, པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཱ་ནི ཨ་དྷི་ཝུ་ཏྟི་པ་དཱ་ནི ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟི. སོ ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཧཱ’’ཏི ཙ ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་རཱ་ནུ་མཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨི་དྷ ཧེ་ཏུ་ད་སྶ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཀཱ་ར་ཎནྟི ཏི་ཝི་དྷཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ས་མྤཱ་པ་ཀཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཾ ཉཱ་པ་ཀ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ས་མྤཱ་པ་ཀཾ ཀཱ་ར་ཎཾ, བཱི་ཛཾ ཨ་ངྐུ་ར་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ར་ཎཾ, པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཏཱ་ད་ཡོ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཉཱ་པ་ཀཾ ཀཱ་ར་ཎཾ, ཨི་དྷཱ་པི ཉཱ་པ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཉཱ་པ་ཀོ ཧི ཉཱ་པེ་ཏ་བྦ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི. ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ཏི་ཊྛ་ཏི ཏ་ཏྠཱ་ཏི ‘‘ཋཱ་ན’’ནྟི, ཝ་ས་ཏི ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཝ་ཏྠཱུ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝ་ཏྠུ-ས་དྡེ་ན ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ་པི ཋཱ་ན་ས་དྡེ་ན ནི་དྡི་ཊྛ་ནྟི.
༣༢-༣༣. དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་དཱ་ནཾ པ་ཋ་མ་ཝཱ་ད་ཏོ ན་ཏྠི ཝི་སེ་སོ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་ས་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་རི ཝཱ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དོ ཙ་ཏུ་དྷཱ ཝི་བྷ་ཏྟོ, ན་ནུ ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣི་ཀ་ཝཱ་དོ ཝི་ཡ དུ་ཝི་དྷེ་ནེ་ཝ ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦོ སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ནྡ་པ་ཉྙོ ཧི ཏི་ཏྠི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༣༤. ཏ་ཀྐ་ཡ་ཏཱིཏི ཨཱུ་ཧ་ཡ་ཏི, ས་སྶ་ཏཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ནི་རོ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཀྐོཏི ཨཱ་ཀོ་ཊ་ན་ལ་ཀྑ་ཎོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཝཱ དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ ཝི་ཏ་ཀྐོ. ཝཱི་མཾ་སཱ ནཱ་མ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ, སཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ཉྙཱ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀོ ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ, མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཝཱ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ, པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཝཱ དི་ཊྛི་ཝི་པྥ་ནྡི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏུ་ལ་ནཱ རུ་ཙྩ་ནཱ ཁ་མ་ནཱ’’ཏི. པ་རི་ཡཱ་ཧ་ན་ནཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཨཱུ་ཧ་ནཾ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ན ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཏ་ཀྐེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨ་ནུ་ཝི་ཙ་རི་ཏནྟི ཝཱི་མཾ་སཱ་ཡ ཨ་ནུ་པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ, ཝཱི་མཾ་སཱ་ནུ་ག་ཏེ་ན ཝཱ ཝི་ཙཱ་རེ་ན ཨ་ནུ་མ་ཛྫི་ཏཾ. པ་ཊི པ་ཊི བྷཱ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ, ཡ་ཐཱ་ས་མི་ཧི་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཀོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ. པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཏོ ཛཱ་ཏཾ པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ, ས་ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ ས་ཡཾ པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་བྷཱ་ན་མ་ཏྟ་ས་ཉྫཱ་ཏ’’ནྟི. མ་ཏྟ-ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཱ་ད་ཡོ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི.
‘‘ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་པི ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ན ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏ་ཀྐཱི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ལཱ་བྷཱི་ཏ་ཀྐི་ནོ ཨེ་ཝ་མྤི ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ས་མྦྷ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷཾ རཱུ་པཱ་དི སུ་ཁཱ་དི ཙ ཨི་དྷ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ལཱ་བྷོ, ན ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཝི་སེ་སོ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨི་དཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ནི་ཙྩེ་སུ བྷཱ་ཝེ་སུ ཨ་ཉྙོ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཉྙོ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཙ ས་ཏི ཀ་ཏ་སྶ ཝི་ནཱ་སོ, ཨ་ཀ་ཏ་སྶ ཙ ཨ་བྦྷཱ་ག་མོ སི་ཡཱ. ནི་ཙྩེ་སུ པ་ན བྷཱ་ཝེ་སུ ཡོ ཀ་རོ་ཏི, སོ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏཱི་ཏི ན དོ་སོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཀྐི་ཀ་སྶ ཡུ་ཏྟི་ག་ཝེ་ས་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཏ་ཀྐ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝཱཏི ཨཱ་ག་མཱ་དྷི་ག་མཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨ་བྷཱ་ཝཱ སུ་དྡྷ་ཏ་ཀྐེ་ནེ་ཝ. ན་ནུ ཙ ཝི་སེ་ས་ལཱ་བྷི་ནོ་པི ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དི་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ ཨ་ནེ་ཀེ་སུ ཛཱ་ཏི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶེ་སུ ད་ས་སུ སཾ་ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚེ་སུ ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚེ་སུ ཡ་ཐཱ་ནུ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནཾ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཉྩ ‘‘ཨ་ཏྟཱ, ལོ་ཀོ’’ཏི ཙ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པུ་རི་མ་པུ་རི་མ་ཏ་རཱ་སུ་པི ཛཱ་ཏཱི་སུ ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ནུ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ན་མུ་ཁེ་ན ས་བྦེ་ས་མྤི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ས་སྶ་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སི་ནོ ཛཱ་ཏཱ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ས་བྦོ་པི ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱི ཨ་ནུ་སྶུ་ཏི་ཛཱ་ཏི་སྶ་ར་ཏ་ཀྐི་ཀཱ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ལ་དྡྷ་ཝ་ཏྠུ་ནི་བ་ནྡྷ་ནེ་ན ཏ་ཀྐ་ནེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་ད་ཏྟཱ ཏ་ཀྐཱི་པ་ཀྑེ་ཡེ་ཝ ཏི་ཊྛེ་ཡྻ, ཨ་ཝ་སྶ་ཉྩ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ ཏ་ཀྐ་ན་མི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝི་སེ་ས་ལཱ་བྷཱི ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱི ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏི་ཀ་པ་ཀྑཾ, ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣི་ཀ་པ་ཀྑཾ ཝཱ བྷ་ཛེ་ཡྻཱ་ཏི? ན ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ཡ་སྨཱ ཝི་སེ་ས་ལཱ་བྷཱི་ནཾ ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ དཱི་གྷ་དཱི་གྷ་ཏ་ར་དཱི་གྷ་ཏ་མ་ཀཱ་ལཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎཾ ས་སྶ་ཏ་གྒཱ་ཧ་སྶ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཨ་ནུ་སྶ་རཱ་མི. ཨི་མི་ནཱ་མ་ཧ་མེ་ཏཾ ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་མེ་ཝ པ་དྷཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶི་ཏཾ. ཡཾ པ་ན ཏ་སྶ ‘‘ཨི་མི་ནཱ་མ་ཧ་མེ་ཏཾ ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི པ་ཝ་ཏྟཾ ཏ་ཀྐ་ནཾ, ན ཏཾ ཨི་དྷ པ་དྷཱ་ནཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎཾ པ་ཏི ཏ་སྶ ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་དཱི་ན་མྤི པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ན, ཏེ་སཾ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཀྐ་པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ, པ་དྷཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཙ ནི་དྡེ་སོ ནི་རུ་ལ༹ྷོ སཱ་ས་ནེ ལོ་ཀེ ཙ ཡ་ཐཱ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཡ་ཝ་ངྐུ་རོ’’ཏི ཙ.
ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་ནི་བ་ནྡྷ་ན་ར་ཧི་ཏ་སྶ ཏ་ཀྐ་ན་སྶ ཝི་སུཾ ས་སྶ་ཏ་གྒཱ་ཧེ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མོ ཝི་སུཾ ས་སྶ་ཏ་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྟ་བྦོ, སོ ཙ མ་ནྡ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷོ་ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་བྦ་ཏ་ཀྐི་ནོ ཏ་ཀྐཱི་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཙ་ཏུ་དྷཱ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏོ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དོ. ཡ་དི་པི ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏ་ཀྐི་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཡ མ་ནྡ་པ་ཉྙཱ་དཱི་ན་མྤི ཧཱི་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ལཱ་བྷཱི་ན་མྤི བ་ཧུ་དྷཱ བྷེ་དོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ས་བྦེ པ་ན ཝི་སེ་ས་ལཱ་བྷི་ནོ མ་ནྡ་པ་ཉྙཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏ་ཡོ རཱ་སཱི ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ད་ས་སཾ་ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚ་ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས་སཾ་ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཡཾ ཝི་བྷཱ་གོ ཝུ་ཏྟོ. ཏཱི་སུ་པི རཱ་སཱི་སུ ཡེ ཧཱི་ན་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་ཉྙཱ, ཏེ ཝུ་ཏྟ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ ཨཱུ་ན་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟི. ཡེ པ་ན ཏ་ཏྠ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་ཉྙཱ, ཏེ ཝུ་ཏྟ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ནཱ་ནུ་སྶ་ར་ནྟཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ནཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ. ཏ་སྨཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་བྷེ་ད་ས་ངྒ་ཧ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཙ་ཏྟཱ་རི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཱ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཏཱ. ན ཧི ཨི་དྷ སཱ་ཝ་སེ་སཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ.
༣༥. ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཀེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝཱ-ས་དྡ་སྶ པ་ན ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དྭཱི་ཧི ཝཱ ཏཱི་ཧི ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཙ་ཏཱུ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ནེ ས་ཧ་ཀཱ་རཱི་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཀིཾ པ་ནེ་ཏཱ་ནི ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ ཧེ་ཏུ, ཨུ་དཱ་ཧུ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་སྶ. ཀི་ཉྩེ་ཏྠ ཡ་དི ཏཱ་ཝ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ, ཀ་སྨཱ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཏ་ཀྐ་ནཱ་ནི་ཡེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ་ནི, ན ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་སཱ་ད་ཡོ. ཏ་ཐཱ་ཧི ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་ཉྙཱ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཨ་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཨ་ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་དཱི་ནི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛཱ་ནཱ་ནི. ཨ་ཐ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་སྶ ཨ་དྷི་ག་མ་ཡུ་ཏྟི་ཡོ ཝི་ཡ ཨཱ་ག་མོ་པི ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦོ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི ‘‘ན་ཏྠི ཨི་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ན. ཀ་སྨཱ? ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་པ་ཀྑེ ཏཱ་ཝ ཨ་ཡཾ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀོ ཨ་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཨ་ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ་ཧི ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨུ་མྨུ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝི་པ་ལླཱ་ས་ས་ཉྙོ རཱུ་པཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ བྷི་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ན་ཝ་བོ་དྷ་ཏོ དྷ་མྨ་ཡུ་ཏྟིཾ ཨ་ཏི་དྷཱ་ཝ་ནྟོ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ན་ཡཾ མི་ཙྪཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཏ་ཀྐེ་ཧི ཁ་ནྡྷེ་སུ ‘‘ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༣༡) ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ཛ་ནེ་སི. ཨི་ཏི ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ, པ་དྷཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ, ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཙ ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤི ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཏ་ཀྐ་ནཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཨི་དྷ ག་ཧི་ཏཱ་ནི. པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་པ་ཀྑེ པ་ན ཨཱ་ག་མོ་པི ཡུ་ཏྟི་པ་ཀྑེ་ཡེ་ཝ ཋི་ཏོ ཝི་སེ་ས་ཏོ བཱ་ཧི་ར་ཀཱ་ནཾ ཏ་ཀྐ་གཱ་ཧི་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཏ་ཀྐ་ནཱ་ནི་ཡེ་ཝ དི་ཊྛི་ཡཱ ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ནི. ཀི་ཉྩ བྷི་ཡྻོ དུ་ཝི་དྷཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ར་མ་ཏྠ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཾ སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྩཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ས་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཝ་བོ་དྷོ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཉཱ་ཎཾ, སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཝ་བོ་དྷོ ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཉཱ་ཎཾ, ཨཱ་ག་མོ ཙ སུ་ཏ་མ་ཡཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ སཱ་དྷ་ན་ཏོ ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཉཱ་ཎ་མེ་ཝ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏི, སུ་ཏཱ་ནཾ པ་ན དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ནེ་ན ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ནྟི་ཡཾ ཋི་ཏོ ཙི་ནྟཱ་མ་ཡཾ པ་ཉྙཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཉཱ་ཎཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ག་མོ་པི ཏ་ཀྐ་ཝི་ས་ཡཾ ནཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ཏཱི་ཏི ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏོ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་སྶུ་ཏི་ཏ་ཀྐ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ་ཏི ཡུ་ཏྟཾ ཨེ་ཝི་དཾ ‘‘ན་ཏྠི ཨི་ཏོ བ་ཧི་དྡྷཱ’’ཏི. ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཱ་ནི ཨ་དྷི་ཝུ་ཏྟི་པ་དཱ་ནི ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟི, ས་སྶ་ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ལོ་ཀ་ཉྩ པ་ཉྙ་པེ་ནྟཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༣༠) ཙ ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་ཝ་ཏྠཱུ་ནི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
༣༦. དི་ཊྛི་ཡེ་ཝ དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ པ་ར་མ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ན་ཏྠཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་པ་ར་མཱ་ཧཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཝ་ཛྫཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༡.༣༡༠) ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་པཱ་ལི༹་ཡཱ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༢༤) དི་ཊྛི་ཡཱ ཋཱ་ན་ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཁ་ནྡྷཱ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཊྛེ་ན ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ཏྟ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༣.༨༡, ༣༤༥) ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཨ་སྶུ་ཏ་ཝཱ བྷི་ཀྑ་ཝེ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶཱ་ཝཱི ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཀོ་ཝི་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༢; པ་ཊི. མ. ༡.༡༣༠). ཕ་སྶོ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ཏ་ད་པི ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ, (དཱི. ནི. ༡.༡༡༨ ཨཱ་ད་ཡོ) ཕུ་སྶ ཕུ་སྶ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ནྟཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༡༤༤) ཙ. ས་ཉྙཱ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ ‘‘ས་ཉྙཱ་ནི་དཱ་ནཱ ཧི པ་པ་ཉྩ་ས་ངྑཱ, (སུ. ནི. ༨༨༠; མ་ཧཱ་ནི. ༡༠༩) པ་ཐ་ཝི་ཏོ ས་ཉྙ་ཏྭཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢) ཙ ཨཱ་དི. ཝི་ཏ་ཀྐོ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ‘‘ཏ་ཀྐ་ཉྩ དི་ཊྛཱི་སུ པ་ཀ་པྤ་ཡི་ཏྭཱ, ས་ཙྩཾ མུ་སཱ་ཏི དྭ་ཡ་དྷ་མྨ་མཱ་ཧཱུ’’ཏི (སུ. ནི. ༨༩༢) ‘‘ཏ་ཀྐཱི ཧོ་ཏི ཝཱི་མཾ་སཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༣༤) ཙ ཨཱ་དི. ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ་པི དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཏ་སྶ ཨེ་ཝཾ ཨ་ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏོ ཚ་ནྣཾ དི་ཊྛཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ དི་ཊྛི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ‘ཨ་ཏྠི མེ ཨ་ཏྟཱ’ཏི ཝཱ ཨ་སྶ ས་ཙྩ་ཏོ ཐེ་ཏ་ཏོ དི་ཊྛི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༡༩). ས་མུ་ཊྛཱ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཊྛོ. པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱཏི པ་ར་ས་ནྟཱ་ནེ་སུ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཱ. པ་རི་ནི་ཊྛཱ་པི་ཏཱཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཊྛ་སུ དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཁ་ནྡྷེ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ. ཨཱ་སེ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི པཱ་པ་མི་ཏྟ་པ་ར་ཏོ་གྷོ་སཱ་དཱི་ན་མྤི སེ་ཝ་ནཾ ལ་བྦྷ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨེ་ཝཾ་ག་ཏི་ཀཱཏི ཨེ་ཝཾ་ག་མ་ནཱ, ཨེ་ཝཾ་ནི་ཊྛཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨི་མེ དི་ཊྛི་ས་ངྑཱ་ཏཱ དི་ཊྛི་ཊྛཱ་ནཱ ཨེ་ཝཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ས་ནྟཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏཱ, པ་རཱ་མ་ཊྛཱ ཙ བཱ་ལ་ལ་པ་ནཱ ཡཱ་ཝ པ་ཎྜི་ཏཱ ན ས་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟི, ཏཱ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ས་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫི་ཡ་མཱ་ནཱ པ་ན ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཨ་ཝི་མ་དྡ་ཀྑ་མཱ སཱུ་རི་ཡུ་གྒ་མ་ནེ ཨུ་སྶཱ་ཝ་བི་ནྡཱུ ཝི་ཡ ཁ་ཛྫོ་པ་ན་ཀཱ ཝི་ཡ ཙ བྷི་ཛྫ་ནྟི ཝི་ན་སྶ་ནྟི ཙཱ་ཏི.
ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནེ ས་ངྑེ་པ་ཀ་ཐཱ – ཡ་དི ཧི པ་རེ་ན པ་རི་ཀ་པྤི་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ལོ་ཀོ ཝཱ ས་སྶ་ཏོ སི་ཡཱ, ཏ་སྶ ནི་བྦི་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ པུ་རི་མ་རཱུ་པཱ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ཏོ ཀ་སྶ་ཙི ཝི་སེ་སཱ་དྷཱ་ན་སྶ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཧི་ཏ་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ, ཧི་ཏེ ཙ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཨ་ཏྠཾ ཨུ་པ་དེ་སོ ཨེ་ཝ ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ནོ སི་ཡཱ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དི་ནོ, ཀ་ཐཾ ཝཱ སོ ཨུ་པ་དེ་སོ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཡ་ཏི ཝི་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛ་ཊཱ་ཀཱ་ས་སྶ ཝི་ཡ དཱ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ ཧིཾ་སཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ ཙ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཏ་ཐཱ སུ་ཁ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ནི་བ་ནྡྷོ ཨེ་ཝ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དི་ནོ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི ཀ་མྨ་བ་དྡྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཀུ་ཏོ ཝི་མོ་ཀྑོ, ཨ་ཐ པ་ན དྷ་མྨ་མ་ཏྟཾ ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙེ་ཝ ཝི་ན་སྶ་ཏི ཙ, ཡ་སྶ ཝ་སེ་ནཱ་ཡཾ ཀི་རི་ཡཱ་དི་ཝོ་ཧཱ་རོ་ཏི ཝ་དེ་ཡྻ, ཨེ་ཝ་མྤི པུ་རི་མ་རཱུ་པཱ་ཝི་ཛ་ཧ་ནེ་ན ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་ནྟི ན ས་ཀྐཱ ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཏུཾ, ཏེ ཝཱ པ་ན་སྶ དྷ་མྨཱ ཨ་ཝ་ཏྠཱ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཉྙེ ཝཱ སི་ཡུཾ ཨ་ན་ཉྙེ ཝཱ. ཡ་དི ཨ་ཉྙེ, ན ཏཱ་ཧི ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཧི་པི ཀོ་ཙི ཝི་སེ་སོ ཨ་ཏྠི. ཡཱ་ཧི ཀ་རོ་ཏི པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ཏི ཙ་ཝ་ཏི ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ཏི ཙཱ་ཏི ཨི་ཙྪི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ཝ་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་སོ. ཀི་ཉྩ དྷ་མྨ་ཀ་པྤ་ནཱ་པི ནི་ར་ཏྠི་ཀཱ སི་ཡཱ, ཨ་ཐཱ་ན་ཉྙེ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝི་ནཱ་ས་ཝ་ནྟཱི་ཧི ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཧི ཨ་ན་ཉྙ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནོ ཏཱ་སཾ ཝི་ཡ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝི་ནཱ་ས་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཀུ་ཏོ ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཝ་ཀཱ་སོ, ཏཱ་ས་མྤི ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཡ ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཏི བ་ནྡྷ་ཝི་མོ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ན ཡུ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝ ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་དོ. ན ཙེ་ཏྠ ཀོ་ཙི ཝཱ་དཱི དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་སྶ་ཏ་བྷཱ་ཝེ པ་རི་སུ་དྡྷཾ ཡུ་ཏྟིཾ ཝ་ཏྟུཾ ས་མ་ཏྠོ, ཡུ་ཏྟི་ར་ཧི་ཏ་ཉྩ ཝ་ཙ་ནཾ ན པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཱ་ཝ པ་ཎྜི་ཏཱ ན ས་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟི, ཏཱ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི. ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་མུ་ཁོ ས་མྤ་རེ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་བྷི་ས་མྤ་རཱ་ཡོ, པ་རོ་ལོ་ཀོ.
‘‘ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ཉྩཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨི་དྷ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཝི་བྷ་ཛི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨིཾ ཝཱ ཝུ་ཏྟེ ཏ་ད་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎཾ, ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་བྦ་མྤི ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ད་ས་བ་ལཱ་དི་ཉཱ་ཎཾ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ. པ་ཛཱ་ན་ནྟོ་པཱིཏི པི-ས་དྡོ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནེ, ཏེ་ན ‘‘ཏ་ཉྩཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ ཙ-ས་དྡ་ཏྠ་མཱ་ཧ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཏཾ དི་ཊྛི་ག་ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཾ སཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་མྤི ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ནཱ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ཏི, ཀོ པ་ན ཝཱ་དོ ཝ་ཊྚཱ་མི་སེ་ཏི. ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཏཾ པ་རཱ་མ་ས་ནཱ་ཀཱ་ར་མཱ་ཧ. པ་ཛཱ་ནཱ་མཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ པ་ཀཱ་ར་ཏྠོ, ཏེ་ན ‘‘མ་མ’’ནྟི ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན པ་རཱ་མ་ས་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ པ་ར་ཏོ ཨཱ་མ་ས་ནཾ པ་རཱ་མཱ་སོ. ན ཧི ཏཾ ཨ་ཏྠི, ཁ་ནྡྷེ་སུ ཡཾ ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི ཝཱ, ‘‘མ་མ’’ནྟི ཝཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ. ཡོ པ་ན པ་རཱ་མཱ་སོ ཏ་ཎྷཱ་ད་ཡོ་ཝ, ཏེ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བོ་དྷི་མཱུ་ལེ་ཡེ་ཝ པ་ཧཱི་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རཱ་མཱ་ས་ཀི་ལེ་སཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨ་པ་རཱ་མཱ་ས་ཏོཏི ཝཱ ནི་བྦུ་ཏི་ཝེ་ད་ན་སྶ ཧེ་ཏུ་ཝ་ཙ་ནཾ, ‘‘ཝི་དི་ཏཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་དཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཀ་ཏྟ་རི སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་པ་རཱ་མ་ས་ན་ཧེ་ཏུ པ་རཱ་མཱ་ས་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ས་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ས་ངྑ་ཏ་དྷཱ་ཏུ ཨ་དྷི་ག་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
‘‘ཡཱ་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་སཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷཱ་སུ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དེ་ས་ནཱ་སུ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་སུ་པི ཨ་ཡཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་སུ པ་ཊི་པ་ཏྟི, ཡཾ དི་ཊྛི་ག་ཏི་ཀཱ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ དི་ཊྛི་ག་ཧ་ནཾ པ་ཀྑ་ནྡཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཡེ་ཝ པ་རི་ཉྙཱ་ཡ བྷཱུ་མི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨུ་དྡྷ་ཊཱ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནནྟི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ. ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་མུ་ད་ཡཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ན མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ནི་ཏྭཱ, པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཙྩ་ཡ་ས་མུ་ད་ཡ་ཊྛེ་ནཱཏི ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ས་ཏི ཨི་དཾ ཧོ་ཏི, ཨི་མ་སྶུ་པྤཱ་དཱ ཨི་དཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༤༠༤; སཾ. ནི. ༢.༢༡; ཨུ་དཱ. ༡) ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ན ཙེ་ཝ མ་གྒེ་ན ཨ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏེ་ན ཙ. ནི་བྦ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཨུ་པྤཱ་ད་ལ་ཀྑ་ཎཾ, ཛཱ་ཏི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྩ་ནྣཾ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ན་མྤི ཨུ་པྤཱ་ད་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ཡ་སྨཱ པ་ཙྩ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎ་མྤི ལ་བྦྷ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཏ་ཐཱ ཙེ་ཝ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏཾ. པ་ཙྩ་ཡ་ནི་རོ་དྷ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡནྟི ཡ་སྨཱ, ཡཾ ཝཱ སུ་ཁཾ སོ་མ་ན་སྶཾ. པ་ཊི་ཙྩཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡཱ་དི་བྷཱུ་ཏཾ ཝེ་ད་ནཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ. ཨ་ཡནྟི སུ་ཁ་སོ་མ་ན་སྶཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ, སུ་ཁ་སོ་མ་ན་སྶ་མེ་ཝ ཝཱ, ‘‘ཨ་སྶཱ་དོ’’ཏི པ་དཾ པ་ན ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ པུ་ལླི་ངྒ་ནི་དྡེ་སོ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – པུ་རི་མུ་པྤ་ནྣཾ ཝེ་ད་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ སོ་མ་ན་སྶུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཡོ པུ་རི་མ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་སྶཱ་དེ་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རོ སོ་མ་ན་སྶ་སྶཱ་ད་ནཱ་ཀཱ་རོ, ཨ་ཡཾ ཨ་སྶཱ་དོ་ཏི. ཀ་ཐཾ པ་ན ཝེ་ད་ནཾ ཨཱ་ར་བྦྷ སུ་ཁཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ཙེ་ཏ་སི་ཀ་སུ་ཁ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ནཱ་ཡཾ དོ་སོ. ཝི་སེ་ས་ནཾ ཧེ་ཏྠ སོ་མ་ན་སྶ་གྒ་ཧ་ཎཾ སུ་ཁཾ སོ་མ་ན་སྶ་ནྟི ‘‘རུ་ཀྑོ སིཾ་ས་པཱ’’ཏི ཡ་ཐཱ.
‘‘ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ, ས་བྦ་ཝེ་ད་ནཱ་སུ་ཡེ་ཝ ཝཱ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་མཱ་ཧ, ཨི་ཏ་རེ་ཧི ཨི་ཏ་ར་དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ དུ་ཀྑ་སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ, ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ ཏཱི་ཎི་པི པ་དཱ་ནི ས་བྦཱ་ས་མྤི ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨ་ཡནྟི ཡོ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཊྛེ་ན ཨ་ནི་ཙྩ་བྷཱ་ཝོ, ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་པ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་ཊྛེ་ན དུ་ཀྑ་བྷཱ་ཝོ, ཛ་རཱ་ཡ མ་ར་ཎེ་ན ཙཱ་ཏི དྭེ་དྷཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ ཙ, ཨ་ཡཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ, ཡ་ཏོ ཝཱ ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ར་མ་ཀཱ་རུ་ཉྙཾ ཝཱ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི. ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ནི་སྶ་ར་ཎནྟི ཨེ་ཏྠ ཝེ་ད་ནཱ་ཡཱཏི ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཡཱ་ཝ ཝེ་ད་ནཱ་པ་ཊི་བ་དྡྷཾ ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ ན པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཏཱ་ཝཱ་ཡཾ པུ་རི་སོ ཝེ་ད་ནཾ ཨ་ལླཱི་ནོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཡ་དཱ པ་ན ཏཾ ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, ཏ་དཱ་ཡཾ པུ་རི་སོ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ནི་སྶ་ཊོ ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ནི་སྶ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཝེ་ད་ནཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ནི་སྶ་ཡཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཙ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ག་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི པ་ཉྩ་ནྣ་མྤི ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝེ་ད་ནཱ་སཱི་སེ་ན པ་ན དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ, ལ་ཀྑ་ཎ་ཧཱ་ར་ན་ཡེ་ན ཝཱ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཝེ་ད་ནཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ, ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ས་མུ་ད་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཨ་ཏྠ་ངྒ་མ་ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ཧི ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩཾ, ‘‘ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཝི་དི་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན མ་གྒ་ས་ཙྩ་ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ན་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ སེ་སུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ, པ་ཧཱི་ནེ ཙ ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ནེ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཝི་ག་ཏ་ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཝི་མུ་ཏྟོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ མ་གྒ་ཕ་ལ་པྤ་ཏྟིཾ བྷ་ག་ཝཱ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧི ཡ་སྶཱ དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྟཱ ཨི་མཾ དི་ཊྛི་ག་ཏཾ ས་ཀཱ་ར་ཎཾ ས་ག་ཏི་ཀཾ པ་བྷེ་ད་ཏོ ཝི་བྷ་ཛི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་སྶ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ས་དྡྷིཾ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཏྟི་བྷཱུ་མིཾ ད་སྶེ་ཏི དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ.
པ་ཋ་མ་བྷཱ་ཎ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.