ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ

དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡེ

སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝ་གྒ་ཊཱི་ཀཱ

ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ར་མྦྷེ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་ཝ་ནྡ་ནཱ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ པ་བྷ་ཝ་ནི་སྶ་ཡ་ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཊི་ཝེ་ད་ན་ཏྠཾ, ཏཾ པ་ན དྷ་མྨ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ ཝི་ཉྙཱུ་ནཾ བ་ཧུ་མཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ, ཏཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ཏེ་སཾ ཨུ་གྒ་ཧ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དི་ཀྐ་མ་ལ་དྡྷ་བྦཱ་ཡ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་བྦ་ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏྠཾ. ཨ་ཐ ཝཱ མ་ངྒ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་བྦ་ཀི་རི་ཡཱ་སུ པུ་བྦ་ཀི་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ས་མྨཱ་ཙ་རི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པ་རེ་སཾ དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏི་ཨཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ ཙ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མ་ཀི་རི་ཡཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པ་ཎཱ་མ་ཀ་ར་ཎཾ པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་པཱུ་ཛཱ་པུ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ, ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷ་ས་མྤ་ཏྟི་ནི་མི་ཏྟ་ཀ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ བ་ལཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ, ཨ་ནྟ་རཱ ཙ ཏ་སྶ ཨ་ས་ངྐོ་ཙ་ན་ཏྠཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡེ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ཏྠཾ. ཨི་ད་མེ་ཝ ཙ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི – ‘‘ཨི་ཏི མེ པ་ས་ནྣ་མ་ཏི་ནོ…པེ… ཏ་སྶཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི. ཝ་ཏྠུ་ཏྟ་ཡ་པཱུ་ཛཱ ཧི ནི་ར་ཏི་ས་ཡ་པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟ་ས་མྦུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་པ་རི་མེ་ཡྻ་པྤ་བྷཱ་ཝོ པུ་ཉྙཱ་ཏི་ས་ཡོ་ཏི བ་ཧུ་ཝི་དྷ་ནྟ་རཱ་ཡེ་པི ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སེ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ནི་བ་ནྡྷ་ན་ས་ཀ་ལ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཝི་དྡྷཾ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཧོ་ཏི, བྷ་ཡཱ་དི་ཨུ་པ་དྡ་ཝ་ཉྩ ནི་ཝཱ་རེ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘པཱུ་ཛཱ་ར་ཧེ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏོ, བུ་དྡྷེ ཡ་དི ཝ སཱ་ཝ་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི (དྷ. པ. ༡.༡༩༥; ཨ་པ. ༡.༡༠.༡), ཏ་ཐཱ –

‘‘ཡེ བྷི་ཀྑ་ཝེ བུ་དྡྷེ པ་ས་ནྣཱ, ཨ་གྒེ ཏེ པ་ས་ནྣཱ. ཨ་གྒེ ཁོ པ་ན པ་ས་ནྣཱ་ནཾ ཨ་གྒོ ཝི་པཱ་ཀོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༤.༣༤; ཨི་ཏི་ཝུ. ༩༠).

‘‘བུ་དྡྷོ་ཏི ཀི་ཏྟ་ཡ་ནྟ་སྶ, ཀཱ་ཡེ བྷ་ཝ་ཏི ཡཱ པཱི་ཏི;

ཝ་ར་མེ་ཝ ཧི སཱ པཱི་ཏི, ཀ་སི་ཎེ་ན་པི ཛ་མྦུ་དཱི་པ་སྶ.

དྷ་མྨོ་ཏི…པེ… ས་ངྒྷོ་ཏི…པེ… དཱི་པ་སྶཱ’’ཏི. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༦);

ཏ་ཐཱ –

‘‘ཡ་སྨིཾ, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ས་མ་ཡེ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི, ནེ་ཝ་སྶ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ རཱ་ག་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ན དོ་ས…པེ… ན མོ་ཧ་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༦.༡༠; ༡༡.༡༡),

‘‘ཨ་ར་ཉྙེ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ཝཱ…པེ…

བྷ་ཡཾ ཝཱ ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཾ ཝཱ,

ལོ་མ་ཧཾ་སོ ན ཧེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. (སཾ. ནི. ༡.༢༤༩) ཙ

ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ ཝ་ཏྠུ་ཏྟ་ཡ་སྶ ཝ་ནྡ་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྶ གུ་ཎཱ་ཏི་ས་ཡ་ཡོ་ག་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ གཱ་ཐ་ཏྟ་ཡ་མཱ་ཧ. གུ་ཎཱ་ཏི་ས་ཡ་ཡོ་གེ་ན ཧི ཝ་ནྡ་ནཱ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝོ, ཝ་ནྡ་ནཱ་ར་ཧེ ཙ ཀ་ཏཱ ཝ་ནྡ་ནཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ སཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ, སཱ ན ཝི་ན་ཡ་དེ་ས་ནཱ ཝི་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ, ནཱ་པི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཝི་ཡ པ་ཉྙཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཀ་རུ་ཎཱ་པ་ཉྙཱ་པྤ་དྷཱ་ནཱ་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པྤ་དྷཱ་ན་མེ་ཝ ཏཱ་ཝ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཐོ་མ་ནཾ ཀཱ་ཏུཾ ཏཾ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ སེ་ས་ར་ཏ་ནཱ་ནཾ ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཏ་ཏྠ ཀི་ར་ཏཱི་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ, པ་ར་དུ་ཀྑཾ ཝི་ཀྑི་པ་ཏི, ཨ་པ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀི་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ, པ་ར་དུ་ཀྑེ ས་ཏི ཀཱ་རུ་ཎི་ཀཾ ཧིཾ་ས་ཏི, ཝི་བཱ་དྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, པ་ར་དུ་ཀྑེ ས་ཏི སཱ་དྷཱུ་ནཾ ཀ་མྤ་ནཾ ཧ་ད་ཡ་ཁེ་དཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཀ་རུ་ཎཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀ་མི་ཏི སུ་ཁཾ, ཏཾ རུ་ནྡྷ་ཏཱི་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ. ཨེ་སཱ ཧི པ་ར་དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཀཱ་མ་ཏཱ་ལ་ཀྑ་ཎཱ, ཨ་ཏྟ་སུ་ཁ་ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་རུ་ཎི་ཀཱ་ནཾ སུ་ཁཾ རུ་ནྡྷ་ཏི ཝི་བ་ནྡྷ་ཏཱི་ཏི. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ སཱི་ཏ་ལཾ ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལཾ, ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལཾ ཧ་ད་ཡཾ ཨ་སྶཱ་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡོ, ཏཾ ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡཾ. ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི པ་རེ་སཾ ཧི་ཏོ་པ་སཾ་ཧཱ་ར་སུ་ཁཱ་དི་ཨ་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཙྪ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ, བྱཱ་པཱ་དཱ་ར་ཏཱི་ནཾ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཙ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏ་ས་ནྟཱ་པ་ཝི་ཙྪེ་ད་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ མེ་ཏྟཱ་མུ་དི་ཏཱ་ན་མྤི ཙི་ཏྟ་སཱི་ཏ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ནཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་རཱུ་པ་ཏཱ་པཱ་ས་ཧ་ན་ར་སཱ ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་བྷཱུ་ཏཱ ཀ་རུ་ཎཱ ཝི་སེ་སེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙི་ཏྟ་སྶ ཙི་ཏྟ་པ་སྶ་དྡྷི ཝི་ཡ སཱི་ཏཱི་བྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡ’’ནྟི. ཀ་རུ་ཎཱ་མུ་ཁེ་ན ཝཱ མེ་ཏྟཱ་མུ་དི་ཏཱ་ན་མྤི ཧ་ད་ཡ་སཱི་ཏ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ནི་བ་ནྡྷ་ན་བྷཱུ་ཏཱ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཉྩ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་ཡ ས་ཝི་ས་ཡ་བྱཱ་པི་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ན ཧ་ད་ཡ་སཱི་ཏ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡ’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཏི་པི མེ་ཏྟཱ་མུ་དི་ཏཱ་ནཾ སཱ་ཏི་ས་ཡེ ཧ་ད་ཡ་སཱི་ཏཱི་བྷཱ་ཝ་ནི་བ་ནྡྷ་ན་ཏྟེ ས་ཀ་ལ་བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཏཱ་ས་མྤི ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཀ་རུ་ཎཱ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧ་ད་ཡ་སཱི་ཏ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་ནི་དཱ་ནཱ ཧི ས་བྦེ་པི བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ནི་བྦཱ་པི་ཡ་མཱ་ན་སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑ་ས་ནྟཱ་པ་སྶ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ར་དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི་པི ཨ་ས་ངྑེ་ཡྻཱ་ནི ཀ་པྤཱ་ནཾ ཨ་ཀི་ལ་ནྟ་རཱུ་པ་སྶེ་ཝ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨ་ས་མྦྷ་ར་ཎ་ནི་ཡ་ཏ་སྶ ས་མ་དྷི་ག་ཏ་དྷ་མྨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་སྶ ཙ ས་ནྣི་ཧི་ཏེ་སུ་པི ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་ས་མུ་པ་ནཱི་ཏ་ཧ་ད་ཡཱུ་པ་ཏཱ་པ་ནི་མི་ཏྟེ་སུ ན ཨཱི་ས་ཀ་མྤི ཙི་ཏྟ་སཱི་ཏཱི་བྷཱ་ཝ་སྶ་ཉྙ་ཐ་ཏྟ་མ་ཧོ་སཱི་ཏི. ཨེ་ཏ་སྨི་ཉྩ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ ཏཱི་སུ་པི ཨ་ཝ་ཏྠཱ་སུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀ་རུ་ཎཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི པ་ཉྙཱ, ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཉྙཱ་ཝ ཉེ་ཡྻཱ་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ པ་ཀཱ་རེ་ཧི དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཛོ་ཏ་ན་ཊྛེ་ན པ་ཛྫོ་ཏོ་ཏི པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏོ, ས་ཝཱ་ས་ན་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ ཝི་སེ་སེ་ན ཧ་ཏཾ ས་མུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏཾ ཝི་ཧ་ཏཾ, པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏེ་ན ཝི་ཧ་ཏཾ པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏཾ. མུ་ཡ྄ཧ་ནྟི ཏེ་ན, ས་ཡཾ ཝཱ མུ་ཡ྄ཧ་ཏི, མོ་ཧ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ ཏ་ནྟི མོ་ཧོ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ, སྭེ་ཝ ཝི་ས་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ཏོ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ས་རི་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཏ་མོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཏ་མོ, པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏོ མོ་ཧ་ཏ་མོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མོ, ཏཾ པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མཾ. ས་བྦེ་ས་མྤི ཧི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ས་ཏི་པི པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་སྶ ཝི་ཧ་ཏ་བྷཱ་ཝེ ས་དྡྷཱ་དྷི་མུ་ཏྟེ་ཧི ཝི་ཡ དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟཱ་ནཾ སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི, པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ཧི ཙ ས་ཝཱ་ས་ན་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ་ནཾ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་སྶ ཝི་སེ་སོ ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི སཱ་ཏི་ས་ཡེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཐོ་མེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མ’’ནྟི.

ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ནྟ་རེ་ན པ་རོ་པ་དེ་སཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཝི་ག་མ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་ཏྠ ཙ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ, བ་ལེ་སུ ཙ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་སྶ ས་མ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ, པ་ར་ས་ནྟ་ཏི་ཡ་ཉྩ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཏི་ས་ཡཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྨ་དེ་ཝ ཏ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝཱ་ཝ ཝི་སེ་ས་ཏོ མོ་ཧ་ཏ་མ་ཝི་ག་མེ་ན ཐོ་མེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མ’’ནྟི. ཨི་མ་སྨི་ཉྩ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏོ’’ཏི པ་དེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་པ་ཉྙཱ ཝི་ཡ དེ་ས་ནཱ་པ་ཉྙཱ་པི སཱ་མ་ཉྙ་ནི་དྡེ་སེ་ན ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ཝཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎ་སྶ ཉེ་ཡྻ་པ་རི་ཡ་ནྟི་ཀ་ཏྟཱ ས་ཀ་ལ་ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝཱ་བོ་དྷ་ན་ས་མ་ཏྠེ་ན ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏེ་ན ས་བྦ་ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་ཙྪཱ་ད་ཀ་སྶ མོ་ཧ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་སྶ ཝི་དྷ་མི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ མོ་ཧ་ཏ་མ་ཝི་ནཱ་སོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མ’’ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ མོ་ཧ་ཏ་མ་ཝི་དྷ་མ་ན་ནྟེ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ས་ཀ་ས་ནྟཱ་ནེ མོ་ཧ་ཏ་མ་ཝི་དྷ་མ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཝཱ་ས་ན་པྤ་ཧཱ་ན་མེ་ཝ ཧི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ‘‘ཉེ་ཡྻཱ་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ན’’ནྟི, པ་ར་ས་ནྟཱ་ནེ པ་ན མོ་ཧ་ཏ་མ་ཝི་དྷ་མ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ‘‘མོ་ཧ་ཏ་མ་ཝི་དྷ་མ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི.

ཀིཾ པ་ན ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཝི་གྒྷཱ་ཏོ ཡེ་ཝེ་ཀོ པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཐོ་མ་ནཱ་ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཡ྄ཧ་ཏི, ན པ་ན སཱ་ཏི་ས་ཡ་ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ནྟི? ཏ་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཏ་དེ་ཀ་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ས་ཀ་ལ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ག་ཎ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ཛོ་ཏི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཧི སོ ཏཱ་དི་སོ ཀི་ལེ་སོ ཨ་ཏྠི, ཡོ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ན པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་ཛྫཱ ཝི་ཡ ས་ཀ་ལ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ས་མུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ནི་ར་ཝ་སེ་སཱ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ, སཾ་སཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ པ་དྷཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཏ་བྦི་གྒྷཱ་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ཀ་ལ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ག་ཎ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏོ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མ’’ནྟི.

ན་རཱ ཙ ཨ་མ་རཱ ཙ ན་རཱ་མ་རཱ, ས་ཧ ན་རཱ་མ་རེ་ཧཱི་ཏི ས་ན་རཱ་མ་རོ, ས་ན་རཱ་མ་རོ ཙ སོ ལོ་ཀོ ཙཱ་ཏི ས་ན་རཱ་མ་ར་ལོ་ཀོ, ཏ་སྶ ག་རུ་ཏི ས་ན་རཱ་མ་ར་ལོ་ཀ་ག་རུ, ཏཾ ས་ན་རཱ་མ་ར་ལོ་ཀ་ག་རུཾ. ཨེ་ཏེ་ན དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཏ་ད་ཝ་སི་ཊྛ་ས་ཏྟཱ་ན་མྤི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧ་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ཀཱ་རི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ན ཙེ་ཏྠ པ་དྷཱ་ནཱ་པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ཙོ་དེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཉྙོ ཧི ས་དྡ་ཀྐ་མོ, ཨ་ཉྙོ ཨ་ཏྠ་ཀྐ་མོ. ཨེ་དི་སེ་སུ ཧི ས་མཱ་ས་པ་དེ་སུ པ་དྷཱ་ན་མྤི ཨ་པྤ་དྷཱ་ནཾ ཝི་ཡ ནི་དྡི་སཱི་ཡ་ཏི ཡ་ཐཱ – ‘‘ས་རཱ་ཛི་ཀཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡཱ’’ཏི (ཨ་པ. ཨ་ཊྛ. ༡.༨༢). ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་བྷཱ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷོ ལོ་ཀོ, ག་རུ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ག་རུ་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠ་སྶེ་ཝ ཡུ་ཛྫ་ན་ཏོ ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་སྶ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. སོ ཧི ལོ་ཀི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ པུ་ཉྙ་པཱ་པཱ་ནི ཏ་བྦི་པཱ་ཀོ ཙཱ་ཏི ‘‘ལོ་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་མ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་དེ་ཝཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ.

ཨ་ཐ ཝཱ ས་མཱུ་ཧ་ཏྠོ ལོ་ཀ-ས་དྡོ ས་མུ་དཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ལོ་ཀཱི་ཡ་ཏི པ་ཉྙཱ་པཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ས་ཧ ན་རེ་ཧཱི་ཏི ས་ན་རཱ, ས་ན་རཱ ཙ ཏེ ཨ་མ་རཱ ཙེ་ཏི ས་ན་རཱ་མ་རཱ, ཏེ་སཾ ལོ་ཀོ་ཏི ས་ན་རཱ་མ་ར་ལོ་ཀོ་ཏི པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་མ་ར-ས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ ཝི་སུ་དྡྷི་དེ་ཝཱ་པི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི. ཏེ ཧི མ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་མ་རཱ. ན་རཱ་མ་རཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཙ ག་ཧ་ཎཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན, ཡ་ཐཱ – ‘‘ས་ཏྠཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ན’’ནྟི (དཱི. ནི. ༡.༡༥༧). ཏ་ཐཱ ཧི ས་བྦཱ་ན་ཏྠ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏ་པྤ་རཱ་ཡ ནི་ར་ཏི་ས་ཡཱ་ཡ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡ པ་ཛཱ་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟུ་པ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ, ཨ་པ་རི་མི་ཏ་ནི་རུ་པ་མ་པྤ་བྷཱ་ཝ་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ ཙ ས་བྦ་ས་ཏྟུ་ཏྟ་མོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་སུ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ གཱ་ར་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ས་ན་རཱ་མ་ར་ལོ་ཀ་ག་རུ’’ནྟི.

སོ་བྷ་ནཾ ག་ཏཾ ག་མ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི སུ་ག་ཏོ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧི ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཏེ་སཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏོ སོ་བྷ་ནཾ, ཏ་ཐཱ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན (དཱི. ནི. ༢.༣༣; ༣.༡༩༨-༢༠༠; མ. ནི. ༢.༣༨༥, ༣༨༦) པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ཏཱ་ཡ་དུ་ཏ་ཝི་ལ་མྦི་ཏ- ཁ་ལི་ཏཱ་ནུ་ཀ་ཌྜྷ་ན་ནི་པྤཱི་ལ༹་ནུ་ཀྐུ་ཊི་ཀ་ཀུ་ཊི་ལཱ་ཀུ་ལ་ཏཱ་དི་དོ་ས་ར་ཧི་ཏཾ ཝི་ལཱ་སི་ཏ་རཱ་ཛ་ཧཾ་ས་ཝ་ས་བྷ་ཝཱ་ར་ཎ་མི་ག་རཱ་ཛ་ག་མ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ག་མ་ནཾ ཉཱ་ཎ་ག་མ་ན་ཉྩ ཝི་པུ་ལ་ནི་མྨ་ལ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་ཏི་ཝཱི་རི་ཡཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ས་ཧི་ཏ་མ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ ཡཱ་ཝ མ་ཧཱ་བོ་དྷི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཡ སོ་བྷ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི.

ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཀ་ལ་མྤི ལོ་ཀཾ པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཛཱ་ན་ནྟོ ཉཱ་ཎེ་ན ས་མྨཱ ག་ཏོ ཨ་ཝ་ག་ཏོ་ཏི སུ་ག་ཏོ. ཏ་ཐཱ ལོ་ཀ་ས་མུ་ད་ཡཾ པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧ་ནྟོ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ནྟོ ས་མྨཱ ག་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏོ་ཏི སུ་ག་ཏོ. ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་མྨཱ ག་ཏོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་ཏི སུ་ག་ཏོ. ལོ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནི་པ་ཊི་པ་དཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་མྨཱ ག་ཏོ པ་ཊི་པ་ནྣོ་ཏི སུ་ག་ཏོ. སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒེ་ན ཡེ ཀི་ལེ་སཱ པ་ཧཱི་ནཱ, ཏེ ཀི་ལེ་སེ ན པུ་ནེ་ཏི, ན པ་ཙྩེ་ཏི, ན པ་ཙྩཱ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི སུ་ག་ཏོཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦོ. ཨ་ཐ ཝཱ སུ་ནྡ་རཾ ཋཱ་ནཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ ཝཱ ག་ཏོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་ཏི སུ་ག་ཏོ. ཡ་སྨཱ ཝཱ བྷཱུ་ཏཾ ཏ་ཙྪཾ ཨ་ཏྠ་ས་ཉྷི་ཏཾ ཝི་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཀཱ་ལ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཙ དྷ་མྨཾ བྷཱ་ས་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་མྨཱ ག་ད་ཏཱི་ཏི སུ་ག་ཏོ, ད-ཀཱ་ར་སྶ ཏ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨི་ཏི སོ་བྷ་ན་ག་མ་ན་ཏཱ་དཱི་ཧི སུ་ག་ཏོ, ཏཾ སུ་ག་ཏཾ.

པུ་ཉྙ་པཱ་པ་ཀ་མྨེ་ཧི ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ནྟ་བྦ་ཏོ ག་ཏི་ཡོ, ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ཝི་སེ་སཱ. ཏཱ པ་ན ནི་ར་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷཱ, ཏཱ་ཧི ས་ཀ་ལ་སྶཱ་པི བྷ་ཝ་གཱ་མི་ཀ་མྨ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཨ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཉྩ་ཧི་པི ག་ཏཱི་ཧི སུ་ཊྛུ མུ་ཏྟོ ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ག་ཏི་ཝི་མུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨེ་ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ག་ཏི་ཡཱ ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི, ཡ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘དེ་ཝཱ་ཏི་དེ་ཝོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ –

‘‘ཡེ་ན དེ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྱ་སྶ, ག་ནྡྷ་བྦོ ཝཱ ཝི་ཧ་ངྒ་མོ;

ཡ་ཀྑ་ཏྟཾ ཡེ་ན ག་ཙྪེ་ཡྻཾ, མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་བྦ་ཛེ;

ཏེ མ་ཡ྄ཧཾ ཨཱ་ས་ཝཱ ཁཱི་ཎཱ, ཝི་དྡྷ་སྟཱ ཝི་ན་ལཱི༹་ཀ་ཏཱ’’ཏི. (ཨ. ནི. ༤.༣༦);

ཏཾ་ཏཾ་ག་ཏི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཱ་ན་ཉྷི ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན བོ་དྷི་མཱུ་ལེ་ཡེ་ཝ སུ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ན་ཏྠི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ག་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦ་བྷ་ཝ་ཡོ་ནི་ག་ཏི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ས་ཏྟཱ་ཝཱ་ས་ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡེ་ཧི སུ་པ་རི་མུ་ཏྟོ, ཏཾ ག་ཏི་ཝི་མུ་ཏྟཾ. ཝ་ནྡེཏི ན་མཱ་མི, ཐོ་མེ་མཱི་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ.

ཨ་ཐ ཝཱ ག་ཏི་ཝི་མུ་ཏྟནྟི ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཐོ་མེ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཧི དྭཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཐོ་མ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ – ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི་ཏོ, པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཏོ ཙ. ཏེ་སུ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མ་ཏོ, ས་ཝཱ་ས་ནཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟ་པྤ་ཧཱ་ན་ཏོ, ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟི་ཏོ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་རཱ་དི་ནི་ར་པེ་ཀྑ་ཙི་ཏྟ་སྶ ས་བྦ་དུ་ཀྑ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཏོ, ཝི་རུ་དྡྷེ་སུ་པི ནི་ཙྩཾ ཧི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ, ཉཱ་ཎ་པ་རི་པཱ་ཀ་ཀཱ་ལཱ་ག་མ་ན་ཏོ ཙ. སཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨཱ་ས་ཡ་ཏོ པ་ཡོ་ག་ཏོ ཙ དུ་ཝི་དྷཱ པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི, ཏི་ཝི་དྷཱ ཙ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཀ་ཐཾ? ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཨཱ་ས་ཡ་ཏོ པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི, ས་མྨཱ ག་ད་ན་ཏྠེ་ན སུ་ག་ཏ-ས་དྡེ་ན པ་ཡོ་ག་ཏོ པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི, ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མཾ ག་ཏི་ཝི་མུ་ཏྟ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཏྠེ་ན ཙ སུ་ག་ཏ-ས་དྡེ་ན ཏི་ཝི་དྷཱ་པི ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི, ཨ་ཝ་སི་ཊྛེ་ན, ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཙ ས་བྦཱ་པི ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟི་པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི.

ཨ་ཐ ཝཱ ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཐོ་མ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ – ཧེ་ཏུ་ཏོ, ཕ་ལ་ཏོ, ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཏོ ཙ. ཏ་ཏྠ ཧེ་ཏུ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ, སཱ པ་ཋ་མ་པ་དེ་ན ནི་ད་སྶི་ཏཱ. ཕ་ལཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ – ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་དཱ, པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ, ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་དཱ, རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་དཱ ཙཱ་ཏི. ཏཱ་སུ ཉཱ་ཎ་པྤ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཱ དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ན ས་ཙྩ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཏྠེ་ན ཙ སུ་ག་ཏ-ས་དྡེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་དཱ ཏ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ན, རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་དཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ཡ་ག་མ་ན་སོ་བྷ་ན་ཏྠེ་ན སུ་ག་ཏ-ས་དྡེ་ན, ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ (དཱི. ནི. ༢.༣༣; ༣.༡༩༨-༢༠༠; མ. ནི. ༢.༣༨༥-༣༨༦) ཝི་ནཱ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨུ་པ་ཀཱ་རོ ཨ་ནྟ་རཾ ཨ་བཱ་ཧི་རཾ ཀ་རི་ཏྭཱ ཏི་ཝི་དྷ་ཡཱ་ན་མུ་ཁེ་ན ཝི་མུ་ཏྟི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ, སོ ས་མྨཱ ག་ད་ན་ཏྠེ་ན སུ་ག་ཏ-ས་དྡེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཏ་ཏྠ ‘‘ཀ་རུ་ཎཱ་སཱི་ཏ་ལ་ཧ་ད་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ མཱུ་ལཾ ད་སྶེ་ཏི. མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་ཉྩོ་དི་ཏ་མཱ་ན་སོ ཧི བྷ་ག་ཝཱ སཾ་སཱ་ར་པ་ངྐ་ཏོ ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་མུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཀ་ཏཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་དྷི་ག་ཏོ་ཏི ཀ་རུ་ཎཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ མཱུ་ལཾ. ‘‘པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏ་ཝི་ཧ་ཏ་མོ་ཧ་ཏ་མ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཉྷི མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ, མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི. ས་མྨཱ ག་ད་ན་ཏྠེ་ན སུ་ག་ཏ-ས་དྡེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི, ལཱི་ནུ་དྡྷ་ཙྩ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག- ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་དཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་དི་ཨ་ནྟ་དྭ་ཡ་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་པ་ཉྙཱ་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ་ཡ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ སུ་ག་ཏ-ས་དྡ་སྶ. ཨི་ཏ་རེ་ཧི ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཱ པ་དྷཱ་ནཱ་པྤ་དྷཱ་ན་བྷེ་དཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. སཾ་སཱ་ར་མ་ཧོ་གྷ་ཏོ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ར་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ པ་དྷཱ་ནཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ཏ་ད་ཉྙ་མ་པྤ་དྷཱ་ནཾ. ཏེ་སུ པ་དྷཱ་ནེ་ན པ་ར་ཧི་ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི, ཨི་ཏ་རེ་ན ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ས་མྤ་ཏྟིཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡེ་ན ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣཱ་དཱི་སུ (པུ. པ. ༢༤, ༡༧༣) ཙ་ཏཱུ་སུ པུ་གྒ་ལེ་སུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ་ཏུ་ཏྠ་པུ་གྒ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ན ཙ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་ཏྟ་མ་ཝ་ནྡ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ ཝ་ནྡ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཁེ་ཏྟ་ངྒ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.

ཨེ་ཏྠ ཙ ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ལོ་ཀི་ཡེ་སུ མ་ཧ་གྒ་ཏ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་གུ་ཎ་དཱི་པ་ན་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་བྦ་ལོ་ཀི་ཡ་གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏི, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་དཱི་པ་ན་ཏོ ས་བྦ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎ་སི་དྡྷོ ཧི ཨ་ཏྠོ ‘‘ས་ན་རཱ་མ་ར་ལོ་ཀ་ག་རུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་པ་ཉྩཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙ ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཾ ད་སྶེ་ཏི, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་པ་ག་མ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ་ནུ་རཱུ་པཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི, ལོ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་མ་ཉྙཱ་ཡཱ་ན་ཝི་དྷཱ་ཝ་ནཾ. ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཝ་བོ་དྷེ་ན ཧི དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མ་ཉྙཾ ཨ་ཏི་དྷཱ་ཝི་ཏྭཱ ས་ཏྟཱ་དི་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ཧཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎཾ, ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཉཱ་ཎཾ, ཙ་ཏུ་པྤ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཉཱ་ཎཾ, ཙ་ཏུ་ཝེ་སྶཱ་ར་ཛྫ་ཉཱ་ཎཾ. ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཉཱ་ཎ་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ སེ་སཱ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ, ཨ་ཊྛ་སུ པ་རི་སཱ་སུ (མ. ནི. ༡.༡༥༡) ཨ་ཀ་མྤ་ན་ཉཱ་ཎཱ་ནི, ད་ས བ་ལཱ་ནི, ཙུ་དྡ་ས བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎཱ་ནི, སོ་ལ༹་ས ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡཱ, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས བུ་དྡྷ་དྷ་མྨཱ, (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༣༠༥; ཝི་བྷ. མཱུ་ལ. ཊཱི. ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ) ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠཱུ་ནི, (སཾ. ནི. ༢.༣༤) ས་ཏྟ་ས་ཏྟ་ཏི ཉཱ་ཎ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཱི་ཏི (སཾ. ནི. ༢.༣༤) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ པ་ཉྙཱ་པྤ་བྷེ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཉཱ་ཎ་ཙཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི.

ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ཏྟིཾ, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ས་མྤ་ཏྟིཾ. ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏི་ཏཱ, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན དྷ་མྨཱ་དྷི་པ་ཏི་ཏཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་བྷཱ་ཝོ, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཐ་བྷཱ་ཝོ. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པུ་བྦ་ཀཱ་རི་བྷཱ་ཝོ, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་པ་ར་ནྟ་པ་ཏཱ, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ན་ཏྟ་ནྟ་པ་ཏཱ. ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝཱ བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨ་སི་དྡྷི, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་རེ་སཾ ཏཱ་ར་ཎཾ, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་ཡཾ ཏཱ་ར་ཎཾ. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་བྦ་ས་ཏྟེ་སུ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ, པ་ཉྙཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་ར་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ས་བྦེ་ས་ཉྩ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཀ་རུ་ཎཱ ཨཱ་དི, ཏ་ནྣི་དཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་ཉྙཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ, ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་ཏི ཨཱ་དི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ད་སྶ་ནེ་ན ས་བྦེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཀ་རུ་ཎཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷ་པུ་བྦ་ངྒ་མོ ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཀ་རུ་ཎཱ་ནི་དཱ་ན་ཉྷི སཱི་ལཾ, ཏ་ཏོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཝི་ར་ཏི་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ, སཱ ཙ ཛྷཱ་ན་ཏྟ་ཡ་ས་མྤ་ཡོ་གི་ནཱི་ཏི. པ་ཉྙཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷོ. སཱི་ལ་ཉྩ ས་བྦ་བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ན་མཱ་དི, ས་མཱ་དྷི མ་ཛ྄ཛྷེ, པ་ཉྙཱ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ནྟི. ཨེ་ཝ་མྤི ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ ས་བྦེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ན་ཡ་ཏོ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ. ཨེ་སོ ཨེ་ཝ ཧི ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ ད་སྶ་ནུ་པཱ་ཡོ, ཡ་དི་དཾ ན་ཡ་གྒཱ་ཧ་ཎཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཀོ ནཱ་མ ས་མ་ཏྠོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ གུ་ཎེ ཨ་ནུ་པ་དཾ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ –

‘‘བུ་དྡྷོ་པི བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ཎེ་ཡྻ ཝ་ཎྞཾ,

ཀ་པྤ་མྤི ཙེ ཨ་ཉྙ་མ་བྷཱ་ས་མཱ་ནོ;

ཁཱི་ཡེ་ཐ ཀ་པྤོ ཙི་ར་དཱི་གྷ་མ་ནྟ་རེ,

ཝ་ཎྞོ ན ཁཱི་ཡེ་ཐ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶཱ’’ཏི. (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༣༠༤; དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༡༤༡; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༤༢༥, ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༥༣; བུ. ཝཾ. ཨ་ཊྛ. ༤.༤; ཙ་རི་ཡཱ. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡཾ, པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ; ཨ་པ. ཨ་ཊྛ. ༢.༦.༢༠);

ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རེ་ནཱ་པི བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ནཾ པ་ཏི ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟེ་ན ‘‘ནོ ཧེ་ཏཾ བྷ་ནྟེ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༡༤༥) པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ, ‘‘ཨ་པི ཙ མེ བྷ་ནྟེ དྷ་མྨ་ནྭ་ཡོ ཝི་དི་ཏོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༡༤༦) ཝུ་ཏྟཾ.

ཨེ་ཝཾ ས་ངྑེ་པེ་ན ས་ཀ་ལ་ས་བྦ་ཉྙུ་གུ་ཎེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ས་དྡྷ་མྨཾ ཐོ་མེ་ཏུཾ ‘‘བུ་དྡྷོ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ བུ་དྡྷོཏི ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་སོ. བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝནྟི ཀ་མྨ་ནི་དྡེ་སོ. བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ, ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱཏི ཙ པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་དྡེ་སོ. ཡནྟི ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ ཀ་མྨ་ནི་དྡེ་སོ. ཨུ་པ་ག་ཏོཏི ཨ་པ་ར་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་དྡེ་སོ. ཝ་ནྡེཏི ཀི་རི་ཡཱ་ནི་དྡེ་སོ, ཏནྟི ནི་ཡ་མ་ནཾ. དྷ་མྨནྟི ཝ་ནྡ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་མྨ་ནི་དྡེ་སོ. ག་ཏ་མ་ལཾ, ཨ་ནུ་ཏྟ་རནྟི ཙ ཏ་བྦི་སེ་ས་ནཾ.

ཏ་ཏྠ བུ་དྡྷ-ས་དྡ་སྶ ཏཱ་ཝ ‘‘བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏཱ ས་ཙྩཱ་ནཱི་ཏི བུ་དྡྷོ, བོ་དྷེ་ཏཱ པ་ཛཱ་ཡཱ་ཏི བུ་དྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༢; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༩༥-༩༧; པ་ཊི. མ. ༡.༡༦༢) ནི་དྡེ་ས་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ནི་དྡཱ་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཝི་ག་མ་ཏོ, བུ་དྡྷི་ཡཱ ཝཱ ཝི་ཀ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ བུ་དྡྷ་ཝཱ་ཏི བུ་དྡྷོ, ཛཱ་ག་ར་ཎ་ཝི་ཀ་ས་ན་ཏྠ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ ཀ་སྶ་ཙི་པི ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ན་ཝ་བུ་དྡྷ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཉེ་ཡྻ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ཀ་མྨ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝ་ག་མ་ན་ཏྠ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་སོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི བུ་དྡྷ་ཝཱ་ཏི བུ་དྡྷོ, ཡ་ཐཱ ‘‘དི་ཀྑི་ཏོ ན ད་དཱ་ཏཱི’’ཏི, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན པཱ་ར་མི་ཏཱ་པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏོ ས་ཡ་མྦྷཱུ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཧ ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ ཝི་ཧ་ཏ་ཝི་དྡྷ་སྟ་ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཀི་ལེ་སོ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཨ་པ་རི་མེ་ཡྻ གུ་ཎ་ག་ཎཱ་དྷཱ་རོ ཁ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ནོ བུ་དྡྷོ. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘བུ་དྡྷོ་ཏི ཡོ སོ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཡ་མྦྷཱུ ཨ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀོ པུ་བྦེ ཨ་ན་ནུ་སྶུ་ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ སཱ་མཾ ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷི, ཏ་ཏྠ ཙ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ, བ་ལེ་སུ ཙ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ནི. ༡༩༢; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༩༥-༩༧; པ་ཊི. མ. ༡.༡༦༢).

ཨ་པི-ས་དྡོ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནེ, ཏེ་ན ‘‘ཨེ་ཝཾ གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཡུ་ཏྟོ སོ་པི ནཱ་མ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་གུ་ཎེ དྷ་མྨེ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཾ དཱི་པེ་ཏི. བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝནྟི ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ. བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱཏི ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ, ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ ཙ. ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱཏི པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨུ་པ་ག་ཏོཏི པ་ཏྟོ, ཨ་དྷི་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨེ་ཏ་སྶ ‘‘བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ. ག་ཏ་མ་ལནྟི ཝི་ག་ཏ་མ་ལཾ, ནི་དྡོ་ས་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ནྡེཏི པ་ཎ་མཱ་མི, ཐོ་མེ་མི ཝཱ. ཨ་ནུ་ཏྟ་རནྟི ཨུ་ཏྟ་ར་ར་ཧི་ཏཾ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨནྟི ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ ཨ་པཱ་ཡ་ཏོ ཙ, སཾ་སཱ་ར་ཏོ ཙ ཨ་པ་ཏ་མཱ་ནེ ཀ་ཏྭཱ དྷཱ་ར་ཡ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨོ.

ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཨེ་ཝཾ ཝི་ཝི་དྷ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བུ་དྡྷོ་པི བྷ་ག་ཝཱ ཡཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ དྷ་མྨཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ, ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ པ་ན ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་དྷི་ག་ཏོ, ཏ་མེ་ཏཾ བུ་དྡྷཱ་ན་མྤི བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ས་བྦ་དོ་ས་མ་ལ་ར་ཧི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་དྡྷ་མྨཾ ན་མཱ་མཱི་ཏི. པ་རི་ཡ་ཏྟི་ས་དྡྷ་མྨ་སྶཱ་པི ཏ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏྟཱ ཨི་དྷ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ན་ཡ་ས་མུ་དྡཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ག་ཙྪི, ཏཱི་ཎི པི་ཊ་ཀཱ་ནི ས་མྨ་སཱི’’ཏི ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་སྶཱ་པི ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ས་མྨ་ས་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི སོ་པི ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟོ ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ‘‘ཡཾ དྷ་མྨཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ, ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ བུ་དྡྷ་ཀ་ར་དྷ་མྨ་བྷཱུ་ཏཱ་ཧི པཱ་ར་མི་ཏཱ་ཧི ས་ཧ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ད་ཡོ་པི ཨི་དྷ དྷ་མྨ-ས་དྡེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏཱ་པི ཧི ཝི་ག་ཏ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཝི་ག་ཏ་མ་ལཱ, ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ ཙཱ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཀ་ལ་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ར་ཎཱ་ཡ ཀ་ཏ་མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་དྷི་ཝཱ་ས་པེ་ས་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ པ་ཉྙཱ་ཝི་སེ་ས་པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏ་ནི་མྨ་ལཱ་ནཾ དཱ་ན་ད་མ་ས་ཉྙ་མཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་ཏྟ་མ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ཀ་པྤཱ་ནཾ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ས་ངྑེ་ཡྻཱ་ནི ས་ཀྐ་ཙྩཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ ནི་ར་ཝ་སེ་སཾ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎེ་ཧི ཀ་མྨཱ་དཱི་སུ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ཙྪ་རི་ཡཱ་ཙི་ནྟེ་ཡྻ་མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་དྷི་སཱི་ལ་ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་པཱ་ར་མི་པྤ་ཏྟོ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རེ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མུ་ཁེ་ན མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎཾ པེ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ་ཏི.

ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ས་མྤ་དཱ་ཡ དྷ་མྨཾ ཐོ་མེ་ཏི, ‘ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝི་མུ་ཏྟི་ས་མྤ་དཱ་ཡ. ཏ་ཐཱ པ་ཋ་མེ་ན ཛྷཱ་ན་ས་མྤ་དཱ་ཡ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཝི་མོ་ཀྑ་ས་མྤ་དཱ་ཡ. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་དཱ་ཡ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མྤ་དཱ་ཡ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཋ་མེ་ན ཁ་ཡ་ཉཱ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ཉཱ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན. པུ་རི་མེ་ན ཝཱ ཝི་ཛྫཱུ་པ་མ་ཏཱ་ཡ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཝ་ཛི་རཱུ་པ་མ་ཏཱ་ཡ. པུ་རི་མེ་ན ཝཱ ཝི་རཱ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ནི་རོ་དྷ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ པ་ཋ་མེ་ན ནི་ཡྻཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན, དུ་ཏི་ཡེ་ན ནི་སྶ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ས་ངྑ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཝི་ཝེ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ ཨ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ན, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་མ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན དྷ་མྨཾ ཐོ་མེ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཡཾ དྷ་མྨཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨཾ ཐོ་མེ་ཏི, ‘‘ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་ནྡི་ཊྛི་ཀ་ཏཱ་ཡ. ཏ་ཐཱ པུ་རི་མེ་ན ཨ་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏཱ་ཡ, པ་ཙྪི་མེ་ན ཨེ་ཧི་པ་སྶི་ཀ་ཏཱ་ཡ. པུ་རི་མེ་ན ཝཱ ཨོ་པ་ནེ་ཡྻི་ཀ་ཏཱ་ཡ, པ་ཙྪི་མེ་ན པ་ཙྩ་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ དྷ་མྨཾ ཐོ་མེ་ཏི.

‘‘ག་ཏ་མ་ལ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ་ན དྷ་མྨ་སྶ པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ཨ་ནུ་ཏྟ་ར’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཉྙ་སྶ ཝི་སི་ཊྛ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ་ན ཝི་པུ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏཾ. པ་ཋ་མེ་ན ཝཱ པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཾ དྷ་མྨ་སྶ ད་སྶེ་ཏི, དུ་ཏི་ཡེ་ན པ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་དཾ. བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཝཱ དྷ་མྨ་སྶ ག་ཏ་མ་ལ་བྷཱ་ཝོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་གུ་ཎེ་ན ཧི སོ དོ་སཱ་ནཾ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ ཧི ཏ་དུ་ཏྟ་རི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཏྟ་རོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ‘‘བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་ཧ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་སཱི་ལཱ་དཱི་ཧི སེ་ཀྑཱ སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ‘‘ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་ཧ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ་ཡ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་སེ་ཀྑཱ སཱི་ལ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི.

ཨེ་ཝཾ ས་ངྑེ་པེ་ནེ་ཝ ས་བྦ་དྷ་མྨ་གུ་ཎེ་ཧི ས་དྡྷ་མྨཾ ཨ་བྷི་ཏྠ་ཝི་ཏྭཱ, ཨི་དཱ་ནི ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷཾ ཐོ་མེ་ཏུཾ ‘‘སུ་ག་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ སུ་ག་ཏ་སྶཱཏི ས་མྦ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་སོ, ཏ་སྶ ‘‘པུ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨོ་ར་སཱ་ནནྟི པུ་ཏྟ་ཝི་སེ་ས་ནཾ. མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ་ནནྟི ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཀཱ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ, ཏེ་ན ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་མེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཊྛ་ནྣནྟི ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ནི་དྡེ་སོ, ཏེ་ན ཙ ས་ཏི་པི ཏེ་སཾ ས་ཏྟ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑྱ་བྷཱ་ཝེ ཨི་མཾ ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ནཱ་ཏི་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི, མ་གྒ་ཊྛ་ཕ་ལ་ཊྛ་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ས་མཱུ་ཧནྟི ས་མུ་དཱ་ཡ་ནི་དྡེ་སོ. ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷནྟི གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ས་ངྒྷཱ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ནི་དྡེ་སོ, ཏེ་ན ཨ་ས་ཏི་པི ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་སཱ་མ་གྒི་ཡཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི, དི་ཊྛི་སཱི་ལ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན སཾ་ཧ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཨུ་ར་སི བྷ་ཝཱ ཛཱ་ཏཱ, སཾ་ཝ་དྡྷཱ ཙ ཨོ་ར་སཱ. ཡ་ཐཱ ཧི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་ཛཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ པི་ཏུ་ས་ནྟ་ཀ་སྶ དཱ་ཡ་ཛྫ་སྶ ཝི་སེ་སེ་ན བྷཱ་གི་ནོ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་པི ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ས་ཝ་ན་ནྟེ ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཛཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟ་ཀ་སྶ ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁ་སྶ, ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ར་ཏ་ན་སྶ ཙ ཨེ་ཀ་ནྟ་བྷཱ་གི་ནོ་ཏི ཨོ་ར་སཱ ཝི་ཡ ཨོ་ར་སཱ. ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་རི་ཡ་བྷཱུ་མིཾ ཨོ་ཀྐ་མ་མཱ་ནཱ, ཨོ་ཀྐ་ནྟཱ ཙ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་རོ་ཝཱ་ཡཱ་མ་ཛ་ནི་ཏཱ་བྷི་ཛཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ‘‘ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟི. སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་མཱ་ནཱ་པི ཧི དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ‘‘དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ’’ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏཾ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ, ལ་ཀྑ་ཎཱ་དི་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ.

ཡ་དི་པི ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་ས་མ་ཡེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝི་ཡ ཏ་ད་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་མཱ་རོ, མཱ་ར་ཝཱ་ཧི་ནཱི ཝཱ ན ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཨ་པ་སཱ་དེ་ཏི, ཏེ་ཧི པ་ན ཨ་པ་སཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎེ ཝི་མ་ཐི་ཏེ ཏེ་པི ཝི་མ་ཐི་ཏཱ ཨེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ་ན’’ནྟི. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན་ཏྠེ ‘མཱ་ར་མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ་ན’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཀ་དེ་ས་ས་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་སོ ཀ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཁ་ནྡྷཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་མཱ་རཱ་ནཾ ཝི་ཡ དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་མཱ་ར་སྶཱ་པི གུ་ཎ་མཱ་ར་ཎེ ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ ཀི་ལེ་ས་བ་ལ་ཀཱ་ཡོ ‘‘སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཀཱ་མཱ ཏེ པ་ཋ་མཱ སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི (སུ. ནི. ༤༣༨; མ་ཧཱ་ནི. ༢༨, ༦༨; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༤༧). སཱ ཙ ཏེ་ཧི དི་ཡ་ཌྜྷ་ས་ཧ་སྶ་བྷེ་དཱ, ཨ་ན་ནྟ་བྷེ་དཱ ཝཱ ཀི་ལེ་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི ས་ཏི་དྷ་མྨ་ཝི་ཙ་ཡ་ཝཱི་རི་ཡ་ས་མ་ཐཱ་དི་གུ་ཎ་པ་ཧ་ར་ཎེ་ཧི ཨོ་དྷི་སོ ཝི་མ་ཐི་ཏཱ, ཝི་ཧ་ཏཱ, ཝི་དྡྷ་སྟཱ ཙཱ་ཏི མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ. ཨེ་ཏེ་ན ཏེ་སཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་ཛཱ་ཏ་པུ་ཏྟ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི.

ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ ཀི་ལེ་སེ་ཧི, ཨ་ན་ཡེ ན ཨི་རི་ཡ་ན་ཏོ, ཨ་ཡེ ཙ ཨི་རི་ཡ་ན་ཏོ ཨ་རི་ཡཱ, ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན. ཨ་ཐ ཝཱ ས་དེ་ཝ་ཀེ་ན ལོ་ཀེ་ན ‘‘ས་ར་ཎ’’ནྟི ཨ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏོ ཨུ་པ་ག་ནྟ་བྦ་ཏོ, ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ན་ཉྩ ཏ་ད་ཏྠ་སི་དྡྷི་ཏོ ཨ་རི་ཡཱ, ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ས་ངྒྷོ་ཏི ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷོ, ཨ་རི་ཡོ ཙ སོ, ས་ངྒྷོ ཙཱ་ཏི ཝཱ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷོ, ཏཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་ར་ཏ་ནཱ་ན་མྤི ས་མ་དྷི་ག་མོ ས་ངྒྷ་ར་ཏ་ནཱ་དྷཱི་ནོ་ཏི ཨ་སྶ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་སྶ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨི་དྷེ་ཝ ‘‘སི་ར་སཱ ཝ་ནྡེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘སུ་ག་ཏ་སྶ ཨོ་ར་སཱ་ནཾ པུ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་སྶ པ་བྷ་ཝ་ས་མྤ་དཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན པ་ཧཱ་ན་ས་མྤ་དཾ, ས་ཀ་ལ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་དཱི་པ་ན་ཏོ. ‘‘ཨ་ཊྛ་ནྣ་མྤི ས་མཱུ་ཧ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་དཾ, མ་གྒ་ཊྛ་ཕ་ལ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ. ‘‘ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན པ་བྷ་ཝ་ས་མྤ་དཾ ད་སྶེ་ཏི, ས་བྦ་ས་ངྒྷཱ་ནཾ ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘སུ་ག་ཏ་སྶ ཨོ་ར་སཱ་ནཾ པུ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་སྶ ཝི་སུ་དྡྷ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ, ‘‘མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ་ན’’ནྟི ས་མྨཱ་ཨུ་ཛུ་ཉཱ་ཡ་སཱ་མཱི་ཙི་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ, ‘‘ཨ་ཊྛ་ནྣ་མྤི ས་མཱུ་ཧ’’ནྟི ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻཱ་དི་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ, ‘‘ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ’’ནྟི ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་པུ་ཉྙ་ཀྑེ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ‘‘སུ་ག་ཏ་སྶ ཨོ་ར་སཱ་ནཾ པུ་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་སྶ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ན ཧི ཏེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨོ་ར་ས་པུ་ཏྟཱ ཛཱ་ཏཱ. ‘‘མཱ་ར་སེ་ན་མ་ཐ་ནཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ས་མྤ་དཱ་སི་དྡྷཾ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀ་ཏཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ ཧི ས་མྨཱ པ་ཊི་པ་ནྣཱ མཱ་རཾ, མཱ་ར་པ་རི་སཾ ཝཱ ཨ་བྷི་ཝི་ཛི་ན་ནྟི. ‘‘ཨ་ཊྛ་ནྣ་མྤི ས་མཱུ་ཧ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཝི་དྡྷ་སྟ་ཝི་པ་ཀྑེ སེ་ཀྑཱ་སེ་ཀྑ་དྷ་མྨེ ད་སྶེ་ཏི, པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན མ་གྒ་ཕ་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཀཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ’’ནྟི ཨ་གྒ་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་ཉྩ སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ས་བྦ་གུ་ཎཱ་ན་མཱ་དི, ས་པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པྤ་ཊི་པ་དཱ སེ་ཀྑཱ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ མ་ཛ྄ཛྷེ, ཨ་སེ་ཀྑཱ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ནྟི ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ས་བྦེ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་གུ་ཎཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ནྟི.

ཨེ་ཝཾ གཱ་ཐཱ་ཏྟ་ཡེ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ ས་ཀ་ལ་གུ་ཎ་ས་ངྐི་ཏྟ་ན་མུ་ཁེ་ན ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ པ་ཎཱ་མཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་རཾ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏེ པ་ཡོ་ཛ་ནེ པ་རི་ཎཱ་མེ་ནྟོ ‘‘ཨི་ཏི མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ར་ཏི་ཛ་ན་ན་ཊྛེ་ན ར་ཏ་ནཾ, བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་ས་ངྒྷཱ. ཏེ་ས་ཉྷི ‘‘ཨི་ཏི་པི སོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་གུ་ཎེ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཨ་མ་ཏཱ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ན་པྤ་ཀཾ པཱི་ཏི་པཱ་མོ་ཛྫཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘ཡ་སྨིཾ, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ས་མ་ཡེ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏི, ནེ་ཝ་སྶ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ རཱ་ག་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ན དོ་ས་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ན མོ་ཧ་པ་རི་ཡུ་ཊྛི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨུ་ཛུ་ག་ཏ་མེ་ཝ་སྶ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཙི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨཱ་ར་བྦྷ. ཨུ་ཛུ་ག་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཁོ པ་ན, མ་ཧཱ་ནཱ་མ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ལ་བྷ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཝེ་དཾ, ལ་བྷ་ཏི དྷ་མྨ་ཝེ་དཾ, ལ་བྷ་ཏི དྷ་མྨཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ པཱ་མོ་ཛྫཾ, པ་མུ་དི་ཏ་སྶ པཱི་ཏི ཛཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༦.༡༠; ཨ. ནི. ༡༡.༡༡).

ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝཱ ར་ཏ་ན་ཊྛོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏཾ མ་ཧ་གྒྷ་ཉྩ, ཨ་ཏུ་ལཾ དུ་ལླ་བྷ་ད་སྶ་ནཾ;

ཨ་ནོ་མ་ས་ཏྟ་པ་རི་བྷོ་གཾ, ར་ཏ་ནཾ ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. (ཁུ. པཱ. ཨ་ཊྛ. ༦.༣; དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༣; སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༢༦; མ་ཧཱ་ནི. ཨ་ཊྛ. ༥༠);

ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་ད་ཡོ ཙ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ བུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཝ ལ་བྦྷ་ནྟཱི་ཏི. ཝ་ནྡ་ནཱ་ཝ ཝ་ནྡ་ནཱ་མ་ཡཾ, ཡ་ཐཱ ‘‘དཱ་ན་མ་ཡཾ, སཱི་ལ་མ་ཡ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༣.༣༠༥; ཨི་ཏི་ཝུ. ༦༠; ནེ་ཏྟི. ༣༤). ཝ་ནྡ་ནཱ ཙེ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཙི་ཏྟེ་ཧི ཏི་ཎྞཾ ར་ཏ་ནཱ་ནཾ གུ་ཎ་ནི་ནྣ་ཏཱ, ཐོ་མ་ནཱ ཝཱ. པུ་ཛྫ་བྷ་ཝ་ཕ་ལ་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏོ པུ་ཉྙཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནཾ པུ་ཎཱ་ཏཱི་ཏི ཝཱ. སུ་ཝི་ཧ་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོཏི སུ་ཊྛུ ཝི་ཧ་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡོ, ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པ་སཱ་ད་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ, ར་ཏྟ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ ཙ ཁེ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཏཾ པུ་ཉྙཾ ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་སྶ ཨུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཀ་ཨུ་པ་དྡ་ཝཱ་ནཾ ཝི་ཧ་ན་ནེ ས་མ་ཏྠ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཧུ་ཏྭཱཏི པུ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ, ཏ་སྶ ‘‘ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་སྶཱཏི ཡཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་ཝ་ནྡ་ནཱ་མ་ཡཾ པུ་ཉྙཾ, ཏ་སྶ. ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི བ་ལེ་ན.

ཨེ་ཝཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་སྶ ནི་པ་ཙྩ་ཀཱ་ར་ཀ་ར་ཎེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ, ཨི་དཱ་ནི ཡ་སྶཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྶཱ ཏཱ་ཝ གུ་ཎཱ་བྷི་ཏྠ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཏྠཾ ‘‘དཱི་གྷ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ དཱི་གྷ་སུ་ཏྟ་ངྐི་ཏ་སྶཱཏི དཱི་གྷ་པྤ་མཱ་ཎ་སུ་ཏྟ་ལ་ཀྑི་ཏ་སྶ, ཨེ་ཏེ་ན ‘‘དཱི་གྷོ’’ཏི ཨ་ཡཾ ཨི་མ་སྶ ཨཱ་ག་མ་སྶ ཨ་ཏྠཱ་ནུ་ག་ཏཱ ས་མ་ཉྙཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ན་ནུ ཙ སུ་ཏྟཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཨཱ་ག་མོ, ཀ་སྶ པ་ན སུ་ཏྟེ་ཧི ཨ་ངྐ་ན་ནྟི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ, སུ་ཏྟཱ་ནི པ་ན ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ་པ་ཉྙ་ཏྟོ ཨཱ་ག་མོ. ཡ་ཐཱ ཧི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མུ་དཱ་ཡེ ‘‘སུ་ཏྟ’’ནྟི ཝོ་ཧཱ་རོ, ཨེ་ཝཾ སུ་ཏྟ་ས་མུ་དཱ་ཡེ ‘‘ཨཱ་ག་མོ’’ཏི ཝོ་ཧཱ་རོ. པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ་དི་ནི་པུ་ཎ་ཏྠ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་པུ་ཎ་སྶ. ཨཱ་ག་མི་སྶ་ནྟི ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏེ་ན, ཨེ་ཏ་སྨཱ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ཏྠ་པ་ར་ཏྠཱ་ད་ཡོ་ཏི ཨཱ་ག་མོ, ཨཱ་ག་མོ ཙ སོ ཝ་རོ ཙཱ་ཏི ཨཱ་ག་མ་ཝ་རོ, ཨཱ་ག་མ་ས་མྨ་ཏེ་ཧི ཝཱ ཝ་རོ་ཏི ཨཱ་ག་མ་ཝ་རོ, ཏ་སྶ. བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་ནུ་བུ་དྡྷཱ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བུ་དྡྷཱ, བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷཾ ཨ་ནུ་ག་མྨ པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ས་ཙྩཱ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ད་ཡོ ཨ་རི་ཡཱ. ཏེ་ཧི ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན, གུ་ཎ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏ་སྶ. ཨ་ཐ ཝཱ བུ་དྡྷཱ ཙ ཨ་ནུ་བུ་དྡྷཱ ཙ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བུ་དྡྷཱཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ནེ་ཝ ཧི ཏི་ཎྞ་མྤི པི་ཊ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཀྐ་མོ བྷཱ་སི་ཏོ, ཡཱ ‘‘པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་དེ་ས་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཏོ ས་ངྒཱ་ཡ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན སཱ་ཝ་ཀེ་ཧཱི་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཝ་ད་ནྟི.

ས་དྡྷཱ་ཝ་ཧ་གུ་ཎ་སྶཱཏི བུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧ་ས་མྤ་ཏྟི་ཀ་སྶ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཨཱ་ག་མོ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༥-༧, ༢༦-༢༨) སཱི་ལ་དི་ཊྛཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ནི་དྡེ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན, མ་ཧཱ་པ་དཱ་ནཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༣-༥) པུ་རི་མ་བུ་དྡྷཱ་ན་མྤི གུ་ཎ་ནི་དྡེ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན, པཱ་ཐི་ཀ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༣.༣,༤) ཏི་ཏྠི་ཡེ ནི་མ་དྡི་ཏྭཱ ཨ་པྤ་ཊི་ཝ་ཏྟི་ཡ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད ན་ད་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ཨ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༦.༨) ཙ ཝི་སེ་ས་ཏོ བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡེ སཱ་ཏི་ས་ཡ་པྤ་སཱ་དཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏི. སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ ཙཱ་ཡཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་སྶ པ་ཀ་ཏི, ཡཱ ཏཾ་ཏཾ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ ཨཱ་དི་ཏོ ཏ་སྶ ཏ་སྶ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཝི་སེ་ས་གུ་ཎ་ཀི་ཏྟ་ནེ་ན ཐོ་མ་ནཱ. ཏ་ཐཱ ཧི པ་པ་ཉྩ་སཱུ་ད་ནཱི་སཱ་ར་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་སི་ནཱི་མ་ནོ་ར་ཐ་པཱུ་ར་ཎཱི་སུ ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནཱིཨཱ་དཱི་སུ ཙ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ‘‘པ་ར་ཝཱ་ད་མ་ཐ་ན་སྶ ཉཱ་ཎ་པྤ་བྷེ་ད་ཛ་ན་ན་སྶ དྷ་མྨ་ཀ་ཐི་ཀ་པུ་ངྒ་ཝཱ་ནཾ ཝི་ཙི་ཏྟ་པྤ་ཊི་བྷཱ་ན་ཛ་ན་ན་སྶ ཏ་སྶ ག་མྦྷཱི་ར་ཉཱ་ཎེ་ཧི ཨོ་གཱ་ལ༹ྷ་སྶ ཨ་བྷི་ཎྷ་སོ ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ཝི་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཐོ་མ་ནཱ ཀ་ཏཱ.

ཨ་ཏྠོ ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཀ་ཐཱ, སཱ ཨེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ, ཏྠ-ཀཱ་ར་སྶ ཊྛ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, ཡ་ཐཱ ‘‘དུ་ཀྑ་སྶ པཱི་ལ༹་ན་ཊྛོ’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༢.༨). ཨཱ་དི་ཏོ ཏི་ཨཱ་དི་མྷི པ་ཋ་མ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཾ. ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙ་ཏཱ་ཡ པ་ར་མེ་ན ཙི་ཏྟ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ, ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་སུ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ཝ་སི་ཏཱ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཝ་སི་ནོ, ཐེ་རཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པཱ་ད་ཡོ. ཏེ་སཾ ས་ཏེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི. ཡཱཏི ཡཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ. ས་ངྒཱི་ཏཱཏི ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཡཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ’’ཏི ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ནུ་ས་ངྒཱི་ཏཱ ཙ ཡ་ས་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ཧི པ་ཙྪཱ་པི དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ས་ངྒཱི་ཏཱི་སུ, ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ག་མ་ན་སུ་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏི.

སཱི་ཧ་སྶ ལཱ་ན་ཏོ ག་ཧ་ཎ་ཏོ སཱི་ཧ་ལོ༹, སཱི་ཧ་ཀུ་མཱ་རོ. ཏཾ་ཝཾ་ས་ཛཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་དཱི་པེ ཁ་ཏྟི་ཡཱ་ནཾ, ཏེ་སཾ ནི་ཝཱ་ས་ཏཱ་ཡ ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་དཱི་པ་སྶ ཙ སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨཱ་བྷ་ཏཱཏི ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཏོ ཨཱ་ནཱི་ཏཱ. ཨ་ཐཱཏི པ་ཙྪཱ. ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཧི ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏྠཾ སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་སཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཋ་པི་ཏཱ་ཏི. ཏེ་ན་སྶ མཱུ་ལ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་དཾ ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ན་མ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ནནྟི ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ནཾ. དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ནནྟི ཝཱ སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་སཱ་ཡ ཋ་པི་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ་ནཱཏི ཀ་ཉྩུ་ཀ་ས་དི་སཾ སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་སཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ. ཏ་ཏོཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏོ. ཨ་ཧནྟི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་དྡི་ས་ཏི. མ་ནོ་ར་མཾ བྷཱ་སནྟི མཱ་ག་དྷ་བྷཱ་སཾ. སཱ ཧི ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་བྷཱུ་ཏཱ པ་ཎྜི་ཏཱ་ནཾ མ་ནཾ ར་མ་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ནྟི་ན་ཡཱ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ’’ནྟི, པཱ་ལི༹་ག་ཏི་ཡཱ ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀཾ པཱ་ལི༹་བྷཱ་སཱ་ཡཱ་ནུ་ཝི་དྷཱ་ཡི་ནི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ག་ཏ་དོ་སནྟི ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་བྷཱ་ས་ནྟ་ར་ར་ཧི་ཏཾ.

ས་མ་ཡཾ ཨ་ཝི་ལོ་མེ་ནྟོཏི སི་དྡྷ་ནྟཾ ཨ་ཝི་རོ་དྷེ་ནྟོ, ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཏྠ་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨ་ཝི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཧི ཐེ་ར་ཝཱ་དཱ་པི ཨི་དྷ པ་ཀཱ་སི་ཡི་སྶ་ནྟི. ཐེ་ར་ཝཾ་ས་པ་དཱི་པཱ་ནནྟི ཐི་རེ་ཧི སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཐེ་རཱ, མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པཱ་ད་ཡོ. ཏེ་ཧི ཨཱ་ག་ཏཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ར་མྤ་རཱ ཐེ་ར་ཝཾ་སོ, ཏ་པྤ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་ག་མཱ་དྷི་ག་མ་ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ་པ་ཛྫོ་ཏེ་ན ཏ་སྶ ས་མུ་ཛྫ་ལ་ན་ཏོ ཐེ་ར་ཝཾ་ས་པ་དཱི་པཱ, མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སི་ནོ ཐེ་རཱ, ཏེ་སཾ. ཝི་ཝི་དྷེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ནི་ཙྪཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ, ག་ཎྛི་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཁཱི་ལ་མ་དྡ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཝི་མ་ཏི་ཙྪེ་ད་ཀ་ཐཱ. སུ་ཊྛུ ནི་པུ་ཎོ ས་ཎྷོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི སུ་ནི་པུ་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཝི་ནི་ཙྪི་ནོ་ཏཱི་ཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡཾ ཉཱ་ཎཾ. སུ་ཊྛུ ནི་པུ་ཎོ ཚེ་ཀོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི སུ་ནི་པུ་ཎ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཱ, ཨེ་ཏེ་ན མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པཱ་དི་ཐེ་ར་པ་ར་མྤ་རཱ་བྷ་ཏོ, ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཙ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མོ མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སཱི་ནཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ་ཏི ཏ་སྶ པ་མཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི.

སུ་ཛ་ན་སྶ ཙཱཏི ཙ-ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ, ཏེ་ན ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ན་མེ་ཝ ཨ་ཏྠཱ་ཡ, ཨ་ཐ ཁོ སཱ་དྷུ་ཛ་ན་ཏོ་ས་ན་ཏྠ་ཉྩཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ཏེ་ན ཙ ཏ་མྦ་པ་ཎྞི་དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ན་མྤི ཨ་ཏྠཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ སི་དྡྷོ ཧོ་ཏི, ཨུ་གྒ་ཧ་ཎཱ་དི་སུ་ཀ་ར་ཏཱ་ཡ ཏེ་ས་མྤི བ་ཧུ་པ་ཀཱ་ར་ཏྟཱ. ཙི་ར་ཊྛི་ཏ་ཏྠནྟི ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཨ་ཏྠཾ, ཙི་ར་ཀཱ་ལ་ཊྛི་ཏི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ད་ཉྷི ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་བྱ་ཉྫ་ན་སུ་ནི་ཀྑེ་པ་སྶ ཨ་ཏྠ་སུ་ན་ཡ་སྶ ཙ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཡཱ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ –

‘‘དྭེ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ ཋི་ཏི་ཡཱ ཨ་ས་མྨོ་སཱ་ཡ ཨ་ན་ནྟ་ར་དྷཱ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཀ་ཏ་མེ དྭེ? སུ་ནི་ཀྑ་ཏྟ་ཉྩ པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཾ, ཨ་ཏྠོ ཙ སུ་ནཱི་ཏོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༢.༢༡).

ཡཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྶཱ མ་ཧ་ཏྟཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏུཾ ‘‘སཱི་ལ་ཀ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ན ཏཾ ཨི་དྷ ཝི་ཙཱ་ར་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ, ཏ་དེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ ཙ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཀ་ཐི་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པ་དེ་སཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཏ་ཏྠ ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་དྷ་མྨེ ཨུ་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏི ‘‘སཱི་ལ་ཀ་ཐཱ’’ ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཏ་ཏྠ སཱི་ལ་ཀ་ཐཱཏི ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝཱ་རི་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན སཱི་ལ་ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཐཱ. དྷུ་ཏ་དྷ་མྨཱཏི པི་ཎྜ་པཱ་ཏི་ཀ་ངྒཱ་ད་ཡོ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༡.༢༢; ཐེ་ར་གཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༨༤༥, ༨༤༩) ཏེ་ར་ས ཀི་ལེ་ས་དྷུ་ན་ན་ཀ་དྷ་མྨཱ. ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ས་བྦཱ་ནཱིཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི ཨ་ཊྛ་ཏིཾ་ས, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ དྭེ་ཏི ནི་ར་ཝ་སེ་སཱ་ནི ཡོ་ག་ཀ་མྨ་སྶ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི. ཙ་རི་ཡཱ་ཝི་དྷཱ་ན་ས་ཧི་ཏོཏི རཱ་ག་ཙ་རི་ཏཱ་དཱི་ནཾ ས་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཝི་དྷཱ་ནེ་ན ས་ཧི་ཏོ. ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི, ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཙ་ཏ་སྶོ ཨ་རཱུ་པ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ. ཨ་ཊྛ་པི ཝཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་མ་ཏྟཱ་ནི ཛྷཱ་ནཱ་ནི, ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ. ཛྷཱ་ནཱ་ནི ཝཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི, ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ.

ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བྷེ་དཱ ཚ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡོ ས་བྦཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡོ. ཉཱ་ཎ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཨེ་ཀ་ཝི་དྷཱ་དི་ནཱ པ་ཉྙཱ་ཡ ས་ངྐ་ལེ་ཏྭཱ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ནི་ཙྪ་ཡོ པ་ཉྙཱ་ས་ངྐ་ལ་ན་ནི་ཙྪ་ཡོ.

པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཧེ་ཏཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝོ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ, ཏ་སྶ དེ་ས་ནཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་དེ་ས་ནཱ, པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སཱ པ་ན གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་སྶ སུ་དུ་ཀྐ་ར་ཏཱ་ཡ ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མཱ, ནི་ཀཱ་ཡ་ནྟ་ར་ལ་དྡྷི་ས་ངྐ་ར་ར་ཧི་ཏཱ, ཨེ་ཀ་ཏྟ་ན་ཡཱ་དི་ས་ཧི་ཏཱ ཙ ཏ་ཏྠ ཝི་ཙཱ་རི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ནི་པུ་ཎ་ན་ཡཱ’’ཏི. པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ་ཝ ཝི་ཙཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཏ་ནྟི མ་གྒཱ.

ཨི་ཏི པ་ན ས་བྦནྟི ཨི་ཏི-ས་དྡོ པ་རི་ས་མཱ་པ་ནེ, པ་ན-ས་དྡོ ཝ་ཙ་ནཱ་ལ་ངྐཱ་རེ, ཨེ་ཏཾ ས་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མི་སྶཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ན ཝི་ཙཱ་ར་ཡི་སྶཱ་མི, པུ་ན་རུ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཀཱ་ར་ཎཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ནྟོ ‘‘མ་ཛ྄ཛྷེ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘མ་ཛ྄ཛྷེ ཋ་ཏྭཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན མ་ཛ྄ཛྷེ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨཱ་ག་མཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ, ན སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནཱི་ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཝི་སེ་ས་ཏོ’’ཏི ཨི་དཾ ཝི་ན་ཡཱ་བྷི་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒོ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཧོ་ཏི ཡེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ.

ཨི་ཙྩེ་ཝཱཏི ཨི་ཏི ཨེ་ཝ. ཏ་མྤཱིཏི ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་མྤི. ཨེ་ཏཱ་ཡཱཏི སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པཾ ཨཱ་བྷ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་སྶ ནི་མི་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘དཱི་པ་ཝཱ་སཱི་ན་མ་ཏྠཱ་ཡ, སུ་ཛ་ན་སྶ ཙ ཏུ་ཊྛ་ཏྠཾ, ཙི་ར་ཊྛི་ཏ་ཏྠ་ཉྩ དྷ་མྨ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ཨ་ཝ་སི་ཊྛེ་ན ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་རཾ. སཱི་ལ་ཀ་ཐཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་མྤི ཧི ཨི་དྷ ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་རོ ཨེ་ཝཱ་ཏི.

ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཝི་བྷཱ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ཋ་མཾ ཏཱ་ཝ ཝ་གྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ དཱི་གྷཱ་ག་མོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘དཱི་གྷ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ཝ་ར་སྶ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཡ་དི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨིཾ ཝ་ཙ་ནེ. ཡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་ས་ཡི་སྶཱ་མཱི་ཏི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཾ, སོ དཱི་གྷཱ་ག་མོ ནཱ་མ ཝ་གྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་གོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘དཱི་གྷཱ་ག་མ་ནི་སྶི་ཏ་མ་ཏྠ’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝ་ཙ་ནེ. ཡོ དཱི་གྷཱ་ག་མོ ཝུ་ཏྟོ, སོ ཝ་གྒཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨེ་དི་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྟ་ནོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཏ་སྶ ཝ་གྒེ་སུ…པེ… ཝུ་ཏྟཾ ནི་དཱ་ན་མཱ་དཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀ་སྨཱ པ་ན ཙ་ཏཱུ་སུ ཨཱ་ག་མེ་སུ དཱི་གྷཱ་ག་མོ པ་ཋ་མཾ ས་ངྒཱི་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཙ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝ་གྒོ ཨཱ་དི་ཏོ ནི་ཀྑི་ཏྟོ, ཏ་སྨི་ཉྩ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་ནྟི? ནཱ་ཡ་མ་ནུ་ཡོ་གོ ཀ་ཏྠ་ཙི་པི ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨ་པི ཙ ས་དྡྷཱ་ཝ་ཧ་གུ་ཎ་ཏོ དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡོ པ་ཋ་མཾ ས་ངྒཱི་ཏོ. ས་དྡྷཱ ཧི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ་ནཾ བཱི་ཛཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ས་དྡྷཱ བཱི་ཛཾ ཏ་པོ ཝུ་ཊྛཱི’’ཏི, (སཾ. ནི. ༡.༡༩༧; སུ. ནི. ༧༧) ས་དྡྷཱ་ཝ་ཧ་གུ་ཎ་ཏཱ ཙ་སྶ ད་སྶི་ཏཱ་ཡེ་ཝ. ཀི་ཉྩ ཀ་ཏི་པ་ཡ་སུ་ཏྟ་ས་ངྒ་ཧ་ཏོ, ཨ་པྤ་པ་རི་མཱ་ཎ་ཏོ ཙ ག་ཧ་ཎ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དི་སུ་ཁ་ཏོ. ཏ་ཐཱ་ཧེ་ས ཙ་ཏུ་ཏྟིཾ་ས་སུ་ཏྟ་ས་ངྒ་ཧོ ཙ་ཏུ་ས་ཊྛི་བྷཱ་ཎ་ཝཱ་ར་པ་རི་མཱ་ཎོ ཙ. སཱི་ལ་ཀ་ཐཱ་བཱ་ཧུ་ལླ་ཏོ པ་ན སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝ་གྒོ པ་ཋ་མཾ ནི་ཀྑི་ཏྟོ. སཱི་ལ་ཉྷི སཱ་ས་ན་སྶ ཨཱ་དི, སཱི་ལ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ ས་བྦ་གུ་ཎཱ་ནཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཏ་སྨཱ ཏི་ཧ, ཏྭཾ བྷི་ཀྑུ, ཨཱ་དི་མེ་ཝ ཝི་སོ་དྷེ་ཧི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ. ཀོ ཙཱ་དི ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ? སཱི་ལ་ཉྩ སུ་ཝི་སུ་དྡྷ’’ནྟི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༥.༣༩༥). ཨེ་ཏེ་ན ཙ་སྶ ཝ་གྒ་སྶ ཨ་ནྭ་ཏྠ་ས་ཉྙ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི. དི་ཊྛི་ཝི་ནི་ཝེ་ཋ་ན་ཀ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ན སུ་ཏྟ་ནྟ་པི་ཊ་ཀ་སྶ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་དི་ཊྛི་ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལཾ པ་ཋ་མཾ ནི་ཀྑི་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་པི་ཊ་ཀེ ཧི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནེ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་ས་དི་སཾ དི་ཊྛི་ག་ཏཱ་ནི ནི་གྒུ་མྦཾ ནི་ཛྫ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་བྷ་ཏྟ་སུ་ཏྟཾ ན་ཏྠཱི་ཏི.

པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཡ་སྶཱ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཾ ནི་ཀྑི་ཏྟཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ, ཏཾ, ཏ་སྶཱ ཙ ཏ་ནྟི་ཨཱ་རུ་ལ༹ྷཱ་ཡ ཨི་དྷ ཝ་ཙ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ, པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ གཱ་ཡ་ནཾ ཀ་ཐ་ནཾ ས་ངྒཱི་ཏི, ཨེ་ཏེ་ན ཏཾ་ཏཾ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ སུ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ཨཱ་དི་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་སུ, ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཙ ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཋ་པི་ཏཾ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ར་ཝ་ཙ་ནཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏི. མ་ཧཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ, པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ཙ མ་ཧ་ཏཱི ས་ངྒཱི་ཏི མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི, པ་ཋ་མཱ མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི, ཏ་སྶཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ལོ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ལོ, ཏ་སྨིཾ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ལེ. ནི་དཱ་ནནྟི ཙ དེ་ས་ནཾ དེ་ས་ཀཱ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་དི་ཏཾ ཝི་དི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ནི་དཱ་ནཾ. ས་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶ་ནཱ་ནུ་ཏྟ་རི་ཡ་ས་ར་ཎཱ་དི་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་སུ་པི ཨ་ཉྙཱ་སུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀི་རི་ཡཱ་སུ ‘‘བུ་དྡྷོ བོ་དྷེ་ཡྻ’’ནྟི (བུ. ཝཾ. ཨ་ཊྛ. ར་ཏ་ན་ཙ་ངྐ་མ་ན་ཀ་ཎྜ་ཝ་ཎྞ་ནཱ; ཙ་རི་ཡཱ. ཨུ་དྡྷཱ་ན་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ མ་གྒ་ཕ་ལ་པྤ་ཏྟཱི་ནཾ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ ཀི་རི་ཡཱ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན བུ་དྡྷ་ཀི་ཙྩ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཉྷི ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཱ་དི་དྷ་མྨོ་ཡེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན ཙ་ཀྐ་ནྟི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཙ་ཀྐ་ནྟི ཨཱ་ཎཱ, དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏ་ཏྟཱ དྷ་མྨ་ཉྩ ཏཾ ཙ་ཀྐ་ཉྩཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ, དྷ་མྨེ་ན ཉཱ་ཡེ་ན ཙ་ཀྐ་ནྟི་པི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ –

‘‘དྷ་མྨ་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི ཙ་ཀྐ་ཉྩཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ, ཙ་ཀྐ་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི དྷ་མྨ་ཉྩཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ, དྷ་མྨེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ, དྷ་མྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ’’ནྟི་ཨཱ་དི (པ་ཊི. མ. ༢, ༣༩, ༤༡).

‘‘ཀ་ཏ་བུ་དྡྷ་ཀི་ཙྩེ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན བུ་དྡྷ་ཀ་ཏྟ་བྦ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི་པི ཨ་སེ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ན་ནུ ཙ སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི ཝི་ནཱི་ཏཱ་པི ཝི་ནེ་ཡྻཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཝི་ནཱི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཡ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་སི་ཏཾ སུ་ཏྟཾ ‘‘བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སཱ་ཝ་ཀ་ཝི་ནེ་ཡྻཱ ཙ ན ཏཱ་ཝ ཝི་ནཱི་ཏཱ་ཏི? ནཱ་ཡཾ དོ་སོ ཏེ་སཾ ཝི་ན་ཡ་ནུ་པཱ་ཡ་སྶ སཱ་ཝ་ཀེ་སུ ཋ་པི་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ –

‘‘ན ཏཱ་ཝཱ་ཧཾ, པཱ་པི་མ, པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶཱ་མི, ཡཱ་ཝ མེ བྷི་ཀྑཱུ ན སཱ་ཝ་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི ཝི་ཡ་ཏྟཱ ཝི་ནཱི་ཏཱ ཝི་སཱ་ར་དཱ བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ དྷ་མྨ་དྷ་རཱ…པེ… ཨུ་པྤ་ནྣཾ པ་ར་པྤ་ཝཱ་དཾ ས་ཧ དྷ་མྨེ་ན སུ་ནི་གྒ་ཧི་ཏཾ ནི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ས་པྤཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སྶ’’ནྟི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ༢.༡༦༨; སཾ. ནི. ༥.༨༢༢; ཨུ་དཱ. ༥༡).

‘‘ཀུ་སི་ནཱ་རཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་དེ་ས་ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ནཾ ‘‘ཨ་པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི གཱ་ཧ་སྶ མི་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, ལོ་ཀེ ཛཱ་ཏ་སཾ་ཝ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ. ཏ་ཐཱ ཧི མ་ནུ་སྶ་བྷཱ་ཝ་སྶ སུ་པཱ་ཀ་ཊ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ དཱ་ར་པ་རི་གྒ་ཧཱ་དཱི་ནི་པི ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི. ཨུ་པཱ་དཱི་ཡ་ཏེ ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སེ་ཧཱི་ཏི ཨུ་པཱ་དི, ཝི་པཱ་ཀ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཀ་ཊ་ཏྟཱ ཙ རཱུ་པཾ. སོ པ་ན ཨུ་པཱ་དི ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་མཱ་ར་ནི་མྨ་ཐ་ནེ་ན ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ནོ་སྶ་ཊྛོ, ཨི་དྷ ཁ་ནྡྷ་མ་ཙྩུ་མཱ་ར་ནི་མྨ་ཐ་ནེ་ན ཨོ་སྶ་ཊྛོ ནི་སྶེ་སི་ཏོ་ཏི ཨ་ཡཾ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སཱ, ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏུ. ནི་བྦཱ་ན་དྷཱ་ཏཱུཏི ཙེ་ཏྠ ནི་བྦུ་ཏི་མ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཙཱ་ཡཾ ཀ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ. ‘‘དྷཱ་ཏུ་བྷཱ་ཛ་ན་དི་ཝ་སེ’’ཏི ཨི་དཾ ན ‘‘ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ ཝི་སེ་ས་ནཾ, ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ན་སྶ པ་ན ཝི་སེ་ས་ནཾ, ‘‘དྷཱ་ཏུ་བྷཱ་ཛ་ན་དི་ཝ་སེ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་སཱི’’ཏི. དྷཱ་ཏུ་བྷཱ་ཛ་ན་དི་ཝ་ས་ཏོ ཧི པུ་རི་མ་པུ་རི་མ་ཏ་ར་དི་ཝ་སེ་སུ བྷི་ཀྑཱུ ས་མཱ་ག་ཏཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ དྷཱ་ཏུ་བྷཱ་ཛ་ན་དི་ཝ་སེ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་སཱ་མ་གྒཱི་ཝ་སེ་ན ས་ཧི་ཏཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་ངྒྷ་སྶ ཐེ་རོ ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རོ, སོ པ་ན ས་ངྒྷོ ཀིཾ པ་རི་མཱ་ཎཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཏྟ་ནྣཾ བྷི་ཀྑུ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ན’’ནྟི. ནི་ཙྩ་སཱ་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཧི ཨེ་དི་སེ་སུ ས་མཱ་སོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཡ་ཐཱ – ‘‘དེ་ཝ་ད་ཏྟ་སྶ ག་རུ་ཀུ་ལ’’ནྟི.

ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ པུ་ན དུ་ལླ་བྷ་བྷཱ་ཝཾ མ་ཉྙ་མཱ་ནོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་སཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘དྷཱ་ཏུ་བྷཱ་ཛ་ན་དི་ཝ་སེ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ན’’ནྟི ཨི་དཾ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་སཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ་པི པ་དེ་ན ས་མྦ་ནྡྷ་ནཱི་ཡཾ. སུ་བྷ་དྡེ་ན ཝུ་ཌྜྷ་པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་མ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ དྷ་མྨ་སཾ་ཝེ་ག་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ས་དྡྷ་མྨཾ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཡྻུཾ ས་ངྒཱ་ཡེ་ཡྻཾ…པེ… ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཾ ཏ་སྶ ཀི་མ་ཉྙཾ ཨཱ་ཎ་ཎྱཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ ‘‘ཨི་ཏི ཙི་ནྟ་ཡ་ནྟོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཐཱ ‘‘ཡ་ཉྩཱ་ཧ’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ ‘‘ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏོ པ་སཾ་སི་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡཾ པཱ་པ་བྷི་ཀྑཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཡནྟི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ, ཀཱ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ ཝཱ, ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཡྻུཾ, ཏ་དེ་ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཨ་དྡྷ་ནི་ཡནྟི ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒ་གཱ་མི, ཨ་དྡྷཱ་ན་ཀྑ་མ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

ཡ་ཉྩཱ་ཧནྟི ཨེ་ཏྠ ཡནྟི ཡ་སྨཱ, ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ ཝཱ ཨེ་ཏཾ, ཏེ་ན ‘‘ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏོ པ་སཾ་སི་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ནཾ པ་སཾ་ས་ན་ཉྩ པ་རཱ་མ་ས་ཏི. ‘‘ཙཱི་ཝ་རེ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་བྷོ་གེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མ་ས་མ་ཊྛ་པ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཨི་དྷ ཨ་ཏྟ་ནཱ-ས་དྡཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་རེ ཨ་ཏྟ་ནཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་བྷོ་གེ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཡ་སྶ ཡེ་ན ཧི ས་མྦ་ནྡྷོ དཱུ་ར་ཊྛ་མྤི ཙ ཏ་སྶ ཏ་ནྟི ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཙཱི་ཝ་རེ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་བྷོ་གེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ, ཨེ་ཏ་སྶཱ་པི ཧི ཀ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་ས་སྶ ས་ཧ་ཡོ་ག་ཀ་ཏྟུ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀ་ཏྟ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཡཱ་ཝ་དེཏི ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ, ཡ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ, ཡ་ཏྟ་ཀེ ཝཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ཧཱ་རེ, ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཝི་ཧཱ་རེ ཝཱ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ནྟོ ཝི་ཧ་རཱ་མི ཙེ་ཝ ཝོ་ཧ་རཱ་མི ཙ, ཏ་ཐཱ ཀ་སྶ་པོ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ད་ཉྩ ན་ཝཱ་ནུ་པུ་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཐུ་ཏི་མ་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ན ཧི ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པོ བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཡ དེ་ཝ་སི་ཀཾ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑྱཱ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཡ་མ་ཀ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡོ ཝ་ལ༹་ཉྫེ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ན་ཝཱ་ནུ་པུ་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ་པྤ་བྷེ་དེ’’ཏི. ཏ་སྶ ཀི་མ་ཉྙཾ ཨཱ་ཎ་ཎྱཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཏྲ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ས་ངྒཱ་ཡ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ན་ནུ མཾ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི.

ཏ་ཏོ པ་རནྟི ཏ་ཏོ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ན་ཏོ པ་ར་ཏོ. པུ་རེ ཨ་དྷ་མྨོ དི་པྤ་ཏཱིཏི ཨ་པི་ནཱ་མ དི་བྦ་ཏི, ཡཱ་ཝ ཨ་དྷ་མྨོ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ས་ནྣེ ཨ་ནི་ཙྪི་ཏེ ཧི ཨ་ཡཾ པུ་རེ-ས་དྡོ. དི་པྤ་ཏཱིཏི ཙ དི་པྤི་སྶ་ཏི. པུ་རེ་ས་དྡ་ས་ནྣི་ཡོ་གེ་ན ཧི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྠེ ཨ་ཡཾ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་པྤ་ཡོ་གོ, ཡ་ཐཱ – ‘‘པུ་རཱ ཝ་སྶ་ཏི དེ་ཝོ’’ཏི.

‘‘ས་ཀ་ལ་ན་ཝ་ངྒ་ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ན་པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་རེ…པེ… ཨེ་ཀཱུ་ན་པ་ཉྩ་ས་ཏེ པ་རི་གྒ་ཧེ་སཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་པ་རི་ཡ་ནྟཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ས་ཏི་པི ཨཱ་ག་མཱ་དྷི་ག་མ་ས་བྦྷཱ་ཝེ ས་ཧ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཧི པ་ན ཏེ་ཝི་ཛྫཱ་དི་གུ་ཎ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ག་མཱ་དྷི་ག་མ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏ་ཏྟཱ ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཱ བ་ཧུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ, (པཱ་རཱ. ༤༣༧) ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི པ་གུ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨ་ས་མྨུ་ཁཱ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ) ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ‘‘དྭེ ས་ཧ་སྶཱ་ནི བྷི་ཀྑུ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མྤི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀེ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱིཏི དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷེ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. པ་ཝ་ཏྟི་ནོཏི པ་གུ་ཎཱ་ནི. ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་ར་སྶ ན་ཝ་པྤཱ་ཡཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡ ཝི་བྦྷ་མ་ནེ་ན མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘ན ཝཱ་ཡཾ ཀུ་མཱ་ར་ཀོ མ་ཏྟ་མ་ཉྙཱ་སཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ མ་ཏྟནྟི པ་མཱ་ཎཾ. ཚ་ནྡཱ ཨཱ་ག་མ་ནཾ ཝི་ཡཱ་ཏི པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ. ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པི སེ་ཀྑོ’’ཏི ཨི་དཾ ན སེ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་སེ་ཀྑཱ་ན་མེ་ཝ པ་ན ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. པ་ཋ་མ་མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཧི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ནཱ་ནི པ་ཧཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི. ‘‘ཨ་བྷ་བྦོ ཚ་ནྡཱ…པེ… ཨ་ག་ཏིཾ ག་ནྟུ’’ནྟི ཙ དྷ་མྨ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཱ ཏ་སྶ ཡོ་གྱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་གུ་ཎ་ཀ་ཐ་ནཾ. པ་རི་ཡ་ཏྟོཏི ཨ་དྷཱི་ཏོ.

གཱ་ཝོ ཙ་ར་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི གོ་ཙ་རོ, གོ་ཙ་རོ ཝི་ཡ གོ་ཙ་རོ, བྷི་ཀྑཱ་ཙ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཾ. ཝི་ས་བྷཱ་ག་པུ་གྒ་ལོ སུ་བྷ་དྡ་ས་དི་སོ. ས་ཏྟི་པ་ཉྫ་རནྟི ས་ཏྟི་ཁ་གྒཱ་དི་ཧ་ཏྠེ་ཧི པུ་རི་སེ་ཧི མ་ལླ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ར་ཀྑ་ཀ་ར་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏཾ པ་ལི་བོ་དྷཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཏཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏཱུཏི ས་ངྒཱ་ཧ་ཀེ་ན ཚི་ནྡི་ཏ་བྦཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ཧཱ་ཛ་ནནྟི བ་ཧུ་ཛ་ནཾ. ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པ་རི་བྷོ་ག་ཙེ་ཏི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཡ་ཐཱ ཏནྟི ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙོ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝོ, ཨེ་ཝ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སཾ་ཝེ་ཛེ་སཱིཏི ‘‘ན་ནུ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཊི་ཀ་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཀྑཱ་ཏཾ – ‘ས་བྦེ་ཧེ་ཝ པི་ཡེ་ཧི མ་ནཱ་པེ་ཧི ནཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝོ’’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༢.༡༨༣; སཾ. ནི. ༥.༣༧༩; ཨ. ནི. ༡༠.༤༨; ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༤༣༧) སཾ་ཝེ་གཾ ཛ་ནེ་སི. ཨུ་སྶ་ནྣ་དྷཱ་ཏུ་ཀནྟི ཨུ་པ་ཙི་ཏ་དོ་སཾ. བྷེ་ས་ཛྫ་མ་ཏྟཱཏི ཨ་པྤ་ཀཾ བྷེ་ས་ཛྫཾ. ཨ་པྤ་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ མ་ཏྟཱ-ས་དྡོ, ‘‘མ་ཏྟཱ་སུ་ཁ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. པ. ༢༩༠) ཝི་ཡ. དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེཏི དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ སཾ་ཝེ་ཛི་ཏ་དི་ཝ་ས་ཏོ, ཛེ་ཏ་ཝ་ན་ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་ཊྛ་དི་ཝ་ས་ཏོ ཝཱ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ. ཨཱ་ཎཱ་ཝ ཙ་ཀྐཾ ཨཱ་ཎཱ་ཙ་ཀྐཾ.

ཨེ་ཏ་ད་གྒནྟི ཨེ་སོ ཨ་གྒོ. ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཧི ཨ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ. ཡ་དི་དནྟི ཙ ཡོ ཨ་ཡཾ, ཡ་དི་དཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀ་ནྟི ཝཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘པ་ཋ་མཾ ཨཱ་ཝུ་སོ ཨུ་པཱ་ལི པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཀ་ཏྠ པ་ཉྙ་ཏྟ’’ནྟི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཏ་སྶ ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཱ པུ་རི་མ་ཀཱ་ལེ པ་ཋ་མ་བྷཱ་ཝོ ན ཡུ་ཏྟོ་ཏི? ནོ ན ཡུ་ཏྟོ, བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཙ པ་ཋ་མ་བྷཱ་ཝ་སྶ སི་དྡྷ་ཏྟཱ. ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཧི ཏཱི་ཎི པི་ཊ་ཀཱ་ནི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་ར་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཋི་ཏཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ནེ་ཝ ས་ངྒཱི་ཏཱ་ནི, ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝི་ན་ཡཱ་བྷི་དྷ་མྨ་པི་ཊ་ཀཱ་ནཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཝ་ཏྠུ་མྤི པུ་ཙྪཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ‘ཀ་ཏྠ པ་ཉྙ་ཏྟ’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ད་སྶི་ཏེ་ན ས་ཧ ཏ་ད་ཝ་སི་ཊྛ་མྤི ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀེཏི པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་པཱ་ལི༹་ཡཾ (པཱ་རཱ. ༢༤), ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ན ཧི ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ ཨེ་ཀ་བྱ་ཉྫ་ན་མྤི ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི.

ཛཱ་ཏ་ཀཱ་དི་ཀེ ཁུ་དྡ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ, ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཙ དྷ་མྨ་ནི་དྡེ་ས་བྷཱུ་ཏེ ཏཱ་དི་སེ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པི་ཊ་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟཾ, ན པ་ན དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ སུ་ཏྟ་ནྟ་པི་ཊ་ཀེ, ནཱ་པི པ་ཉྙ་ཏྟི་ནི་དྡེ་ས་བྷཱུ་ཏེ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀེ་ཏི དཱི་གྷ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ ‘‘ཛཱ་ཏ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པི་ཊ་ཀེ ས་ངྒ་ཧོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་བུ་དྡྷ་ཝཾ་སཱ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཛཱ་ཏ་ཀ་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ པ་ན ‘‘ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན དེ་སི་ཏཱ་ནཾ ཛཱ་ཏ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཡ་ཐཱ་ནུ་ལོ་མ་དེ་ས་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཱ་དི་སེ སུ་ཏྟ་ནྟ་པི་ཊ་ཀེ ས་ངྒ་ཧོ ཡུ་ཏྟོ, ན པ་ན ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་ནི་དྡེ་ས་བྷཱུ་ཏེ ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨ་སཱ་ས་ནེ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པི་ཊ་ཀེ’’ཏི ཛཱ་ཏ་ཀཱ་དཱི་ནཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་པི་ཊ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཾ ཀ་ཐ་ཡ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཙ ཡུ་ཏྟཾ ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཝཾ ནི་མི་ཏྟ་པ་ཡོ་ཛ་ན་ཀཱ་ལ་དེ་ས་ཀཱ་ར་ཀ་ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ཋ་མཾ ས་ངྒཱི་ཏིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏྠ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏ་སི་དྡྷེ་སུ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ་སུ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཀོ་ས་ལླ་ཏྠཾ ཨེ་ཀ་ཝི་དྷཱ་དི་བྷེ་དེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཝི་མུ་ཏྟི་ར་སནྟི ཝི་མུ་ཏྟི་གུ་ཎཾ, ཝི་མུ་ཏྟི་ས་མྤ་ཏྟི་ཀཾ ཝཱ, ཨ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏོ, ཝི་མུ་ཏྟི་ཀི་ཙྩཾ ཝཱ, ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ནྟཾ ཝི་མུ་ཏྟི་ས་མྤཱ་ད་ན་ཏོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཝི་མུ་ཏྟི་ཨ་སྶཱ་ད’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི.

ཀི་ཉྩཱ་པི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ས་བྦ་མྤི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀི་ལེ་ས་ཝི་ན་ཡ་ནེ་ན ཝི་ན་ཡོ, ཡ་ཐཱ་ནུ་སི་ཊྛཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་མཱ་ནེ ཨ་པཱ་ཡ་པ་ཏ་ནཱ་དི་ཏོ དྷཱ་ར་ཎེ་ན དྷ་མྨོ, ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏེ པ་ན དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཝ་སེ་སཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ དྷ་མྨོ, ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་བཱ་ཧུ་ལླ་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་དི་པི དྷ་མྨོ་ཡེ་ཝ ཝི་ན་ཡོ་པི, པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཝི་ན་ཡ་ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ པ་ན བྷི་ནྣཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཡུ་ཏྟོ དྷ་མྨ-ས་དྡོ ཝི་ན་ཡ་ཏ་ནྟི་ཝི་དྷུ་རཾ ཏ་ནྟིཾ དཱི་པེ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘པུ་ཉྙ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་རཱ, གོ་བ་ལི་བ་དྡྷ’’ནྟི ཙ.

‘‘ཨ་ནེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་སཾ་སཱ་ར’’ནྟི ཨ་ཡཾ གཱ་ཐཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟིཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟེ་ན ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་མ་སྶ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཾ བྷཱ་སི་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ པ་ཋ་མ་བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཨི་དཾ ཀི་ར ས་བྦ་བུ་དྡྷེ་ཧི ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏཾ ཨུ་དཱ་ནཾ. ཨ་ཡ་མ་སྶ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཨ་ཧཾ ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་གེ་ཧ་སྶ ཀཱ་ར་ཀཾ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཌྜྷ་ཀིཾ ག་ཝེ་ས་ནྟོ ཡེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཏཾ ད་ཊྛུཾ ས་ཀྐཱ, ཏ་སྶ བོ་དྷི་ཉཱ་ཎ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ དཱི་པ་ངྐ་ར་པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཀ་ཏཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་སཾ་སཱ་རཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑྱཾ སཾ་སཱ་ར་ཝ་ཊྚཾ ཨ་ནི་བྦི་སཾ ཏཾ ཉཱ་ཎཾ ཨ་ཝི་ནྡ་ནྟོ ཨ་ལ་བྷ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཝི་སྶཾ སཾ་ས་རིཾ. ཡ་སྨཱ ཛ་རཱ་ཝྱཱ་དྷི་མ་ར་ཎ་མི་སྶ་ཏཱ་ཡ ཛཱ་ཏི ནཱ་མེ་སཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཨུ་པ་ག་ནྟུཾ དུ་ཀྑཱ, ན ཙ སཱ ཏ་སྨིཾ ཨ་དི་ཊྛེ ནི་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ག་ཝེ་ས་ནྟོ ས་ནྡྷཱ་ཝི་སྶ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དི་ཊྛོ་སཱིཏི ཨི་དཱ་ནི མ་ཡཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉཱ་ཎཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟེ་ན དི་ཊྛོ ཨ་སི. པུ་ན གེ་ཧནྟི པུ་ན ཨི་མཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཾ མ་མ གེ་ཧཾ. ན ཀཱ་ཧ་སི ན ཀ་རི་སྶ་སི. ཏ་ཝ ས་བྦཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ཀི་ལེ་སཕཱ་སུ་ཀཱ མ་ཡཱ བྷ་གྒཱ. ཨི་མ་སྶ ཏ་ཡཱ ཀ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་གེ་ཧ་སྶ ཀཱུ་ཊཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཀ་ཎྞི་ཀ་མ་ཎྜ་ལཾ ཝི་ས་ངྑ་ཏཾ ཝི་དྡྷཾ་སི་ཏཾ. ཝི་ས་ངྑཱ་རཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ག་ཏཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛཾ ཨི་དཱ་ནི མ་མ ཙི་ཏྟཾ, ཨ་ཧ་ཉྩ ཏ་ཎྷཱ་ནཾ ཁ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་གཱ ཨ་དྷི་ག་ཏོ པ་ཏྟོ་སྨཱི་ཏི. ཨ་ཡཾ མ་ན་སཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་དྷ་མྨཱ་ན་མཱ་དི. ‘‘ཡ་དཱ ཧ་ཝེ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟི དྷ་མྨཱ’’ཏི (ཨུ་དཱ. ༡, ༢, ༣) ཨ་ཡཾ པ་ན ཝཱ་ཙཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨཱ་དཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ནྟོ་ཛ་པྤ་ན་ཝ་སེ་ན ཀི་ར བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨ་ནེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་སཾ་སཱ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ (དྷ. པ. ༡༥༣). ‘‘པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་སེ’’ཏི ཨི་དཾ ‘‘ས་བྦ་ཉྙུ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི ན ཨེ་ཏེ་ན ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ, ‘‘པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ན ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཝི་སཱ་ཁ་པུ་ཎྞ་མཱ་ཡ་མེ་ཝ ཧི བྷ་ག་ཝཱ པ་ཙྩཱུ་ས་ས་མ་ཡེ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ་ཏི.

ཝ་ཡ་དྷ་མྨཱཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎ་མུ་ཁེ་ན དུ་ཀྑཱ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་མྤི ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི ‘‘ཡ་ད་ནི་ཙྩཾ ཏཾ དུ་ཀྑཾ, ཡཾ དུ་ཀྑཾ ཏ་ད་ན་ཏྟཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༡༥; པ་ཊི. མ. ༢.༡༠) ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཙ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ས་བྦ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ བུ་དྡྷཱ་ཝེ་ཎི་ཀཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་ནི་པྤ་ཊི་པ་དཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏྠ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ནི་ཡོ་ཛེ་ཏི ‘‘ཨ་པྤ་མཱ་དེ་ན ས་མྤཱ་དེ་ཐཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཝ་ཡ་དྷ་མྨཱ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་ངྑེ་པེ་ན སཾ་ཝེ་ཛེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་པྤ་མཱ་དེ་ན ས་མྤཱ་དེ་ཐཱ’’ཏི ས་ངྑེ་པེ་ནེ་ཝ ནི་ར་ཝ་སེ་སཾ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་པྤ་མཱ་ད་པ་ད་ཉྷི སི་ཀྑཱ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ ཀེ་ཝ་ལ་པ་རི་པུ་ཎྞཾ སཱ་ས་ནཾ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི.

པ་ཋ་མ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཾ ཨ་ས་ངྒཱི་ཏཾ ས་ངྒཱི་ཏི་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་པྤ་ཀ་ར་ཎཱ་དི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘སུ་བྷ་སུ་ཏྟ་མྤི (དཱི. ནི. ༡.༤༤༤) པ་ཋ་མ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཾ ཨ་ས་ངྒཱི་ཏ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ པ་ན ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. པ་ཋ་མ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་མེ་ཝ ཧི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྡེ་ན ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ་ན སུ་བྷ་སྶ མཱ་ཎ་ཝ་སྶ བྷཱ་སི་ཏ་ནྟི.

ད་ལ༹ྷི་ཀ་མྨ་སི་ཐི་ལཱི་ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ པ་ཀ་ཏི་སཱ་ཝ་ཛྫ་པ་ཎྞ་ཏྟི་སཱ་ཝ་ཛྫེ་སུ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ. ཏེ་ནཱཏི ཝི་ཝི་དྷ་ན་ཡ་ཏྟཱ་དི་ནཱ. ཨེ་ཏནྟི ཝི་ཝི་དྷ་ཝི་སེ་ས་ན་ཡ་ཏྟཱ་ཏི གཱ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཏ་སྶཱཏི ཝི་ན་ཡ་སྶ.

ཨ་ཏྟ་ཏྠ་པ་ར་ཏྠཱ་དི་བྷེ་དེཏི ཡོ ཏཾ སུ་ཏྟཾ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏི, སུ་ཎཱ་ཏི, ཝཱ་ཙེ་ཏི, ཙི་ནྟེ་ཏི, དེ་སེ་ཏི ཙ, སུ་ཏྟེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏོ སཱི་ལཱ་དི་ཨ་ཏྠོ ཏ་སྶཱ་པི ཧོ་ཏི, ཏེ་ན པ་ར་སྶ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦ་ཏོ པ་ར་སྶཱ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ཏཾ སུ་ཏྟཾ སཱུ་ཙེ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཏ་ཐཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཾ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཉྩཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་བྷེ་དེ ཨ་ཏྠེ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ཏྠ-ས་དྡོ ཙཱ་ཡཾ ཧི་ཏ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ, ན བྷཱ་སི་ཏ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཡ་དི སི་ཡཱ, སུ་ཏྟཾ ཨ་ཏྟ་ནོ་པི བྷཱ་སི་ཏ་ཏྠཾ སཱུ་ཙེ་ཏི, པ་ར་སྶཱ་པཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ སི་ཡཱ. སུ་ཏྟེ་ན ཙ ཡོ ཨ་ཏྠོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ སོ ཏ་སྶེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི, ན ཏེ་ན པ་ར་ཏྠོ སཱུ་ཙི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན སཱུ་ཙེ་ཏ་བྦ་སྶ པ་ར་ཏྠ་སྶ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ཏྠ་ག་ཧ་ཎ་ཉྩ ན ཀ་ཏྟ་བྦཾ. ཨ་ཏྟ་ཏྠ་པ་ར་ཏྠ་ཝི་ནི་མྨུ་ཏྟ་སྶ བྷཱ་སི་ཏ་ཏྠ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཨཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ ན ཀ་ཏྟ་བྦཾ. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཧི་ཏ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ སུ་ཏྟེ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ སུ་ཏྟ་དྷཱ་ར་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ཏྠ་པ་ར་ཏྠཱ ཝུ་ཏྟཱ.

ཨ་ཐ ཝཱ སུ་ཏྟཾ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཡེ ཨ་ཏྟ་ཏྠཱ་ད་ཡོ ཨ་ཏྠ་པྤ་བྷེ་དཱ ཝུ་ཏྟཱ ‘‘ན ཧ་ཉྙ་ད་ཏྠ་ཏྠི་པ་སཾ་ས་ལཱ་བྷཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ པ་ད་སྶ ནི་དྡེ་སེ (མ་ཧཱ་ནི. ༦༣; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༨༥) ‘‘ཨ་ཏྟ་ཏྠོ, པ་ར་ཏྠོ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠོ, དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀོ ཨ་ཏྠོ, ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོ ཨ་ཏྠོ, ཨུ་ཏྟཱ་ནོ ཨ་ཏྠོ, ག་མྦྷཱི་རོ ཨ་ཏྠོ, གཱུ་ལ༹ྷོ ཨ་ཏྠོ, པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ ཨ་ཏྠོ, ནེ་ཡྻོ ཨ་ཏྠོ, ནཱི་ཏོ ཨ་ཏྠོ, ཨ་ན་ཝ་ཛྫོ ཨ་ཏྠོ, ནི་ཀྐི་ལེ་སོ ཨ་ཏྠོ, ཝོ་དཱ་ནོ ཨ་ཏྠོ, པ་ར་མ་ཏྠོ’’ཏི ཏེ སུ་ཏྟཾ སཱུ་ཙེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ ཨ་ཏྠ-ས་དྡོ བྷཱ་སི་ཏ་ཏྠ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་པི ཧོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཧི པུ་རི་མ་ཀཱ པ་ཉྩ ཨ་ཏྠ་པྤ་བྷེ་དཱ ཧི་ཏ་པ་རི་ཡཱ་ཡཱ, ཏ་ཏོ པ་རེ ཚ བྷཱ་སི་ཏ་ཏྠ་བྷེ་དཱ, པ་ཙྪི་མ་ཀཱ པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཱ. ཏ་ཏྠ དུ་ར་དྷི་ག་མ་ཏཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ ཨ་ལ་དྡྷ་གཱ་དྷོ ག་མྦྷཱི་རོ. ན ཝི་ཝ་ཊོ གཱུ་ལ༹ྷོ. མཱུ་ལུ་ད་ཀཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ པཾ་སུ་ནཱ ཨ་ཀྑ་ར་ས་ནྣི་ཝེ་སཱ་དི་ནཱ ཏི་རོ་ཧི་ཏོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ. ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཉཱ་པེ་ཏ་བྦོ ནེ་ཡྻོ. ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ནཱི་ཏོ. ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ནི་ཀྐི་ལེ་ས་ཝོ་དཱ་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་ཀི་རི་ཡཱ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཝཱ. པ་ར་མ་ཏྠོ ནི་བྦཱ་ནཾ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ཝཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ ཙ ཨ་པྤི་ཙྪོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ཏྠཾ, ‘‘ཨ་པྤི་ཙྪཱ་ཀ་ཐ་ཉྩ པ་རེ་སཾ ཀ་ཏྟཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི པ་ར་ཏྠཾ སཱུ་ཙེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ ཙ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཨ. ནི. ༤.༩༩, ༢༦༥) སུ་ཏྟཱ་ནི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཝི་ན་ཡཱ་བྷི་དྷ་མྨེ་ཧི ཙ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ སུ་ཏྟ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཏ་སྨཱ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ར་ཧི་ཏ་ཏཱ་དཱི་ནི སཱ་ཏི་ས་ཡཾ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ནི ཧོ་ཏི ཏ་པྤ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ན ཨཱ་ཎཱ་དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་ཝ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ཡཱ་ཏི ཨི་ད་མེ་ཝ ཙ ‘‘ཨ་ཏྠཱ་ནཾ སཱུ་ཙ་ན་ཏོ སུ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.

སུ་ཏྟེ ཙ ཨཱ་ཎཱ་དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཙ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ན ཝི་ན་ཡཱ་བྷི་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་ཡ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཨཱ་ཎཱ་དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝེ. ཏ་སྨཱ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཧི་ཏ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘སུ་ཝུ་ཏྟཱ ཙེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ས་ཝ་ཏཱིཏི ཕ་ལ་ཏི. ‘‘སུ་ཏྟཱ་ཎཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ‘‘སུ་ཊྛུ ཙ ནེ ཏཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྟ་ཏྠཱ་དི་ཝི་དྷཱ་ནེ་སུ ཙ སུ་ཏྟ་སྶ པ་མཱ་ཎ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ཏྟ་ཏྠཱ་དཱི་ན་ཉྩ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ ཏ་ད་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ སུ་ཏྟ་སྶ. ཝི་ན་ཡཱ་བྷི་དྷ་མྨེ་ཧི ཝི་སེ་ས་ན་ཉྩ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏནྟི ‘‘ཨ་ཏྠཱ་ནཾ སཱུ་ཙ་ན་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཏ་སྶཱཏི སུ་ཏྟ་སྶ.

ཨ་བྷི་ཀྐ་མ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་བྷི-ས་དྡོ ཀ་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝུ་དྡྷི་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི, ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཏཱ ཨ་བྷི་ལ་ཀྑི་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ ཉཱ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ནཾ སུ་པཱ་ཀ་ཊ་ཏཱ་ཝི་སེ་སཾ, ཨ་བྷི་ཀྐ་ནྟེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་ནྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་ཀ་ཏྟཾ ཝི་སི་ཊྛ་ཏ་ནྟི ཡུ་ཏྟཾ ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་ས་ཀ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ས་གྒ་སྶ. ཨ་བྷི་རཱ་ཛཱ ཨ་བྷི་ཝི་ན་ཡེཏི པ་ན པཱུ་ཛི་ཏ་པ་རི་ཙྪི་ནྣེ་སུ རཱ་ཛ་ཝི་ན་ཡེ་སུ ཨ་བྷི-ས་དྡོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཐ་མེ་ཏཾ ཡུ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི? པཱུ་ཛ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ན་ཀི་རི་ཡཱ་དཱི་པ་ན་ཏོ, ཏཱ་ཧི ཙ ཀི་རི་ཡཱ་ཧི རཱ་ཛ་ཝི་ན་ཡཱ་ནཾ ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏྠ ཧི ཨ་ཏི་མཱ་ལཱ་དཱི་སུ ཨ་ཏི-ས་དྡོ ཝི་ཡ, ཨ་བྷི-ས་དྡོ ཡ་ཐཱ ས་ཧ སཱ་དྷ་ནེ་ན ཀི་རི་ཡཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨ་བྷི་རཱ་ཛ་ཨ་བྷི་ཝི་ན་ཡ-ས་དྡཱ སི་དྡྷཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ས་དྡེ ཨ་བྷི-ས་དྡོ ས་ཧ སཱ་དྷ་ནེ་ན ཝུ་ཌྜྷི་ཡཱ་དི་ཀི་རི་ཡཾ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ.

བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཕ་ར་ཎ་ཝུ་ཌྜྷཱི་ཧི ཝུ་ཌྜྷི་མ་ནྟོ་པི དྷ་མྨཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀ་མྨ་དྭཱ་ར་པ་ཊི་པ་དཱ་དཱི་ཧི. ཨ་ཝི་སི་ཊྛནྟི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་སི་ཊྛེ་སུ ཝི་ན་ཡ་སུ་ཏྟཱ་བྷི་དྷ་མྨེ་སུ ཨ་ཝི་སི་ཊྛཾ ས་མཱ་ནཾ. ཏཾ པི་ཊ་ཀ་ས་དྡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ནཱཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ དུ་ཝི་དྷ་ཏྠེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན.

ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ དེ་ས་ཀཱ་ཡ་ཏྟེ་ན ཨཱ་ཎཱ་དི་ཝི་དྷི་ནཱ ཨ་ཏི་ས་ཛྫ་ནཾ པ་བོ་དྷ་ནཾ དེ་ས་ནཱ. སཱ་སི་ཏ་བྦ་པུ་གྒ་ལ་ག་ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་པ་རཱ་དྷཱ་དི་སཱ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཾ ཝི་ན་ཡ་ནཾ སཱ་ས་ནཾ. ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་སྶ སཾ་ཝ་རཱ་སཾ་ཝ་རཱ་དི་ནོ ཨ་ཏྠ་སྶ ཀ་ཐ་ནཾ ཝ་ཙ་ན་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཀ་ཐཱ. ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཀ་ཐཱ. སཾ་ཝ་རཱ་སཾ་ཝ་ར་སྶ ཀ་ཐཱ སཾ་ཝ་རཱ་སཾ་ཝ་ར་ཀ་ཐཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨི་ཏ་རེ་སུ་པི. བྷེ་ད-ས་དྡོ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ ‘‘དེ་ས་ནཱ་བྷེ་དཾ སཱ་ས་ན་བྷེ་དཾ ཀ་ཐཱ་བྷེ་ད་ཉྩ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ པ་རི་དཱི་པ་ཡེ’’ཏི. བྷེ་དནྟི ཙ ནཱ་ན་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སི་ཀྑཱ ཙ པ་ཧཱ་ནཱ་ནི ཙ ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝོ ཙ སི་ཀྑཱ་པྤ་ཧཱ་ན་ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝཾ, ཏ་ཉྩ པ་རི་དཱི་པ་ཡེ. ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱཏི ཨུ་པཱ་ར་མྦྷ་ནི་སྶ་ར་ཎ་དྷ་མྨ་ཀོ་ས་ར་ཀྑ་ཎ་ཧེ་ཏུ་པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ནཾ སུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི དུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨེ་ཏེ་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི. ཨཱ་ཎཾ པ་ཎེ་ཏུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཎཱ་ར་ཧོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏྟཱ. ཝོ་ཧཱ་ར་པ་ར་མ་ཏྠཱ་ན་མྤི ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཧ ཨཱ་ཎཱ་བཱ་ཧུ་ལླ་ཏོཏི. ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པ་ཙུ་རཱ་པ་རཱ་དྷཱ སེ་ཡྻ་ས་ཀཱ་ད་ཡོ. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཨཱ་ས་ཡོ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཏོ དི་ཊྛི, ཉཱ་ཎ་ཉྩ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ –

‘‘ས་སྶ་ཏུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛི ཙ, ཁ་ནྟི ཙེ་ཝཱ་ནུ་ལོ་མི་ཀེ;

ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉྩ ཡཾ ཉཱ་ཎཾ, ཨེ་ཏཾ ཨཱ་ས་ཡ་ས་དྡི་ཏ’’ནྟི. (ཝི་སུ་དྡྷི. ཊཱི. ༡.༡༣༦);

ཨ་ནུ་ས་ཡཱ ཀཱ་མ་རཱ་ག་བྷ་ཝ་རཱ་ག་དི་ཊྛི་པ་ཊི་གྷ་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་མཱ་ནཱ་ཝི་ཛྫཱ་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ ཀི་ལེ་སཱ, ཨ་ཏཱི་ཏཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ ཙ ཏ་ཐེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ན ཧི ཀཱ་ལ་བྷེ་དེ་ན དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་བྷེ་དོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི. ཙ་རི་ཡཱཏི ཚ མཱུ་ལ་ཙ་རི་ཡཱ, ཨ་ནྟ་ར་བྷེ་དེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷཱ, སཾ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ན ཏེ་ས་ཊྛི ཧོ་ནྟི. ཏེ པ་ན ཨ་མྷེ་ཧི ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ནྟ་ར་དྷཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ ད་སྶི་ཏཱ, ཨ་ཏྠི་ཀེ་ཧི ཏ་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཙ་རི་ཡཱཏི ཙ་རི་ཏཾ, ཏཾ སུ་ཙ་རི་ཏ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷཾ. ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི ནཱ་མ ས་ཏྟཱ་ནཾ པུ་བྦ་པ་རི་ཙ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་རུ་ཙི, སཱ དུ་ཝི་དྷཱ ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏ་བྷེ་དེ་ན. གྷ་ན་ཝི་ནི་བྦྷོ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དི་ཊྛི་མཱ་ན་ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨ་ཧཾ མ་མཱ’’ཏི ས་ཉྙི་ནོ. མ་ཧ་ནྟོ སཾ་ཝ་རོ ཨ་སཾ་ཝ་རོ. བུ་དྡྷི་ཨ་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡ’མ་ཀཱ་རོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་སེ་ཀྑཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༡).

ཏཱི་སུ་པི ཙེ་ཏེ་སུ ཨེ་ཏེ དྷ་མྨ་ཏྠ་དེ་ས་ནཱ པ་ཊི་ཝེ་དྷཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ནྟི་ཨ་ཏྠོ ཏ་ནྟི་དེ་ས་ནཱ ཏ་ནྟི་ཨ་ཏྠ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཙ ཏ་ནྟི་ཝི་ས་ཡཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠ་དེ་ས་ནཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝོ ཡུ་ཏྟོ, པི་ཊ་ཀཱ་ནི པ་ན ཏ་ནྟི ཡེ་ཝཱ་ཏི ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝོ ཀ་ཐཾ ཡུ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི? ཏ་ནྟི་ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཏ་ནྟི་ཡཱ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་སྶ ཧི ས་མུ་དཱ་ཡོ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཡ་ཐཱ – ‘‘རུ་ཀྑེ སཱ་ཁཱ’’ཏི. དྷ་མྨཱ་དཱི་ན་ཉྩ དུ་ཀྑོ་གཱ་ཧ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏེ་ཧི ཝི་ན་ཡཱ་ད་ཡོ ག་མྦྷཱི་རཱ་ཏི ཝི་ན་ཡཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ. ཏ་སྨཱ དྷ་མྨཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ དུ་ཀྑོ་གཱ་ཧ་ཏྟཱ ག་མྦྷཱི་རཱ, ན ཝི་ན་ཡཱ་ད་ཡོ་ཏི ན ཙོ་དེ་ཏ་བྦ་མེ་ཏཾ ས་མུ་ཁེ་ན, ཝི་ས་ཡ་ཝི་ས་ཡཱི་མུ་ཁེ་ན ཙ ཝི་ན་ཡཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. དྷ་མྨོ ཧི ཝི་ན་ཡཱ་ད་ཡོ, ཏེ་སཾ ཝི་ས་ཡོ ཨ་ཏྠོ, དྷ་མྨ་ཏྠ་ཝི་ས་ཡཱ ཙ དེ་ས་ནཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ་ཏི. ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་ཏྠཱ་ནཾ, དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཙ དུ་ཀྑོ་གཱ་ཧ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ པ་ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ, ཏ་བྦི་ས་ཡ་ཉཱ་ཎུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ དུ་ཀྑོ་གཱ་ཧ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

‘‘ཧེ་ཏུ་མྷི ཉཱ་ཎཾ དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན དྷ་མྨ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ ཀ་ཐཾ ཉཱ་ཏ་བྦོ་ཏི? ‘‘དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ས་མཱ་ས་པ་ད་སྶ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་ད་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ‘‘ཧེ་ཏུ་མྷི ཉཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ‘‘དྷ་མྨེ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཧི ‘‘དྷ་མྨེ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ‘‘ཧེ་ཏུ་མྷཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཙ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ‘‘ཉཱ་ཎ’’ནྟི. ཏ་སྨཱ ཧེ་ཏུ་དྷ་མྨ-ས་དྡཱ ཨེ་ཀ་ཏྠཱ, ཉཱ་ཎ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ-ས་དྡཱ ཙཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟེ་ན སཱ་དྷི་ཏོ དྷ་མྨ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ཏྠ་སྶ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨནྟི ཙེ་ཏྠ དྷ་མྨ-ས་དྡོ ཧེ་ཏུཾ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ཉྩ ས་བྦཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ས་བྷཱ་ཝ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཧེ་ས, ན པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཝཱ་ཙ་ཀོ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨནྟི ཡོ ཡོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་དྷ་མྨོ, ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཝཱ ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨཾ. དེ་ས་ནཱ་པི ཧི པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཝི་ཡ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་ཝི་ས་ཡ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ དྷ་མྨཱ་ནུ་རཱུ་པཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཡ་ཏོ ‘ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཱ་བྷི་ལཱ་པོ’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. དྷ་མྨཱ་བྷི་ལཱ་པོཏི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཱ་བྷི་ལཱ་པོ, ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཏ་ཏྲ དྷ་མྨ་ནི་རུ་ཏྟཱ་བྷི་ལཱ་པེ ཉཱ་ཎཾ ནི་རུ་ཏྟི་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༧༡༨) ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་ནི་རུ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི, ས་དྡ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ. ཏ་ཐཱ ཧི ནི་རུ་ཏྟི་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡ པ་རི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་བྷཱ་ཝོ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཝི་བྷ་ངྒ་པཱ་ལི༹་ཡཾ (ཝི་བྷ. ༧༤༩) ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ ‘‘ཏཾ ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟིཾ ས་དྡཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༦༤༢) ས་དྡཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ. ‘‘ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ཡཾ ས་དྡོ ཝཱ་ཙ་ཀོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡེ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ ཏཾ་ཏཾ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཧི ས་དྡོ དེ་ས་ནཱ་ཏི. ‘‘ཨ་ནུ་ལོ་མཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཀ་ཐ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཏ་སྶཱ དྷ་མྨ་ནི་རུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷི་ལཱ་པཾ ཀ་ཐ་ནཾ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ན་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘དེ་ས་ནཱ་ཏི པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ དྷ་མྨ་ནི་རུ་ཏྟཱ་བྷི་ལཱ་པཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟཾ པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ན་ནུ ཙ ‘‘དྷ་མྨོ ཏ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཀྑེ དྷ་མྨ་སྶ ས་དྡ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ནཾ ཝི་སེ་སོ ན སི་ཡཱ་ཏི? ན, ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ བོ་དྷ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཉཱ་ཏོ, ཨུ་གྒ་ཧ་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ པུ་བྦེ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏོ ས་དྡ་པྤ་བ་ནྡྷོ དྷ་མྨོ, པ་ཙྪཱ པ་རེ་སཾ ཨ་ཝ་བོ་དྷ་ན་ཏྠཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཏ་ད་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ཀོ ས་དྡོ དེ་ས་ནཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་དྡ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ དེ་ས་ནཱ, མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ. ‘‘ཝ་ཙ་ན་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན’’ནྟི ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. སོ ཧི ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཏེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱི་ཡ་ཏི དེ་སཱི་ཡ་ཏི. ‘‘སོ ཙ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡཾ ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏི, ཡཾ ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏི, ཡོ ཙ ཏ་སྶ ས་བྷཱ་ཝོ, ཏེ་ཧི པཱ་ཀ་ཊཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཝི་ས་ཡ་ཏོ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ ཙ ཨ་ཏྠཱ་ནུ་རཱུ་པཾ དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཧི ཝི་ས་ཡ་ཏོ ཨ་ཏྠཱ་དི་ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ དྷ་མྨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཝ་བོ་དྷོ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་དྷ་མྨ་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ཨ་ཏྠ་ཏ་དུ་བྷ་ཡ་པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ་ར་མྨ་ཎོ ལོ་ཀི་ཡོ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ, ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ ཨ་ཏྠཱ་དི་ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ དྷ་མྨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཝ་བོ་དྷོ ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎོ མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ཏྠ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་སུ ས་མྨོ་ཧ་ཝི་དྡྷཾ་ས་ནོ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོཏི. ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཏོ ཨ་ཉྙ་མྤི པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ནཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷོ’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཧི ཝ་ཙ་ན་ཏྠེ་ན ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ, ‘པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་ཝེ་དྷོ’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏཾ་ཏཾ་རཱུ་པཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝོ ཙ ‘‘པ་ཊི་ཝེ་དྷོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི.

ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི དྷ་མྨཱ་དཱི་ཧི པི་ཊ་ཀཱ་ནཾ ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཡ་སྨཱ ཨེ་ཏེ་སུ པི་ཊ་ཀེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡོ ཙེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏེ་སུ ཏཾ་ཏཾ་པི་ཊ་ཀ་ག་ཏེ་སུ དྷ་མྨཱ་དཱི་སུ ཡོ པ་ཊི་ཝེ་དྷོ, ཨེ་ཏེ་སུ ཙ པི་ཊ་ཀེ་སུ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡོ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. དུ་ཀྑོ་གཱ་ཧ་ཏཱ ཙ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ དྷ་མྨ་ཏྠཱ་ནཾ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱ་ཡ, ཏེ་སཾ པ་ཉྙཱ་པ་ན་སྶ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཾ་དེ་ས་ནཱ་ཡ, པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཝི་ས་ཡི་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ, ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཡནྟི ཡཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དུ་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠནྟི བྷཱ་སི་ཏ་ཏྠཾ, པ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྠ་ཉྩ. ན ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ནྟཱིཏི ན ཝི་ཙཱ་རེ་ནྟི. ན ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཁ་མ་ནྟཱིཏི ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་པ་ཉྙཾ ན་ཀྑ་མ་ནྟི, ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏྭཱ པ་ཉྙཱ་ཡ དི་སྭཱ རོ་ཙེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཱ. ཝཱ་ད་པྤ་མོ་ཀྑཱ་ནི་སཾ་སཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་རི པ་རེ་ཧི ཨཱ་རོ་པི་ཏ་ཝཱ་ད་སྶ ནི་གྒ་ཧ་སྶ པ་མོ་ཀྑ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཧུ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ནྟི, ཝཱ་ད་པྤ་མོ་ཀྑཱ ཝཱ ནི་ནྡཱ་པ་མོ་ཀྑཱ. ཡ་སྶ ཙ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཡ་སྶ ཙ སཱི་ལཱ་དི་པཱུ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཝི་མོ་ཀྑ་སྶ ཝཱ ཨ་ཏྠཱ་ཡ དྷ་མྨཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ནྟི ཉཱ་ཡེ་ན པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་སྶཱཏི ཨ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ. ནཱ་ནུ་བྷོ་ནྟཱིཏི ན ཝི་ནྡ་ནྟི. ཏེ་སཾ ཏེ དྷ་མྨཱ དུ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པཱ་ར་མྦྷ་མཱ་ན་ད་བྦ་མ་ཀྑ་པ་ལཱ་སཱ་དི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རེ ནི་ཡུ་ཏྟོ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ, བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ ཝི་ཡ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ, དྷ་མྨ་ར་ཏ་ནཱ་ནུ་པཱ་ལ་ཀོ. ཨ་ཉྙ་ཏྠཾ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་སྶེ་ཝ ས་ཏོ པ་རི་ཡ་ཏྟི བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀ་པ་རི་ཡ་ཏྟི.

‘‘ཏཱ་སཾ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙཱ་ཙ་ཏུ་པྤ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ན་ཡེ པ་བྷེ་ད་ཝ་ཙ་ནཱ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཝེ་ར་ཉྫ་ཀ་ཎྜེ (པཱ་རཱ. ༡༢) ཧི ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ་ཝ ཝི་བྷ་ཏྟཱ. དུ་ཏི་ཡེ པ་ན ‘‘ཏཱ་སཾ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཙ་ཏ་སྶོ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ, ན ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ. ཏཱ ཧི ཚ་སུ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་སུ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཱ་ཏི སུ་ཏྟེ ཝི་བྷ་ཏྟཱ ཡེ་ཝཱ་ཏི.

དུ་གྒ་ཧི་ཏཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, ‘‘ཏ་ཐཱ་ཧཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དྷ་མྨཾ དེ་སི་ཏཾ ཨཱ་ཛཱ་ནཱ་མི, ཡ་ཐཱ ཏ་དེ་ཝི་དཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ཏི སཾ་ས་ར་ཏི ཨ་ན་ཉྙ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༡.༣༩༦). དྷ་མྨ་ཙི་ནྟནྟི དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཾ, ‘‘ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ དཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ས་ཡ་མེ་ཝ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཧོ་ཏི, ས་བྦཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎ’’ནྟི ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དི. ཏེ་སནྟི ཏེ་སཾ པི་ཊ་ཀཱ་ནཾ.

ཨེ་ཏནྟི ཨེ་ཏཾ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཏྠཱ་ནུ་ལོ་མ་ཏོ ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀོ. ཨ་ནུ་ལོ་མི་ཀ་ཏཾ་ཡེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡ་མྤཱིཏི ཨེ་ཀ་ས་མཱུ་ཧ་མྤི. པོ་ཎི་ཀཱ ཙི་ཀྑ་ལླི་ཀཱ ཙ ཁ་ཏྟི་ཡཱ, ཏེ་སཾ ནི་ཝཱ་སོ པོ་ཎི་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡོ ཙི་ཀྑ་ལླི་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡོ ཙ.

ན་ཝ་པྤ་བྷེ་དནྟི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཐཾ ན་ཝ་པྤ་བྷེ་དཾ? ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཉྷི སུ་ཏྟཾ གེ་ཡྻཾ, ནི་གྒཱ་ཐ་ཀ་ཉྩ སུ་ཏྟཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎཾ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཉྩ སུ་ཏྟཾ ཨུ་དཱ་ནཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ས་ཉྙཱ་ར་ཧི་ཏཾ ན་ཏྠི, ཡཾ སུ་ཏྟ་ངྒཾ སི་ཡཱ, མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ན་ཉྩ (ཁུ. པཱ. ༥.༢; སུ. ནི. ༢༢༥) སུ་ཏྟ་ངྒ་ས་ངྒ་ཧོ ན སི་ཡཱ, གཱ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, དྷ་མྨ་པ་དཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ, གེ་ཡྻ་ངྒ་ས་ངྒ་ཧོ ཝཱ སི་ཡཱ, ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཏྟཱ, ས་གཱ་ཐ་ཝ་གྒ་སྶ ཝི་ཡ, ཏ་ཐཱ ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་སུ ས་གཱ་ཐ་ཀ་པྤ་དེ་སཱ་ན་ནྟི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ –

‘‘སུ་ཏྟ་ནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་དྷི, ཝི་སེ་ས་ཝི་དྷ་ཡོ པ་རེ;

ས་ནི་མི་ཏྟཱ ནི་རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ ས་ཧ་ཏཱ་ཉྙེ་ན ནཱ་ཉྙ་ཏོ’’. (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ);

ས་བྦ་སྶཱ་པི ཧི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ན་སྶ སུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཡཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་དྷི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ནོ ནེ་ཏྟི་ཡཾ – ‘‘ན་ཝ་ཝི་དྷ་སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་རི་ཡེ་ཊྛཱི’’ཏི (ནེ་ཏྟི. ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་ར). ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སུ་ཏྟཱ་ག་ཏཾ སུ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ (པཱ་ཙི. ༢༥༥, ༡༢༤༢), ས་ཀ་ཝཱ་དེ པ་ཉྩ་སུ་ཏྟ་ས་ཏཱ་ནཱི’’ཏི (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ; ཀ་ཐཱ. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ) ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཙ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ སཱ་དྷ་ཀཾ.

ཝི་སེ་ས་ཝི་དྷ་ཡོ པ་རེ ས་ནི་མི་ཏྟཱ ཏ་དེ་ཀ་དེ་སེ་སུ གེ་ཡྻཱ་ད་ཡོ ཝི་སེ་ས་ཝི་དྷ་ཡོ ཏེ་ན ཏེ་ན ནི་མི་ཏྟེ་ན པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཧི གེ་ཡྻ་སྶ ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཏྟཾ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟཾ. ལོ་ཀེ་པི ཧི ས་སི་ལོ་ཀཾ ས་གཱ་ཐ་ཀཾ (ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ༡༣) ཙུ་ཎྞི་ཡ་ག་ནྠཾ ‘གེ་ཡྻ’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. གཱ་ཐཱ་ཝི་ར་ཧེ པ་ན ས་ཏི པུ་ཙྪཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟཾ. པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཉྷི ‘བྱཱ་ཀ་ར་ཎ’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ས་གཱ་ཐ་ཀཱ་དཱི་ན་མྤི པུ་ཙྪཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི, གེ་ཡྻཱ་དི་ས་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ‘གཱ་ཐཱ་ཝི་ར་ཧེ ས་ཏཱི’ཏི ཝི་སེ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཙ. ཏ་ཐཱ ཧི དྷ་མྨ་པ་དཱ་དཱི་སུ ཀེ་ཝ་ལཾ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷེ་སུ, ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཏྟེ་པི སོ་མ་ན་སྶ་ཉཱ་ཎ་མ་ཡི་ཀ་གཱ་ཐཱ་ཡུ་ཏྟེ་སུ, ‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ས་མྦ་ནྡྷེ་སུ, ཨ་བྦྷུ་ཏ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟེ་སུ ཙ སུ་ཏྟ་ཝི་སེ་སེ་སུ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ གཱ་ཐཱ་ཨུ་དཱ་ན་ཨི་ཏི་ཝུ་ཏྟ་ཀ་ཨ་བྦྷུ་ཏ་དྷ་མྨ་ས་ཉྙཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ས་ཏི་པི གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་སུ ཛཱ་ཏཱི་སུ ཙ་རི་ཡཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ཀེ་སུ ཛཱ་ཏ་ཀ་ས་ཉྙཱ, ས་ཏི་པི པ་ཉྷཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝེ, ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཏྟེ ཙ ཀེ་སུ་ཙི སུ་ཏྟ་ནྟེ་སུ ཝེ་ད་སྶ ལ་བྷཱ་པ་ན་ཏོ ཝེ་ད་ལླ་ས་ཉྙཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏེ་ན ཏེ་ན ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཏྟཱ་དི་ནཱ ནི་མི་ཏྟེ་ན ཏེ་སུ ཏེ་སུ སུ་ཏྟ་ཝི་སེ་སེ་སུ གེ་ཡྻཱ་དི་ས་ཉྙཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ཏི ཝི་སེ་ས་ཝི་དྷ་ཡོ སུ་ཏྟ་ངྒ་ཏོ པ་རེ གེ་ཡྻཱ་ད་ཡོ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ གེ་ཡྻ་ངྒཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་ར་ཧི་ཏཾ, ཏཾ སུ་ཏྟ་ངྒཾ ཝི་སེ་ས་ས་ཉྙཱ་པ་རི་ཧཱ་རེ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ས་ཉྙཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ་ཏི. ན་ནུ ཙ ས་གཱ་ཐ་ཀཾ སུ་ཏྟཾ གེ་ཡྻཾ, ནི་གྒཱ་ཐ་ཀཾ སུ་ཏྟཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི སུ་ཏྟ་ངྒཾ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཱ ཏ་ད་ཝ་ཏྠཱ ཝཱ་ཏི? ན ཏ་ད་ཝ་ཏྠཱ, སོ་དྷི་ཏ་ཏྟཱ. སོ་དྷི་ཏ་ཉྷི པུ་བྦེ གཱ་ཐཱ་ཝི་ར་ཧེ ས་ཏི པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝོ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི.

ཡ་ཉྩ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘གཱ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ (ཁུ. པཱ. ༥.༡, ༢, ༣) སུ་ཏྟ་ངྒ་ས་ངྒ་ཧོ ན སི་ཡཱ’’ཏི, ཏཾ ན, ནི་རུ་ལ༹ྷ་ཏྟཱ. ནི་རུ་ལ༹ྷོ ཧི མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ སུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. ན ཧི ཏཱ་ནི དྷ་མྨ་པ་ད་བུ་དྡྷ་ཝཾ་སཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ གཱ་ཐཱ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙཱ་ཏཱ་ནི, ཨ་ཐ ཁོ སུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘སུ་ཏྟ་ནཱ་མ་ཀ’’ནྟི ནཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ཡ་ཉྩ པ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ས་གཱ་ཐ་ཀ་ཏྟཱ གེ་ཡྻ་ངྒ་ས་ངྒ་ཧོ སི་ཡཱ’’ཏི, ཏ་ད་པི ན་ཏྠི, ཡ་སྨཱ ས་ཧ་ཏཱ་ཉྙེ་ན. ས་ཧ གཱ་ཐཱ་ཧཱི་ཏི ཧི ས་གཱ་ཐ་ཀཾ. ས་ཧ་བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན ཧོ་ཏི, ན ཙ མ་ངྒ་ལ་སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཀ་ཐཱ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཀོ་ཙི སུ་ཏྟ་པ་དེ་སོ ཨ་ཏྠི, ཡོ ‘ས་ཧ གཱ་ཐཱ་ཧཱི’ཏི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, ན ཙ ས་མུ་དཱ་ཡོ ནཱ་མ ཀོ་ཙི ཨ་ཏྠི, ཡ་ད་པི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་སུ ས་གཱ་ཐ་ཀ་པྤ་དེ་སཱ་ནཾ གེ་ཡྻ་ངྒ་ས་ངྒ་ཧོ སི་ཡཱ’’ཏི ཏ་ད་པི ན, ཨ་ཉྙ་ཏོ. ཨ་ཉྙཱ ཨེ་ཝ ཧི ཏཱ གཱ་ཐཱ ཛཱ་ཏ་ཀཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ. ཨ་ཏོ ན ཏཱ་ཧི ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་ནཾ གེ་ཡྻ་ངྒ་བྷཱ་ཝོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ སུ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ངྒཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་ངྐ་རཱ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

‘‘ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ…པེ… ཨ་ཡཾ ཝི་ན་ཡོ, ཨི་མཱ་ནི ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི’’ཏི བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ ས་ངྒཱ་ཡ་ནྟེ་ན མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་པྤ་མུ་ཁེ་ན ཝ་སི་ག་ཎེ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ཙྪ་རི་ཡ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཱ་ཡ ས་ངྒཱི་ཏི་ཡཱ ཨི་མ་སྶ དཱི་གྷཱ་ག་མ་སྶ པ་ཋ་མ་མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པི་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ ཨ་བྷེ་ད་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ.

ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༡. བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏིཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཡ་ད་ཏྠཾ སཱ ཨི་དྷ ད་སྶི་ཏཱ, ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་མི་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

༡. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་སྶ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ བཱ་ཧི་ར་ནི་དཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ནི་དཱ་ནཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཚ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ ས་མྦ་ནྡྷ་ཏོ པ་ད་ཏོ པ་ད་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ པ་ད་ཏྠ་ཏོ ཨ་ནུ་ཡོ་ག་ཏོ པ་རི་ཧཱ་ར་ཏོ ཙཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷོ ནཱ་མ དེ་ས་ནཱ་ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡཾ ལོ་ཀི་ཡཱ ‘‘ཨུ་མྨུ་གྒྷཱ་ཏོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. སོ པ་ན པཱ་ལི༹་ཡཱ ནི་དཱ་ན་པཱ་ལི༹་ཝ་སེ་ན, ནི་དཱ་ན་པཱ་ལི༹་ཡཱ པ་ན ས་ངྒཱི་ཏི་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ས་ངྒཱི་ཏིཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ནི་དཱ་ན་པཱ་ལི༹་ཡཱ ས་མྦ་ནྡྷ་སྶ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ པ་དཱ་དི་ཝ་སེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི ནི་པཱ་ཏ་པ་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘མེ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནྟ་རཱ-ས་དྡ-ཙ-ས་དྡཱ་ནཾ ནི་པཱ་ཏ་པ་ད་བྷཱ་ཝོ, ཝ་ཏྟ་བྦོ, ན ཝཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ ཏེ་སཾ ན་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་ད་ཝ་སི་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཊི-ས་དྡཱ་ནཾ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏོ. ‘‘པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ’’ཏི པ་དཱ་ནཾ ཝི་སེ་སོ, ན པ་ན པ་ད་ཝི་གྒ་ཧོ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་དཱ་ནི ཙ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ ཙ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ, པ་ད་ཝི་གྒ་ཧོ ཙ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོ ཙ པ་ད་ཝི་བྷཱ་གོཏི ཝཱ ཨེ་ཀ་སེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ད་པ་ད་ཝི་གྒ་ཧཱ་པི པ་ད་ཝི་བྷཱ་ག ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ པ་ད་ཝི་གྒ་ཧོ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ངྒྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་བྷེ་དེ་སུ པ་དེ་སུ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཨ་ཏྠ་ཏོཏི པ་ད་ཏྠ་ཏོ. ཏཾ པ་ན པ་ད་ཏྠཾ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཀྐ་མེ་ན པ་ཋ་མཾ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡ་སྶ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝཾ་ས་དྡོ ཏཱ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཱ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨི་ད་མ་ཏྠ་པུ་ཙྪཱ་པ་རི་མཱ་ཎཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཨེ་ཝཾ་ག་ཏཱ་ནི, ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷོ, ཨེ་ཝ་མཱ་ཀཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨི་དཾ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠེ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ. ག་ཏ-ས་དྡོ ཧི པ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཏ་ཐཱ ཝི་དྷཱ་ཀཱ་ར-ས་དྡཱ ཙ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝི་དྷ་ཡུ་ཏྟ་ག་ཏ-ས་དྡེ ལོ་ཀི་ཡཱ པ་ཀཱ་ར་ཏྠེ ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཨེ་ཝཾ ནུ ཁོ, ན ནུ ཁོ, ཀིཾ ནུ ཁོ, ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ’’ཏི, ‘‘ཨེ་ཝཾ སུ ཏེ སུ་ནྷཱ་ཏཱ སུ་ཝི་ལི་ཏྟཱ ཀ་པྤི་ཏ་ཀེ་ས་མ་སྶུ, ཨཱ་མུ་ཏྟ་མཱ་ལཱ་བྷ་ར་ཎཱ ཨོ་དཱ་ཏ་ཝ་ཏྠ་ཝ་ས་ནཱ པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧི ས་མ་པྤི་ཏཱ ས་མ་ངྒཱི་བྷཱུ་ཏཱ པ་རི་ཙཱ་རེ་ནྟི, སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཏྭཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི སཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀོ་ཏི? ནོ ཧི་དཾ བྷོ གོ་ཏ་མཱ’’ཏི ཙ ཨཱ་དཱི་སུ པུ་ཙྪཱ་ཡཾ. ‘‘ཨེ་ཝཾ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཡུ་པ་རི་ཡ་ནྟོ’’ཏི ཙ ཨཱ་དཱི་སུ པ་རི་མཱ་ཎེ. ན་ནུ ཙ ‘‘ཨེ་ཝཾ ནུ ཁོ, ཨེ་ཝཾ སུ ཏེ, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཡུ་པ་རི་ཡ་ནྟོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན པུ་ཙྪ་ནཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ཏི? ན, ཝི་སེ་ས་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྟ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཧེ་ཏྠ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཡ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ བྱཱ་ཁོ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ན ན ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཏེ་ན མ་ཙྩེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨུ་པ་མཱ་དཱི་སུ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཱ་ནི ཨུ་པ་པ་ནྣཱ་ནི ཧོ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཡ་ཐཱ་པི…པེ… བ་ཧུ’’ནྟི? ཨེ་ཏྠ པུ་པྥ་རཱ་སི་ཊྛཱ་ནི་ཡ་ཏོ མ་ནུ་སྶུ་པ་པ་ཏྟི་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་དྡྷ་མྨ་ས་ཝ་ན་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་བྷོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཨཱ་དི་དཱ་ནཱ་དི་པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་ཧེ་ཏུ་ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏོ སོ་བྷཱ་སུ་ག་ནྡྷ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ཡོ་ག་ཏོ མཱ་ལཱ་གུ་ཎ་ས་དི་སི་ཡོ པ་ཧཱུ་ཏཱ པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ མ་རི་ཏ་བྦ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ མ་ཙྩེ་ན ས་ཏྟེ་ན ཀ་ཏྟ་བྦཱ་ཏི ཛོ་དི་ཏ་ཏྟཱ པུ་པྥ་རཱ་སི་མཱ་ལཱ་གུ་ཎཱ་ཝ ཨུ་པ་མཱ, ཏེ་སཾ ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་རོ ཡ་ཐཱ-ས་དྡེ་ན ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་ར་ནི་ག་མ་ན་ཏྠོ་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཏྟཾ. སོ པ་ན ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་རོ ནི་ཡ་མི་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨུ་པ་མཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་མཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི.

ཏ་ཐཱ ཨེ་ཝཾ ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ‘‘ཨ་བྷི་ཀྐ་མི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་དི་སི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ ས་མ་ཎ་སཱ་རུ་པྤཱ་ཡ ཨཱ་ཀ་པྤ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཡོ ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་དི་ས་ནཱ་ཀཱ་རོ, སོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨུ་པ་དེ་སོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཏེ…པེ… ཨུ་པ་དེ་སེ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ, ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ སུ་ག་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏོ ཛཱ་ན་ནྟེ་ཧི ཀ་ཏཾ ཏ་ཏྠ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་གུ་ཎཱ་ནཾ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཧཾ་ས་ནཾ ཨུ་ད་གྒ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎཾ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཾ, ཡོ ཏ་ཏྠ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ་ཀཱ་རོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ པ་ནཱ་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ག་ར་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་རོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. སོ ཙ ག་ར་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་རོ ‘‘ཝ་ས་ལཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཁུཾ་ས་ན་ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ ཨི་དྷ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ, ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་མཱ་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ་པི ཨུ་པ་མཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ པུ་པྥ་རཱ་སི་ཨཱ་དི་ས་དྡཱ་ནཾ ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཝ་དེ་ཧཱིཏི ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཾ ཝ་དཱ་མི, ཨེ་ཝཾ ས་མ་ཎཾ ཨཱ་ན་ནྡཾ ཝ་དེ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ད་ནཱ་ཀཱ་རོ ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦོ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ནི་ད་སྶཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཝཾ ནོཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཏེ་སཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཧི་ཏ་དུ་ཀྑཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ཨ་ནུ་མ་ཏི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ‘‘སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ནོ ཝཱ, ཀ་ཐཾ ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཧོ་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪཱ་ཡ ཀ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཝཾ ནོ ཨེ་ཏྠ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏ་དཱ་ཀཱ་ར་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, སོ པ་ན ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཀཱ་རོ ནི་ཡ་མི་ཡ་མཱ་ནོ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ནོ ཨེ་ཏྠ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ བྷ་ནྟེཏི པ་ན དྷ་མྨ་སྶ སཱ་དྷུ་ཀཾ ས་ཝ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ ས་ནྣི་ཡོ་ཛི་ཏེ་ཧི བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཏ་ཏྠ ཋི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ཝ་ཙ་ན་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ཏེ་ན ཨེ་ཝཾ བྷ་ནྟེ, སཱ་དྷུ བྷ་ནྟེ, སུ་ཊྛུ བྷ་ནྟེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ནི་པུ་ཎནྟི ཨེ་ཀ་ཏྟ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཨ་བྱཱ་པཱ་ར་ཨེ་ཝཾ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ, ན་ནྡི་ཡཱ་ཝ་ཊྚ ཏི་པུ་ཀྑ་ལ་སཱི་ཧ་ཝི་ཀྐཱི་ལི༹་ཏ་ཨ་ངྐུ་ས་དི་སཱ་ལོ་ཙ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཝཱ ཨཱ་དྷཱ་རཱ་དི་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷཱ ན་ཡཱ ནཱ་ནཱ་ན་ཡཱ, ན་ཡཱ ཝཱ པཱ་ལི༹་ག་ཏི་ཡོ, ཏཱ ཙ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན སཾ་ཀི་ལེ་བྷཱ་གི་ཡཱ་དི་ལོ་ཀི་ཡཱ་དི་ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཝོ་མི་སྶ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ངྒ་ཧཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་མ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཋ་པ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཏི་ཀ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཏི ནཱ་ནཱ་ན་ཡཱ, ཏེ་ཧི ནི་པུ་ཎཾ ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་ནྟི ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ནི་པུ་ཎཾ. ཨཱ་ས་ཡོ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ, ཏེ ཙ ས་སྶ་ཏཱ་དི་བྷེ་དེ་ན, ཏ་ཏྠ ཙ ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀཱ, ཨ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ ཝཱ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་ནེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ནྣནྟི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་ངྐཱ་ས་ན་པ་ཀཱ་ས་ན་ཝི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་ར་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཚ་ཧི ཨ་ཏྠ་པ་དེ་ཧི, ཨ་ཀྑ་ར་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ཀཱ་ར་ནི་རུ་ཏྟི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཚ་ཧི བྱ་ཉྫ་ན་པ་དེ་ཧི ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ནྟི ཝཱ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཝི་ཝི་དྷ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་པ་ད་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ‘‘པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་སཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཏོ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ན པ་ཊི་པ་ཀྑཱ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ན ས་ནྟི, ཡེ ཧ་རི་ཏ་བྦཱ. པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ན་མྤི ཝི་ག་ཏཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ ཨ་ཊྛ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ ཙི་ཏྟེ ཧ་ཏ་པ་ཊི་པ་ཀྑེ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཙ ན ས་ཀྐཱ ཨི་དྷ ‘‘པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྟུཾ. ས་ཙེ པ་ན མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ག་ཏཱ ཙ ཀི་ལེ་སཱ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ, ཏེ་སཾ ཧ་ར་ཎ་ཏོ ‘‘པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཡུ་ཏྟ་མེ་ཏཾ. ཨ་ཐ ཝཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ སཱ་ས་ན་སྶ ཙ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ཏི་ཏྠི་ཡཱ, ཏེ་སཾ ཧ་ར་ཎ་ཏོ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. ཏེ ཧི དི་ཊྛི་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན, དི་ཊྛི་པྤ་ཀཱ་ས་ནེ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་ཧི ཧ་རི་ཏཱ ཨ་པ་ནཱི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ‘‘པ་ཊཱི’’ཏི ཝཱ ཨ་ཡཾ ས་དྡོ ‘‘པ་ཙྪཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཾ བོ་དྷེ་ཏི ‘‘ཏ་སྨིཾ པ་ཊི་པ་ཝི་ཊྛ་མྷི, ཨ་ཉྙོ ཨཱ་ག་ཉྪི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ ས་མཱ་ཧི་ཏེ ཙི་ཏྟེ, ཝི་ག་ཏཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ ཙ ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩེ་ན པ་ཙྪཱ ཧ་རི་ཏ་བྦཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ནྟི པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་སུ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་མ་གྒེ་ཧི ཧ་རི་ཏེ་སུ པ་ཙྪཱ ཧ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཡོ ཙ ཝི་ག་ཏཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ན, ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩེ་ན ཙ ས་ཏྟ་ཧི་ཏ་ཏྠཾ པུ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཱ, ཧ་རི་ཏེ་སུ ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་སུ པ་ར་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཧ་ར་ཎཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཱ་ནི བྷ་ཝ་ནྟི. པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་མེ་ཝ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡེ ཝཱ ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་ས་མུ་དཱ་ཡེ བྷ་ཝཾ ཨེ་ཀེ་ཀཾ ‘‘པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. པ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཝཱ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ མ་གྒོ ཙ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ, ཏ་ཏྠ ཛཱ་ཏཾ, ཏ་སྨིཾ ཝཱ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ, ཏ་ཏོ ཝཱ ཨཱ་ག་ཏ་ནྟི པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ. ཏ་སྶ པ་ན ཨི་དྡྷི་ཨཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཝི་ས་ཡ་བྷེ་དེ་ན ཙ བ་ཧུ་ཝི་དྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཝི་དྷ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ’’ནྟི.

ན ཨ་ཉྙ་ཐཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ སུ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཏོ ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ན པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་སི་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཏོ. ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཀོ ས་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཏུ’’ནྟི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི. དྷཱ་ར་ཎ་བ་ལ་ད་སྶ་ན་ཉྩ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི སུ་ཏཱ་ཀཱ་རཱ་ཝི་ར་ཛ྄ཛྷ་ན་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ན ཧེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་ཏཱ་པ་རི་ཧཱ་རོ དྭི་ནྣ་མྤི ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཐེ་རོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་བྦ་ཐཱ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ ས་མ་ཏྠོ ཨ་ས་མ་ཏྠོ ཙཱ་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི.

‘‘ཡོ པ་རོ ན ཧོ་ཏི, སོ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ས་ས་ནྟ་ཏི་ཡཾ ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཏི་ཝི་དྷོ་པི མེ-ས་དྡོ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྠེ དི་སྶ་ཏི, ཀ་ར་ཎ་ས་མྤ་དཱ་ན་སཱ་མི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ན ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་བྷེ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘མེ-ས་དྡོ ཏཱི་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.

ཀི་ཉྩཱ་པི ཨུ་པ་ས་གྒོ ཀི་རི་ཡཾ ཝི་སེ་སེ་ཏི, ཛོ་ཏ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ན ས་ཏི་པི ཏ་སྨིཾ སུ་ཏ-ས་དྡོ ཨེ་ཝ ཏཾ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨ་ནུ་ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་པ་ས་གྒ་སྶ སུ་ཏ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རེ ས་ཨུ་པ་ས་གྒ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཨུ་པ་ས་གྒོ ཙ ཨ་ནུ་པ་ས་གྒོ ཙཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་སྶཱཏི སུ་ཏ-ས་དྡ་སྶ. ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ནཱ་ནི ཨི་དྷ སུ་ཏ-ས་དྡེ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པ་དྷཱ་རི་ཏ་ནྟི ཝཱ ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎ་ནྟི ཝཱ ཨ་ཏྠོ’’ཏི. མ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ ས་ཏཱིཏི ཡ་དཱ མེ་ས་དྡ་སྶ ཀ་ཏྟུ་ཝ་སེ་ན ཀ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་སོ, ཏ་དཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠེ ས་ཏཱིཏི ཡ་དཱ ས་མྦ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན སཱ་མི་ནི་དྡེ་སོ, ཏ་དཱ.

སུ་ཏ་ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ པ་ཡུ་ཏྟེ་ན ཨེ་ཝཾ་ས་དྡེ་ན ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཛོ་ཏ་ཀེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ཏ་ད་བྷི་ནི་ཧ་ཊཱ་ན་ཉྩ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་བྦེ་ས་མྤི ཝཱ་ཀྱཱ་ནཾ ཨེ་ཝ་ཀཱ་ར་ཏྠ་ས་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘སུ་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏ་སྶ སུ་ཏཾ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་སྶ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ’’ཏི, ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ནི་རཱ་ཀ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ སུ་ཏཾ སུ་ཏཾ ཨེ་ཝཱ་ཏི ནི་ཡ་མེ་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ས་མྨཱ སུ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱུ་ནཱ་དྷི་ཀཱ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ས་དྡ་ནྟ་ར་ཏྠཱ་པོ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ས་དྡོ ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི སུ་ཏནྟི ཨ་སུ་ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་སྶ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ’’ཏི, ཨི་མི་ནཱ དི་ཊྛཱ་དི་ཝི་ནི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ན ཨི་དཾ མ་ཡཱ དི་ཊྛཾ, ན ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎེ་ན ས་ཙྪི་ཀ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཁོ སུ་ཏཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ ས་མྨ་དེ་ཝཱ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱུ་ནཱ་དྷི་ཀཱ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ ཝཱ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཏ་ད་པེ་ཀྑ་སྶ སུ་ཏ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ ‘‘ཨ་སྶ་ཝ་ན་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཏོ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནཱུ་ནཱ་དྷི་ཀཱ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ས་ཝ་ན་ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ སུ་ཡྻ་ཏཱི་ཏི.

ཨེ་ཝཾ ས་ཝ་ན་ཧེ་ཏུ་སུ་ཎ་ནྟ་པུ་གྒ་ལ་ས་ཝ་ན་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ད་ཏྟ་ཡ་སྶ ཨེ་ཀེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ཧི་པི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཐཱ ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་སྶཱཏི ཡཱ སཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ མ་ནོ་དྭཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི, ཏ་སྶཱ. སཱ ཧི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཱ. ཏ་ཐཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནཱ’’ཏི. ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་ཧི་ཏཱ་ནཾ བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠ་གྒ་ཧ་ཎཱ་ནཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན, ཨེ་ཏེ་ན ཨི་མི་སྶཱ ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. པ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ནནྟི པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཾ. ‘‘སུ་ཏ་ནྟི དྷ་མྨ་པྤ་ཀཱ་ས་ན’’ནྟི ཡ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ, ཏ་སྶ དྷ་མྨ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན སུ་ཏ་ས་དྡ་སྶ དྷ་མྨ་ཏྠ་ཏྟཱ. ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ པཱ་ཀ་ཊཱི་ཀ་ར་ཎཾ ‘‘ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝཱི་ཐི་ཡཱཏི ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. མ་ཡཱཏི ཀ་ཏྠུ་ཨ་ཏྠེ.

‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦ་པྤ་ཀཱ་ས་ན’’ནྟི ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ནི་ད་སྶེ་ཏ་བྦ་སྶ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏེ་ན ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ས་ཀ་ལ་མྤི སུ་ཏྟཾ པ་ཙྩཱ་མ་ཊྛ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. སུ་ཏ-ས་དྡ་སྶ ཀི་རི་ཡཱ་ས་དྡ་ཏྟཱ, ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པྤ་བ་ནྡྷ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ཙ པུ་གྒ་ལ་ཝོ་ཧཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སུ་ཏ་ནྟི པུ་གྒ་ལ་ཀི་ཙྩ་པྤ་ཀཱ་ས་ན’’ནྟི. ན ཧི པུ་གྒ་ལ་ཝོ་ཧཱ་ར་ར་ཧི་ཏེ དྷ་མྨ་པྤ་བ་ནྡྷེ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི.

‘‘ཡ་སྶ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་པི ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠ་མེ་ཝ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པུ་རི་མ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཀཱ་ར་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཨུ་པཱ་དཱ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཨེ་ཝ, དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རུ་པཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ. ‘‘སུ་ཏ་ནྟི ཝི་ས་ཡ་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི སོ་ཏ་བྦ་བྷཱུ་ཏོ དྷ་མྨོ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ཏྟུ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཀ་སྶ་ཙི ཀ་ཏྟུ ཨ་བྷཱ་ཝེ་པི ས་དྡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན བུ་དྡྷི་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་བྷེ་ད་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཝི་ཡ ཏཾ་ས་མ་ངྒིཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ་ན ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ’’ཏི. ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་ས་ཡོ་པི སོ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨོ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཨི་དྷ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ས་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཝཱ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཾ་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ཏྟུ ཙ ཝི་ས་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཀ་ཏྟུ ཝི་ས་ཡེ’’ཏི. སུ་ཏཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཙ ཐེ་ར་སྶ ས་མྨཱ་ནི་ཙྪི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཧ ‘‘ག་ཧ་ཎ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན’’ནྟི, ཨེ་ཏེ་ན ཝཱ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

པུ་བྦེ སུ་ཏཱ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ཝི་ཧི་ཏཱ་ནཾ སུ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རི་ཏ་རཱུ་པ་སྶ ཨཱ་ཀཱ་ར་སྶ ནི་ད་སྶ་ན་སྶ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ ཝཱ པ་ཀཱ་ས་ན་ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡོ་ཏི ཏ་དཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་དྷ་མྨ་པྤ་བ་ནྡྷ་བྱཱ་པཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི པུ་གྒ་ལ་ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི. ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ པ་ན པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་དི་ནོ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནི་ར་པེ་ཀྑཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་བྱཱ་པཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཏ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི. མེ་ཏི ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ, ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཙ ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་མོ་ད་ཧི་ཏ་བྦ་ཏོ ‘‘མེ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཀི་ཙྩ་ཡུ་ཏྟ་པུ་གྒ་ལ་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་བྷཱ་ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡ སུ་ཏ-ས་དྡཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཏི ཏེ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨུ་པཱ་དཱ་ན་བྱཱ་པཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི པུ་གྒ་ལ་ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ. སུ་ཏ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀ་ར་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྨ་ཝི་སེ་ས་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལ་བྱཱ་པཱ་ཝི་ས་ཡ་པུ་གྒ་ལ་བྱཱ་པཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ག་ཧ་ཎཱ་ཀཱ་ར་གཱ་ཧ་ཀ་ཏ་བྦི་ས་ཡ་ཝི་སེ་ས་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏྟུ་ཀ་ར་ཎ བྱཱ་པཱ་ར་ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཙ དུ་ཏི་ཡཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏ་སྶོ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ས་བྦ་སྶཱ་པི ས་དྡཱ་དྷི་ག་མ་ནཱི་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཉྙ་ཏྟི་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ, ས་བྦ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ན་ཉྩ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཚ་སུ པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷེ་དེ་སུ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཏེ་སུ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ནཾ ས་རཱུ་པཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝ་ནྟི ཙ མེ་ཏི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝ་ནྟི ཙ མེ་ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ནོ, དྷ་མྨཱ་ན་ཉྩ ཨ་ས་ལླ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛ་པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛ་པ་ར་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ནཱཏི བྷཱུ་ཏ་ཏྠ་ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི་ཡོ མཱ་ཡཱ་མ་རཱི་ཙི་ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཏྠོ, ཨ་ནུ་སྶ་ཝཱ་དཱི་ཧི ག་ཧེ་ཏ་བྦོ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་ཏྟ་མ་ཏྠོ ཙ ན ཧོ་ཏི, སོ རཱུ་པ་ས་དྡཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝོ རུ་པྤ་ནཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝོ ཝཱ ཨ་ཏྠོ ‘‘ས་ཙྩི་ཀ་ཊྛོ, པ་ར་མ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཏ་ཐཱ ཨེ་ཝཾ མེ་ཏི པ་དཱ་ན་མ་ཏྠོ་ཏི, ཨེ་ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཀི་ཉྷེ་ཏྠ ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཏནྟི པ་ན ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི ‘‘ཡ་ཉྷི ཏ་མེ་ཏྠ སོ་ཏེ་ན ཨུ་པ་ལ་དྡྷ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨུ་པ་ལ་དྡྷ’’ནྟི པ་ན ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ནཱ་དི་ས་བྦཾ ལ་བྦྷ་ཏི. ཏཾ ཏཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོཏི སོ་ཏ་པ་ཐཾ ཨཱ་ག་ཏེ དྷ་མྨེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཏེ་སཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རི་ཏཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ནོ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི, ས་ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ ཁ་ནྡྷེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ‘‘མེ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དི་ཊྛཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ར་ཧི་ཏེ ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ་པི སུ་ཏ་ཝོ་ཧཱ་རོ ‘‘དུ་ཏི་ཡཾ ཏ་ཏི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀོ ཝི་ཡ པ་ཋ་མཱ་དཱི་ནི དི་ཊྛ་མུ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཏེ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དི་ཊྛཱ་དཱི་ནི ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ’’ཏི. ཨ་སུ་ཏཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཧི ‘‘སུ་ཏ’’ནྟི པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཡ་མ་ཏྠོ་ཏི.

ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ སུ་ཏྟ་སྶ པ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སཱ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི ཐེ་རེ་ན པ་ཙྩཱ་མ་ཊྛཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་མྨོ་ཧཾ དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་མ་ཏྠོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏཾ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘སུ་ཏ་སྶ ཨ་ས་མྨོ་སཾ དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི སུ་ཏཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ད་སྶི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ས་མྨོ་ཧེ་ནཱཏི ས་མྨོ་ཧཱ་བྷཱ་ཝེ་ན, པ་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝཱ ས་ཝ་ན་ཀཱ་ལ་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཏ་དུ་ཏྟ་ར་ཀཱ་ལ་པ་ཉྙཱ་སི་དྡྷི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ས་མྨོ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦོ ཨཱ་ཀཱ་རོ ནཱ་ཏི་ག་མྦྷཱི་རོ, ཡ་ཐཱ་སུ་ཏ་དྷཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ནྟི ས་ཏི་ཡཱ བྱཱ་པཱ་རོ ཨ་དྷི་ཀོ, པ་ཉྙཱ ཏ་ཏྠ གུ་ཎཱི་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཉྙཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི པ་ཉྙཱ་ཡ པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ ཙེ་ཏྠ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ‘‘མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ, པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟེ པ་ཉྙཱ པུ་བྦ་ངྒ་མཱ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ‘‘ས་ཏི་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ནྣ་སྶཱཏི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་རི་པུ་ཎྞ་སྶ, ས་ངྐཱ་ས་ན་པ་ཀཱ་ས་ན་ཝི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཨུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཀ་ར་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཚ་ཧི ཨ་ཏྠ་པ་དེ་ཧི, ཨ་ཀྑ་ར་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ཀཱ་ར་ནི་རུ་ཏྟི་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཚ་ཧི བྱ་ཉྫ་ན་པ་དེ་ཧི ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.

ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ དཱི་པེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ནཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་དྡྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨ་ཝི་ཀྑེ་པཾ དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི ‘‘བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལཾ ཀ་ཏྠ བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཏྟ་སྶ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ས་ཝ་ནཾ ས་མཱ་དྷཱ་ན་མ་ནྟ་རེ་ན ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ ས་མ་ཏྠ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱཏི ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་དེ་ས་ཀ་པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ. ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་དྡྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡེ་ཧི ཝི་ཡ ཨཱ་ཀཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ནཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ་ཧི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ, ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ་ན ཝི་ཡ ཙ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་སྶ ཡ་ཐཱ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ས་མྨཱ་པ་ཎི་དྷི་པུ་བྦེ་ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱ་ནཾ སི་དྡྷི ཝུ་ཏྟཱ ཏ་ད་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ན ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་ནཾ སི་དྡྷི ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ སི་ཡཱ ཨ་སྶུ་ཏ་ཝ་ཏོ, ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ར་ཧི་ཏ་སྶ ཙ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

‘‘ན ཧི ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་མ་ཏྠ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ན ཨ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ཙ ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་སྶ སི་དྡྷི ད་སྶི་ཏཱ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཡུ་ཏྟོ སི་ཡཱ་ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ ན ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ བཱ་ཧི་ར་ངྒ་ཏྟཱ, ཨ་ཝི་ཀྑེ་པོ པ་ན ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཝི་ཡ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི. ཨེ་ཝ་མྤི ཨ་ཝི་ཀྑེ་པེ་ན ས་པྤུ་རི་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་སི་དྡྷི་ཛོ་ཏ་ནཱ ན ས་མ་ཏྠི་ཏཱ་ཝ, ནོ ན ས་མ་ཏྠི་ཏཱ ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ས་པྤུ་རི་ས་པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ པུ་རི་མཾ ཕ་ལེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་སྶ སི་དྡྷི་ད་སྶ་ནཾ ན་དཱི་པཱུ་རེ་ན ཝི་ཡ ཨུ་པ་རི ཝུ་ཊྛི་ས་བྦྷཱ་ཝ་སྶ, དུ་ཏི་ཡཾ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཕ་ལ་སྶ སི་དྡྷི་ད་སྶ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཝ་སྶི་ནཱ ཝི་ཡ མེ་གྷ་ཝུ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཝུ་ཊྛི་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ.

བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་བྷེ་ད་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ས་ཀ་ལ་སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཨོ་གཱ་ཧ་ནཱ་ཀཱ་རོ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་པ་ར་ཧི་ཏ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ བྷ་དྡ་ཀོ ཨཱ་ཀཱ་རོ’’ཏི. ཡ་སྨཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ཙྪི་མ་ཙ་ཀྐ་དྭ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟིནྟི ཨ་ཏྟ་ས་མྨཱ་པ་ཎི་དྷི་པུ་བྦེ་ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཾ གུ་ཎ་དྭ་ཡཾ. ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཝུ་ཏྟི་ཡཱ ཙེ་ཏྠ ཙ་ཀྐ་བྷཱ་ཝོ, ཙ་ར་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧི ས་ཏྟཱ ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝེ་སཱུ་ཏི ཝཱ. ཡེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི་མཱ་ནི བྷི་ཀྑ་ཝེ ཙ་ཀྐཱ་ནི, ཡེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ནཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ཙ་ཀྐཾ ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་བྷཱ་ཝོ ཙེ་ཏྠ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མ་ཝ་སེ་ན ད་ཊྛ་བྦོ. པ་ཙྪི་མ་ཙ་ཀྐ་དྭ་ཡ་སི་དྡྷི་ཡཱཏི པ་ཙྪི་མ་ཙ་ཀྐ་དྭ་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ. ས་མྨཱ་པ་ཎི་ཧི་ཏ་ཏྟོ པུ་བྦེ ཙ ཀ་ཏ་པུ་ཉྙོ སུ་དྡྷཱ་ས་ཡོ ཧོ་ཏི ཏ་ད་སུ་དྡྷི་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ས་ཡ་སུ་དྡྷི སི་དྡྷཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མྨཱ་པ་ཎི་ཧི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ, སེ་ཡྻ་སོ ནཾ ཏ་ཏོ ཀ་རེ’’ཏི, ‘‘ཀ་ཏ་པུ་ཉྙོ་སི ཏྭཾ ཨཱ་ན་ནྡ, པ་དྷཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ ཁི་པྤཾ ཧོ་ཧི་སི ཨ་ནཱ་ས་ཝོ་ཏི ཙ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ས་ཡ་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་དྷི་ག་མ་བྱ་ཏྟི་སི་དྡྷཱི’’ཏི. པ་ཡོ་ག་སུ་དྡྷི་ཡཱཏི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པུ་བྦ་ངྒ་མ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་པ་ཡོ་ག་སྶ ཝི་ས་ད་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ག་མ་བྱ་ཏྟི་སི་དྡྷཱི’’ཏི. ས་བྦ་སྶ ཝཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་ག་སྶ ནི་དྡོ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་རི་སུ་དྡྷ་ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་པ་ཡོ་གོ ཧི ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་ཀྑི་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཾ ཝི་སཱ་ར་དོ ཧོ་ཏཱི་ཏི.

‘‘ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དཱི་པ་ཀེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ནེ་སུ ཐེ་ར་སྶ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡ སུ་ཏ-ས་དྡཱ་ནཾ ཨ་ས་མྨོ་ཧཱ་ས་མྨོ་ས་དཱི་པ་ན་ཏོ ཙ་ཏུ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘སོ་ཏ་བྦ་པྤ་བྷེ་ད་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་དཱི་པ་ཀེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཡཾ སུ་ཏ-ས་དྡོ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ན་ཏོ, ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝཱ སཱ་མ་ཉྙེ་ནེ་ཝ སོ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་ཝི་སེ་སཾ ཨཱ་མ་ས་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. མ་ནོ་དི་ཊྛི་ཀ་ར་ཎཱ་པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པེ་ཀྑ་ན་སུ་པྤ་ཊི་ཝེ་དྷཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ མ་ན་སི་ཀཱ་ར་པ་ཊི་བ་དྡྷཱ་ཏི ཏེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་དཱི་པ་ཀེ་ན ཨེ་ཝཾ-ས་དྡེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ, ས་ཝ་ན་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙཱི་པ་རི་ཙ་ཡཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་སེ་སེ་ན སོ་ཏཱ་ཝ་དྷཱ་ན་པ་ཊི་བ་དྡྷཱ་ཏི ཏེ ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་དཱི་པ་ཀེ་ན སུ་ཏ-ས་དྡེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ སཱ་ས་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ ཨུ་སྶཱ་ཧཾ ཛ་ནེ་ཏི. ཏ་ཏྠ དྷ་མྨཱ་ཏི པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ. མ་ན་སཱ་ནུ་པེ་ཀྑི་ཏཱཏི ‘‘ཨི་དྷ སཱི་ལཾ ཀ་ཐི་ཏཾ, ཨི་དྷ ས་མཱ་དྷི, ཨི་དྷ པ་ཉྙཱ, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན མ་ན་སཱ ཨ་ནུ་པེ་ཀྑི་ཏཱ. དི་ཊྛི་ཡཱ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཱཏི ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཀྑ་ནྟི་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ, ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཝཱ དི་ཊྛི་ཡཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ ‘‘ཨི་ཏི རཱུ་པཾ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ སུ་ཊྛུ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ.

‘‘ས་ཀ་ལེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ནཱ’’ཏི པུ་བྦེ ཏཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཡོ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱུ་མིནྟི ཨ་ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཾ ‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ པཱ་པ་བྷི་ཀྑུ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་པྤ་ཝེ་དི་ཏཾ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ད་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ན་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རཱ་ཝ་ཏྠཾ. སཱ ཨེ་ཝ ཨ་ན་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རཱ་ཝ་ཏྠཱ ཨ་ས་དྡྷ་མྨོ. ན་ནུ ཙ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་ར་སྶ ‘‘མ་མེ་དཾ ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཨ་དྷི་མཱ་ན་སྶ, མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཏ་དཱ་ས་ངྐཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱུ་མི་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ ཏི? ན་ཡི་དཾ ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟེ་ན ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་པེ་ཀྑཾ ཏ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨེ་དི་སཱི ཙོ་ད་ནཱ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་སྨིཾ ཀི་ར ཁ་ཎེ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཨེ་ཝཾ ཙེ་ཏ་སོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་ད་པཱ་དི ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ ཙ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏོ, ཨ་ཡ་ཉྩ ཨཱ་ཡ་སྨཱ དེ་ས་ནཱ་ཀུ་ས་ལོ, ཨི་དཱ་ནི དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི, ས་ཀྱ་ཀུ་ལ་པྤ་སུ་ཏོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ བྷཱ་ཏཱ ཙཱུ་ལ༹་པི་ཏུ་པུ་ཏྟོ, ཀིཾ ནུ ཁོ ས་ཡཾ ས་ཙྪི་ཀ་ཏ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཝ་ཙ་ནཾ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏ’’ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཏ་དཱ་ས་ངྐི་ཏ་པྤ་ཀཱ་ར་ཏོ ཨ་ས་པྤུ་རི་ས་བྷཱུ་མི་ས་མོ་ཀྐ་མཱ་དི་ཏོ ཨ་ཏི་ཀྐ་མཱ་དི ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ནྟི. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ད་ཧ་ནྟོཏི ‘‘མ་མེ་ཏ’’ནྟི ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་ཊྛ་པེ་ནྟོ. ཨ་པྤེ་ཏཱིཏི ནི་ད་སྶེ་ཏི. དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་པ་ར་མ་ཏྠེ་སུ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་ཏྟེ ནེ་ཏཱི་ཏི ནེ་ཏྟི, དྷ་མྨོ་ཡེ་ཝ ནེ་ཏྟི དྷ་མྨ་ནེ་ཏྟི.

ད་ལ༹ྷ་ཏ་ར་ནི་ཝི་ཊྛཱ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཀ་ངྑཱ. ནཱ་ཏི་སཾ་ས་པྤ་ནཾ མ་ཏི་བྷེ་ད་མ་ཏྟཾ ཝི་མ་ཏི. ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཾ ཝི་ནཱ་སེ་ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ, ས་མྨུ་ཁཱ ཙ་སྶ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, ཁ་ལི་ཏ་དུ་རུ་ཏྟཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཋ་མཱ་ད་ཡོ ཏི་སྶོ ཨ་ཏྠ་ཡོ་ཛ་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་རཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་སུ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཝི་སེ་ས་མེ་ཝ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏཱ, ཏ་ཏོ པ་རཱ ཏི་སྶོ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠ་མེ་ཝ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ. པ་ཙྪི་མཱ པ་ན ཏི་སྶོ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠཾ ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠ་ཉྩ ཨེ་ཝཾ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

ཨེ་ཀ-ས་དྡོ ཨ་ཉྙ་སེ་ཊྛཱ་ས་ཧཱ་ཡ་ས་ངྑྱ་དཱི་སུ དི་སྶ་ཏི. ཏ་ཐཱ་ཧེ་ས ‘‘ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙ, ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ མོ་གྷ་མ་ཉྙ་ནྟི ཨི་ཏྠེ་ཀེ ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏྠེ དི་སྶ་ཏི, ‘‘ཙེ་ཏ་སོ ཨེ་ཀོ་དི་བྷཱ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ སེ་ཊྛ་ཏྠེ, ‘‘ཨེ་ཀོ ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨ་ས་ཧཱ་ཡེ, ‘‘ཨེ་ཀོ་ཝ ཁོ བྷི་ཀྑ་ཝེ ཁ་ཎོ ཙ ས་མ་ཡོ ཙ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་ངྑྱ་ཡཾ, ཨི་དྷཱ་པི ས་ངྑྱ་ཡ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟི ག་ཎ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ནི་དྡེ་སོ’’ཏི. ཀཱ་ལ་ཉྩ ས་མ་ཡ་ཉྩཱཏི ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་ཉྩ པ་ཙྩ་ཡ་སཱ་མ་གྒི་ཉྩ. ཁ་ཎོཏི ཨོ་ཀཱ་སོ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཀོ ཧི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སོ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་ཏྟཱ. ཁ་ཎོ ཨེ་ཝ ཙ ས་མ་ཡོ. ཡོ ‘‘ཁ་ཎོ’’ཏི ཙ ‘‘ས་མ་ཡོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ ཨེ་ཀོ ཝཱ་ཏི ཧི ཨ་ཏྠོ. མ་ཧཱ་ས་མ་ཡོཏི མ་ཧཱ་ས་མཱུ་ཧོ. ས་མ་ཡོ་པི ཁོཏི སི་ཀྑཱ་པ་ད་པཱུ་ར་ཎ་སྶ ཧེ་ཏུ་པི. ས་མ་ཡ་པྤ་ཝཱ་ད་ཀེཏི དི་ཊྛི་པྤ་ཝཱ་ད་ཀེ. ཏ་ཏྠ ཧི ནི་སི་ནྣཱ ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་མ་ཡཾ པ་ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི. ཨ་ཏྠཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱཏི ཧི་ཏ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ. ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ, ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཊྛོཏི པཱི་ལ༹་ན ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་སྶ ཝཱ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཊྛོཏི ཏཱ་ནེ་ཝ ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀ་ཏྟེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཏ་ཏྠ པཱི་ལ༹་ནཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་སྶ ཏཾ ས་མ་ངྒཱི་ནོ ཧིཾ་ས་ནཾ ཨ་ཝི་པྥཱ་རི་ཀ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎཾ. ས་ནྟཱ་པོདུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ནྟཱ་པ་ནཾ པ་རི་ད་ཧ་ཎཾ.

ཏ་ཏྠ ས་ཧ་ཀཱ་རཱི་ཀཱ་ར་ཎཾ ས་ནྣི་ཛ྄ཛྷ ས་མེ་ཏི ས་མ་ཝེ་ཏཱི་ཏི ས་མ་ཡོ, ས་མ་ཝཱ་ཡོ. ས་མེ་ཏི ས་མཱ་ག་ཙྪ་ཏི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་མེ་ཏྠ ཏ་དཱ་དྷཱ་ར་པུ་གྒ་ལེ་ཧཱི་ཏི ས་མ་ཡོ, ཁ་ཎོ. ས་མེ་ཏི ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏེ་ན་ཝ སཾ་ག་ཙྪ་ཏི ས་ཏྟོ, ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨོ ཝཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དཱི་ཧི, ཨུ་པྤཱ་དཱ་དཱི་ཧི ཝཱ་ཏི ས་མ་ཡོ, ཀཱ་ལོ. དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་བྷཱུ་ཏོ་པི ཧི ཀཱ་ལོ དྷ་མྨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ, ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཙ ཀ་པྤ་ནཱ་མ་ཏྟ་སི་དྡྷེ་ན རཱུ་པེ་ན ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ས་མཾ, ས་ཧ ཝཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ ཨ་ཡ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི ཨ་ཝ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ས་མ་ཡོ, ས་མཱུ་ཧོ, ཡ་ཐཱ ‘‘ས་མུ་དཱ་ཡོ’’ཏི. ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ས་ཧཱ་ཝ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཧི ས་མཱུ་ཧོ་ཏི. ཨ་ཝ་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ས་མཱ་ག་མེ ཨེ་ཏི ཕ་ལཾ ཨེ་ཏ་སྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཙཱ་ཏི ས་མ་ཡོ, ཧེ་ཏུ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི. ས་མེ་ཏི སཾ་ཡོ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མྦ་ནྡྷོ ཨེ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ད་ལ༹ྷ་གྒ་ཧ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ སཾ་ཡུ་ཏྟཱ ཨ་ཡ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི ས་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མ་ཡོ, དི་ཊྛི. དི་ཊྛི་སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ་ན ཧི ས་ཏྟཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ བ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི. ས་མི་ཏི ས་ངྒ་ཏི ས་མོ་དྷཱ་ན་ནྟི ས་མ་ཡོ, པ་ཊི་ལཱ་བྷོ. ས་མ་སྶ ཡཱ་ནཾ, ས་མྨཱ ཝཱ ཡཱ་ནཾ ཨ་པ་ག་མོ་ཏི ས་མ་ཡོ, པ་ཧཱ་ནཾ. ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ ཉཱ་ཎེ་ན ཨེ་ཏ་བྦོ ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ ས་བྷཱ་ཝོ. ཨ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྨཱ ཨེ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་བོ་དྷོ. ཨེ་ཝཾ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ས་མ་ཡ-ས་དྡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་མ་ཡ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རེ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ-ས་དྡ་སྶ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་སྶཱཏི ས་མ་ཡ-ས་དྡ་སྶ. ཀཱ་ལོ ཨ་ཏྠོ ས་མ་ཝཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨི་དྷ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ དེ་ས་དེ་ས་ཀ་པ་རི་སཱ་ནཾ ཝི་ཡ སུ་ཏྟ་སྶ ནི་དཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཀཱ་ལ་སྶ ཨ་པ་དི་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཙ.

ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ནི་ཡཱ་མི་ཏ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ལོ ནི་དྡི་ཊྛོ, ན ཨུ་ཏུ་སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་ཏུ་སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནི་ཡ་མཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ས་མ་ཡ-ས་དྡ་སྶ ཝ་ཙ་ནེ ཨ་ཡ་མྤི གུ་ཎོ ལ་དྡྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡེ ཝཱ ཨི་མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ ཧི ཝི་སེ་སེ ཨ་ཝ་ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཏྠ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ཡོ དེ་ཝ་སི་ཀཾ ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཝཱི་ཏི་ནཱ་མ་ན་ཀཱ་ལོ, ཝི་སེ་ས་ཏོ ས་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ཧཱ་ནི. པ་ཀཱ་སཱཏི ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ པ་ཀ་མྤ་ན་ཨོ་བྷཱ་ས་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱ་དཱི་ཧི པཱ་ཀ་ཊཱ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དེ་སུ་ཡེ་ཝ ས་མ་ཡེ་སུ ཨེ་ཀ་དེ་སཾ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ཧི ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡོ ཙཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ཧི ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་ས་མ་ཡོ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་མ་ཡོ ཙ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ས་མ་ཡོ. ཨ་རི་ཡ་ཏུ་ཎྷི་བྷཱ་ཝ་ས་མ་ཡོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨ་སུ་ཁ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མ་ཡོ. ཀ་རུ་ཎཱ་ཀི་ཙྩ་པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་དྷ་མྨི་ཀ་ཐཱ་ས་མ་ཡོ དེ་ས་ནཱ་ས་མ་ཡེ་ཝ.

ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ་སུ. ཏ་ཐཱཏི བྷུ་མྨ་ཀ་ར་ཎེ་ཧི. ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཏྠོ. བྷཱ་ཝོ ནཱ་མ ཀི་རི་ཡཱ, ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀི་རི་ཡ་ནྟ་ར་ལ་ཀྑ་ཎཾ བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ ཀཱ་ལོ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ས་ཡཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ་པི ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙཱ་ཏོ ཏ་ངྑ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཏོ པུ་བྦེ པ་ར་ཏོ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘པུ་བྦ་ཎྷེ ཛཱ་ཏོ, སཱ་ཡ་ནྷེ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི, ཙ ཨཱ་དཱི་སུ, ས་མཱུ་ཧོ ཙ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནོ་པི ཀ་པྤ་ནཱ་མ་ཏྟ་སི་དྡྷོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙཱ་པཱི་ཡ་ཏི ‘‘རུ་ཀྑེ སཱ་ཁཱ, ཡ་ཝ་རཱ་སི་ཡཾ ས་མྦྷཱུ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ, ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷཱ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཉྷི…པེ… དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི. ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ, དྷ་མྨ་པུ་ཉྫེ ཝཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ལེ, དྷ་མྨ་པུ་ཉྫེ ཙ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ་པི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ཙ གཱ་ཝཱི་སུ དུ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ་སུ ག་ཏོ, དུ་དྡྷཱ་སུ ཨཱ་ག་ཏོ་ཏི དོ་ཧ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷཱ་པི ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ, ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟེ ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི པ་ད་ཏྠ་སྶ ས་ཏྟཱ་ཝི་ར་ཧཱ་བྷ་ཝ་ཏོ་ཏི ས་མ་ཡ་སྶ ས་ཏྟཱ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀི་རི་ཡཱ, ཕ་སྶཱ་དཱི་ནཾ བྷ་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ཙ ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི. ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེཏི ཡ་སྨིཾ ན་ཝ་མེ ཁ་ཎེ, ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་དི་ཧེ་ཏུ་མྷི, པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཝཱ ས་ཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཀུ་ས་ལཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ཎེ, ཧེ་ཏུ་མྷི, པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཙ ས་ཏི ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ་པི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ས་མ་ཡ-ས་དྡེ བྷུ་མྨ་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཡུ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ཎ…པེ… ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི.

ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠོ ཀ་ར་ཎ་ཏྠོ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ‘‘ཨ་ནྣེ་ན ཝ་ས་ཏི, ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ནེ་ན ཝ་ས་ཏི, ཕ་ར་སུ་ནཱ ཚི་ནྡ་ཏི, ཀུ་དཱ་ལེ་ན ཁ་ཎ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཉྷི སུ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷཾ ས་ནྣི་པཱ་ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ པུ་གྒ་ལཾ པ་ཊི་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ, ཝི་ག་ར་ཧི་ཏྭཱ ཙ ཏཾ ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ ཨོ་ཏི་ཎྞ་ཀཱ་ལཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ལེ་ན སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི པ་ཉྙ་པེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཧ་ར་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཉྩ ཨ་པེ་ཀྑ་མཱ་ནོ ཏ་ཏི་ཡ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡཱ་ཏི.

ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཨཱ་ར་མྦྷ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ དེ་ས་ནཱ་ནི་ཊྛཱ་ནཾ པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་ཧཱ་རེ་ན. ཏ་ད་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠནྟི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་ག་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏྠཾ. ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘མཱ་སཾ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ཏཱི’’ཏི.