ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ

དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡེ

མ་ཧཱ་ཝ་གྒ་ཊཱི་ཀཱ

༡. མ་ཧཱ་པ་དཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡. ཡ་ཐཱ་ཛཱ་ཏཱ་ནཾ ཀ་རེ་རི་རུ་ཀྑཱ་ནཾ གྷ་ན་པ་ཏྟ་སཱ་ཁཱ་ཝི་ཊ་པེ་ཧི མ་ཎྜ་པ་ས་ངྑེ་པེ་ཧི ས་ཉྪ་ནྣོ པ་དེ་སོ ‘‘ཀ་རེ་རི་མ་ཎྜ་པོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. དྭཱ་རེཏི དྭཱ་ར་ས་མཱི་པེ. དྭཱ་རེ ཋི་ཏ་རུ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ས་མ་ཉྙཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཐཾ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ མ་ཧཱ་ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ ཨ་ཝ་སི་ཏྭཱ ཏ་དཱ ཀ་རེ་རི་ཀུ་ཊི་ཀཱ་ཡཾ ཝི་ཧཱ་སཱི་ཏི? སཱ་པི བུ་དྡྷ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ས་ན་ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ནྟོ་ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ས་ལ་ལཱ༹་གཱ་རནྟི དེ་ཝ་དཱ་རུ་རུ་ཀྑེ་ཧི ཀ་ཏ་གེ་ཧཾ. པ་ཀ་ཏི་བྷ་ཏྟ་སྶ པ་ཙྪ་ཏོཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་བྷ་ཏྟ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཙྪཱ, ཋི་ཏ་མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་ཏོ ཨུ་པ་རཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་ཏོ པ་ཊི་ཀྐ་ནྟཱ་ནནྟི པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་བྷོ་ཛ་ན་ཏོ ཨ་པེ་ཏཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི.

མ་ཎྜ་ལ་ས་ཎྛཱ་ནཱ མཱ་ལ༹་ས་ངྑེ་པེ་ན ཀ་ཏཱ ནི་སཱི་ད་ན་སཱ་ལཱ ‘‘མ་ཎྜ་ལ་མཱ་ལ༹’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་སཱི་ད་ན་སཱ་ལཱ་ཡཱ’’ཏི. པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠ པུ་བྦ-ས་དྡོ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝི་ས་ཡོ, ནི་ཝཱ་ས-ས་དྡོ ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ནོ, ཁ་ནྡྷ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཙ ནི་ཝ་སི་ཏ་དྷ་མྨོ ན་ཏྠི, ཁ་ནྡྷཱ ཙ ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦེ་ནི་ཝུ་ཏྠ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ནྟཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཡོ་ཛེ་ཏྭཱཏི ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ. པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱཏི ཀ་ཐི་ཏཱ. དྷ་མྨཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏཱ་ཏི དྷ་མྨཱི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨ་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི.

ཨུ་ད་པཱ་དཱིཏི པ་དུ་དྡྷཱ་རོ, ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཛཱ་ཏཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏཾ པ་ན་སྶཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཀཱ་རཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ས་ངྑེ་པ་ཏོ་ཝ ད་སྶི་ཏཾ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཧོ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཀེ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟི, ཀེ ནཱ་ནུ་སྶ་ར་ནྟཱིཏི པ་ད་དྭ་ཡེ པ་ཋ་མཾ་ཡེ་ཝ ས་པྤ་པ་ཉྩ་ནཾ, ན ཨི་ཏ་ར་ནྟི ཏ་དེ་ཝ པུ་གྒ་ལ་བྷེ་ད་ཏོ, ཀཱ་ལ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏོ, ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར་ཏོ, ཨོ་པ་མྨ་ཏོ ནི་དྡི་ས་ནྟེ་ན ‘‘ཏི་ཏྠི་ཡཱ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་གྒ་པྤ་ཏྟ་ཀ་མྨ་ཝཱ་དི་ནོཏི སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟ་ཀ་མྨ་ཝཱ་དི་ནོ ‘‘ཨ་ཏྠི ཀ་མྨཾ ཨ་ཏྠི ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀོ’’ཏི (པ་ཊི. མ. ༡.༢༣༤) ཨེ་ཝཾ ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་ཉཱ་ཎེ ཋི་ཏཱ ཏཱ་པ་ས་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ. ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཾ་ཡེ་ཝ ཀ་པྤེ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟཱིཏི བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༣༣) བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཏ་ཐཱ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་ཏོ པ་རཾ ན ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟཱིཏི ཏ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ དི་ཊྛི་ག་ཏོ་པ་ཊྛ་ཀ་སྶ ཏེ་སཾ ཉཱ་ཎ་སྶ པ་རི་དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

སཱ་ཝ་ཀཱཏི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ ཏེ་ས་ཉྷི ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ པུ་བྦཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ. པ་ཀ་ཏི་སཱ་ཝ་ཀཱ པ་ན ཏ་ཏོ ཨཱུ་ན་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟི. ཡ་སྨཱ ‘‘ཀ་པྤཱ་ནཾ ལ་ཀྑཱ་དྷི་ཀཾ ཨེ་ཀཾ, དྭེ ཙ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནཱི’’ཏི ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཝཾ པ་རི་མཱ་ཎོ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀ་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ པུ་ཉྙ་ཉཱ་ཎཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ, སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་པ་ཙྩེ་ཀ་བོ་དྷི་པཱ་ར་མི་ཏཱ་ས་མྦྷ་ར་ཎ་ཉྩ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྭེ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ…པེ… ཀ་པྤ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཉྩཱ’’ཏི. ཡ་དི བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་ར་ས་མྦྷ་ར་ཎ་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཉཱ་ཎ་ཝི་བྷ་ཝོ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ བུ་དྡྷཱ་ན་མྤི་སྶ ས་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏཱ ཨཱ་པ་ནྣཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ན ཨེ་ཏྟ་ཀ་ནྟི པ་རི་ཙྪེ་དོ ན་ཏྠི, ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཨཱ་ཀ་ངྑ་ནྟི, ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟཱི’’ཏི ‘‘ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ནེ་ཡྻཾ, ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀཾ ཉཱ་ཎ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ནི. ༡༥༦; ཙཱུ་ལ༹་ནི. ༨༥; པ་ཊི. མ. ༣, ༥) ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཝི་ཡ ཧི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཉཱ་ཎཱ་ན་མྤི ས་ཝི་ས་ཡེ པ་རི་ཙྪེ་དོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཡཾ ཡཾ ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪ་ནྟི, ཏེ ཏཾ ཏཾ ཛཱ་ན་ནྟི ཨེ་ཝ. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཏི་པི ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དེ ཀ་རུ་ཎཱུ་པཱ་ཡ་ཀོ་ས་ལླ་པ་རི་གྒ་ཧཱ་དི་ནཱ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཏྟཱ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་རཱ་ནཾ པ་ཉྙཱ་པཱ་ར་མི་ཏཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་རི་ཙྪེ་དོ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཀུ་ཏོ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཉཱ་ཎཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བུ་དྡྷཱ་ནཾ…པེ… ན་ཏྠཱི’’ཏི.

ཁ་ནྡྷ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦི་ཡཱ. ཁ་ནྡྷ་པྤ་ཝ་ཏྟིནྟི ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཀྑ་ནྡྷ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ. ཏེ་ས་ཉྷི ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎ་མ་སྶ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ, ཏཾ ས་ཉྙཱ་བྷ་ཝེ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟཱ ཨེ་ཀ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ ཨ་ལ་བྷ་ནྟཱ ‘‘ན པ་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཛཱ་ལེ པ་ཏི་ཏཱ ཝི་ཡ ས་ཀུ་ཎཱ, མ་ཙྪཱ ཝི་ཡ ཙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀུ་ཎྛཱ ཝི་ཡཱཏི ད་ནྡྷཱ ཝི་ཡ. པ་ངྒུ་ལཱ༹ ཝི་ཡཱཏི པཱི་ཋ་ས་པྤི་ནོ ཝི་ཡ. དི་ཊྛིཾ ག་ཎྷ་ནྟཱིཏི ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣི་ཀ་དི་ཊྛིཾ ག་ཎྷ་ནྟི. ཡ་ཊྛི་ཀོ་ཊི་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ག་མ་ནཾ ཡ་ཊྛི་ཀོ་ཊི་ག་མ་ནཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་མུ་ཉྩ་ན་ཏོ.

ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པཱིཏི ཀཱ་མཾ བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀཱ་པི ཨ་ས་ཉྙ་བྷ་ཝེ ཁ་ནྡྷ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ན པ་སྶ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཏེ བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀཱ ཨ་ས་ཉྙ་བྷ་ཝཾ ལ་ངྒྷི་ཏྭཱ པ་ར་ཏོ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟི. ‘‘ཝ་ཊྚེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་ཐཱ ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. བུ་དྡྷེ་ཧི དི་ནྣ་ན་ཡེ ཋ་ཏྭཱཏི ‘‘ཡ་ཏྠ པ་ཉྩ་ཀ་པྤ་ས་ཏཱ་ནི རཱུ་པ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡེ་ཝ, ན ཨ་རཱུ་པ་པྤ་ཝ་ཏྟི, སོ ཨ་ས་ཉྙ་བྷ་ཝོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ཧི དེ་སི་ཏཱ་ཡཾ དྷ་མྨ་ནེ་ཏྟི་ཡཾ ཋ་ཏྭཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཨ་ནྟ་རཱ ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡོ ཨ་པ་སྶ་ནྟཱ པ་ར་ཏོ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟི སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཨཱ་ཡ་སྨཱ སོ་བྷི་ཏོཏི (ཐེ་ར་གཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༢.༡༦༤ སོ་བྷི་ཏ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ). སོ ཀི་ར པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སེ ཙི་ཎྞ་ཝ་སཱི ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་བྦ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ ཡཱ་ཝ ཨ་ས་ཉྙ་བྷ་ཝེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི ཏཱ་ཝ ཨ་དྡ་ས, ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ཉྩ་ཀ་པྤ་ས་ཏ་པ་རི་མཱ་ཎེ ཀཱ་ལེ ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡོ ཨ་དི་སྭཱ ཨ་ཝ་སཱ་ནེ ཙུ་ཏིཾ དི་སྭཱ ‘‘ཀིཾ ནཱ་མེ་ཏ’’ནྟི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ཡ་མཱ་ནོ ན་ཡ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨ་ས་ཉྙ་བྷ་ཝོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ནི་ཊྛཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ཨ་ཐ ནཾ བྷ་ག་ཝཱ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟིཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་སི. ‘‘ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཏེ་སཾ ཉཱ་ཎ་སྶ ས་ངྐ་མ་ན་ད་སྶ་ནཾ, ཏེ་ན ས་བྦ་སོ བྷ་ཝེ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ག་ནྟུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ཏཾ ཏ་དེ་ཝ པ་སྶ་ནྟཱིཏི ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ས་ར་ད་ས་མ་ཡེ ཋི་ཏ་མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་ཝེ་ལཱ་ཡ ཙ་ཏུ་ར་ཏ་ནི་ཀེ གེ་ཧེ ཙ་ཀྑུ་མ་ཏོ པུ་རི་ས་སྶ རཱུ་པ་ག་ཏཾ སུ་པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ལོ་ཀ་སི་དྡྷ་མེ་ཏཾ, སི་ཡཱ པ་ན ཏ་སྶ སུ་ཁུ་མ་ཏ་ར་ཏི་རོ་ཧི་ཏཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ རཱུ་པ་ག་ཏ་སྶ ཨ་གོ་ཙ་ར་ཏཱ. ན ཏྭེ་ཝ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་སྶ ཉེ་ཡྻ་སྶ ཨ་གོ་ཙ་ར་ཏཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཏཾ ཉཱ་ཎཱ་ལོ་ཀེ་ན ཨོ་བྷཱ་སི་ཏཾ ཧ་ཏྠ་ཏ་ལེ ཨཱ་མ་ལ་ཀཾ ཝི་ཡ སུ་པཱ་ཀ་ཊཾ སུ་ཝི་བྷཱུ་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི ཏ་ཐཱ ཉེ་ཡྻཱ་ཝ་ར་ཎ་སྶ སུ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷཱ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝཱ པ་རེ་ཧི ཝཱ དི་ཊྛ་ཀ་ཏ་སུ་ཏཾ, སཱུ་རི་ཡ་མ་ཎྜ་ལོ་བྷཱ་ས་ས་དི་ས’’ནྟི ཙ ཨཱ་དི.

ཏ་ཐཱ སཱ་ཝ་ཀཱ ཙ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ཙཱཏི. ཨེ་ཏྠ ཏ་ཐཱ-ས་དྡེ་ན ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ དི་ཊྛ་ཀ་ཏ་སུ་ཏ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏི, ཏེ་ན ས་པྤ་དེ་ས་མེ་ཝ ནེ་སཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎཾ, ན ནི་པྤ་དེ་ས་ནྟི ནི་ད་སྶེ་ཏི.

ཁ་ཛྫོ་པ་ན་ཀ་ཨོ་བྷཱ་ས་ས་དི་སཾ ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨ་པྤཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ. སཱ་ཝ་ཀཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ཀ་ཏི་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ པཱ་ཀ་ཏི་ཀཔ་དཱི་པོ་བྷཱ་ས་ས་དི་སཾ. མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ (ཐེ་ར་གཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༡ ཝ་ངྒཱི་སེ་ཏྠ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཝི་ཏྠཱ་རོ) མ་ཧཱཔ་དཱི་པོ་བྷཱ་ས་ས་དི་སཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒེ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༤༠༢) ‘‘ཨུ་ཀྐཱ་པ་བྷཱ་ས་དི་ས’’ནྟི. ཨོ་ས་དྷི་ཏཱ་ར་ཀོ་བྷཱ་ས་ས་དི་སནྟི ཨུ་སྶ་ནྣཱ པ་བྷཱ ཨེ་ཏཱ་ཡ དྷཱི་ཡ་ཏི, ཨོ་ས་དྷཱི་ནཾ ཝཱ ཨ་ནུ་བ་ལ་པྤ་དཱ་ཡ་ཀ་ཏྟཱ ‘‘ཨོ་ས་དྷཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ལ་དྡྷ་ནཱ་མཱ་ཡ ཏཱ་ར་ཀཱ་ཡ པ་བྷཱ་ས་དི་སཾ. ས་ར་ད་སཱུ་རི་ཡ་མ་ཎྜ་ལོ་བྷཱ་ས་ས་དི་སཾ ས་བྦ་སོ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཝི་དྷ་མ་ན་ཏོ. ཨ་པ་ཊུ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་ཀོ ཝི་ས་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ ཙ་ཉྩ་ལ་བྷཱ་ཝོ ཁ་ལི་ཏཾ, ཀུ་ཎྛི་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་ཀོ ཝི་ས་ཡ་སྶ ཨ་ན་བྷི་ས་མ་ཡོ པ་ཊི་གྷཱ་ཏོ.ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་པ་ཊི་བ་དྡྷ་མེ་ཝཱཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་མ་ཏྟཱ་དྷཱི་ནཾ, ཨཱ་ཝ་ཛྫི་ཏ་མ་ཏྟེ ཨེ་ཝ ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏ་སྶ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.

ཨ་ས་ངྒ་ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎཾ ལ་ཧུ་ཏ་རེ་པི ཝི་ས་ཡེ, ག་རུ་ཏ་རེ ཙ ཨེ་ཀ་ས་དི་ས་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དུ་བྦ་ལ་པ་ཏྟ་པུ་ཊེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་མཱ་དྭ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ གུ་ཎཾ ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟཱ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ར་བྦྷ ཨུ་པྤ་ནྣཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ ས་བྦ་མྤཱིཏི ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ས་བྦ་མྤི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ཀ་ཐཾ. ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ, སཱ་ཝ་ཀཱ་ན་ཉྩ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་སྶ ཧཱི་ནུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཏྠ ཀ་ཐི་ཏཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི བྷ་ག་ཝ་ཏོ མ་ཧ་ནྟ་བྷཱ་ཝོ ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ས་ངྑེ་པ་ཏོཏི ས་མཱ་ས་ཏོ. ཡ་ཏྟ་ཀོ་པི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་ནུ་སྶ་ཏི་ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་བྷེ་དོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎ་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏོ, ཏཾ ས་བྦཾ ཏ་དཱ ཡ་ཐཱ་ཀ་ཐི་ཏཾ ཏེ བྷི་ཀྑཱུ ས་ངྑི་པི་ཏྭཱ ‘‘ཨི་ཏི་པཱི’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཏ་སྶ ཙ ཨ་ནེ་ཀཱ་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཨཱ་མེ་ཌི་ཏ་ཝ་ཙ་ནཾ, པི-ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ, ‘‘ཨི་ཏི ཁོ བྷི་ཀྑ་ཝེ ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡོ བཱ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༡༢༤; ཨ. ནི. ༣.༡) ཝི་ཡ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཨི་ཏི-ས་དྡོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝ་མྤཱི’’ཏི ཏ་ད་ཏྠ་མཱ་ཧ.

༢-༣. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙ ཨི་དྷ པཱ་ཋེ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཏེ་ན པཱ་ཋེ་ན སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ, ཏཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ན ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨ་པུ་བྦ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཧི ཝི་སེ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཨ་སྶོ་སཱི’’ཏི ཨི་དཾ ས་ཝ་ན་ཀི་ཙྩ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཱ ཝུ་ཏྟཾ ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎ་མུ་ཁེ་ན ཏ་ད་ཏྠཱ་ཝ་བོ་དྷ་སྶ སི་དྡྷ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ པ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨི་མཾ སཾ་ཁི་ཡ་དྷ་མྨཾ ཝི་དི་ཏྭཱ’’ ཨི་ཙྩེ་ཝ (དཱི. ནི. ༡.༢) ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མེ བྷི་ཀྑཱུ མ་མ གུ་ཎེ ཐོ་མེ་ནྟི, ཀ་ཐཾ? མ་མ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་ཉཱ་ཎཾ ཨཱ་ར་བྦྷཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ནི་པྥ་ཏྟིནྟི ཀི་ཙྩ་ནི་པྥ་ཏྟིཾ, ཏེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦ་ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ནོཏི པུ་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙཱི ནུ-ཨི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་ན་ཏྠོ ནི་པཱ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་ཙྪེ་ཡྻཱ་ཐ ནཱུ’’ཏི. ནནྟི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ. ‘‘ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཡཾ-ས་དྡེ་ན ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་མ་ས་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན ‘‘དྷ་མྨིཾ ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨི་ཀ་ཐཱ་ཀ་ར་ཎཾ པ་རཱ་མ་ཊྛཾ ‘‘ཨེ་ཏ་སྶཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏ་སྶ དྷ་མྨི་ཀ་ཐཱ་ཀ་ར་ཎ་སྶཱ’’ཏི, ཨཱ་ད་ར་ཝ་སེ་ན པ་ན ཏཾ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝུ་ཏྟཾ.

༤. སུ་ཎཱ་ཐཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ, པ་ཀཱ་ར་ཏྠོ ཝཱ, ཨེ་ཏེ་ན ‘‘མ་ན་སི ཀ་རོ་ཐཱ’’ཏི པ་དཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. སོ་ཏཱ་ཝ་དྷཱ་ནཾ སོ་ཏ་སྶ ཨོ་ད་ཧ་ནཾ, སུ་སྶཱུ་སཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཚི་ནྣཾ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣཾ ཝ་ཊུ་མཾ སཾ་སཱ་ར་ཝ་ཊྚཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཚི་ནྣ་ཝ་ཊུ་མ་ཀཱ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ, ཨ་ཉྙེ ཙ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ, ཨི་དྷ པ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཏེ་ས་ཉྷི ས་བྦ་སོ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎཾ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཨ་ཝི་ས་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ’’ནྟི. པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ དི་སྶ་ཏི ཡཾ-ས་དྡོ ཀ་མྨ་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཏོ. ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནེ དི་སྶ་ཏི ཡཾ-ས་དྡོ པུ་ཙྪ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་མྨ་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཏོ. ཏནྟི ཙ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ པུ་ཙྪ་ཏི-ས་དྡ་སྶ དྭི་ཀ་མྨ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡནྟི ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. བྷུ་མྨེ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོཏི ཡ་ཐཱ ཡཾ-ས་དྡོ ན ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཨུ་པ་ཡོ་གེ་སུ ཨེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཀ་ར་ཎེ་པི དི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷ བྷུ་མྨེ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུནྟི ཛཱ་ཏི་ཀྑེ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཾ ད་ས་ས་ཧ་སྶ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹ཾ. ཨུ་ནྣཱ་དེ་ནྟོ ཨུ་པྤ་ཛྫི ཨ་ནེ་ཀ་ཙྪ་རི་ཡ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་ཏྟཱ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད་སྶ.

ཀཱ་ལ་སྶ བྷ་དྡ་ཏཱ ནཱ་མ ཏ་ཏྠ ས་ཏྟཱ་ནཾ གུ་ཎ་ཝི་བྷཱུ་ཏི་ཡཱ, བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད་པ་ར་མཱ ཙ གུ་ཎ་ཝི་བྷཱུ་ཏཱི་ཏི ཏ་བྦ་ཧུ་ལ་ཏཱ ཡ་སྶ ཀ་པྤ་སྶ བྷ་དྡ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྩ་བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་ཏྟཱ སུ་ནྡ་ར་ཀ་པྤེ’’ཏི, ཏ་ཐཱ སཱ་ར་བྷཱུ་ཏ་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན ‘‘སཱ་ར་ཀ་པྤེ’’ཏི. ‘‘ཨི་མཾ ཀ་པྤཾ ཐོ་མེ་ནྟོ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་མ་སྶ ཀ་པྤ་སྶ ཏ་ཐཱ ཐོ་མེ་ཏ་བྦ་ཏཱ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཡ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ ཀ་ཏོཏི མ་ནུ་སྶ་ཏྟཱ་དི་ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ. སཾ་སཱ་ར་སྶ ཨ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་མ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ པུ་རེ་ཏ་རཾ ཨུ་པྤ་ནྣཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ ཨ་ན་ནྟཱ ཨ་པ་རི་མེ་ཡྻཱ་ཏི ཏེ་ཧི ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀ་པྤེ ནི་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ནྟ་རེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀཱ་མཾ དཱི་པ་ངྐ་ར་བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དེ ཨ་ཡཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་མ་ཀཱ་སི, ཏ་སྶ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟི ཨི་མ་སྶ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ པུ་རི་མ་ཏ་རཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ…པེ… ནི་བྦ་ཏྟིཾ་སཱུ’’ཏི.

ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཀ་པྤ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེཏི མ་ཧཱ་ཀ་པྤཱ་ནཾ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི. ‘‘ཨི་ཏོ ཏིཾ་ས་ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ ཨུ་པ་རཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ, སུ་མེ་དྷ་སྶ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ནྟ་རེ ཨེ་ཀཱུ་ན་ས་ཏྟ་ཏི་ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི བུ་དྡྷ་སུ་ཉྙཱ་ནི ཨ་ཧེ་སུ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨི་ཏོ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ནྣཾ ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ ཨུ་པ་རཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ སུ་ཛཱ་ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ, ཨ་ཏྠ་ད་སྶི་སྶ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ནྟ་རེ ཨེ་ཀེ་ནཱུ་ནཱ་ནི དྭཱ་ད་ས་ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི བུ་དྡྷ་སུ་ཉྙཱ་ནི ཨ་ཧེ་སུ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨི་ཏོ ཙ་ཏུ་ན་ཝུ་ཏེ ཀ་པྤེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ དྷ་མྨ་ད་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ, སི་དྡྷ་ཏྠ་སྶ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ནྟ་རེ ཚཱ་དྷི་ཀ་ན་ཝ་ས་ཏུ་ཏྟ་རཱ་ནི ས་ཏྟ་ར་ས་ཀ་པྤ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི བུ་དྡྷ་སུ་ཉྙཱ་ནི ཨ་ཧེ་སུ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨེ་ཀ་ཏིཾ་སེ ཀ་པྤེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་པ་སྶི་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ, སི་ཁི་སྶ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ནྟ་རེ ས་ཊྛི ཀ་པྤཱ་ནི བུ་དྡྷ་སུ་ཉྙཱ་ནི ཨ་ཧེ་སུ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ ས་བྦེ་པི པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨོ་རཾ སུ་མེ་དྷཱ་དཱི་ཧི ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀ་པྤེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་མོ་དྷཱ་ནི་ཡ་མཱ་ནཱ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ ཀ་པྤཱ ཧོ་ནྟི, ཡ་ཏྠ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ད་ཡོ (ཐེ་ར་གཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༡ ཝ་ངྒཱི་ས་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝི་ཝ་ཊྚཱུ པ་ནི་སྶ་ཡཱ་ནི ཀུ་ས་ལཱ་ནི ས་མྦྷ་རིཾ་སུ. བུ་དྡྷ་སུ་ཉྙེ་པི ལོ་ཀེ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ པུ་རི་ས་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ནྡཱ་བྷི་བུ་དྡྷི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟི. ‘‘ཨེ་ཝ་མ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཝ་ད་ཏི.

‘‘ཀིཾ པ་ནེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཏནྟི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཾ. ཀ་པྤ་ས་ཎྛཱ་ན་ཀཱ་ལ་སྨིནྟི ཝི་ཝ་ཊྚ་ཀ་པྤ་སྶ ས་ཎྛ་ཧ་ན་ཀཱ་ལེ. ཨེ་ཀ་མ་ས་ངྑྱེ་ཡྻནྟི སཾ་ཝ་ཊྚ་ཊྛཱ་ཡིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཨེ་ཀ་ངྒ་ཎཾ ཧུ་ཏྭཱ ཋི་ཏེཏི པ་བྦ་ཏ་རུ་ཀྑ་ག་ཙྪཱ་དཱི་ནཾ, མེ་གྷཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཝ་ཊཾ་ཨ་ངྒ་ཎཾ ཧུ་ཏྭཱ ཋི་ཏེ. ལོ་ཀ་ས་ནྣི་ཝཱ་སེཏི བྷཱ་ཛ་ན་ལོ་ཀེ་ན ས་ནྣི་ཝི་སི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནེ. ཝཱི་ས་ཏི ཡ་ཊྛི་ཡོ ཨུ་ས་བྷཾ. ‘‘ཨུ་ས་བྷ་མ་ཏྟཱ, དྭེ ཨུ་ས་བྷ་མ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཙྩེ་ཀཾ མ་ཏྟཱ-ས་དྡོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱཏི པ་ཏ་མཱ་ནཱ་ཝ ཨུ་ད་ཀ་དྷཱ་རཱ ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟཾ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཊྛཱ་ནཾ ཕ་རི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶ་མ་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ. ཡཱ་ཝ ཨ་ཝི་ན་ཊྛ་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱཏི ཡཱ་ཝ ཨཱ་བྷ་སྶ་ར་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱ, ཡཱ་ཝ སུ་བྷ་ཀི་ཎྷ་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱ, ཡཱ་ཝ ཝེ་ཧ་པྥ་ལ་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཝཱ་ཏ་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་ཊྛི་ས་ཧ་སྶཱ་དྷི་ཀ་ན་ཝ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶུ་བྦེ་དྷ་སྶ ས་ནྡྷཱ་ར་ཀ་ཝཱ་ཏ་མ་ཎྜ་ལ་སྶ ཝ་སེ་ན. མ་ཧཱ་བོ་དྷི་པ་ལླ་ངྐོཏི མ་ཧཱ་བོ་དྷི་པ་ལླ་ངྐ་པྤ་དེ་ས་མཱ་ཧ. ཏ་སྶ པ་ཙྪཱ ཝི་ནཱ་སོ, པ་ཋ་མཾ ས་ཎྛ་ཧ་ན་ཉྩ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ པ་དེ་སེ. པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཾ ཧུ་ཏྭཱཏི བུ་དྡྷ་པྤཱ་ད་སྶ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཾ ཧུ་ཏྭཱ. པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟ་ས་ནྣི་སྶ་ཡོ ཧི ག་ཙྪོ ནི་སྶི་ཏ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་ཎྞི་ཀཱ་བ་དྡྷཱ་ནི ཧུ་ཏྭཱཏི ཨཱ་བ་དྡྷ་ཀ་ཎྞི་ཀཱ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ. སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་ས་བྲ་ཧྨཱ་ནོ ཨ་ཏྟ་མ་ནཱ…པེ… ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཝེ་ཧ་པྥ་ལེ་པི སུ་བྷ་ཀི་ཎྷེ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ན་ཝ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏེ ཙ་ཏུ་ཏྠིཾ་ཡེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏིཾ བྷ་ཛ་ནྟི. ནི་ཀྑ་མ་ནྟེ་སཱུཏི མ་ཧཱ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ནཾ ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ནྟེ་སུ. ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏི པ་ནེ་ཏྠ ཛཱ་ཏི་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ག་བྦྷོ་ཀྐ་ནྟི་ཡཱ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. ནི་མཱི་ཡ་ཏི ཨ་ནུ་མཱི་ཡ་ཏི ཕ་ལཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ནི་མི་ཏྟཾ, ཀཱ་ར་ཎཾ. ཉཱ་པ་ཀ་མྤི ཧི ཀཱ་ར་ཎཾ དི་སྭཱ ཏ་སྶ ཨ་བྱ་བྷི་ཙཱ་རཱི་བྷཱ་ཝེ་ན ཕ་ལཾ སི་དྡྷ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷི, ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨ་སི་ཏོ ཨི་སི ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཡཾ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་སྶ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི དི་སྭཱ ཏེ་སཾ ཨ་བྱ་བྷི་ཙཱ་རཱི་བྷཱ་ཝེ་ན བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ སི་དྡྷེ ཨེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷི, ཨེ་ཝཾ པ་ན ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཾ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་ཀཾ ཕ་ལཾ ཏ་དཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན སི་དྡྷཾ ཝི་ཡ ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ཏི ཏ་བྦྷཱ་ཝེ བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ་སཾ ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘སོ ཏེ་ན ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ…པེ… རཱ་ཛཱ ས་མཱ་ནོ ཀིཾ ལ་བྷ་ཏི, བུ་དྡྷོ ས་མཱ་ནོ ཀིཾ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༢༠༢, ༢༠༤) ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དི. ཨི་མ་མ་ཏྠནྟི པ་ཉྩ བུ་དྡྷཱ ཨི་མ་སྨིཾ ཀ་པྤེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ནིཾ་སུ.

ཛཱ་ཏི་པ་རི་ཙྪེ་དཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༥-༧. ཀ་པྤ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘ཨི་ཏོ སོ ཨེ་ཀ་ན་ཝུ་ཏེ ཀ་པྤེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཀ་པྤེ ཏེ ཏེ བུ་དྡྷཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ, ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཀ་པྤ་སྶ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན. ‘‘ཨི་དཾ ཏ’’ནྟི ཧི ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ཛཱ་ན་ནཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ནཾ པ་རི་ཙྪེ་དོ. པ་རི་ཏྟནྟི ཨི་ཏྟ་རཾ. ལ་ཧུ་ཀནྟི ས་ལླ་ཧུ་ཀཾ, ཨཱ་ཡུ་ནོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ར་སྶ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡ་མེ་ཏཾ ཨ་པྤ་ཀ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི.

‘‘ཨ་པྤཾ ཝཱ བྷི་ཡྻོ’’ཏི ཨ་ཝི་སེ་ས་ཛོ་ཏ་ནཾ ‘‘ཝཱི་སཾ ཝཱ ཏིཾ་སཾ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ཏོ ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཡ་ཉྩ ན་ཡོ ཨ་པ་ཙུ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝཾ དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀོ པ་ན ཨ་ཏི་དུ་ལླ་བྷོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨི་དཾ ཏཾ ཝི་སེ་ས་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་པ་ནཾ པུ་གྒ་ལེ་སུ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠ ཝི་སཱ་ཁཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏྟ་ཀ་མྤི ཀཱ་ལཾ ན ཛཱི་ཝི, ན་ནུ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ་ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏ་མེ་ན པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རེ་ན པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷ་ནྟཱི་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝི་པ་སྶཱི་ཨཱ་ད་ཡོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཡཱ མེ་ཏྟཱ་ཋཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ མེ་ཏྟཱ་པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཏཱ. ཏ་ད་ནུ་གུ་ཎ་ཉྷི ཏེ་སཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ. ཏ་སྶ ཝི་སེ་ས་ཏོ བ་ཧུ་ལཾ ཁེ་མ་ཝི་ཏ་ཀྐཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ་ཡ སོ་མ་ན་སྶ་ས་ཧ་ག་ཏ་ཏཱ, ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་རོ་པ་དེ་ས་ར་ཧི་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཝི་སེ་སཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ, ཨ་ས་ངྑཱ་རི་ཀ་ཏཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཾ ཨཱ་ཡུ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཝི་སེ་ས་ཏོ, ནི་སྶ་ཡ་ཝི་སེ་ས་ཏོ, པ་ཊི་པ་ཀྑ་དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙ ཨ་པ་རི་མེ་ཡྻཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ. ཏ་ཏྠ ཙི་ར་ཏ་རཾ ཀཱ་ལཾ ས་ནྟཱ་ན་སྶ པཱ་ར་མི་ཏཱ་པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏཱ ཨཱ་དྷཱ་ར་ཝི་སེ་ས་ཏཱ. ཨ་ལོ་བྷ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་དི་ཨཱ་ས་ཡ་ས་མྤ་དཱ ནི་སྶ་ཡ་ཝི་སེ་ས་ཏཱ. ལཱ་བྷ་མ་ཙྪ་རི་ཡཱ་དི་པཱ་པ་དྷ་མྨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝོ. ས་བྦ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཀ་ལ་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨ་ཡ་ཉྩ ན་ཡོ ས་བྦེ་སཾ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཙ་རི་མ་བྷ་ཝཱ་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཀ་མྨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནེ སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ་ཏི ཏ་སྶ ཕ་ལེ་ནཱ་པི ཨེ་ཀ་ས་དི་སེ་ནེ་ཝ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏི ས་བྦེ བུ་དྡྷཱ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ཡུ་ཀཱ’’ཏི, ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻ་ཀཱ་ལཱ་ཝ་ཏྠཱ་ནཱ་ཡུ་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ཡུ་ཀ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ན་ས་མ་ཏྠཾ པ་རི་ཙི་ཏཾ ཀ་མྨཾ ཧོ་ཏི, བུ་དྡྷཱ པ་ན ཏ་དཱ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ པ་ར་མཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ནུ་རཱུ་པ་མེ་ཝ ཀཱ་ལཾ ཋ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ནྟི ཏ་ཏོ པ་རཾ ཋ་ཏྭཱ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦ་པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, དྷ་མྨ་ཏཱ་ཝེ་སཱ་ཏི ཝཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཏ་ཏོ པ་རཾ པ་ན ཨ་ཊྛཱ་ན་སྶ ‘‘ཨུ་ཏུ་བྷོ་ཛ་ན་ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༥) ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཏཾ ལོ་ཀ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ལོ་ཀེ ཛཱ་ཏ་སཾ་ཝུ་དྡྷཱ་ནཾ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ནེ་སཾ རོ་ག་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ད་ཡོ ཧོ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ཨུ་ཏུ་བྷོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ, ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཙ ཨུ་ཏུ་ནོ, བྷོ་ཛ་ན་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨཱ་ཡུ ཧཱ་ཡ་ཏི་པི ཝ་ཌྜྷ་ཏི་པི. ཨཱ་ཡཱུཏི ཙ པ་ར་མཱ་ཡུ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལཱ་དི་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༤༠) ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ.

ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ས་མུ་དཱ་ག་མ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཡ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ དྷ་མྨི་ཀཱ, ན དྷ་མྨི་ཀཱ ཨ་དྷ་མྨི་ཀཱ, ཧིཾ་སཱ་དི་ཨ་དྷ་མྨ་པ་སུ་ཏཱ. ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི ཨི་སྶ་ར་ཛ་ནཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནེ་ན, པ་རེ་སཾ དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏི་ཨཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན ཙ. ཨུ་ཎྷ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ དེ་ཝ་ཏཱཏི ཨུ་ཎྷ་ཨུ་ཏུ་ནོ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་མེ་གྷ་མཱ་ལཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀཱ དེ་ཝ་པུ་ཏྟཱ. ཏེ་སཾ ཀི་ར ཏ་ཐཱ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ས་མ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་ཎྷཾ ཕ་ར་མཱ་ནཱ ཝ་ལཱ་ཧ་ཀ་མཱ་ལཱ ནཱ་ཏི་བ་ཧ་ལཱ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ན་བྷཾ ཚཱ་དེ་ནྟཱི ཝི་ཏ་ནོ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ སཱི་ཏ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀ་ཝ་སྶ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱསུ. ཨ་བྦྷ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ པ་ན དེ་ཝ་ཏཱ སཱི་ཏུ་ཎྷ་ཝ་སྶེ་ཧི ཝི་ནཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་བྦྷ་པ་ཊ་ལ་སྶེ་ཝ ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏཱ་སནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘མི་ཏྟཱ’’ཏི པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀཱ་མཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཱ ས་ཏྟ་ཝི་དྷཱ་པི དེ་ཝ་ཏཱ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ཝ ཏཱ པ་ན ཏེ་ན ཏེ་ན ཝི་སེ་སེ་ན ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་ད་ཉྙེ པ་ཋ་མ་བྷཱུ་མི་ཀེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝེ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ག་ཎྷ་ནྟོ ‘‘ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཏཱ་སཾ ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་ཏཱ་ཡཱཏི རཱ་ཛཱུ་ནཾ ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་བྷཱ་ཝ་མཱུ་ལ་ཀེ་ན ཨུ་པ་རཱ་ཛཱ་དི་ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་བྷཱ་ཝ་པ་ར་མྤ་རཱ་བྷ་ཏེ་ན ཏཱ་སཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཝི་ས་མཾ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ པ་རི་ཧ་ར་ནྟཱིཏི བ་ཧྭཱ་བཱ་དྷ་ཏཱ་དི ཨ་ནི་ཊྛ་ཕ་ལཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨ་དྷ་མྨི་ཀ་ཏཱ་ས་ཉྙི་ཏ་སྶ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ པཱ་པ་ཀ་མྨ་སྶ བ་ལེ་ན ཝི་ས་མཾ ཝཱ་ཡ་ནྟེ་ན ཝཱ་ཡུ་ནཱ པཱི་ལི༹་ཡ་མཱ་ནཱ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ སི་ནེ་རུཾ པ་རི་ཀྑི་པ་ནྟཱ ཝི་ས་མཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟི ཡ་ཐཱ་མ་གྒེ་ན ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི. ཨ་སྶི་དཾ ཡ་ཐཱ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝི་ས་མ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཝི་ས་མ་ཝཱ་ཏ་ས་ངྑོ་བྷ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ, ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཏུ་ཝ་སྶཱ་དི་ཝི་ས་མ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཝཱ་ཏོ ཡ་ཐཱ་མ་གྒེ་ན ན ཝཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. དེ་ཝ་ཏཱ་ནནྟི སཱི་ཏ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀ་དེ་ཝ་ཏཱ་དི་དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱི་ཏུ་ཎྷ་བྷེ་དོ ཨུ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྨིཾ ཨ་ས་མྤ་ཛྫ་ནྟེཏི ཏ་སྨིཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ ཝ་སྶ་བཱི་ཛ་བྷཱུ་ཏེ ཨུ་ཏུ་མྷི ཡ་ཐཱ་ཀཱ་ལཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟེ.

‘‘ན ས་མྨཱ དེ་ཝོ ཝ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ཀ་དཱ་ཙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཀ་དཱ་ཙི ཝ་སྶ་ཏཱིཏི ཀ་དཱ་ཙི ཨ་ཝ་སྶ་ན་ཀཱ་ལེ ཝ་སྶ་ཏི. ཀ་དཱ་ཙི ན ཝ་སྶ་ཏཱིཏི ཀ་དཱ་ཙི ཝ་སྶི་ཏ་བྦ་ཀཱ་ལེ ན ཝ་སྶ་ཏི. ཀ་ཏྠ་ཙི ཝ་སྶ་ཏི, ཀ་ཏྠ་ཙི ན ཝ་སྶ་ཏཱིཏི པ་དེ་ས་མཱ་ཧ. ‘‘ཝ་སྶ་ནྟོ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ‘‘ཀ་དཱ་ཙི ཝ་སྶ་ཏི, ཀ་དཱ་ཙི ན ཝ་སྶ་ཏཱི’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཝ་ར་ཎཾ. ཝི་ག་ཏ་ག་ནྡྷ་ཝ་ཎྞ་ར་སཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ནི་རོ་ཛ་ཏཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་དེ་སེཏི བྷ་ཏྟ་པ་ཙ་ན་བྷཱ་ཛ་ན་སྶ ཨེ་ཀ་པ་སྶེ. ཨུ་ཏྟ་ཎྜུ་ལནྟི པཱ་ཀ་ཏོ ཨུ་ཀྐ་ནྟ་ཏ་ཎྜུ་ལཾ. ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ས་བྦ་སོ ཨ་པ་རི་ཎ་ཏཾ, ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན པ་རི་ཎ་ཏཾ, དུ་པ་རི་ཎ་ཏ་ཉྩཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི. པ་ཙྩ་ཏི པ་ཀྐཱ་ས་ཡཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི. ཨ་པྤཱ་ཡུ་ཀཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘དུ་བྦ་ཎྞཱ ཙཱ’’ཏི་པི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཏུ་བྷོ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡུ ཧཱ་ཡ་ཏི ཧེ་ཏུ་མྷི ཨ་པ་རི་ཀྑཱི་ཎེ་པི པ་ཙྩ་ཡ་སྶ པ་རི་དུ་བྦ་ལ་ཏྟཱ.

‘‘ཡ་དཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི སུ་ཀྐ་པ་ཀྑ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཝ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ཝ་ཌྜྷི་ཏྭཱ པ་རི་ཧཱི་ན་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀ་སྨཱ? ན ཧི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ནྟ་ར་ཀ་པྤེ ཨ་ནེ་ཀེ བུ་དྡྷཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཨེ་ཀོ ཨེ་ཝ པ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་ཐ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཏྟཱ་རི ཋ་ཏྭཱཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡཾ་ཡཾ་ཨཱ་ཡུ་པ་རི་མཱ་ཎེ་སཱུཏི ཡ་ཏྟ་ཀ་ཡ་ཏྟ་ཀ་པ་ར་མཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎེ་སུ. ཏེ་ས་མྤཱིཏི བུ་དྡྷཱ་ནཾ. ཏཾ ཏ་དེ་ཝ ཨཱ་ཡུ་པ་རི་མཱ་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ.

ཛཱ་ཏི་པ་རི་ཙྪེ་དཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ

བོ་དྷི་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༨. མཱུ་ལེཏི མཱུ་ལཱ་ཝ་ཡ་ཝ་སྶ ས་མཱི་པེ. ཏཾ པ་ན ཏ་སྶཱ ཧེ་ཊྛཱ་པ་དེ་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་ཊ་ལི་རུ་ཀྑ་སྶ ཧེ་ཊྛཱ’’ཏི. ཏཾ་དི་ཝ་སནྟི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཛཱ་ཏ་དི་ཝ་སེ, ཏཾ་དི་ཝ་སནྟི ཝཱ ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་དི་ཝ་སེ. སོ ཀི་ར བོ་དྷི་རུ་ཀྑོ སཱ་ལ་ཀ་ལྱཱ་ཎཱི ཝི་ཡ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨེ་ཝ པུ་རེ་ཏ་རཾ ཝ་ཌྜྷེ་ནྟོ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་དི་ཝ་སེ པ་ཐ་ཝིཾ ཨུ་བྦྷི་ཛྫི་ཏྭཱ ཨུ་ཊྛི་ཏོ ར་ཏ་ན་ས་ཏཾ ཨུ་ཙྩོ, ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཙ ཝི་ཏྠ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ན་བྷཾ པཱུ་རེ་ནྟོ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཨ་ཡ་མྤི ཀི་རེ་ཏ་སྶ རུ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཡ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཝེ་མ་ཏྟ་ཏཱ. གྷ་ན་སཾ་ཧ་ཏ་ནཱ་ལ༹་ཝ་ཎྚ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཎྞི་ཀ་བ་དྡྷེ་ཧི ཝི་ཡ པུ་པྥེ་ཧི. ཨེ་ཀ་ས་ཉྪ་ནྣཱཏི པུ་པྥཱ་ནཾ ནི་ར་ནྟ་ར་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ས་ཉྪ་ནྣཱ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ནི་བ་དྡྷ…པེ… ས་མུ་ཛྫ་ལནྟི ཏ་ཧཾ ཏ་ཧཾ ཨོ་ལ་མྦི་ཏ་ཀུ་སུ་མ་དཱ་མེ་ཧི ཙེ་ཝ ཏ་ཧཾ ཏ་ཧཾ ཁི་ཏྟ་མཱ་ལཱ་པི་ཎྜཱི་ཧི ཙ ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞ་ཝི་ཝི་དྷ་ཝ་ཎྚ་མུ་ཏྟ་པུ་པྥེ་ཧི ཙ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨུ་ཛྫ་ལཾ. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ སི་རཱི་ས་མྤ་ཏྟཱ་ནཱིཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ སི་རི་ཡཱ སོ་བྷཱ་ཡ ས་མྤ་ནྣཱ་ནི. བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་ཝི་བྷ་ཝ་སི་རིནྟི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ཧི ཨ་བྷི་ག་ནྟ་བྦ་གུ་ཎ་ཝི་བྷཱུ་ཏི་སོ་བྷཾ. པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནོཏི ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ནྟོ.

སེ་ཏ་མྦ་རུ་ཀྑོཏི སེ་ཏ་ཝ་ཎྞ་ཕ་ལོ ཨ་མྦ་རུ་ཀྑོ. ཏ་དེ་ཝཱཏི པཱ་ཊ་ལི་ཡཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎ་མེ་ཝ. ཨེ་ཀ་ཏོཏི ཨེ་ཀ་པ་སྶེ. སུ་ར་སཱ་ནཱིཏི སུ་མ་དྷུ་ར་ར་སཱ་ནི.

ཨེ་ཀོ་ཝ པ་ལླ་ངྐོཏི ཨེ་ཀོ་ཝ པ་ལླ་ངྐ་པྤ་དེ་སོ. སོ སོ རུ་ཀྑོ ‘‘བོ་དྷཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ.

སཱ་ཝ་ཀ་ཡུ་ག་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༩. སཱ་ཝ་ཀ་པ་རི་ཙྪེ་དེཏི སཱ་ཝ་ཀ་ཡུ་ག་པ་རི་ཙྪེ་དེ. ‘‘ཁ་ཎྜ་ཏི་སྶ’’ནྟི དྭེ་པི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ཎྜོ ཙ ཏི་སྶོ ཙཱ’’ཏི, བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་ཧོ་ད་རོ, ཝེ་མཱ་ཏི་ཀོ་པི ཝཱ ཛེ་ཊྛ་བྷཱ་ཏཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨེ་ཀ་པི་ཏི་ཀོ ཀ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝ་སེ་སེ་ཧི པུ་ཏྟེ་ཧི. ‘‘པ་ཉྙཱ་པཱ་ར་མི་ཡཱ མ་ཏྠ་ཀཾ པ་ཏྟོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟཾ གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སི་ཁི་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨུ་ཏྟ་རོཏི ཨུ་ཏྟ་མོ. པུ་ན ཨུ་ཏྟ་རོཏི ཐེ་རཾ ནཱ་མེ་ན ཝ་ད་ཏི. པཱ་རནྟི པ་ར་ཀོ་ཊི་མ་ཏྠ་ཀཾ. པ་ཉྙཱ་ཝི་ས་ཡེཏི པ་ཉྙཱ་དྷི་ཀཱ་རེ. པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཧི པ་ཝ་ཏྟིཾ ཝ་ད་ཏི.

སཱ་ཝ་ཀ་ས་ནྣི་པཱ་ཏ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༠. ཨུ་པོ་ས་ཐནྟི ཨཱ་ཎཱ་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཾ. དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡེ་སཱུཏི དུ་ཏི་ཡེ, ཏ་ཏི་ཡེ ཙ སཱ་ཝ་ཀ་ས་ནྣི་པཱ་ཏེ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ཀ་ཏཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝ་ཏྠུཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛྫཱ དཱི་པེ་ཏ་བྦཱ, སཱ པ་ན ཡ་སྨཱ མ་ནོ་ར་ཐ་པཱུ་ར་ཎི་ཡཾ ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༢༡༡) ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི.

ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༡. ནི་བ་དྡྷུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་བྷཱ་ཝནྟི ཨཱ་ར་མྦྷ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཱ ནི་ཡ་ཏ་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ. ཨ་ནི་ཡ་ཏུ་ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཋ་མ་བོ་དྷི་ཡཾ བ་ཧཱུ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དཱ་ནི ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རོ ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ས་ཏྠུ ནི་བ་དྡྷུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ, ཡ་ཐཱ ཙ ཨུ་པ་ག་ཏོ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་དཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཧཾ ཨི་མི་ནཱ མ་གྒེ་ན ག་ཙྪཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཱ་པཱ་ད་ཀེ་ན ཀ་མྨུ་ནཱ ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ནོ. ཨ་ཐ ནཾ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ཨ་ནཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ་ཝ ཁེ་མཾ མ་གྒཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཧི བྷི་ཀྑུ ཨི་མི་ནཱ ག་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀ་སྨཱ པ་ན་སྶ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ནཱ་རོ་ཙེ་སཱི་ཏི? ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ་པི ཨ་ས་དྡ་ཧ་ནྟོ ནཱ་དི་ཡི་སྶ་ཏི. ཏ་ཉྷི ཏ་སྶ ཧོ་ཏི དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡཱ་ཏི་ཏི. ཏེཏི ཏེ ག་མ་ནཾ, ‘‘ཏ’’ནྟི ཝཱ པཱ་ཋོ.

ཨ་ནྭཱ་ས་ཏྟོཏི ཨ་ནུ་བ་དྡྷོ, ཨུ་པ་དྡུ་ཏོ ཝཱ. དྷ་མྨ་གཱ་ར་ཝ་ནི་སྶི་ཏོ སཾ་ཝེ་གོ དྷ་མྨ་སཾ་ཝེ་གོ ‘‘ཨ་མྷེ་སུ ནཱ་མ ཏི་ཊྛ་ནྟེ་སུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ་པི ཨཱི་དི་སཾ ཛཱ་ཏ’’ནྟི. ‘‘ཨ་ཧཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨ་ཧཾ བྷ་ནྟེ ཏུ་མྷེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་སུ་ཉྙཱ་ཡེ་ཝ མེ སཱ དི་སཱཏི ཨ་སུ་ཉྙཱ་ཡེ་ཝ མ་མ སཱ དི་སཱ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཝ ཨོ་ཝཱ་དོ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨོ་ཝཱ་ད་ས་དི་སོ’’ཏི.

ཝ་སི་ཏུཾ ན ད་སྶ་ཏཱིཏི ཨེ་ཀ་ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཾ ཝཱ་སཾ ན ལ་བྷི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་ར་མྨུ་ཁཱ དེ་སི་ཏ་སྶཱ་པི དྷ་མྨ་སྶཱཏི སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ པ་ན་སྶ པ་ར་མྨུ་ཁཱ་ཝ པ་ཝ་ཏྟཱ པ་གེ་ཝ ཡཱ་ཙ་ནཱ་ཡ. ཏ་སྶཱ ཝཱ་ཙ་ནཱ་མ་གྒོ་པི སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་པྤ་བྷ་ཝོ. ཀ་སྨཱ? སོ ནི་དྡེ་ས་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ ཝི་ཡ ཐེ་ར་སྶ བྷི་ཀྑུ་ཏོ ག་ཧི་ཏ་དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་པ་ཀྑི་ཡོ. ཨ་པ་རེ པ་ན ‘‘དྷ་མྨ་བྷ་ཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཏི་ཀ་དུ་ཀེ་སུ དེ་ཝ་སི་ཀཾ ཀ་ཏོ་ཀཱ་སོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི, བྷ་ག་ཝཱ་པི་སྶ པུ་ཙྪི་ཏ་པུ་ཙྪི་ཏཾ ན་ཡ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི. ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨོ་པི ས་ཏྠཱ་རཱ པ་ར་མྨུ་ཁཱ དེ་སི་ཏོ་པི ཐེ་རེ་ན ས་མྨུ་ཁཱ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏོ་ཝ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ས་བྦཾ ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.

ཨ་གྒུ་པ་ཊྛཱ་ཀོཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནེ ས་ཀྐ་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཨ་གྒ་བྷཱུ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ. ཐེ་རོ ཧི ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ལ་དྡྷ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དུ་ཝི་དྷེ་ན ཨུ་ད་ཀེ་ན, ཏི་ཝི་དྷེ་ན ད་ནྟ་ཀ་ཊྛེ་ན, པཱ་ད་པ་རི་ཀ་མྨེ་ན, ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་པ་རི་ཝེ་ཎ་ས་མྨ་ཛྫ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི ཀི་ཙྩེ་ཧི ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟོ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ནཱ་མ ཝེ་ལཱ་ཡ ས་ཏྠུ ཨི་དཾ ནཱ་མ ལ་དྡྷུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨི་དཾ ནཱ་མ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཏཾ ཏཾ ནི་པྥཱ་དེ་ནྟོ མ་ཧ་ཏིཾ ད་ཎྜ་དཱི་པི་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ར་ཏྟིཾ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་པ་རི་ཝེ་ཎཾ ན་ཝ ཝཱ་རེ ཨ་ནུ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཧི་སྶ ཨ་ཧོ་སི ‘‘ས་ཙེ མེ ཐི་ན་མི་དྡྷཾ ཨོ་ཀྐ་མེ་ཡྻ, བྷ་ག་ཝ་ཏི པ་ཀྐོ་ས་ནྟེ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནཾ དཱ་ཏུཾ ནཱ་ཧཾ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ’’ནྟི, ཏ་སྨཱ ས་བྦ་ར་ཏྟིཾ ད་ཎྜ་དཱི་པི་ཀཾ ཧ་ཏྠེ་ན ན མུ་ཉྩ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་གྒུ་པ་ཊྛཱ་ཀོ’’ཏི.

༡༢. པི་ཏུ་མཱ་ཏུ་ཛཱ་ཏ་ན་ག་ར་པ་རི་ཙྪེ་དོ པི་ཏུ་མུ་ཁེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘པི་ཏི་པ་རི་ཙྪེ་དོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ.

ཝི་ཧཱ་རཾ པཱ་ཝི་སཱིཏི ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ པཱ་ཝི་སི. ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱཏི ཀ་པྤ་པ་རི་ཙྪེ་དཱ་དི་ན་ཝ་ཝཱ་ར་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཾ ཝི་པ་སྶཱི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ས་ཏྟ་ནྣཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ དེ་ས་ནཾ དེ་སེ་ཏྭཱ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ ཝི་པ་སྶཱི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ས་ཏྟ་ནྣཾ་ཡེ་ཝ བུ་དྡྷཱ་ནཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཀ་ཐེ་སི, ན བུ་དྡྷ་ཝཾ་སདེ་ས་ནཱ་ཡཾ (བུ. ཝཾ. ༦༤ གཱ་ཐཱ་ད་ཡོ) ཝི་ཡ པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ, ཏ་ཏོ ཝཱ པ་ན བྷི་ཡྻོ་ཏི? ཨ་ན་དྷི་ཀཱ་ར་ཏོ, པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ. བུ་དྡྷ་ཝཾ་ས་དེ་ས་ནཱ་ཡ་ཉྷི (བུ. ཝཾ. ༧༥) –

‘‘ཀཱི་དི་སོ ཏེ མ་ཧཱ་ཝཱི་ར, ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ ན་རུ་ཏྟ་མ;

ཀ་མྷི ཀཱ་ལེ ཏ་ཡཱ ཝཱི་ར, པ་ཏྠི་ཏཱ བོ་དྷི་མུ་ཏྟ་མཱ’’ཏི. ཨཱ་དི་ནཱ –

པ་ཝ་ཏྟཾ ཏཾ པུ་ཙྪཾ ཨ་དྷི་ཀཱ་རཾ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟིཾ ཀ་ཏྭཱ ཡ་སྶ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ པཱ་ད་མཱུ་ལེ ཨ་ཏྟ་ནཱ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ ཀ་ཏོ, ཏཾ དཱི་པ་ངྐ་རཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཡེ་སཾ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཱ བོ་དྷི་ཡཱ ལ་དྡྷ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎོ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་སི, ཏེ་སཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏོ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སོ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ པ་ཊི་པ་ཏྟི ཀ་ཐི་ཏཱ, ཨི་དྷ པ་ན ཏཱ་དི་སོ ཨ་དྷི་ཀཱ་རོ ན་ཏྠི, ཡེ་ན དཱི་པ་ངྐ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ, ཏ་ཏོ ཝཱ པ་ན པུ་ར་ཏོ བུ་དྡྷེ ཨཱ་ར་བྦྷ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཀ་ཐེ་ཡྻ. ཏ་སྨཱ ན ཨེ་ཏྠ བུ་དྡྷ་ཝཾ་ས་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ཝི་ཡ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སོ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏོ. ཡ་སྨཱ ཙ བུ་དྡྷཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ ནཱ་མ དེ་ས་ནཱ་ཡ བྷཱ་ཛ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཉཱ་ཎ་བ་ལཱ་ནུ་རཱུ་པཱ, ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎ་བ་ལཱ་ནུ་རཱུ་པཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ, མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ, (ཐེ་ར་གཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༡ ཝ་ངྒཱི་ས་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཏཱ་དི་སཱ་ན་ཉྩ དེ་ཝ་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏཱ. ཨི་དྷ པ་ན པ་ཀ་ཏི་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ, ཏཱ་དི་སཱ་ན་ཉྩ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ས་ཏྟ་ནྣ་མེ་ཝ བུ་དྡྷཱ་ནཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཀ་ཐེ་སི. ཏ་ཐཱ ཧི ནེ བྷ་ག་ཝཱ པ་ལོ་བྷ་ན་ཝ་སེ་ན ས་མུ་ཏྟེ་ཛེ་ཏུཾ ས་པྤ་པ་ཉྩ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ དེ་ས་ནཾ མ་ཏྠ་ཀཾ ཨ་པཱ་པེ་ཏྭཱ་ཝ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊིཾ པཱ་ཝི་སི. ཏ་ཐཱ ཙ ཨི་མི་སྶཱ ཨེ་ཝ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་སཱ་ར་ཏོ ཨཱ་ཊཱ་ནཱ་ཊི་ཡཔ་རི་ཏྟ- (དཱི. ནི. ༣.༢༧༥) དེ་ས་ནཱ་ད་ཡོ པ་ཝ་ཏྟཱ.

ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་ས་ཙཱ་རི་ཀཱ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ནི་ཡཱ ཨུ་པ་རི་དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་ངྒ་ཧ་ཏྠཾ ཝི་པ་སྶཱི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཝ ས་ཏྟ་ནྣཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ་ནཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཀ་ཐེ་སི. ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཧི སཱ་ཝ་ཀཱ ཏ་དཱ ཙེ་ཝ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཙ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་ས་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཋི་ཏཱ, ན ཨ་ཉྙེ་སཾ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘སི་དྡྷ་ཏྠ་ཏི་སྶ་ཕུ་སྶཱ་ནཾ ཀི་ར བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཱ་ཝ་ཀཱ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སེ་སུ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ ཨུ་པ་ཀཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟྭཱ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡིཾ་སུ, ན ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཨ་ཊྛཾ་སཱུ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཡེ་སཾ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སཱ་ས་ནཾ ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ནི་ཙྪ་ཡེ ན ཨ་ཛྫཱ་པི དྷ་ར་ཏི, ན ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཾ, ཏེ ཨེ་ཝ ཀི་ཏྟེ་ནྟོ ཝི་པ་སྶཱི་ཨཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ བྷ་ག་ཝ་ནྟཱ་ནཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཀ་ཐེ་སི ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན. ཨ་པུ་བྦཱ་ཙ་རི་མ་ནི་ཡ་མོ པ་ན ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ སཾ་ས་ར་ཎ་ཀ་ས་ཏྟ་ཝཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀི་སྶཱ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨི་ཙྪི་ཏོ་ཏི ན ཏེ་ནེ་ཏཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ནི་ར་ནྟ་རཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏྭཱཏི ཨ་བྷི་ཛཱ་ཏི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སོ ཡཱ་ཝ ཏཱ བུ་དྡྷ་ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི, ཏཱ་ཝ མ་ཏྠ་ཀཾ སི་ཁཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ. ན ཏཱ་ཝ ཀ་ཐི་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

ཏ་ནྟིནྟི དྷ་མྨ་ཏ་ནྟིཾ, པ་རི་ཡ་ཏྟི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པུ་ཏྟ་པུ་ཏྟ་མཱ་ཏུ་ཡཱ་ན་ཝི་ཧཱ་ར་དྷ་ན་ཝི་ཧཱ་ར་དཱ་ཡ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ས་མྦ་ཧུ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཝཱ་རོ ས་མྦ་ཧུ་ལ་ཝཱ་རོ.

ས་མྦ་ཧུ་ལ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཀཱ་མ་ཉྩཱ་ཡཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏོ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ པ་ན ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ དཱི་པེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཏཾ དཱི་པེ་ནྟོ ‘‘ས་བྦ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ན་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀུ་ལ་ཝཾ་སོ ཀུ་ལཱ་ནུ་ཀྐ་མོ. པ་ཝེ་ཎཱིཏི པ་ར་མྤ་རཱ. ‘‘ཀ་སྨཱ’’ཏི པུ་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎཾ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཏཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟོ ‘‘ས་བྦ་ཉྙུ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ན་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཏེ་ན ཏེ་སཾ ཛཱ་ཏ་ན་ག་རཱ་དི པ་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནཾ ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ མ་ནུ་སྶ་བྷཱ་ཝ་ས་ཉྫཱ་ན་ན་ཏྠཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་བུ་དྡྷ་ཀི་ཙྩ་སི་དྡྷི ཨེ་ཝ ན སི་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ཡ་ཏོ མ་ཧཱ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ཨེ་ཝ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ, ན ཨ་ཉྙ་ཏྠ.

ས་མྦ་ཧུ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཙ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ སོ་བྷཱ་ཝི་སེ་སཾ ར་ཧེ་ཏི ཙ་ཛཱ་པེ་ཏཱི་ཏི རཱ་ཧུ, རཱ་ཧུ་གྒ་ཧོ, ཨི་དྷ པ་ན རཱ་ཧུ ཝི་ཡཱ་ཏི རཱ་ཧུ. བ་ནྡྷ་ནནྟི ཙ ཨ་ན་ཏྠུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ མ་ཧཱ་ས་ཏྟེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀུ་མཱ་ར་སྶ ‘‘རཱ་ཧུ་ལོ’’ཏི ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ཨ་ཐཱཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. རོ་ཙི་ནཱིཏི རོ་ཙ་ན་སཱི་ལཱ, ཨུ་ཛྫ་ལ་རཱུ་པཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. རུ་ཙ་གྒ་ཏཱིཏི རུ་ཙཾ པ་བྷཱ་ཏཾ ཨཱ་ག་ཏི་བྷཱུ་ཏཱ, ག-ཀཱ་རཱ་ག་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཏྠི་ར་ཏ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ས་བྦཱ་སཾ ཨི་ཏྠཱི་ནཾ བི་མྦ་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི བི་མྦཱ.

ཛྷཱ་ནཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡཱཏི པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ.

ཨ་ཊྛ་ངྒུ་ལུ་བྦེ་དྷཱཏི ཨ་ཊྛ་ངྒུ་ལ་པྤ་མཱ་ཎ་བ་ཧ་ལ་བྷཱ་ཝཱ. ཙཱུ་ལ༹ཾ་སེ་ན ཚཱ་དེ་ཏྭཱཏི ཏི་རི་ཡ་བྷཱ་གེ་ན ཋ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ས་བྦཾ ཝི་ཧཱ་ར་ཊྛཱ་ནཾ ཚཱ་དེ་ཏྭཱ. སུ་ཝ་ཎྞ་ཡ་ཊྛི་ཕཱ་ལེ་ཧཱིཏི ཕཱ་ལ་པྤ་མཱ་ཎཱ་ཧི སུ་ཝ་ཎྞ་ཡ་ཊྛཱི་ཧི. སུ་ཝ་ཎྞ་ཧ་ཏྠི་པཱ་དཱ་ནཱིཏི པ་ཀ་ཏི་ཧ་ཏྠི་པཱ་ད་པ་རི་མཱ་ཎཱ་ནི སུ་ཝ་ཎྞ་ཁ་ཎྜཱ་ནི. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཙཱུ་ལ༹ཾ་སེ་ནེ་ཝ. སུ་ཝ་ཎྞ་ཀ་ཊྚཱི་ཧཱིཏི སུ་ཝ་ཎྞ་ཁ་ཎྜེ་ཧི. ས་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནནྟི ལ་ཀྑ་ཎ་ས་མྤ་ནྣཱ་ནཾ ས་ཧ་སྶཱ་རཱ་ནཾ.

བོ་དྷི་པ་ལླ་ངྐོཏི ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀཱ་ལེ ནི་ས་ཛྫ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏོཏི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཏ་ཐཱ་ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྠ་བྷཱ་ཝཱི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་པ་རི་ཙྩ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ནེ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. པ་ཋ་མ་པ་ད་ག་ཎྛི་ཀཱཏི པ་ཙྪི་མེ སོ་པཱ་ན་ཕ་ལ་ཀེ ཋ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཡ་མཱ་ན་སྶ ད་ཀྑི་ཎ་པཱ་ད་སྶ པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ན་ཊྛཱ་ནཾ. ཏཾ པ་ན ཡ་སྨཱ ད་ལ༹ྷཾ ཐི་རཾ ཀེ་ན་ཙི ཨ་བྷེ་ཛྫཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་ད་ག་ཎྛཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨིཾ བྷཱུ་མི་བྷཱ་གེ ཨི་དཱ་ནི ཛེ་ཏ་ཝ་ན་མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རོ, ཏ་ཏྠ ཡ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ པུ་རི་མཱ་ནཾ ས་བྦ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ མ་ཉྩཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱ, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ པ་དེ་སེ ཨ་མྷཱ་ཀ་མྤི བྷ་ག་ཝ་ཏོ མ་ཉྩོ པ་ཉྙ་ཏྟོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི མ་ཉྩ་པཱ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཉྩཱ་ནཾ པ་ན མ་ཧ་ནྟ་ཁུ་དྡ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ཉྩ་པ་ཉྙཱ་པ་ན་པ་དེ་ས་སྶ མ་ཧ་ནྟཱ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ ཨ་པྤ་མཱ་ཎཾ, བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ན སོ པ་དེ་སོ ས་བྦ་དཱ ཨེ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི མ་ཉྩ་པཱ་ད་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝི་ཧཱ་རོ་པི ན ཝི་ཛ་ཧི་ཏོ ཡེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པུ་རི་མཾ ཝི་ཧཱ་ར་ཊྛཱ་ནཾ ན པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏཱི་ཏི ཧི ཨ་ཏྠོ.

ཝི་སི་ཊྛཱ མ་ཏྟཱ ཝི་མ་ཏྟཱ, ཝི་མ་ཏྟཱ་ཝ ཝེ་མ་ཏྟཾ, ཝི་ས་དི་ས་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་མཱ་ཎཾ ཨཱ་རོ་ཧོ. པ་དྷཱ་ནཾ དུ་ཀྐ་ར་ཀི་རི་ཡཱ. ར་སྨཱིཏི ས་རཱི་ར་པྤ་བྷཱ.

‘‘ས་ཏྟཱ་ནཾ པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་ཧ་ཏྠེ་ན ཚ་ཧ་ཏྠོ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པུ་རི་སོ, ཏ་ཏོ ཏི་གུ་ཎཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་རཱི་ར་པྤ་མཱ་ཎ་ནྟི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཧ་ཏྠོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་པ་རེ པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི ‘‘མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་ཧ་ཏྠེ་ན ཙ་ཏུ་ཧ་ཏྠོ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པུ་རི་སོ, ཏ་ཏོ ཏི་གུ་ཎཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་རཱི་ར་པྤ་མཱ་ཎ་ནྟི བྷ་ག་ཝཱ དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠོ ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན, ས་མ་ནྟ་ཏོ པ་ན བྱཱ་མ་མ་ཏྟཾ བྱཱ་མ་པྤ་བྷཱ ཕ་ར་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་རི ཚ་ཧ་ཏྠཾ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏོ, བ་ཧ་ལ་ཏ་ར་པྤ་བྷཱ རཱུ་པེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཧ་ཏྠོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.

ཨ་དྡྷ་ནི་ཡནྟི དཱི་གྷ་ཀཱ་ལཾ.

ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པ་ཊི་བ་དྡྷནྟི བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་ར་ས་མྦྷ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་དྷཱི་ནཾ, ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་པ་ཏྠ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཝི་པུ་ལཾ, ཝི་པུ་ལ་ཏ་ར་ཉྩ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྨཱ ས་རཱི་ར་པྤ་མཱ་ཎཾ, པ་དྷཱ་ནཾ, ས་རཱི་ར་པྤ་བྷཱ ཙ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཝི་ས་དི་སཱ་ཏི ཨི་དྷ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཝེ་མ་ཏྟ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨཱ་ཡུ་ཀུ་ལཱ་ནི་པི ཨི་དྷ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ དཱི་པི་ཏཱ་ནི. པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་གུ་ཎེ་སཱུཏི ཨ་དྷི་ག་ཏ་ས་བྦ་ཉྙུ་གུ་ཎེ་སུ. ན་ནུ ཙ བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་རེ་སུ, ཝེ་ནེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལ་པ་རི་མཱ་ཎེ ཙ ཝེ་མ་ཏྟཾ ན་ཏྠཱི་ཏི? ས་ཙྩཾ ན་ཏྠི, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ པ་ན བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ན ཨུ་དྡྷ་ཊཾ. ཡ་ད་གྒེ་ན ཧི ས་བྦ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ་སུ ཝེ་མ་ཏྟཾ ན་ཏྠི, ཏ་ད་གྒེ་ན ནེ་སཾ ས་མྦོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་རེ་སུ་པི ཝེ་མ་ཏྟཾ ན་ཏྠཱི་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཧེ་ཏུ་ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ ཕ་ལ་སྶ, ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ཝེ་ནེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལ་པ་རི་མཱ་ཎེ ཝེ་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ. མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ན་ཉྷི ཧེ་ཏུ་ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཡཾ ས་མྦྷ་ཏཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡི་ནྡྲི་ཡ་པ་རི་པཱ་ཀཱ ཝེ་ནེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལཱ ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་པོ་སི་ཏཱ་ནི ཀ་མ་ལ་ཝ་ནཱ་ནི སཱུ་རི་ཡ་ར་སྨི་ས་མྥ་སྶེ་ན ཝི་ཡ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་གུ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་མྥ་སྶེ་ན ཝི་བོ་དྷཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི དཱི་པེ་སུཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ.

ནི་དྷི་ཀུ་མྦྷོཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་ནི་དྷ་ཡོ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཛཱ་ཏོ ཙཱཏི. ཙ-ས་དྡེ་ན ཀ་ཏ་མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ ཙཱ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཝུ་ཏྟཾ ཧེ་ཏཾ བུ་དྡྷ་ཝཾ་སེ –

‘‘ཏཱ་རཱ་ག་ཎཱ ཝི་རོ་ཙ་ནྟི, ན་ཀྑ་ཏྟཱ ག་ག་ན་མ་ཎྜ་ལེ;

ཝི་སཱ་ཁཱ ཙ་ནྡི་མཱ་ཡུ་ཏྟཱ, དྷུ་ཝཾ བུ་དྡྷོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. (བུ. ཝཾ. ༦༥);

‘‘ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ས་བྦ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཝི་སཱ་ཁཱ་ན་ཀྑ་ཏྟེ་ནེ་ཝ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི.

༡༣. ཨ་ཡཾ ག་ཏཱིཏི ཨ་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཀཱ་རོ, ཨ་ཉྙེ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟཱ ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཡ་སྨཱ ཙུ་ཏི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ པ་ཊི་ས་ནྡྷི, ཏཱ་ཝ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎཾ ཨཱ་རོ་ཧ་ནཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏ་ར་ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏ་མཱ་དི་ཛཱ་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏེ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སེ ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཏ་སྨཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཙུ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎཾ ཨོ་རོ་ཧ་ནཾ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སེ པ་ཊི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྪཱ་མུ་ཁཾ ཉཱ་ཎཾ པེ་སེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཙུ་ཏི་ག་ནྟ་བྦནྟི ཡཾ པ་ནི་དཾ ཙུ་ཏི་ཡཱ ཉཱ་ཎ་ག་ཏི་ཡཱ ག་ནྟ་བྦཾ, ཏཾ ག་མ་ནཾ བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ག་རུ་ཀནྟི བྷཱ་རི་ཡཾ དུ་ཀྐ་རཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཀཱ་སེ པ་དཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཝི་ཡཱ’’ཏི. ཨ་པ་ར་མྤི ཀཱ་ར་ཎནྟི ཚི་ནྣ་ཝ་ཊུ་མཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎཾ པ་ཙྪཱ་མུ་ཁཾ ཉཱ་ཎཾ པེ་ས་ན་ཏོ ཨ་པ་རཾ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཡ་ཏྲཱཏི པ་ཙྩ་ཏྟ་ཏྠེ, ནཱ་མཱཏི ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཧི-ས་དྡོ ཨ་ན་ཏྠ་ཀོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡོ ནཱ་མ ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཡ་ཏྲཱ’’ཏི ནི་པཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཝི་སུཾ ཡ་ཏྲ-ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི. པ་པ་ཉྩེ་ནྟི ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ སཾ་སཱ་རེ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི པ་པ་ཉྩཾ. ཀ་མྨ་ཝ་ཊྚཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚ་སྶ པ་པ་ཉྩ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན, ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་ཊྚ་སྶ དུ་ཀྑ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. པ་རི་ཡཱ་དི་ནྣ་ཝ་ཊྚེཏི ས་བྦ་སོ ཁེ་པི་ཏ་ཝ་ཊྚེ. ‘‘མ་གྒ་སཱི་ལེ་ན ཕ་ལ་སཱི་ལེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཡི་དཾ མ་གྒ་ཕ་ལ་སཱི་ལཾ ལོ་ཀི་ཡ་སཱི་ལ་པུ་བྦ་ཀཾ, བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྩ ལོ་ཀི་ཡ་སཱི་ལ་མྤི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སཱི་ལཾ ཝི་ཡ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སཱི་ལེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་མཱ་དྷི་པ་ཉྙཱ་སུཔི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་མཱ་དྷི་པ་ཀྑཱཏི ས་མཱ་དྷི ཙ ས་མཱ་དྷི་པ་ཀྑཱ ཙ ས་མཱ་དྷི་པ་ཀྑཱ, ཨེ་ཀ་དེ་ས་ས་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་སོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་གྒ་ས་མཱ་དྷི་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི, ‘‘ཝི་ཧཱ་རོ ག་ཧི་ཏོ ཝཱ’’ཏི ཙ. ས་མཱ་དྷི་པ་ཀྑཱ ནཱ་མ ཝཱི་རི་ཡ་ས་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ.

ས་ཡནྟི ཨ་ཏྟ་ནཱ. ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་དཱི་ཧཱིཏི ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་ཧི ཙེ་ཝ ཏ་དེ་ཀ་ཊྛེ་ཧི ཙ པཱ་པ་དྷ་མྨེ་ཧི, ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་དཱི་ཧི ཙ. ‘‘ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཏི ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་མུ་ཏྟི-ས་དྡ་སྶ ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ན་ཏཾ ཨཱ་ཧ ཨ་ཊྛ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཏ་སྶ. ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཙ ‘‘ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་མུ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྶ ཏ་སྶཱཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་ཀ་སྶ. པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་ངྒ་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཨ་ངྒ་ཝ་སེ་ན. པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷ་ནྟེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱཏི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷཾ, སོ ཨེ་ཝ ཨ་ནྟོ པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྨིཾ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦེ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཏཾ་ཏཾ་མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀི་ལེ་སེ་ཧི ནི་སྶ་ཊ་ཏཱ, ཨ་པ་ག་མོ ཙ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཏེ་ཧི ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དཱུ་རེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི.

༡༦. དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏཱུཏི དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝོ, ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི. སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷཱཏི སུ་ཊྛུ པ་ཊི་ཝི་དྡྷཱ ས་ཝཱ་ས་ནཱ་ནཾ ས་བྦེ་སཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཛ་ཧ་ན་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཱ, ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎཱ་ད་ཡོ ཙཱ་ཏི ས་བྦེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་དྷི་ག་ཏཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏཱུཏི ཀེ་ཙི. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཨ་པ་རེ. དྭཱི་ཧི པ་དེ་ཧཱིཏི དྭཱི་ཧི ཝཱ་ཀྱེ་ཧི. ཨཱ་བ་དྡྷནྟི པ་ཊི་བ་དྡྷཾ ཏཾ་མཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ཨུ་པ་རི་དེ་ས་ནཱ་ཡ. དེ་ཝ་ཙཱ་རི་ཀ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཙཱ་རི་ཀཱ་ཡཾ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་ས་དེ་ཝཱ་ནཾ ཀུ་ཏཱུ་ཧ་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ནྟོ སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༩༡) ཝི་ཙཱ་རེ་སྶ་ཏི, ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱཏི ‘‘ཨི་ཏོ སོ བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༢.༤) ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་དེ་ས་ན་མཱ་ཧ. ནི་དཱ་ན་ཀ་ཎྜེཏི་ཨཱ་དི་ཏོ དེ་སི་ཏཾ ཨུ་དྡེ་ས་དེ་ས་ན་མཱ་ཧ. སཱ ཧི ཨི་མི་སྶཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ནི་དཱ་ན་ཊྛཱ་ནི་ཡ་ཏྟཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ.

བོ་དྷི་ས་ཏྟ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༧. ‘‘ཝི་པ་སྶཱི་ཏི ཏ་སྶ ནཱ་མ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ནྭ་ཏྠ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཉྩ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ཝི་དྷེ ཨ་ཏྠེཏི ཏི་རོ་ཧི་ཏ་ཝི་དཱུ་ར་དེ་ས་ག་ཏཱ་དི་ཀེ ནཱི་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷེ, ཏ་ད་ཉྙེ ཙ ཨི་ནྡྲི་ཡ་གོ་ཙ་ར་བྷཱུ་ཏེ ཏེ ཙ ཡ་ཐཱུ་པ་ག་ཏེ, ཝོ་ཧཱ་ར་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ཙཱ་ཏི ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷེ ཨ་ཏྠེ. པ་སྶ་ན་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ་ཡཱཏི ད་སྶ་ནེ ནི་པུ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཉེ་ཡྻཾ བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི བོ་དྷི, སོ ཨེ་ཝ ས་ཏྟ་ཡོ་ག་ཏོ བོ་དྷི་ས་ཏྟོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཎྜི་ཏ་ས་ཏྟོ བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་ས་ཏྟོ’’ཏི. སུ་ཙི་ནྟི་ཏ་ཙི་ནྟི་ཏཱ་དི་ནཱ པ་ན པ་ཎྜི་ཏ་བྷཱ་ཝེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཡ་དཱ ཙ པ་ནཱ་ནེ་ན མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ ཀ་ཏོ, ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ཡཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་ནྣ་ཏྟཱ བོ་དྷི་མྷི ས་ཏྟོ བོ་དྷི་ས་ཏྟོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བོ་དྷི་ས་ངྑཱ་ཏེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཉྷི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉཱ་ཎཾ, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ཉྩ མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ ‘‘བོ་དྷཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ས་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཙ་ཏུ་ཏྠཱ་ཡ ག་བྦྷཱ་ཝ་ཀྐ་ནྟི་ཡཱ ཨོ་ཀྐ་མཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཙ་ཏ་སྶོ ཧི ག་བྦྷཱ་ཝ་ཀྐ་ནྟི་ཡོ ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ག་བྦྷོ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ནེ, ཋཱ་ནེ, ནི་ཀྑ་མ་ནེ་ཏི ཏཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པ་ཋ་མེ ཋཱ་ནེ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ, ན ཨི་ཏ་རེ་སུ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ པ་ཋ་མེ, དུ་ཏི་ཡེ ཙ ཋཱ་ནེ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ, ན ཏ་ཏི་ཡེ, ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཏཱི་སུ་པི ཋཱ་ནེ་སུ ས་མྤ་ཛཱ་ནོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མཱ ག་བྦྷཱ་ཝ་ཀྐ་ནྟི ལོ་ཀི་ཡ་མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, དུ་ཏི་ཡཱ ཨ་སཱི་ཏི་མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ (ཐེ་ར་གཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༡ ཝ་ངྒཱི་ས་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཝི་ཏྠཱ་རོ) ཝ་སེ་ན, ཏ་ཏི་ཡཱ དྭི་ནྣཾ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ, པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྩ ཝ་སེ་ན. ཏེ ཀི་ར ཀ་མྨ་ཛ་ཝཱ་ཏེ་ཧི ཨུ་དྡྷཾ་པཱ་དཱ ཨ་དྷོ་སི་རཱ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་པོ་རི་སེ པ་པཱ་ཏེ ཝི་ཡ ཡོ་ནི་མུ་ཁེ ཁི་ཏྟཱ ཏཱ་ལ༹་ཙྪི་གྒ་ལེ༹་ན ཧ་ཏྠཱི ཝི་ཡ ས་མྦཱ་དྷེ་ན ཡོ་ནི་མུ་ཁེ་ན ནི་ཀྑ་མ་ནྟཱ མ་ཧ་ནྟཾ དུ་ཀྑཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི, ཏེ་ན ནེ་སཾ ‘‘མ་ཡཾ ནི་ཀྑ་མཱ་མཱ’’ཏི ས་མྤ་ཛ་ཉྙཾ ན ཧོ་ཏི. ཙ་ཏུ་ཏྠཱ ས་བྦ་ཉྙུ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན. ཏེ ཧི མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་མྷི པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷ་ནྟཱ་པི པ་ཛཱ་ན་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཝ་ས་ནྟཱ་པི པ་ཛཱ་ན་ནྟི, ནི་ཀྑ་མ་ན་ཀཱ་ལེ་པི པ་ཛཱ་ན་ནྟི. ན ཧི ཏེ ཀ་མྨ་ཛ་ཝཱ་ཏཱ ཨུ་དྡྷཾ་པཱ་དེ ཨ་དྷོ་སི་རེ ཀ་ཏྭཱ ཁི་པི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི, དྭེ ཧ་ཏྠེ པ་སཱ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཀྑཱི་ནི ཨུ་མྨཱི་ལེ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཀཱ་ཝ ནི་ཀྑ་མ་ནྟཱི་ཏི. ཉཱ་ཎེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱཏི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ པ་ཉྩ་མ་ཧཱ་ཝི་ལོ་ཀ་ན་ཉཱ་ཎེ་ཧི ཙེ་ཝ ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཙ་ཝཱ་མཱི’’ཏི ཙུ་ཏི་པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ན་ཉཱ་ཎེ་ན ཙ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ‘‘ཨི་དྷ མ་ཡཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི ག་ཧི་ཏཱ’’ཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པ་རི་ཙྪི་ནྡ་ན་ཉཱ་ཎེ་ན ཙ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ.

པ་ཉྩ་ནྣཾ མ་ཧཱ་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ་ནཾ, ཉཱ་ཏ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ་དཱི་ན་ཉྩ ས་ཏི་པི པཱ་ར་མི་ཡཱ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ ས་མྦྷཱ་ར་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་ངྒ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ, ན་ཡ་ན་པ་རི་ཙྩཱ་གོ, ཨ་ཏྟ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ, ར་ཛྫ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ, པུ་ཏྟ་དཱ་ར་པ་རི་ཙྩཱ་གོ་ཏི ཨི་མེ པ་ཉྩ མ་ཧཱ་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ. ཏ་ཏྠཱ་པི ཀཱ་མཾ ཨ་ངྒ་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ་ད་ཡོ་པི དཱ་ན་པཱ་ར་མཱི་ཡེ་ཝ, ཏ་ཐཱ་པི པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ སུ་དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ མ་ཧཱ་པ་རི་ཙྩཱ་གཱ་ནཾ ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ ཨ་ངྒ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་ཏོ་པི ཝི་སུཾ ན་ཡ་ན་པ་རི་ཙྩཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎཾ, པ་རི་ཙྩཱ་ག་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་པི ར་ཛྫ་པ་རི་ཙྩཱ་ག་པུ་ཏྟ་དཱ་ར་པ་རི་ཙྩཱ་ག་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ ཀ་ཏཾ. ཉཱ་ཏཱི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ ཉཱ་ཏ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ, སཱ ཙ ཁོ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཐཱ ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་སྶ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་པ་ར་མ་ཏྠཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཧི་ཏ་ཙ་རི་ཡཱ ལོ་ཀ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ. ཀ་མྨ་སྶ་ཀ་ཏཱ་ཉཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན, ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཀ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝི་ཛྫཱ་ཋཱ་ན་ཝ་སེ་ན, ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན, ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྟ་ཡཱ་དི་ཏཱི་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ, པ་རེ་ས་ཉྩ ཏ་ཏྠ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཉཱ་ཎ་ཙཱ་རོ བུ་དྡྷ་ཙ་རི་ཡཱ, སཱ པ་ན་ཏྠ་ཏོ པ་ཉྙཱ་པཱ་ར་མཱི་ཡེ་ཝ, ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ར་ཝི་སེ་ས་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ པ་ན ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎཾ. བུ་དྡྷ་ཙ་རི་ཡཱ་ནནྟི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སེ་ན པུ་བྦ་ཡོ་ག་པུ་བྦ་ཙ་རི་ཡཱ་དྷ་མྨ་ཀྑཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ག་ཏ་པ་ཙྩཱ་ག་ཏ་ཝ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ནི་པྥཱ་ད་ནཾ པུ་བྦ་ཡོ་གོ. དཱ་ནཱ་དཱི་སུ་ཡེ་ཝ སཱ་ཏི་ས་ཡ་པ་ཊི་པ་ཏྟི པུ་བྦ་ཙ་རི་ཡཱ. ‘‘ཡཱ་ཝ ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀེ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ པུ་བྦ་ཡོ་གོ, ཀཱ་ཡཱ་དི་ཝི་ཝེ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཙ་རི་ཡཱ པུ་བྦ་ཙ་རི་ཡཱ’’ཏི ཀེ་ཙི. དཱ་ནཱ་དཱི་ན་ཉྩེ་ཝ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་དཱི་ན་ཉྩ སཾ་སཱ་ར་ནི་བྦཱ་ནེ་སུ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ་ནི་སཾ་སཱ་ན་ཉྩ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན, ས་ཏྟཱ་ནཾ བོ་དྷི་ཏྟ་ཡེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ན་པ་རི་པཱ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ དྷ་མྨ་ཀྑཱ་ནཾ. ཀོ་ཊིཾ པ་ཏྭཱཏི པ་རཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ པ་ར་མུ་ཀྐཾ་སཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ. ས་ཏྟ་མ་ཧཱ་དཱ་ནཱ་ནཱིཏི ཨ་ཊྛ་ཝ་སྶི་ཀ་ཀཱ་ལེ ‘‘ཧ་ད་ཡ་མཾ་སཱ་དཱི་ནི་པི ཡཱ་ཙ་ཀཱ་ནཾ ད་དེ་ཡྻ’’ནྟི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ དི་ནྣ་དཱ་ནཾ, མ་ངྒ་ལ་ཧ་ཏྠི་དཱ་ནཾ, ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ དི་ནྣཾ ས་ཏྟ་ས་ཏྟ་ཀ་མ་ཧཱ་དཱ་ནཾ, མ་གྒཾ ག་ཙྪ་ནྟེ་ན དི་ནྣཾ ཨ་སྶ་དཱ་ནཾ, ར་ཐ་དཱ་ནཾ, པུ་ཏྟ་དཱ་ནཾ, བྷ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ནྟི ཨི་མཱ་ནི ས་ཏྟ མ་ཧཱ་དཱ་ནཱ་ནི (ཙ་རི་ཡཱ. ༧༩) ད་ཏྭཱ.

‘‘ཨི་དཱ་ནེ་ཝ མེ མ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི ཨ་དྷི་མུ་ཙྩི་ཏྭཱ ཀཱ་ལ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ, ཏཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ, ན ཨ་ཉྙེ་སཾ. བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ ཀི་ར དཱི་གྷཱ་ཡུ་ཀ་དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཋི་ཏཱ ‘‘ཨི་དྷ ཋི་ཏ་སྶ མེ བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་ར་ས་མྦྷ་ར་ཎཾ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཝཱ་ས་ཏོ ནི་བྦི་ནྡ་མཱ་ན་སཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་དཱ ཝི་མཱ་ནཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཨ་ཀྑཱི་ནི ནི་མཱི་ལེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ མེ ཛཱི་ཝི་ཏཾ ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏཱུ’’ཏི ཙི་ཏྟཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཡ ནི་སཱི་ད་ནྟི, ཙི་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ མ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏི. པཱ་ར་མཱི་དྷ་མྨཱ་ན་ཉྷི ཨུ་ཀྐཾ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཝི་སེ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་སི་ནེ་ཧ་སྶ ཏ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན, ས་ཏྟེ་སུ ཙ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཨུ་ལཱ༹་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་སྶ ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཱ ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི. ཙི་ཏྟེ, ཝི་ཡ ཀ་མྨེ་སུ ཙ ནེ་སཾ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྨཱ ཡ་ཏྠ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ་ནཾ པཱ་ར་མི་ཡོ ས་མྨ་དེ་ཝ པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་མྷཱ་ཀཾ མ་ཧཱ་ས་ཏྟོ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཀ་པྤེ ནཱ་ནཱ་ཛཱ་ཏཱི་སུ ཨ་པ་རི་ཧཱི་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ནོ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟོ, ཨ་པྤ་ཀ་མེ་ཝ ཀཱ་ལཾ ཏ་ཏྠ ཋ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཙ་ཝི་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟོ, པཱ་ར་མཱི་ས་མྦྷ་ར་ཎ་པ་སུ་ཏོ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ, ན ཨ་ཉྙེ་ས’’ནྟི. ‘‘ཨེ་ཀེ་ན་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནྟ་རེ་ན པཱ་ར་མཱི་ནཾ ས་བྦ་སོ པཱུ་རི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ཏྠ ཋ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀཱ་ལ་ཀི་རི་ཡཱ ནཱ་མ ནཱ་ཧོ་སཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་པི ཙ ཏ་ཏྠ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ ཨ་ནེ་ཀ་མ་ཧཱ་ནི་དྷི་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་པུ་བྦི་ཀཱ་ཡ དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ས་དི་སཱ་ཡ མ་ཧཱ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ནི་བྦ་ཏྟི ཝི་ཡ, བུ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་ས་དི་ས་དཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ལཱ་བྷུ་པྤ་ཏྟི ཝི་ཡ ཙ ‘‘ཨི་ཏོ པ་རཾ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་སྶ དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛཱ་ཏ་སྶ པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་ར་སྶ ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ དྷ་མྨ་ཏཱ.

མ་ནུ་སྶ་ག་ཎ་ནཱ་ཝ་སེ་ན, ན དེ་ཝ་ག་ཎ་ནཱ་ཝ་སེ་ན. པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནཱིཏི ཙུ་ཏི་ཡཱ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནི. ཨ་མི་ལཱ་ཡི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་མི་ལཱ་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཏཱ་སཾ མཱ་ལཱ་ནཾ ཝ་ཎྞ་ས་མྤ་དཱ་ཡ་པི ག་ནྡྷ་ས་མྤ་དཱ་ཡ་པི སོ་བྷཱ་ས་མྤ་དཱ་ཡ་པི ཨ་ཝི་ནཱ་སོ ད་སྶི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. བཱ་ཧི་ར་བྦྷ་ནྟ་རཱ་ནཾ ར་ཛོ་ཛ་ལླཱ་ནཾ ལེ་པ་སྶ་པི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དེ་ཝཱ་ནཾ ས་རཱི་ར་ག་ཏཱ་ནི ཝ་ཏྠཱ་ནི ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ པ་རི་སུ་དྡྷ་པྤ་བྷ་སྶ་རཱ་ནེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཏྠེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི. ནེ་ཝ སཱི་ཏཾ ན ཨུ་ཎྷནྟི ཡ་སྶ སཱི་ཏ་སྶ པ་ཊི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་དྷི་ཀཾ སེ་ཝི་ཡ་མཱ་ནཾ ཨུ་ཎྷཾ, ས་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ ཁ་ར་ཏ་རཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནྟཾ ས་རཱི་རེ སེ་དཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻ, ཏཱ་དི་སཾ ནེ་ཝ སཱི་ཏཾ, ན ཨུ་ཎྷཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ར་ཎཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ལེ. བི་ནྡུ་བི་ནྡུ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཚི་ནྣ་སུ་ཏྟཱ་ཡ ཨཱ་མུ་ཏྟ་མུ་ཏྟཱ་ཝ་ལི་ཡཱ ནི་པ་ཏ་ནྟཱ མུ་ཏྟ་གུ་ལི༹་ཀཱ ཝི་ཡ བི་ནྡུ བི་ནྡུ ཧུ་ཏྭཱ. སེ་དཱཏི སེ་ད་དྷཱ་རཱ མུ་ཙྩ་ནྟི. ད་ནྟཱ་ནཾ ཁ་ཎྜི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཁ་ཎྜི་ཙྩཾ. ཀེ་སཱ་ནཾ པ་ལི་ཏ་བྷཱ་ཝོ པཱ་ལི་ཙྩཾ.ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཝ་ལི་ཏྟ་ཙ་ཏཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཀི་ལ་ནྟ་རཱུ་པོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི, ན པ་ན ཁ་ཎྜི་ཙྩ་པཱ་ལི་ཙྩཱ་དཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏཱཏི ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི. སཱ ན་ཏྠི ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཨུ་ལཱ༹་ར་ཨུ་ལཱ༹་རཱ་ན་མེ་ཝ བྷོ་གཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ དུ་ཝི་ཛཱ་ན་ནཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ན་ཏོ. ནི་སྶ་ས་ནྟཱིཏི ཨུ་ཎྷཾ ནི་སྶ་ས་ནྟི. ཝི་ཛ་མྦྷ་ནྟཱིཏི ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ཝ་སེ་ན ཝི་ཛ་མྦྷ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟི.

པ་ཎྜི་ཏཱ ཨེ་ཝཱཏི བུ་དྡྷི་ས་མྤ་ནྣཱ ཨེ་ཝ དེ་ཝ་ཏཱ. ཡ་ཐཱ དེ་ཝ་ཏཱ ས་མྤ་ཏི་ཛཱ་ཏཱ ‘‘ཀཱི་དི་སེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན ཨི་དྷ ནི་བྦ་ཏྟཱ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་མི་ནཱ ནཱ་མ པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན ཨི་དྷ ནི་བྦ་ཏྟཱ’’ཏི ཛཱ་ན་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་བྷ་ཝེ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏཾ, ཨ་ཉྙ་དཱ་པི ཝཱ ཨེ་ཀ་ཙྩཾ པུ་ཉྙ་ཀ་མྨཾ ཛཱ་ན་ནྟི་ཡེ་ཝ མ་ཧཱ་པུ་ཉྙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ མ་ཧཱ་པུ་ཉྙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ན པ་ཉྙཱ་ཡནྟི ཙི་ར་ཏ་ར་ཀཱ་ལ་ཏྟཱ པ་ར་མཱ་ཡུ་ནོ. ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀནྟི ན ནི་ཡྻཱ་ནཱ་ཝ་ཧཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་ཏྟཱ ན པ་ར་མཱ་ཡུ་ནོ ཧོ་ནྟི ནཱ་མ པཱ་པུ་སྶ་ནྣ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་དཱ ཧི ས་ཏྟཱ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཀི་ལེ་སཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི. ཨེ་ཏྠཱ་ཧ – ཀ་སྨཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ན དེ་ཝ་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ་སཱུ་ཏི? དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཏཱ་ཝ ནུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ས་སྶ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཐཱ ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་དྷ་མྨཱ ཧི བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ, ཏེ་སཾ སཱ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ཏཱ དེ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏཱ་ནཾ ན པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ, དེ་ཝ་བྷཱུ་ཏེ ཧི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ དི་སྶ་མཱ་ནཾ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ དེ་ཝཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ལོ་ཀོ ད་ཧ་ཏི, ན བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་ཐཱ ས་ཏི ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི ནཱ་དྷི་མུ་ཙྩ་ཏི ན ས་མྤ་སཱི་ད་ཏི, ཨི་སྶ་ར་གུ་ཏྟ་གྒཱ་ཧཾ ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏི, དེ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཙ ཙི་ར་ཀཱ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨེ་ཀ་ཙྩ་ས་སྶ་ཏ་ཝཱ་ད་ཏོ ན པ་རི་མུ་ཙྩ་ཏི. བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ནུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏཱ་དི་ས་གྒཱ་ཧ་ཝི་ནི་མོ་ཙ་ན་ཏྠ་ཉྷི བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ མ་ནུ་སྶ་སུ་ག་ཏི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ན དེ་ཝ་སུ་ག་ཏི་ཡཾ. མ་ནུ་སྶ་སུ་ག་ཏི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱ་པི ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ ན ཧོ་ནྟི, ས་ཏི ཙ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་དོ་སཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, དྷ་མྨ་ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཏ་ནྟི་ཡཱ ཋ་པ་ན་སྶ ཝི་ཡ དྷཱ་ཏུ་ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཋ་པ་ན་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཙ. ན ཧི ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ་ནཾ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ས་རཱི་ར་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཏི་ཊྛ་ནྟི. མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱ་པི མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ ཙ་རི་མ་བྷ་ཝེ མ་ནུ་སྶ་བྷཱ་ཝ་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཱ་ཡ པ་ན དཱ་ར་པ་རི་གྒ་ཧ་མྤི ཀ་རོ་ནྟཱ ཡཱ་ཝ པུ་ཏྟ་མུ་ཁ་ད་སྶ་ནཱ ཨ་གཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ ཏི་ཊྛ་ནྟི, པ་རི་པཱ་ཀ་ག་ཏ་སཱི་ལ་ནེ་ཀྑ་མྨ་པ་ཉྙཱ་དི་པཱ་ར་མི་ཀཱ་པི ན ཨ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ནྟཱི་ཏི. ཀིཾ ཝཱ ཨེ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ཙི་ནྟཱ་ཡ ‘‘ས་བྦ་བུ་དྡྷེ་ཧི ཨཱ་ཙི་ཎྞ་ས་མཱ་ཙི་ཎྞཱ, ཡ་དི་དཾ མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ནཱ, ན དེ་ཝ་བྷཱུ་ཏཱ་ན’’ནྟི. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ དྷ་མྨ་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏ་ད་ཏྠོ མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ་པི མ་ནུ་སྶ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ན དེ་ཝ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ.

ཀ་སྨཱ པ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ན སེ་ས་དཱི་པེ་སུ? ཀེ་ཙི ཏཱ་ཝ ཨཱ་ཧུ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ནཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ, བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་ཧི་ཏཱ ཨ་ཙ་ལ་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ བོ་དྷི་མ་ཎྜ་བྷཱུ་མི ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ཨེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི, ཏ་ཐཱ ‘‘ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤི ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཁ་ནྟི – ཡ་སྨཱ པུ་རི་མ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ, མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ, པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྩ ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་ཡཱ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རོ, སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཡཱ ས་མྦྷ་ར་ཎཾ, པ་རི་པཱ་ཙ་ན་ཉྩ བུ་དྡྷ་ཁེ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏེ ཨི་མ་སྨིཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹ ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ཨེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཏྠ. ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཝི་ན་ཡ་ན་ཏྠོ ཙ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དོ་ཏི ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀ་མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀཱ་དི ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཝི་སེ་སཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ཨེ་ཝ བུ་དྡྷཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི, ན སེ་ས་དཱི་པེ་སུ. ཨ་ཡ་ཉྩ ན་ཡོ ས་བྦ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཎྞ་ས་མཱ་ཙི་ཎྞོ་ཏི. ཏེ་སཾ ཨུ་ཏྟ་མ་པུ་རི་སཱ་ནཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཏྟི ས་མྤ་ཏྟི་ཙ་ཀྐཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏོ ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ, ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨི་མཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹ཾ མ་ཛ྄ཛྷེ ཀ་ཏྭཱ ཨི་མི་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལཱ༹་ནཾ ད་ས་ས་ཧ་སྶ་སྶེ་ཝ ཁེ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ དཱི་པི་ཏོ ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་སྶ ཏེ་པི་ཊ་ཀེ བུ་དྡྷ་ཝ་ཙ་ནེ ཨ་ནུ་པ་ལ་བྦྷ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏཱི་སུ དཱི་པེ་སུ བུ་དྡྷཱ ན ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི, ཛ་མྦུ་དཱི་པེ་ཡེ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི དཱི་པཾ པ་སྶཱི’’ཏི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན དེ་ས་ནི་ཡཱ་མེ་པི ཀཱ་ར་ཎཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦཾ.

ཨི་དཱ་ནི ཙ ཁ་ཏྟི་ཡ་ཀུ་ལཾ ལོ་ཀ་ས་མྨ་ཏཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ན་མྤི པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘རཱ་ཛཱ པི་ཏཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཀུ་ལཾ པ་སྶི པི་ཏུ་ཝ་སེ་ན ཀུ་ལ་སྶ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦ་ཏོ.

‘‘ད་ས་ནྣཾ མཱ་སཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི ས་ཏྟ དི་ཝ་སཱ་ནཱི’’ཏི པ་སྶི, ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡཱ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཉྙཱ་སི, ཏ་སྶཱ ཙ ཏུ་སི་ཏ་བྷ་ཝེ དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཾ.

ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱཏི ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་དེ་ཝ་ཏཱ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཏ་དཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ པཱུ་རི་ཏ་པཱ་ར་མི་བྷཱ་ཝཾ, ཀ་ཐཾ ཙ་སྶ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ན་ནྟཱི་ཏི? མ་ཧེ་ས་ཀྑཱ་ནཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན, ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཙ ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་བྷཱ་གི་ནོ. ཏ་ཐཱ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དཱ་ན་སཾ་ཝི་བྷཱ་གེ ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ད་ས་ས་ཧ་སྶ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་དེ་ཝ་ཏཱ་ས་ནྣི་པཱ་ཏོ ཨ་ཧོ་སི.

‘‘ཙ་ཝཱ་མཱི’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི ཙུ་ཏི་ཨཱ་ས་ནྣ་ཛ་ཝ་ནེ་ཧི ཉཱ་ཎ་ས་ཧི་ཏེ་ཧི ཙུ་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཊི་སཾ་ཝི་དི་ཏ་ཏྟཱ. ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨི་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ ཙུ་ཏཱུ་པ་པཱ་ཏ་ཉཱ་ཎ་སྶ་པི ཨ་ཝི་ས་ཡོ་ཝ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟེཔི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡོཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཀྐ་མོ. ཡ་སྨཱ ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཨཱ་ཝ་ཛྫི་ཏ་མ་ཏྟེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ནི་ཙྪི་ནི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཨེ་ཝཱ་ར་མྨ་ཎཾ དུ་ཏི་ཡཾ, ཏ་ཏི་ཡ་ཉྩ ཨཱ་ཝ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་ཙྪ་ཡ་ཏི. ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་སཱི་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ཛ་ཝ་ན་ཝཱ་རོ ག་ཧི་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཝཱ་རེ ཨེ་ཝ ཛཱ་ནི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཙུ་ཏི་ཡཱ པུ་རེ་ཏ་རཾ ཀ་ཏི་པ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཝཱ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘མ་ར་ཎཾ མེ ཨཱ་ས་ནྣ’’ནྟི ཛཱ་ན་ན་ཏོ ‘‘ཙུ་ཏི་ཀྑ་ཎེ་པི ཙ་ཝཱ་མཱི་ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ པ་ན ཨ་པུ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི. ནི་ཀ་ནྟི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ པ་ར་ཏོ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྨིཾ མེ ཋཱ་ནེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི ག་ཧི་ཏཱ’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཀཱ་ལེ. ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ ཀ་མྤ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་མྤ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ ཧེ་ཊྛཱ བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༡༤༩) ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ནེ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ པ་ར་ཏོ མ་ཧཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༧༡) ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀཱ བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏ་པྤ་ར་ཏཱ་ཡ བ་ཧུ་ལཾ སོ་མ་ན་སྶི་ཀཱ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཏེ་སཾ པ་ཋ་མ་མ་ཧཱ་ཝི་པཱ་ཀ་ཙི་ཏྟེ་ན པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༡༧; དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༤༩༨; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༤.༢༠༠) ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཧཱ་སི་ཝ་ཏྠེ་རོཔ་ན ཡ་དི་པི མ་ཧཱ་ཀཱ་རུ་ཎི་ཀཱ བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་ཝི་དྷཱ་ན་ཏ་པྤ་རཱ་ཝ, ཝི་ཝེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ པ་ན ཝི་ས་ངྑཱ་ར་ནི་ནྣཱ ས་བྦ་ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑ་ན་བ་ཧུ་ལཱ་ཏི པ་ཉྩ་མ་མ་ཧཱ་ཝི་པཱ་ཀ་ཙི་ཏྟེ་ན པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་མཱ་ཧ.

པུ་རེ པུ་ཎྞ་མཱ་ཡ ས་ཏྟ་མ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི པུ་ཎྞ་མཱ་ཡ པུ་རེ ས་ཏྟ་མ་དི་ཝ་ས་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ, སུ་ཀྐ་པ་ཀྑེ ན་ཝ་མི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེཏི ན་ཝ་མི་ཏོ ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ ཨཱ་ས་ལ༹ྷི་པུ་ཎྞ་མཱ་ཡཾ. ཨི་དཾ སུ་པི་ནནྟི ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ཀཱ་རཾ. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨ་ནོ་ཏ་ཏྟ་ད་ཧཾ ནེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ཨ་ཊྛཾ་སུ. ཨ་ཐ ནེ་སཾ དེ་ཝི་ཡོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ མ་ནུ་སྶ་མ་ལ་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ ནྷཱ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༤.༢༠༠) ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ནེ་སཾ དེ་ཝི་ཡོཏི མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ དེ་ཝི་ཡོ. ཙ་རི་ཏྭཱཏི གོ་ཙ་རཾ ཙ་རི་ཏྭཱ.

ཧ་རི་ཏཱུ་པ་ལི་ཏྟཱ་ཡཱཏི ཧ་རི་ཏེ་ན གོ་མ་ཡེ་ན ཀ་ཏ་པ་རི་བྷ་ཎྜཱ་ཡ. ‘‘སོ ཙ ཁོ པུ་རི་ས་ག་བྦྷོ, ན ཨི་ཏྠི་ག་བྦྷོ, པུ་ཏྟོ ཏེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཏེ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཨ་ཏྟ་ནོ སུ་པི་ན་ས་ཏྠ་ན་ཡེ་ན ཀ་ཐེ་སུཾ. ‘‘ས་ཙེ ཨ་གཱ་རཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་སི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི པ་ན དེ་ཝ་ཏཱ་ཝི་གྒ་ཧེ་ན ཏ་མ་ཏྠཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་ཝེ་དེ་སུཾ.

དྷ་མྨ་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ དྷ་མྨ-ས་དྡོ ‘‘ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨཱ་ནཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ ས་ཏྟཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༡༣༡; ༣.༣༧༣; པ་ཊི. མ. ༡.༣༣) ཝི་ཡ པ་ཀ་ཏི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, དྷ་མྨོ ཨེ་ཝ དྷ་མྨ་ཏཱ ཡ་ཐཱ དེ་ཝོ ཨེ་ཝ དེ་ཝ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ ས་བྷཱ་ཝོ’’ཏི, ཨ་ཡཾ པ་ཀ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སྭཱ་ཡཾ ས་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཏ་ཐཱ ནི་ཡ་ཏ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ ནི་ཡཱ་མོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ནི་ཡཱ་མོ པ་ན བ་ཧུ་ཝི་དྷོ་ཏི ཏེ ས་བྦེ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ན་ཡེ་ན ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནི་ཡཱ་མ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནི་ཡཱ་མོ ཙ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཀ་མྨཱ་ནཾ ནི་ཡཱ་མོ ཀ་མྨ་ནི་ཡཱ་མོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨུ་ཏུ་ནི་ཡཱ་མཱ་དཱི་སུ ཏཱི་སུ. ཨི་ཏ་རོ པ་ན དྷ་མྨོ ཨེ་ཝ ནི་ཡཱ་མོ དྷ་མྨ་ནི་ཡཱ་མོ, དྷ་མྨ་ཏཱ.

ཀུ་ས་ལ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ. ནི་སེ་ནྟོ ཏི་ཁི་ཎཾ ཀ་རོ་ནྟོ.

ཨ་རཱུ་པཱ་དི་བྷཱུ་མི་བྷཱ་ག་ཝི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨུ་ཏུ་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏོ ཨུ་ཏུ་ཝི་སེ་སེ་ན སི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ་ནཾ རུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ པུ་པྥ་ཕ་ལཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎཾ ‘‘ཏེ་སུ ཏེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ་སཱུ’’ཏི ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཀཱ་ལེཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཝ་ས་ནྟཱ་དི་ཀཱ་ལེ.

མ་དྷུ་ར་ཏོ བཱི་ཛ་ཏོ ཏི་ཏྟ་ཏོ བཱི་ཛ་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

༡༨. ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ས་མཱི་པེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ཝི་ཡ ཝོ་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ནྟི ‘‘ཨོ་ཀྐ་མ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨོ་ཀྐ་ནྟོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན་སྶ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ནཱ ཧོ་ཏི. ན ཨོ་ཀྐ་མ་མཱ་ནེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎ་སྶ དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ. ཡ་ཐཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི. ད་ས་ས་ཧ་སྶ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་ཏྠ་ར་ཎེ་ན ཝཱ ཨ་པྤ་མཱ་ཎོ. ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ས་མུ་ཛྫ་ལ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་ལཱ༹་རོ. དེ་ཝཱ་ནུ་བྷཱ་ཝནྟི དེ་ཝཱ་ནཾ པ་བྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ. དེ་ཝཱ་ན་ཉྷི པ་བྷཾ སོ ཨོ་བྷཱ་སོ ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏི, ན ཏེ་སཾ ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་ཝ་ཏྠ་ཝ་ཏྠ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ལོ་ཀཱ་ནཾ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཨ་ནྟ་རོ ཝི་ཝ་རོ ལོ་ཀ་ནྟ་རོ, སོ ཨེ་ཝ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ‘‘ལོ་ཀ་ནྟ་རི་ཀཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. རུ་ཀྑ་ག་ཙྪཱ་དི་ནཱ ཀེ་ན་ཙི ན ཧ་ཉྙ་ནྟཱི་ཏི ཨ་གྷཱ, ཨ་ས་མྦཱ་དྷཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་ཙྩ་ཝི་ཝ་ཊཱ’’ཏི. ཨ་སཾ་ཝུ་ཏཱཏི ཧེ་ཊྛཱ, ཨུ་པ་རི ཙ ཀེ་ན་ཙི ན པི་ཧི་ཏཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཧེ་ཊྛཱ་པི ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ པི-ས་དྡེ་ན ཡ་ཐཱ ཧེ་ཊྛཱ ཨུ་ད་ཀ་སྶ པི་དྷཱ་ཡི་ཀཱ པ་ཐ་ཝཱི ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་སཾ་ཝུ་ཏཱ ལོ་ཀ་ནྟ་རི་ཀཱ, ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་རི་པི ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹་སུ ཝི་ཡ དེ་ཝ་ཝི་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་སཾ་ཝུ་ཏཱ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རོ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཱ. ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ན ཛཱ་ཡ་ཏི ཨཱ་ལོ་ཀ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ན ཙ་ཀྑུ་ནོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཏེ་ན ཨོ་བྷཱ་སེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་ཉྫཱ་ན་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ཋི་ཏ་མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ པུ་བྦ་ཝི་དེ་ཧ་ཝཱ་སཱི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ངྒ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཌྜྷཾ སཱུ་རི་ཡ་མ་ཎྜ་ལཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨ་པ་ར་གོ་ཡཱ་ན་ཝཱ་སཱི་ནཾ ཨུ་གྒ་མ་ན་ཝ་སེ་ན, ཨེ་ཝཾ སེ་ས་དཱི་པེ་སུ པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ ཏཱི་སུ དཱི་པེ་སུ པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི. ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ པ་ན དྭཱི་སུ ཨེ་ཝ དཱི་པེ་སུ ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི. ཨེ་ཀེ་ཀཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ ན་ཝ ན་ཝ ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་ར་ཝི་དྷ་མ་ན་མྤི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ད་ཊྛ་བྦཾ. པ་བྷཱ་ཡ ན་པྤ་ཧོ་ནྟཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་བྷཱ་ཡ ཨོ་བྷཱ་སི་ཏུཾ ཨ་ན་བྷི་ས་མྦྷུ་ན་ནྟི. ཡུ་ག་ནྡྷ་ར་པ་བྦ་ཏ་པྤ་མཱ་ཎེ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཝི་ཙ་ར་ཎ་ཏོ ‘‘ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏ་སྶ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ་ན ཝི་ཙ་ར་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཝཱ་ཝ་ཊཱཏི ཁཱ་ད་ན་ཏྠཾ ག་ཎྷི་ཏུཾ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་ནྟཱ. ཝི་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱཏི ཝི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ. ཚི་ཛྫི་ཏྭཱཏི མུ་ཙྪཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཋི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ མུ་ཙྩི་ཏྭཱ, ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་ཚེ་ད་ནེ་ན ཝཱ ཚི་ཛྫི་ཏྭཱ. ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཁཱ་རེཏི ཨཱ་ཏ་པ་ས་ནྟཱ་པཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏི་སཱི་ཏ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཁཱ་ར་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ སི་ཡཱ. ན ཧི ཏཾ ཀ་པྤ་ས་ཎྛ་ཧ་ན་ཨུ་ད་ཀཾ ས་མྤ་ཏྟི་ཀ་ར་མ་ཧཱ་མེ་གྷ་ཝུ་ཊྛཾ པ་ཐ་ཝི་ས་ནྡྷཱ་ར་ཀཾ ཀ་པྤ་ཝི་ནཱ་ས་ཀཾ ཨུ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ ཁཱ་རཾ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ས་ཏི པ་ཐ་ཝཱི་པི ཝི་ལཱི་ཡེ་ཡྻ, ཏེ་སཾ ཝཱ པཱ་པ་ཀ་མྨ་བ་ལེ་ན པེ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་ད་ཀ་སྶ པུ་བྦ་ཁེ་ལ༹་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི ཝི་ཡ ཏ་སྶ ཨུ་ད་ཀ་སྶ ཏ་དཱ ཁཱ་ར་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཁཱ་རེ ཨུ་ད་ཀེ’’ཏི.

ཨེ་ཀ་ཡཱ་གུ་པཱ་ན་མ་ཏྟ་མྤཱིཏི པ་ཏྟཱ་དི་བྷཱ་ཛ་ན་ག་ཏཾ ཡཱ་གུཾ ག་ལོ༹་ཙི་ཨཱ་དི་ཨུ་དྡྷ་ར་ཎི་ཡཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ པི་ཝ་ན་མ་ཏྟ་མྤི ཀཱ་ལཾ. ས་མ་ནྟ་ཏོཏི ས་བྦ་བྷཱ་ག་ཏོ ཚ་པྤ་ཀཱ་ར་མྤི.

༡༩. ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནཱཏི ཝེ་སྶ་ཝ་ཎཱ་དི་ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན.

ཡ་ཐཱ་ཝི་ཧཱ་རནྟི ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཝི་ཧཱ་རཾ.

༢༠. པ་ཀ་ཏི་ཡཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི. པ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ག་ཧ་ཎེ་ན ཝི་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣཱ. བོ་དྷི་ས་ཏྟ་མཱ་ཏཱ་པཱིཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་མཱ་ཏཱ་པི. ཀཱ་ལ་དེ་ཝི་ལ་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ ཀཱ་ལ་དེ་ཝི་ལ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཨ་ཉྙ་དཱ ག་ཎྷཱ་ཏི, བོ་དྷི་ས་ཏྟེ པ་ན…པེ… ས་ཡ་མེ་ཝ སཱི་ལཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སི, ཏ་ཐཱ ཝི་པ་སྶཱི་བོ་དྷི་ས་ཏྟ་མཱ་ཏཱ་པཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

༢༡. ‘‘མ་ནུ་སྶེ་སཱུ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ཀ་ཏི་ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘མ་ནུ་སྶི་ཏྠི་ཡཱ ནཱ་མ མ་ནུ་སྶ་པུ་རི་སེ་སུ པུ་རི་སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི. བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ མཱ་ཏུ་ཡཱ པ་ན དེ་ཝེ་སུ་པི ཏཱ་དི་སཾ ཙི་ཏྟཾ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏེ་ཝ. ཡ་ཐཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན བོ་དྷི་ས་ཏྟ་མཱ་ཏུ པུ་རི་སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཙི་ཏྟཾ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ སཱ ཀེ་ན་ཙི པུ་རི་སེ་ན ཨ་ན་བྷི་བྷ་ཝ་ནཱི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་དཱ ན ཝ་ཧ་ནྟི དི་བྦ་ས་ངྑ་ལི་ཀཱ ཝི་ཡ བ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི.

༢༢. པུ་བྦེ ‘‘ཀཱ་མ་གུ་ཎཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, པུ་ན ‘‘པ་ཉྩ་ཧི ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧི ས་མ་པྤི་ཏཱ ས་མ་ངྒཱི་བྷཱུ་ཏཱ པ་རི་ཙཱ་རེ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཐ་མི་དཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝ་ཏྠུ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོཏི ཨ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་པ་ཊི་སེ་དྷོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་རི་སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོཏི རཱུ་པཱ་དི་པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶེ་ཝ པ་ཊི་ལཱ་བྷོ.

༢༣. ཀི་ལ་མ་ཐོཏི ཁེ་དོ, ཀཱ་ཡ་སྶ ག་རུ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ཐི་ན་བྷཱ་ཝཱ་ད་ཡོ་པི ཏ་སྶཱ ཏ་དཱ ན ཧོ་ནྟི ཨེ་ཝ. ‘‘ཏི་རོ་ཀུ་ཙྪི་ག་ཏཾ པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་དཱ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ལ་ལཱ་དི་ཀཱ་ལཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ད་སྶ་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ས་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀ་ལ་ལཱ་དི་ཀཱ་ལེ ན པ་སྶ་ཏི. པུ་ཏྟེ་ན ད་ཧ་རེ་ན མ་ནྡེ་ན ཨུ་ཏྟཱ་ན་སེ་ཡྻ་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ. ‘‘ཡཾ ཏཾ མཱ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི པ་ཀ་ཏི་ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ག་བྦྷ་ཏོ་པི ཧི ས་ཝི་སེ་སཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་ག་བྦྷོ པ་རི་ཧཱ་རཾ ལ་བྷ་ཏི པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་ར་སྶ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་མཱ་ཏཱ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ས་པྤཱ་ཡཱ་ཧཱ་རཱ་ཙཱ་རཱ ཙ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཀྐ་ཙྩཾ པ་རི་ཧ་ར་ཏི. སུ་ཁ་ཝཱ་ས་ཏྠནྟི བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ སུ་ཁ་ཝཱ་ས་ཏྠཾ. པུ་ར་ཏྠཱ་བྷི་མུ་ཁོཏི མཱ་ཏུ པུ་རི་མ་བྷཱ་གཱ་བྷི་མུ་ཁོ. ཨི་དཱ་ནི ཏི་རོ་ཀུ་ཙྪི་ག་ཏ་སྶ དི་སྶ་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ, བཱ་ཧི་ར་ཉྩ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པུ་བྦེ ཀ་ཏ་ཀ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་སྶཱཏི དེ་ཝི་ཡཱ. ཝ་ཏྠུནྟི ཀུ་ཙྪིཾ. ཕ་ལི་ཀ་ཨ་བྦྷ་པ་ཊ་ལཱ་དི་ནོ ཝི་ཡ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ཏ་ཙ་སྶ པ་ཏ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ལོ་ཀ་སྶ ཝི་བ་ནྡྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡ་ཐཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་མཱ་ཏཱ ཀུ་ཙྪི་ག་ཏཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ པ་སྶ་ཏི, ཀིཾ ཨེ་ཝཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ་པི མཱ་ཏ་རཾ, ཨ་ཉྙ་ཉྩ པུ་ར་ཏོ ཋི་ཏཾ རཱུ་པ་ག་ཏཾ པ་སྶ་ཏི, ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བོ་དྷི་ས་ཏྟོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་སྨཱ པ་ན ས་ཏི ཙ་ཀྑུ་མྷི, ཨཱ་ལོ་ཀེ ཙ ན པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཧི ཨ་ནྟོ་ཀུ་ཙྪི་ཡཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ ཝི་ཡ ཧི ཏ་ཏྠ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མྤི ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཏ་ཛྫ་སྶ ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.

༢༤. ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ ཝི་ཛཱ་ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཏཱ་དི་སེ་ན རོ་གེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ་པི ཧུ་ཏྭཱ མ་ར་ནྟི, བོ་དྷི་ས་ཏྟ་མཱ་ཏུ པ་ན བོ་དྷི་ས་ཏྟེ ཀུ་ཙྪི་ག་ཏེ ཏ་སྶ ཝི་ཛཱ་ཡ་ན་ནི་མི་ཏྟཾ, ན ཀོ་ཙི རོ་གོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ ཨཱ་ཡུ་པ་རི་ཀྑ་ཡེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ལཾ ཀ་རོ་ཏི, སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ. ‘‘བོ་དྷི་ས་ཏྟེ་ན ཝ་སི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་པ་རི་བྷོ་གནྟི ཨ་ཉྙེ་ཧི ན པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ, ན པ་རི་བྷོ་ག་ཡོ་གྱ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ས་ཏི བོ་དྷི་ས་ཏྟ་པི་ཏུ ཨ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སི་ཡཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ་པི བོ་དྷི་ས་ཏྟ་མཱ་ཏ་རི དྷ་ར་ནྟི་ཡཱ ཨ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ན་ཀ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ཙ ས་ཀྐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱཏི ཨ་གྒ་མ་ཧེ་སི་ཋཱ་ན་ཏོ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ. ཨ་ཏྟ་ནི ཚ་ནྡ་རཱ་ག་ཝ་སེ་ནེ་ཝ བ་ཧི་དྡྷཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཏི ཝི་ས་ཡི་ནི་སཱ་རཱ་གོ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝི་ས་ཡེ་སུ སཱ་རཱ་ག་སྶ བ་ལ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཚ་ནྡ་རཱ་གོ བ་ལ་ཝཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ནུ་ར་ཀྑི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱིཏི ས་མྨཱ ག་བྦྷ་པ་རི་ཧཱ་རཾ ནཱ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ཏི. ཏེ་ན ག་བྦྷོ བ་ཧྭཱ་བཱ་དྷོ ཧོ་ཏི. ཝ་ཏྠུ ཝི་ས་དཾ ཧོ་ཏཱིཏི ག་བྦྷཱ་ས་ཡོ ཝི་སུ་དྡྷོ ཧོ་ཏི. མཱ་ཏུ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཝ་ཡ་སྶ ཏ་ཏི་ཡ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་ག་བྦྷོ་ཀྐ་མ་ན་མྤི ཏ་སྶཱ ཨཱ་ཡུ་པ་རི་མཱ་ཎ་ཝི་ལོ་ཀ་ནེ་ནེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ ཝ་ཡོ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཝི་ཀཱ་ར་སྶ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཨི་ཏྠི་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཝི་ཀཱ་རོ པ་ན བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཝཱུ་པ་ས་མ་ཏི.

༢༥. ས་ཏྟ་མཱ་ས་ཛཱ་ཏོཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ས་ཏྟ་མེ མཱ་སེ ཛཱ་ཏོ. སོ སཱི་ཏུ་ཎྷ་ཀྑ་མོ ན ཧོ་ཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ སུ་ཁུ་མཱ་ལ་ཏཱ་ཡ. ཨ་ཊྛ་མཱ་ས་ཛཱ་ཏོ ཀཱ་མཾ ས་ཏྟ་མཱ་ས་ཛཱ་ཏ་ཏོ བུ་དྡྷི་ཝ་ཡ་ཝཱ, ཨེ་ཀ་ཙྩེ པ་ན ཙ་མྨ་པ་དེ་སཱ ཝུ་དྡྷིཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱ གྷ་ཊྚ་ནཾ ན ས་ཧ་ནྟི, ཏེ་ན སོ ན ཛཱི་ཝ་ཏི. ‘‘ས་ཏྟ་མཱ་ས་ཛཱ་ཏ་སྶ པ་ན ན ཏཱ་ཝ ཏེ ཛཱ་ཏཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.

༢༧. དེ་ཝཱ པ་ཋ་མཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནྟཱིཏི ‘‘ལོ་ཀ་ནཱ་ཐཾ མ་ཧཱ་པུ་རི་སཾ ས་ཡ་མེ་ཝ པ་ཋ་མཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་མཱ’’ཏི ས་ཉྫཱ་ཏ་གཱ་ར་ཝ་བ་ཧུ་མཱ་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པཱི་ཏིཾ པ་ཝེ་དེ་ནྟཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་ས་བྲ་ཧྨཱ་ནོ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནྟི. སཱུ་ཏི་ཝེ་སནྟི སཱུ་ཏི་ཛ་གྒ་ན་དྷཱ་ཏི་ཝེ་སཾ. ཨེ་ཀེཏི ཨ་བྷ་ཡ་གི་རི་ཝཱ་སི་ནོ. མ་ཙྪ་ཀྑི་ས་དི་སཾ ཚ་ཝི་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཊྛཱ་སི ན ནི་སཱི་དི, ན ནི་པ་ཛྫི ཝཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཋི་ཏཱ་ཝ བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་མཱ་ཏཱ ཝི་ཛཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི. ནི་དྡུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཋི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཛཱ་ཡ་ཏི. དུ་ཀྑ་སྶ ཧི བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ས་ཧ་མཱ་ནཱ ཨ་ཉྙཱ ཨི་ཏྠི་ཡོ ནི་སི་ནྣཱ ཝཱ ནི་པ་ནྣཱ ཝཱ ཝི་ཛཱ་ཡ་ནྟི.

༢༨. ཨ་ཛི་ན་པྤ་ཝེ་ཎི་ཡཱཏི ཨ་ཛི་ན་ཙ་མྨེ་ཧི སི་བྦི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་པ་ཝེ་ཎི་ཡཱ. མ་ཧཱ་ཏེ་ཛོཏི མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ. མ་ཧཱ་ཡ་སོཏི མ་ཧཱ་པ་རི་ཝཱ་རོ, ཝི་པུ་ལ་ཀི་ཏྟི་གྷོ་སོ ཙ.

༢༩. བྷ་གྒ་ཝི་བྷ་གྒཱཏི ས་མྦཱ་དྷ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ནི་ཀྑ་མ་ནེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ བྷ་གྒཱ, ཝི་བྷ་གྒཱ ཝི་ཡ ཙ ཧུ་ཏྭཱ, ཏེ་ན ནེ་སཾ ཨ་ཝི་ས་ད་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ལ་གྒོ ཧུ་ཏྭཱཏི ག་བྦྷཱ་ས་ཡེ, ཡོ་ནི་པ་དེ་སེ ཙ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ལ་གྒོ ཨ་ས་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ, ཡ་ཏོ ‘‘དྷ་མ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨུ་ད་ཀ་ནི་ཀྑ་མ་ན་ས་དི་ས’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་ད་ཀེ་ནཱཏི ག་བྦྷཱ་ས་ཡ་ག་ཏེ་ན ཨུ་ད་ཀེ་ན. ཨ་མ་ཀྑི་ཏོ་ཝ ནི་ཀྑ་མ་ཏི ས་མྨ་ཀྑི་ཏ་སྶ ཏཱ་དི་ས་སྶ ཨུ་ད་ཀ་སེ་མྷཱ་དི་ཀ་སྶེ་ཝ ཏ་ཏྠ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ཧི པུ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏཾ ཋཱ་ནཾ པུ་བྦེ་པི ཝི་སུ་དྡྷཾ ཝི་སེ་ས་ཏོ པ་ར་མ་སུ་ག་ནྡྷ་ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི ཝི་ཡ ཙ་ནྡ་ན་ག་ནྡྷཾ ཝཱ་ཡ་ནྟཾ ཏི་ཊྛ་ཏི.

ཨུ་ད་ཀ་ཝ་ཊྚི་ཡོཏི ཨུ་ད་ཀ་ཀྑ་ནྡྷཱ.

༣༡. མུ་ཧུ་ཏྟ་ཛཱ་ཏོཏི མུ་ཧུ་ཏྟེ་ན ཛཱ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ མུ་ཧུ་ཏྟ་མ་ཏྟོ་ཝ. ཨ་ནུ་དྷཱ་རི་ཡ་མཱ་ནེཏི ཨ་ནུ་ཀཱུ་ལ་ཝ་སེ་ན ནཱི་ཡ་མཱ་ནེ. ཨཱ་ག་ཏཱ་ནེ་ཝཱཏི ཏཾ ཋཱ་ནཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ནི ཨེ་ཝ. ཨ་ནེ་ཀ་སཱ་ཁནྟི ར་ཏ་ན་མ་ཡཱ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཧཱི་ར་ཀཾ. ས་ཧ་སྶ་མ་ཎྜ་ལནྟི ཏེ་སཾ ཨུ་པ་རི་ཊྛི་ཏཾ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཧ་སྶ་མ་ཎྜ་ལ་ཧཱི་ར་ཀཾ. མ་རཱུཏི དེ་ཝཱ. ན ཁོ པ་ན་ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཧཱ་ར་ཏོ པ་གེ་ཝ དི་སཱ་ཝི་ལོ་ཀ་ན་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ཧཱ་ས་ཏྟོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀ་ངྒ་ཎཱ་ནཱིཏི ཝི་ཝ་ཊ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཧཱ་ར་ངྒ་ཎ་པ་རི་ཝེ་ཎ་ངྒ་ཎཱ་ནི ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་ངྒ་ཎ་ས་དི་སཱ་ནི ཨ་ཧེ་སུཾ. ས་དི་སོ་པི ན་ཏྠཱིཏི ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨི་དཾ ཝི་ལོ་ཀ་ནཾ ཝི་སི་ཊྛེ པ་སྶི་ཏུཾ ‘‘ཨི་དྷ ཏུ་མྷེ་ཧི ས་དི་སོ་པི ན་ཏྠི, ཀུ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རོ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཨ་གྒོཏི པ་དྷཱ་ནོ, ཀེ་ན པ་ན་སྶ པ་དྷཱ་ན་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘གུ་ཎེ་ཧཱི’’ཏི. པ་ཋ་མ-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ པ་དྷཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ པ་ན པ་དྷཱ་ན་ཏཱ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་པ་ཋ་མོ’’ཏི, ས་བྦ་པ་དྷཱ་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝཱཏི ཨ་གྒ་ས་དྡ་སྶེ་ཝ. ཨེ་ཏྠ ཙ མ་ཧེ་ས་ཀྑཱ ཏཱ་ཝ དེ་ཝཱ ཏ་ཐཱ ཙ ཝ་ད་ནྟི, ཨི་ཏ་རེ པ་ན ཀ་ཐ་ནྟི? མ་ཧཱ་ས་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཱ་དི་ནཱ. མ་ཧེ་ས་ཀྑཱ་ན་ཉྷི དེ་ཝཱ་ནཾ མ་ཧཱ་ས་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ ཏེ་ན ས་དི་སཱ་ན་མྤི ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ པ་ཙྩ་ཀྑོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི, ཨི་ཏ་རེ པ་ན ཏེ་སཾ ཝ་ཙ་ནཾ སུ་ཏྭཱ ས་དྡ་ཧ་ནྟཱ ཨ་ནུ་མི་ན་ནྟཱ ཏ་ཐཱ ཨཱ་ཧཾ་སུ. པ་རི་པཱ་ཀ་ག་ཏ་པུ་བྦ་ཧེ་ཏུ་སཾ་སི་དྡྷཱ་ཡ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཙོ་དི་ཡ་མཱ་ནོ ཨི་མ་སྨིཾ…པེ… བྱཱ་ཀཱ་སི.

ཛཱ་ཏ་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ཋཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཡེ་སཾ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཱ་ནཾ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཏེ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་རི་དྡྷི་པཱ་ད་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སྶ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་ཝ་སེ་ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ་སུ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ས་མི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. ཨུ་ཏྟ་རཱ་བྷི་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝོ ལོ་ཀ་སྶ ཨུ་ཏྟ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ག་མ་ན་སྶ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཧི བྷ་ག་ཝཱ ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ, ཀེ་ན་ཙི ཨ་ན་བྷི་བྷཱུ་ཏོ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ཧཱ་ཛ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ག་མ་ན་སྶ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི. ཏ་ཐཱ ས་ཏྟ་པ་ད་ག་མ་ནཾ ས་ཏྟ་པ་ད་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་ས་མྤ་ནྣ་ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ག་མ་ན་སྶ. སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་སེ་ཏ་ཙྪ་ཏྟ་དྷཱ་ར་ཎཾ སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཚ་ཏྟ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ. པ་ཉྩ་རཱ་ཛ་ཀ་ཀུ་དྷ་བྷ་ཎྜ་ས་མཱ་ཡོ་གོ པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་ཝི་མུ་ཏྟི་གུ་ཎ་ས་མཱ་ཡོ་ག་སྶ. ཨ་ནཱ་ཝ་ཊ་དི་སཱ་ནུ་ཝི་ལོ་ཀ་ནཾ ཨ་ནཱ་ཝ་ཊ་ཉཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ. ‘‘ཨ་གྒོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཚ་མྦྷི་ཏ་ཝཱ་ཙཱ་བྷཱ་ས་ནཾ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ཝི་བ་ནྡྷ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡ་སྶ ས་དྡྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་སྶ. ‘‘ཨ་ཡ་མ་ནྟི་མཱ ཛཱ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཀི་ཏྟ་ནཱ ཨ་ནུ་པཱ་དི…པེ… པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ལ་དྡྷ་བྦ་ཝི་སེ་ས་སྶ ཏཾ ཏཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་བྱ་བྷི་ཙཱ་རཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ན ཨཱ་ག་ཏོཏི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ, ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཙ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་པུ་བྦི་ཡཱ ན ཨཱ་ག་ཏོ. ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཙ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ དཱི་པེ་ཏ་བྦོ.

‘‘ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ ཀ་མྤཱི’’ཏི ཨི་དཾ ས་ཏི་པི ཨི་དྷ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟེ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཱ་ནཾ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙ་མྤི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་ནྟི་བ་དྡྷཱ ཝཱི་ཎཱ ཙ་མྨ་བ་དྡྷཱ བྷེ་རི་ཡོཏི པ་ཉྩ་ངྒི་ཀ་ཏཱུ་རི་ཡ་སྶ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ, ཙ-ས་དྡེ་ན ཝཱ ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ‘‘ཨ་ནྡུ་བ་ནྡྷ་ནཱ་དཱི་ནི ཏ་ངྑ་ཎེ ཨེ་ཝ ཚ་ཛྫི་ཏྭཱ པུ་ན པཱ་ཀ་ཏི་ཀཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ཛ་ཙྩ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏཱ་དཱི་ནི ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཁ་ཎེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཝི་ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཚི་ཛྫིཾ་སཱུཏི ཙ པཱ་དེ་སུ བ་ནྡྷ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཚི་ཛྫིཾ་སུ. ཝི་ག་ཙྪིཾ་སཱུཏི ཝཱུ་པ་ས་མིཾ་སུ. ཨཱ་ཀཱ་ས་ཊྛ་ཀ་ར་ཏ་ནཱ་ནི ནཱ་མ ཏཾ་ཏཾ་ཝི་མཱ་ན་ག་ཏ་མ་ཎི་ར་ཏ་ནཱ་དཱི་ནི. ས་ཀ་ཏེ་ཛོ་བྷཱ་སི་ཏཱ་ནཱིཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ས་མུ་ཛྫ་ལཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་བྷཱ་ཡ ཨོ་བྷཱ་སི་ཏཱ་ནི ཨ་ཧེ་སུཾ. ན་པྤ་ཝ་ཏྟཱིཏི ན ས་ནྣི་པཱ་ཏོ. ན ཝཱ་ཡཱིཏི ཁ་རོ ཝཱ་ཏོ ན ཝཱ་ཡི. མུ་དུ་སུ་ཁོ པ་ན ས་ཏྟཱ་ནཾ སུ་ཁཱ་ཝ་ཧོ ཝཱ་ཡི. པ་ཐ་ཝི་ག་ཏཱ ཨ་ཧེ་སུཾ ཨུ་ཙྩ་ཊྛཱ་ནེ ཋཱ་ཏུཾ ཨ་ཝི་ས་ཧ་ནྟཱ. ཨུ་ཏུ་ས་མྤ་ནྣོཏི ཨ་ནུ་ཎྷཱ་སཱི་ཏ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨུ་ཏུ་ནཱ ས་མྤ་ནྣོ. ཨ་པྥོ་ཊ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི བྷུ་ཛ་ཧ་ཏྠ་ས་ངྒྷ་ཊྚ་ན་ས་དྡོ, ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཝཱ་མ་ཧ་ཏྠཾ ཨུ་རེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ད་ཀྑི་ཎེ་ན པུ་ཐུ་པཱ་ཎི་ནཱ ཧ་ཏྠ་ཏཱ་ལ༹་ནེ་ན ས་དྡ་ཀ་ར་ཎཾ. མུ་ཁེ་ན ཨུ་སྶེ་ལ༹་ནཾ ས་དྡ་སྶ མུ་ཉྩ་ནཾ སེ་ལ༹་ནཾ. ཨེ་ཀ་དྡྷ་ཛ་མཱ་ལཱ ཨ་ཧོ་སི ནི་ར་ནྟ་རཾ དྷ་ཛ་མཱ་ལཱ་ས་མོ་དྷཱ་ན་ག་ཏཱ་ཡ. ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ ཨེ་ཏཱ་ནི ཨེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙཱ་ནི་པི ‘‘ཝི་ཙི་ཏྟ་པུ་པྥ་སུ་ག་ནྡྷ་པུ་པྥ་ཝ་སྶ་དེ་ཝོ་པ་ཝ་སྶི སཱུ་རི་ཡེ དི་སྶ་མཱ་ནེ ཨེ་ཝ ཏཱ་ར་ཀཱ ཨོ་བྷཱ་སིཾ་སུ, ཨ་ཙྪཾ ཝི་པྤ་ས་ནྣཾ ཨུ་ད་ཀཾ པ་ཐ་ཝི་ཏོ ཨུ་བྦྷི་ཛྫི, བི་ལཱ་ས་ཡཱ ཙ ཏི་ར་ཙྪཱ་ནཱ ཨཱ་ས་ཡ་ཏོ ནི་ཀྑ་མིཾ་སུ, རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧཱ་པི ཏ་ནུ བྷ་ཝིཾ་སུ, པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ར་ཛོ ཝཱུ་པ་ས་མི, ཨ་ནི་ཊྛ་ག་ནྡྷོ ཝི་ག་ཙྪི, དི་བྦ་ག་ནྡྷོ ཝཱ་ཡི, རཱུ་པི་ནོ དེ་ཝཱ ས་རཱུ་པེ་ནེ་ཝ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨཱ་པཱ་ཐཾ ཨ་ག་མཾ་སུ, ས་ཏྟཱ་ནཾ ཙུ་ཏཱུ་པ་པཱ་ཏཱ ནཱ་ཧེ་སུ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི ཡཱ་ནི མ་ཧཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ས་མ་ཡེ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནི དྭ་ཏྟིཾ་ས་པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནི, ཏཱ་ནི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཏ་དཱ ཨ་ཧེ་སུ་ནྟི.

ཏ་ཏྲཱ་པཱིཏི ཏེ་སུ་པི པ་ཐ་ཝི་ཀ་མྤཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཝཾ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ས་མྤ་ཏི་ཛཱ་ཏ་སྶ ཋཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སྶ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཾ ས་བྦ་སྶ ཉེ་ཡྻ་སྶ, ཏི་ཏྠ་ཀ་ར་མ་ཏ་སྶ ཙ ཙཱ་ལ་ན་ཏོ. ཀེ་ན་ཙི ཨ་ནུ་སྶཱ་ཧི་ཏཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹ ས་ནྣི་པཱ་ཏོ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ནུ་སྶཱ་ཧི་ཏཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ དྷ་མྨ་པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ན་སྶ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཾ. པ་ཋ་མཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ དི་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སྶ, པ་ཙྪཱ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཾ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཋཱ་ན་སྶ ནི་ཙྩ་ལ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ནེ་ཉྫ་ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སྶ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཾ. ཝཱི་ཎཱ་ནཾ ས་ཡཾ ཝ་ཛྫ་ནཾ པ་རཱུ་པ་དེ་སེ་ན ཝི་ནཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སྶ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཾ. བྷེ་རཱི་ནཾ ཝ་ཛྫ་ནཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་རི་ཡ་ནྟཱ་ཡ པ་རི་སཱ་ཡ པ་ཝེ་ད་ན་ས་མ་ཏྠ་སྶ དྷ་མྨ་བྷེ་རི་ཡཱ ཨ་ནུ་སཱ་ཝ་ན་སྶ ཨ་མ་ཏ་དུ་ནྡུ་བྷི་གྷོ་ས་ན་སྶ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཾ. ཨ་ནྡུ་བ་ནྡྷ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཚེ་དོ མཱ་ན་ཝི་ནི་བ་ནྡྷ་བྷེ་ད་ན་སྶ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཾ. མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ རོ་ག་ཝི་ག་མོ ཏ་སྶེ་ཝ ས་ཀ་ལ་ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་རོ་ག་ཝི་ག་མ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ས་ཙྩ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སྶ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཾ. ‘‘མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སྶ, མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ དི་བྦ་སོ་ཏ་དྷཱ་ཏུ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཉཱ་ཎ་ཛ་ཝ་ས་མྤ་ཏྟི་སི་དྡྷཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱི་ཋ་ས་པྤཱི་ནཾ ཛ་ཝ་ས་མྤ་དཱ ཙ་ཏུ་རི་དྡྷི་པཱ་ད་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སྶ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི. སུ་པ་ཊྚ་ན་ས་མྤཱ་པུ་ཎ་ནཾ ཙ་ཏུ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་དྷི་ག་མ་སྶ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠཱ་དི་ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨ་ཏྠཱ་དཱི་སུ ས་མྤ་ཊི་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ར་ཏ་ནཱ་ནཾ ས་ཀ་ཏེ་ཛོ་བྷཱ་སི་ཏ་ཏྟཾ ཡཾ ལོ་ཀ་སྶ དྷ་མྨོ་བྷཱ་སཾ ད་སྶེ་སྶ་ཏི, ཏེ་ན ཏ་སྶ ས་ཀ་ཏེ་ཛོ་བྷཱ་སི་ཏ་ཏྟ་སྶ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཾ.

ཙ་ཏུ་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སྶ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཾ ཏ་སྶ ས་བྦ་སོ ཝེ་ར་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏོ. ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཨ་གྒི་ནི་བྦཱ་པ་ན་སྶ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཾ དུ་ནྣི་བྦཱ་པ་ན་ནི་བྦཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཉཱ་ཎཱ་ལོ་ཀཱ་ད་སྶ་ན་སྶ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ནཱ་ལོ་ཀེ ཨཱ་ལོ་ཀ་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ནི་བྦཱ་ན་ར་སེ་ནཱཏི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ནི་བྦཱ་ཡ་ན་ར་སེ་ན. ཨེ་ཀ་ར་ས་བྷཱ་ཝ་སྶཱཏི སཱ་ས་ན་སྶ ས་བྦ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ར་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ, ཏ་ཉྩ ཁོ ཨ་མ་དྷུ་ར་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ས་བྦ་སོ མ་དྷུ་ར་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ནེ་ན. དྭཱ་ས་ཊྛི་དི་ཊྛི་ག་ཏ་བྷི་ནྡ་ན་སྶ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཾ ས་བྦ་སོ དི་ཊྛི་ག་ཏ་ཝཱ་ཏཱ་པ་ན་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨཱ་ཀཱ་སཱ་དི་ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛ་ཝི་ས་མ་ཙ་ཉྩ་ལ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ཡ ས་ཀུ་ཎཱ་ནཾ པ་ཐ་ཝི་ག་མ་ནཾ ཏཱ་དི་སཾ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧཾ པ་ཧཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་ནཾ པཱ་ཎེ་ཧི ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡས་ར་ཎ་ག་མ་ན་སྶ པུ་བྦ་ནི་ཏྟཾ. བ་ཧུ་ཛ་ན་ཀ་ནྟ་ཏཱ་ཡཱཏི ཙ་ནྡ་སྶ ཝི་ཡ བ་ཧུ་ཛ་ན་སྶ ཀ་ནྟ་ཏཱ་ཡ. སཱུ་རི་ཡ་སྶ ཨུ་ཎྷ་སཱི་ཏ་ཝི་ཝ་ཛྫི་ཏ་ཨུ་ཏུ་སུ་ཁ་ཏཱ པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཝི་ཝ་ཛྫི་ཏཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་སུ་ཁ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཾ.དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཨ་པྥོ་ཊ་ནཱ་དཱི་ཧི ཀཱི་ལ༹་ནཾ པ་མོ་དུ་པྤ་ཏྟི བྷ་ཝ་ནྟ་ག་མ་ནེ་ན, དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་བོ་དྷ་ནེ་ན ཙ ཨུ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་མོ་ད་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་སྶ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཾ. དྷ་མྨ་ཝེ་ག་ཝ་སྶ་ན་སྶཱཏི དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ཝེ་གེ་ན དྷ་མྨཱ་མ་ཏ་སྶ ཝ་སྶ་ན་སྶ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཾ. ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏི་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷཾ ཛྷཱ་ནཾ པཱ་ད་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏ་མ་གྒ་ཕ་ལ་སུ་ཁཱ་ནུ་བྷ་ཝོ ཀཱ་ཡ་ག་ཏཱ་ས་ཏི་ཨ་མ་ཏ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ, ཏ་སྶ པ་ན ཀཱ་ཡ་སྶཱ་པི ཨ་ཏ་པྤ་ཀ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ ཁུ་དཱ་པི་པཱ་སཱ་པཱི་ལ༹་ནཱ་བྷཱ་ཝོ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཾ ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾཔ་ན ཁུ་དཾ, པི་པཱ་ས་ཉྩ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ བྷེ་དོ ཝི་སེ་ས་སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན, གོ་བ་ལཱི་བ་དྡ་ཉཱ་ཡེ་ན ཙ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ‘‘ས་ཡ་མེ་ཝཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀ་མ་གྒ་དྭཱ་ར་ཝི་ཝ་ར་ཎ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. བྷ་རི་ཏ་བྷཱ་ཝ་སྶཱཏི པ་རི་པུ་ཎྞ་བྷཱ་ཝ་སྶ. ‘‘ཨ་རི་ཡ་དྡྷ་ཛ་མཱ་ལཱ་མཱ་ལི་ཏཱ་ཡཱཏི ཀཱ་སཱ་ཡ་དྡྷ་ཛ་མཱ་ལཱ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཀེ་ཙི, ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ པ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་དྡྷ་ཛ་མཱ་ལཱ་ཧི མཱ་ལི་བྷཱ་ཝ་སྶ པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཾ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ནུ་དྡྷ་ཊཾ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ས་མྤ་ཏི་ཛཱ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ག་ཏེ ཨི་མ་སྨིཾ ཝཱ་རེ. ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏོ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཨ་མྷེ་ཧི ཨི་དྷ ཨ་པུ་བྦཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་དཱ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ག་ཙྪ་ནྟོ་པི མ་ཧཱ་ས་ཏྟོ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ག་ཙྪ་ནྟོ ཝི་ཡ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཏ་ཐཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ནི་ཡ་ཏི དྷ་མྨ་ནི་ཡཱ་མོ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཏཱ ཏི ཨི་དཾ ནི་ཡ་ཏི་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐ་ནཾ. པུ་བྦེ པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏཱི་སུ ཏཱ་དི་ས་སྶ པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་ར་ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ཙི་ཏ་ཏྟཱ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཏ་ཐཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་སཱི་ཏི ཨི་དཾ པུ་བྦེ་ཀ་ཏ་ཀ་མྨ་ཝཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐ་ནཾ. ཨི་མེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི ཨཱི་ས་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་ཡ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཀ་མྨ་མེ་ཝ ཨི་སྶ་རོ ནཱ་མ, ཏ་སྶ ནི་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ནཾ མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ་པི ས་དེ་ཝ་ཀཾ ལོ་ཀཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠེ་ན ཨུ་ལཱ༹་རེ་ན པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་ན ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ, ཏེ་ན ཨི་སྶ་རེ་ན ནི་མྨི་ཏོ ནཱ་མ, ཏ་སྶ ཙཱ་ཡཾ ནི་མྨཱ་ན་ཝི་སེ་སོ, ཡ་དི་དཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ, ཡཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཏ་ཐཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་སཱི་ཏི ཨི་དཾ ཨི་སྶ་ར་ནི་མྨཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ ཏཾ ཏཾ བ་ཧུ་ལཾ ཝ་ཏྭཱ ཀིཾ ཨི་མཱ་ཡ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཝ་སཱ་ནེ ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ བྱཱ་ཀ་རི. ས་མྤ་ཏི་ཛཱ་ཏོ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ཀ་ཐཾ པ་ད་སཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན མ་ཉྙེ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཀ་པྤ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ག་ཙྪ་ནྟོ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. སཱི་གྷ་ཏ་རཾ པ་ན ས་ཏྟ་པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཧཱ་རེ་ན ག་ཏ་ཏྟཱ དི་སྶ་མཱ་ན་རཱུ་པོ་པི མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཨ་དི་སྶ་མཱ་ནོ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་བྷཱ་ཝོ, ཁུ་དྡ་ཀ་ས་རཱི་ར་ཏཱ ཙ ཏཱ་དི་ས་སྶ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་སྶ ན ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ་ཏི ཀ་མྨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་ཉྫ་ནི་ཏ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟོ ཝི་ཡ, སོ་ལ༹་ས་ཝ་སྶུ་དྡེ་སི་ཀོ ཝི་ཡ ཙ མ་ཧཱ་ཛ་ན་སྶ ཨུ་པ་ཊྛཱ་སཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. མ་ཧཱ་ས་ཏྟ་སྶ པུ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་དཱ ཏ་ཐཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝེ་ཏ་ནྟི. པ་ཙྪཱ བཱ་ལ་དཱ་ར་ཀོ་ཝ ཨ་ཧོ་སི, ན ཏཱ་དི་སོཏི. བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ་སྶ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་ཝེ་དི་ཏ་ཏྟཱ པ་རི་སཱ ཙ་སྶ བྱཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན བུ་དྡྷེ་ན ཝི་ཡ…པེ… ཨ་ཏྟ་མ་ནཱ ཨ་ཧོ་སི.

ས་བྦ་དྷ་མྨ་ཏཱཏི ས་བྦཱ སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷཱ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ དྷ་མྨ་ཏཱ ས་བྦ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ པུ་ཉྙ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ར་ད་སྶ་ནེ་ན ནེ་སཾ ཨེ་ཀ་ས་དི་ས་ཏྟཱ.

དྭ་ཏྟིཾ་ས་མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣༣. དུ་ཀཱུ་ལ་ཙུ་མྦ་ཊ་ཀེཏི ད་ཧ་ར་སྶ ནི་པ་ཛྫ་ན་ཡོ་གྱ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་སཾ་ཧ་ཊ་དུ་ཀཱུ་ལ་སུ་ཁུ་མེ. ‘‘ཁ་ཏྟི་ཡོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཛཱ་ཏི. ‘‘ཀོ་ཎྜ་ཉྙོ གོ་ཏ་མོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི གོ་ཏྟཾ. ‘‘པོ་ཎི་ཀཱ ཙི་ཀྑ་ལླི་ཀཱ སཱ་ཀི་ཡཱ ཀོ་ལི༹་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཀུ་ལ་པ་དེ་སོ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན རཱུ་པི་སྶ་རི་ཡ་པ་རི་ཝཱ་རཱ་དི་ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. མ་ཧ་ནྟ་སྶཱཏི ཝི་པུ་ལ་སྶ, ཨུ་ལཱ༹་ར་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་པྥ་ཏྟི་ཡོཏི སི་དྡྷི་ཡོ. ག་ནྟ་བྦ་ག་ཏི་ཡཱཏི ག་ཏི-ས་དྡ་སྶ ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ན་ཏ་མཱ་ཧ. ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཧི སུ་ཙ་རི་ཏ་དུ་ཙྩ་རི་ཏེ་ཧི ག་ནྟ་བྦཱ་ཏི ག་ཏི་ཡོ, ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ཝི་སེ་སོ. ག་ཙྪ་ཏི ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ག་ཏི, ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. པ་ཊི་ས་ར་ཎེཏི པ་རཱ་ཡ་ཎེ ཨ་ཝ་སྶ་ཡེ. ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏ་ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་སྶ ཧི ཨ་ར་ཧ་ཏོ ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ ཏཾ་པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ. ཏྱཱ་ཧནྟི ཏེ ཨ་ཧཾ.

ད་ས་ཝི་དྷེ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ, ཨ་ག་ར་ཧི་ཏེ ཙ རཱ་ཛ་དྷ་མྨེ (ཛཱ. ༢ མ་ཧཱ་མཾ་ས་ཛཱ་ཏ་ཀེ ཝི་ཏྠཱ་རོ) ནི་ཡུ་ཏྟོ་ཏི དྷ་མྨི་ཀོ. ཏེ་ན ཙ དྷ་མྨེ་ན ས་ཀ་ལཾ ལོ་ཀཾ ར་ཉྫེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ. ཡ་སྨཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི དྷ་མྨེ་ན ཉཱ་ཡེ་ན ར་ཛྫཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི, ན ཨ་དྷ་མྨེ་ན, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྷ་མྨེ་ན ལ་དྡྷ་ར་ཛྫ་ཏྟཱ དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ’’ཏི. ཙ་ཏཱུ་སུ དི་སཱ་སུ ས་མུ་དྡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཙ་ཏུ་ར་ནྟཱ ནཱ་མ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ དཱི་པེ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ར་ཏྠི་མ…པེ… ཨི་སྶ་རོ’’ཏི. ཝི་ཛི་ཏཱ་ཝཱིཏི ཝི་ཛེ་ཏ་བྦ་སྶ ཝི་ཛི་ཏ་ཝཱ, ཀཱ་མ་ཀོ་དྷཱ་དི་ཀ་སྶ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་སྶ, པ་ཊི་རཱ་ཛ་བྷཱུ་ཏ་སྶ བཱ་ཧི་ར་སྶ ཙ ཨ་རི་ག་ཎ་སྶ ཝི་ཛ་ཡི, ཝི་ཛེ་ཏྭཱ ཋི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀཱ་མཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ ཀེ་ན་ཙི ཡུ་དྡྷཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཡུ་དྡྷེ་ན པ་ན སཱ་དྷེ་ཏ་བྦ་སྶ ཝི་ཛ་ཡ་སྶ སི་དྡྷི་ཡཱ ‘‘ཝི་ཛི་ཏ་ས་ངྒཱ་མོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཛ་ན་པ་དོ་ཝ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་དྷ་མྨཱ་དི་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ ཨ་སྨིཾ རཱ་ཛི་ནི ཐཱ་ཝ་རི་ཡཾ ཀེ་ན་ཙི ཨ་སཾ་ཧཱ་རི་ཡཾ ད་ལ༹ྷཾ བྷ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟོ, ཛ་ན་པ་དེ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ དྷ་མྨི་ཀཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཐཱ་ཝ་རི་ཡཾ ཐི་ར་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟོ་ཏི ཛ་ན་པ་ད་ཏྠཱ་ཝ་རི་ཡ་པྤ་ཏྟོ. མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨུ་རེ ས་ཏྠཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་དྷ་ན་ཧ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ པ་ར་སཱ་ཧ་ས་ཀཱ་རི་ཏཱ་ཡ སཱ་ཧ་སི་ཀཱ.

ར་ཏི་ཛ་ན་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཨ་ཏ་པྤ་ཀ་པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན. ས་དྡ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ར་མེ་ཏཱི་ཏི ར་ཏ་ནཾ. ‘‘ཨ་ཧོ མ་ནོ་ཧ་ར’’ནྟི ཙི་ཏྟེ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏཾ. ‘‘སྭཱ་ཡཾ ཙི་ཏྟཱི་ཀཱ་རོ ཏ་སྶ པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏ་ནྟི པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི. མ་ཧ་ནྟཾ ཝི་པུ་ལཾ ཨ་པ་རི་མི་ཏཾ མཱུ་ལཾ ཨ་གྒྷ་ཏཱི་ཏི མ་ཧ་གྒྷཾ. ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ ཏུ་ལཱ ཨུ་པ་མཱ་ཏི ཨ་ཏུ་ལཾ, ཨ་ས་དི་སཾ. ཀ་དཱ་ཙི ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ དུ་ཀྑེ་ན ལ་དྡྷ་བྦ་ཏྟཱ དུ་ལླ་བྷ་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་ནོ་མེ་ཧི ཨུ་ལཱ༹་ར་གུ་ཎེ་ཧེ་ཝ ས་ཏྟེ་ཧི པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨ་ནོ་མ་ས་ཏྟ་པ་རི་བྷོ་གཾ. ཨི་དཱ་ནི ནེ་སཾ ཙི་ཏྟཱི་ཀ་ཏཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ས་ཝི་སེ་སཾ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནེ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རེ་སུ་པི ཏེ ཨ་ཏི་དི་སི་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ན་སྶ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཨ་ཉྙཾ དེ་ཝ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི ར་ཉྙོ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎི་སྶ་རི་ཡཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་ཏོ, ས་ཏྟཱ་ན་ཉྩ ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏ་ཏྠ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་ཏོ. ཨ་གྒྷོ ན་ཏྠི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨུ་ལཱ༹་ར་ས་མུ་ཛྫ་ལ་ས་ཏྟ་ར་ཏ་ན་མ་ཡ་ཏྟཱ, ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏ་མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཙ. ཡ་ད་གྒེ་ན མ་ཧ་གྒྷཾ, ཏ་ད་གྒེ་ན ཨ་ཏུ་ལཾ. ས་ཏྟཱ་ནཾ པཱ་པ་ཛི་གུ་ཙྪ་ནེ་ན ཝི་ག་ཏ་ཀཱ་ལ༹་ཀོ པུ་ཉྙ་པ་སུ་ཏ་ཏཱ་ཡ མ་ཎྜ་བྷཱུ་ཏོ ཡཱ་དི་སོ ཀཱ་ལོ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དཱ་ར་ཧོ, ཏཱ་དི་སེ ཨེ་ཝ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི་ན་མྤི ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ ཙ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་པ་མཱ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨུ་པ་མོ་པ་མེ་ཡྻཱ་ན་ཉྩ ན ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ས་དི་ས་ཏཱ. ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ བུ་དྡྷཱ ཀ་དཱ་ཙི ཀ་ར་ཧ་ཙི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ན ཏ་ཐཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཝ་ཏྟ་པ་རི་པཱུ་ར་ཎ་སྶཱ་པི དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ་པི དུ་ལླ་བྷུ་པྤཱ་དཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི, ཨི་མི་ནཱ དུ་ལླ་བྷུ་པྤཱ་ད་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཏེ་སཾ དུ་ལླ་བྷ་ད་སྶ་ན་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀཱ་མཾ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན སི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནོ གུ་ཎོ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་པ་རི་ཝཱ་ར་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ, ཏ་ཐཱ་པི ‘‘ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི ཨེ་ཝ ནཾ སཱ་མི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ས་ཝི་ཏཱ་ཡ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི ཏ་ད་ཏྠཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་དེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ, ཚ་ནྣ་མྤི ཝཱ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨི་ཏ་ར་ར་ཏ་ནེ་སུ་པི ལ་བྦྷ་ན་ཏོ ‘‘ཨེ་ཝཾ སེ་སཱ་ནི་པཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶ-པ་རི་ཎཱ་ཡ་ཀ་ར་ཏ་ནེ་ཧི ཨ་ཛི་ཏ་ཝི་ཛ་ཡ་ཏོ, ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནེ་ན ཙ པ་རི་ཝཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན, སེ་སེ་ཧི པ་རི་བྷོ་གཱུ་པ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶ་མ་ཎི་ཨི་ཏྠི་ར་ཏ་ནེ་ཧི པ་རི་བྷོ་གཱུ་པ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན སེ་སེ་ཧི པ་རི་ཝཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་ཧཱ་དཱི་པཱ་ནཾ སི་རི་ཝི་བྷ་ཝནྟི ཏ་ཏྠ ལ་དྡྷཾ སི་རི་ས་མྤ་ཏྟི་ཉྩེ་ཝ བྷོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་ཉྩ. ཏཱ་དི་ས་མེ་ཝཱཏི ‘‘པུ་རེ་བྷ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་མེ་ཝ. ཡོ་ཛ་ན་པྤ་མཱ་ཎཾ པ་དེ་སཾ བྱཱ་པ་ནེ་ན ཡོ་ཛ་ན་པྤ་མཱ་ཎཾ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ. ཨ་ཏི་དཱི་གྷ་ཏཱ་དིཚ་བྦི་དྷ་དོ་ས་པ་རི་ཝ་ཛྫི་ཏཾ.

སཱུ་རཱཏི ས་ཏྟི་ཝ་ནྟོ, ནི་བྦྷ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷཱི་རུ་ཀཱ’’ཏི. ཨ་ངྒནྟི ཀཱ་ར་ཎཾ. ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ‘‘ཝཱི་རཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻུཾ, ཏཾ ཝཱི་ར་ངྒཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝཱི་རི་ཡ་སྶེ་ཏཾ ནཱ་མ’’ནྟི. ཡཱ་ཝ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏཱ ཙ་ཀྐ་སྶ ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ‘‘ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏཾ སཱི་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ས་མུ་དྡ་པ་རི་ཡ་ནྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ད་ཎྜེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ དྷ་ན་ད་ཎྜ་སྶ, ས་རཱི་ར་ད་ཎྜ་སྶ ཙ ཨ་ཀ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ས་ཏྠེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན སེ་ནཱ་ཡ ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ན་སྶཱ་ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡེ ཀ་ཏཱ་པ་རཱ་དྷེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རནྟི སཱ་ག་ར་པ་རི་ཡ་ནྟཾ.

‘‘ར་ཉྫ་ན་ཊྛེ་ན རཱ་གོ, ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ན་ཊྛེ་ན ཏ་ཎྷཱ’’ཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་བྷེ་དེ་ན ལོ་བྷོ ཨེ་ཝ དྭི་དྷཱ ཝུ་ཏྟོ. ཏ་ཐཱ ཧི་སྶ དྭི་དྷཱ་པི ཚ་ད་ན་ཊྛོ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀོ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྡྷ་ཏ་མཾ ཏ་དཱ ཧོ་ཏི, ཡཾ རཱ་གོ ས་ཧ་ཏེ ན་ར’’ནྟི, (ནེ་ཏྟི. ༡༡, ༢༧) ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ཚ་ད་ན་ཚཱ་དི་ཏཱ’’ཏི (ཨུ་དཱ. ༦༤) ཙ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན དོ་སཱ་དཱི་ན་མྤི ཚ་ད་ན་ཊྛོ ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཀི་ལེ་སགྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ད་ཡོ སེ་ས་ཀི་ལེ་སཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་སྨཱ ཏེ ས་བྦེ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཚཱ་དེ་ཏྭཱ པ་རི་ཡོ་ན་ནྡྷི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི ཀུ་ས་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ནི་ཝཱ་རེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏེ ‘‘ཚ་ད་ནཱ, ཚ་དཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཱ. ཝི་ཝ་ཊྚ་ཙྪ་དཱཏི ཙ ཨོ-ཀཱ་ར་སྶ ཨཱ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་དྡེ་སོ.

༣༥. ཏཱ་སནྟི དྭི་ནྣ་མྤི ནི་པྥ་ཏྟཱི་ནཾ. ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཱིཏི ཉཱ་པ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི. ཏ་ཐཱ ཧི ལ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི. ཋཱ་ན་ག་མ་ནཱ་དཱི་སུ བྷཱུ་མི་ཡཾ སུ་ཊྛུ ས་མཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ པཱ་དཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པཱ་དོ. ཏཾ པ་ན་སྶ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པཱ་ད་ཏཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་གྒ་ཏ་ལནྟི ཨ་གྒ་པཱ་ད་ཏ་ལཾ. པ་ཎྷཱིཏི པ་ཎྷི་ཏ་ལཾ. པ་སྶནྟི པཱ་ད་ཏ་ལ་སྶ དྭཱི་སུ པ་སྶེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀཾ, ཨུ་བྷ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པ་རི་ཡ་ནྟཾ པ་སྶཾ. ‘‘ཨ་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ. སུ་ཝ་ཎྞ་པཱ་དུ་ཀ་ཏ་ལ་མི་ཝ ཨུ་ཛུ་ཀཾ ནི་ཀྑི་པི་ཡ་མཱ་ནཾ. ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝཱཏི ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ. ས་ཀ་ལཾ པཱ་ད་ཏ་ལཾ བྷཱུ་མིཾ ཕུ་ས་ཏི ནི་ཀྑི་པ་ནེ. ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ ས་ཀ་ལཾ པཱ་ད་ཏ་ལཾ བྷཱུ་མི་ཏོ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་སྨཱ ཨ་ཡཾ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་པཱ་དོཏི ནི་ག་མ་ནཾ. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ནི་ནྣཱ་དི་ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་བྦྷུ་ཏཾ ནི་སྶ་ནྡ་ཕ་ལཾ, ཏཾ པ་ར་ཏོ ལ་ཀྑ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༢༠༡) ཨཱ་ཝི་བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི.

ནཱ་བྷི དི་སྶ་ཏཱིཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ཙ་ཀྐ་སྶ ནཱ་བྷི པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་ས་ཎྛཱ་ནཱ སུ་པ་རི་བྱ་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ དི་སྶ་ཏི, ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ནཱ་བྷི་པ་རི་ཙྪི་ནྣཱཏི ཏ་སྶཾ ནཱ་བྷི་ཡཾ པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཋི་ཏཱ. ནཱ་བྷི་མུ་ཁ་པ་རི་ཀྑེ་པ་པ་ཊྚོཏི པ་ཀ་ཏི་ཙ་ཀྐ་སྶ ཨ་ཀྑ་བྦྷཱ་ཧ་ཏ་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ ནཱ་བྷི་མུ་ཁེ ཋ་པེ་ཏ་བྦཾ པ་རི་ཀྑེ་པ་པ་ཊྚོ, ཏ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ནེ་མི་མ་ཎི་ཀཱཏི ནེ་མི་ཡཾ ཨཱ་ཝ་ལི་བྷཱ་ཝེ་ན ཋི་ཏ་མ་ཎི་ཀཱ་ལེ་ཁཱ. ས་མྦ་ཧུ་ལ་ཝཱ་རོཏི བ་ཧུ་ཝི་དྷ་ལེ་ཁ་ངྒ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝཱ་རོ. ས་ཏྟཱིཏི ཨཱ་ཝུ་དྷ་ས་ཏྟི. སི་རི་ཝ་ཙྪོཏི སི་རི་ཨ་ངྒཱ. ན་ནྡཱིཏི ད་ཀྑི་ཎཱ་ཝ་ཏྟཾ. སོ་ཝ་ཏྟི་ཀོཏི སོ་ཝ་ཏྟི་ཨ་ངྒོ. ཝ་ཊཾ་ས་ཀོཏི ཨཱ་ཝེ་ལ༹ཾ. ཝ་ཌྜྷ་མཱ་ན་ཀནྟི པུ་རི་མ་ཧཱ་དཱི་སུ དཱི་པ་ངྐཾ. མོ་ར་ཧ་ཏྠ་ཀོཏི མོ་ར་པི་ཉྪ་ཀ་ལཱ་པོ, མོ་ར་པི་ཉྪ་པ་ཊི་སི་བྦི་ཏོ ཝཱ བཱི་ཛ་ནཱི་ཝི་སེ་སོ. ཝཱ་ལ༹་བཱི་ཛ་ནཱིཏི ཙཱ་མ་རི་ཝཱ་ལཾ. སི་དྡྷ་ཏྠཱ་དི པུ་ཎྞ་གྷ་ཊ་པུ་ཎྞ་པཱ་ཏི་ཡོ. ‘‘ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལོ༹’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ པ་དྷཱ་ནཱ་ཝ་ཡ་ཝེ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཧི་མ་ཝཱ སི་ནེ་རུ…པེ… ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ར་ཉྙོ པ་རི་སཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཧ་ཏྠི་ར་ཏ་ནཱ་དཱི་ན་མྤི ཏ་ཏྠ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ. ས་བྦོཏི་ས་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཀོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ཨ་ངྒ་ཝི་སེ་སོ ཙ་ཀྐ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶེ་ཝ པ་རི་ཝཱ་རོཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

‘‘ཨཱ་ཡ་ཏ་པ་ཎྷཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ པ་ཎྷི་ཏོ དཱི་གྷ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཨ་ཏི་དཱི་གྷ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་པུ་ཎྞ་པ་ཎྷཱི’’ཏི. ཡ་ཐཱ པ་ན པ་ཎྷི་ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་རི་པུ་ཎྞཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ར་གྒེ་ནཱཏི མ་ཎྜ་ལཱ་ཡ སི་ཁཱ་ཡ. ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ སུ་ཝ་ཊྚཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ. ར་ཏྟ་ཀ་མྦ་ལ་གེ་ཎྜུ་ཀ་ས་དི་སཱཏི ར་ཏྟ་ཀ་མྦ་ལ་མ་ཡ་གེ་ཎྜུ་ཀ་ས་དི་སཱ.

‘‘མ་ཀྐ་ཊ་སྶེ་ཝཱ’’ཏི དཱི་གྷ་བྷཱ་ཝཾ, ས་མ་ཏ་ཉྩ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ནི་ཡྻཱ་ས་ཏེ་ལེ་ནཱཏི ཚ་ཏྟི་རི་ཏ་ནི་ཡྻཱ་སཱ་དི་ནི་ཡྻཱ་ས་ས་མྨི་སྶེ་ན ཏེ་ལེ་ན, ཡཾ ‘‘སུ་ར་བྷི་ནི་ཡྻཱ་ས’’ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. ནི་ཡྻཱ་ས་ཏེ་ལགྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ཧ་རི་ཏཱ་ལ་ཝ་ཊྚི་ཡཱ གྷ་ན་སི་ནི་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ.

ཡ་ཐཱ ས་ཏ་ཀྑ་ཏྟུཾ ཝི་ཧ་ཏཾ ཀ་པྤཱ་ས་པ་ཊ་ལཾ ས་པྤི་མ་ཎྜེ ཨོ་སཱ་རི་ཏཾ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ མུ་དུ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་སྶ ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་པྤི་མ་ཎྜེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ལུ་ནཱཏི སུ་ཁུ་མཱ་ལཱ.

ཙ་མྨེ་ནཱཏི ཨ་ངྒུ་ལ་ནྟ་ར་ཝེ་ཋི་ཏ་ཙ་མྨེ་ན. པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཨ་ངྒུ་ལ་ནྟ་རོཏི ཨེ་ཀ་ཏོ ས་མྦ་དྡྷ་ཨ་ངྒུ་ལ་ནྟ་རོ ན ཧོ་ཏི. ཨེ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎཱཏི དཱི་གྷ་ཏོ ས་མཱ་ན་པྤ་མཱ་ཎཱ. ཡ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎནྟི ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ཏོ ཨ་ངྒུ་ལི་པ་བྦེ ཋི་ཏཾ ཡ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱཏི ཏཾ་ཏཾ་པ་བྦཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་དེ་ས་ཏཱ་ཡ ཨ་ངྒུ་ལཱི་ནཾ པ་སཱ་རི་ཏ་ཀཱ་ལེ་པི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏཱ་ནི ཝི་ཡ ཕུ་སི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི.

ས་ངྑཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི གོ་པྥ་ཀཱ, ཨུ་དྡྷཾ ས་ངྑཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨུ་སྶ་ངྑཱ, པཱ་དཱ. པི་ཊྛི་པཱ་དེཏི པི་ཊྛི་པཱ་ད་ས་མཱི་པེ. ཏེ་ནཱཏི པི་ཊྛི་པཱ་དེ ཋི་ཏ་གོ་པྥ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན བ་དྡྷཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཡི་དཾ ‘‘ཏེ་ནཱ’’ཏི པ་དཾ ཨུ་པ་རི་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ ‘‘ཏེ་ན བ་དྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ན ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ པ་རི་ཝ་ཊྚ་ནྟི, ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ ན་པ་རི་ཝ་ཊྚ་ནེ་ན ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ པཱ་ད་ཏ་ལཱ་ནི་པི ན དི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི. ཨུ་པ་རཱིཏི པི་ཊྛི་པཱ་ད་ཏོ དྭི་ཏི་ཨ་ངྒུ་ལི་མ་ཏྟཾ ཨུ་དྡྷཾ, ‘‘ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལ་མ་ཏྟ’’ནྟི ཙ ཝ་ད་ནྟི. ནི་གཱུ་ལ༹ྷཱ་ནི ཙ ཧོ་ནྟི, ན ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝི་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནཱ་ནི. ཏེ་ནཱཏི གོ་པྥ་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨ་སྶཱཏི མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་སྶ. ས་ཏི་པི དེ་ས་ནྟ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ནི་ཙྩ་ལོ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ནཱ་བྷིགྒ་ཧ་ཎཾ. ‘‘ཨ་དྷོ་ཀཱ་ཡོ་ཝ ཨི་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ པུ་རི་མ་པ་ད་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་སྨཱ ཨ་དྷོ་ཀཱ་ཡོ་ཝ ཨི་ཉྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ནཱ་བྷི་ཏོ…པེ… ནི་ཙྩ་ལོ ཧོ་ཏི. ‘‘སུ་ཁེ་ན པཱ་དཱ པ་རི་ཝ་ཊྚ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་དཾ པ་ན པུ་རི་མ་སྶ, པ་ཙྪི་མ་སྶ ཙ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་སྨཱ སུ་ཁེ་ན པཱ་དཱ པ་རི་ཝ་ཊྚ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨ་དྷོ་ཀཱ་ཡོ་ཝ ཨི་ཉྫ་ཏི, ཡ་སྨཱ སུ་ཁེ་ན པཱ་དཱ པ་རི་ཝ་ཊྚ་ནྟི, ཏ་སྨཱ པུ་ར་ཏོ་པི…པེ… པ་ཙྪ་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི.

ཡ་སྨཱ ཨེ་ཎི་མི་ག་སྶ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨེ་ཀ་ས་དི་ས་མཾ་སཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨུ་དྡྷཾ ཐཱུ་ལཱ ཛ་ངྒྷཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཐཱ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་སྶཱ་པི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཎི་མི་ག་ས་དི་ས་ཛ་ངྒྷོ’’ཏི. པ་རི་པུ་ཎྞ་ཛ་ངྒྷོཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ མཾ་སཱུ་པ་ཙ་ཡེ་ན པ་རི་པུ་ཎྞ་ཛ་ངྒྷོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཨེ་ཀ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨེ་ཏེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་ནོ་ན་མ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན, ཛཱ་ཎུ་ཕཱ་སུ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཝ་སེ་ས་ཛ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ར་ཧི་ཏ་ཛ་ནཱ. ཁུ་ཛྫཱ ཝཱ ཧོ་ནྟི ཧེ་ཊྛི་མ་ཀཱ་ཡ་ཏོ ཨུ་པ་རི་མ་ཀཱ་ཡ་སྶ ར་སྶ་ཏཱ་ཡ, ཝཱ་མ་ནཱ ཝཱ ཨུ་པ་རི་མ་ཀཱ་ཡ་ཏོ ཧེ་ཊྛི་མ་ཀཱ་ཡ་སྶ ར་སྶ་ཏཱ་ཡ, ཨེ་ཏེ་ན ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཾ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ན་ཉྩ ཨི་ཏ་རེ ས་ཏྟཱ ཁུ་ཛྫ་པ་ཀྑི་ཀཱ, ཝཱ་མ་ན་པ་ཀྑི་ཀཱ ཙཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ཀཱ་མཾ ས་བྦཱ་པི པ་དུ་མ་ཀ་ཎྞི་ཀཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཱ་ཝ, ཀ་ཉྩ་ན་པ་དུ་མ་ཀ་ཎྞི་ཀཱ པ་ན པ་བྷ་སྶ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཏོ སཱ་ཏི་ས་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་པ་དུ་མ་ཀ་ཎྞི་ཀ་ས་དི་སེ་ཧཱི’’ཏི. ཨོ་ཧི་ཏནྟི ས་མོ་ཧི་ཏཾ ཨ་ནྟོ་ག་དྷཾ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ན ཏཾ ཏེ་ན ཚ་ནྣཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ’’ནྟི.

སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོཏི སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ཏི་ཧི་ངྒུ་ལ་ཀེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི, སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨཱ་ཝུ་ཏྟི་ཉཱ་ཡེ་ན ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་རཱི་ར་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཨི་དྷ ཝ་ཎྞ-ས་དྡོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་ཋ་མ་ཝི་ཀ་པྤཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ པ་ན རུ་ལ༹ྷི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏུ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ཎྞ-ས་དྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤོ ཝུ་ཏྟོ. ཏ་སྨཱ པ་ད་དྭ་ཡེ་ནཱ་པི སུ་ནི་དྡྷ་ནྟ་སུ་ཝ་ཎྞ་ས་དི་ས་ཚ་ཝི་ཝ་ཎྞོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

ར་ཛོཏི སུ་ཁུ་མ་ར་ཛོ. ཛ་ལླནྟི མ་ལཱི་ན་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧོ རེ་ཎུ་ས་ཉྩ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ལཾ ཝཱ’’ཏི. ཡ་དི ཝི་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཀ་ཐཾ ནྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧ་ཏྠ་དྷོ་ཝ་ནཱ་དཱི་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨཱ་ཝ་ཊྚ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེཏི པ་ད་ཀྑི་ཎཱ་ཝ་ཊྚ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཝ་ཊྚ་སྶ ཨ་ནྟེ.

བྲ་ཧྨུ་ནོ ས་རཱི་རཾ པུ་ར་ཏོ ཝཱ པ་ཙྪ་ཏོ ཝཱ ཨ་ནོ་ན་མི་ཏྭཱ ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ ཨུ་གྒ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བྲ་ཧྨཱ ཝི་ཡ ཨུ་ཛུ་ག་ཏྟོ’’ཏི. སཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཨུ་ཛུ་ག་ཏྟ་ཏཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་སུ བུ་དྡྷི་པྤ་ཏྟེ་སུ ད་ཊྛ་བྦཱ, ན ད་ཧ་ར་ཀཱ་ལེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་གྒ་ཏ་དཱི་གྷ་ས་རཱི་རོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་ཏ་རེ་སཱུཏི ‘‘ཁ་ནྡྷ་ཛཱ་ཎཱུ་སཱུ’’ཏི ཨི་མེ་སུ དྭཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ན་མ་ནྟཱ པུ་ར་ཏོ ན་མ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་སྶ་ཝ་ངྐཱཏི ད་ཀྑི་ཎ་པ་སྶེ་ན ཝཱ ཝཱ་མ་པ་སྶེ་ན ཝཱ ཝ་ངྐཱ. སཱུ་ལ་ས་དི་སཱཏི པོ་ཏྠ་ཀ་རཱུ་པ་ཀ་ར་ཎེ ཋ་པི་ཏ་སཱུ་ལ་པཱ་ད་ས་དི་སཱ.

ཧ་ཏྠ་པི་ཊྛི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝཱ ཨུ་སྶ་དཱ ཨུ་པ་ཙི་ཏ་མཾ་སཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ས་ཏྟུ་སྶ་དོ. ཨ་ཊྛི་ཀོ་ཊི་ཡོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ནི་གཱུ་ལ༹ྷ་སི་རཱ་ཛཱ་ལེ་ཧཱིཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏ་ནྟི ཏེ་ན ནི་གཱུ་ལ༹ྷ་ཨ་ཊྛི་ཀོ་ཊཱི་ཧཱི་ཏི་པི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཧ་ཏྠ་པི་ཊྛཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨཾ་ས་ཀཱུ་ཊ་ཁ་ནྡྷ་ཀཱུ་ཊཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧེ སི་དྡྷེ ཏཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ…པེ… ཁ་ནྡྷེ་ནཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘སི་ལཱ་རཱུ་པ་ཀཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝཱ ནི་གཱུ་ལ༹ྷ་ཨཾ་ས་ཀཱུ་ཊ་ཏཱ་པི ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

སཱི་ཧ་སྶ པུ་བྦ་དྡྷཾ སཱི་ཧ་པུ་བྦ་དྡྷཾ, པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཝ་ཡ་ཝ་ཏཱ་ཡ སཱི་ཧ་པུ་བྦ་དྡྷཾ ཝི་ཡ ས་ཀ་ལོ ཀཱ་ཡོ ཨ་སྶཱ་ཏི སཱི་ཧ་པུ་བྦ་དྡྷ་ཀཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱི་ཧ་སྶ པུ་བྦ་དྡྷ་ཀཱ་ཡོ ཝི་ཡ ས་བྦོ ཀཱ་ཡོ པ་རི་པུ་ཎྞོ’’ཏི. སཱི་ཧ་སྶེ་ཝཱཏི སཱི་ཧ་སྶ ཝི་ཡ. དུ་སྶ་ཎྛི་ཏ་ཝི་ས་ཎྛི་ཏོ ན ཧོ་ཏཱིཏི དུ་ཊྛུ ས་ཎྛི་ཏོ, ཝི་རཱུ་པ་ས་ཎྛི་ཏོ ཙ ན ཧོ་ཏི, ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་ནཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཝི་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ས་ཎྛི་ཏི ཨུ་པ་ག་ཏོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཎྛ་ནྟཱིཏི ས་ཎྛ་ཧ་ནྟི. དཱི་གྷེ་ཧཱིཏི ཨ་ངྒུ་ལི་ནཱ་སཱ་དཱི་ཧི. ར་སྶེ་ཧཱིཏི གཱི་ཝཱ་དཱི་ཧི. ཐཱུ་ལེ་ཧཱིཏི ཨཱུ་རུ་བཱ་ཧུ་ཨཱ་དཱི་ཧི. ཀི་སེ་ཧཱིཏི ཀེ་ས་ལོ་མ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་དཱི་ཧི. པུ་ཐུ་ལེ་ཧཱིཏི ཨ་ཀྑི་ཧ་ཏྠ་ཏ་ལཱ་དཱི་ཧི. ཝ་ཊྚེ་ཧཱིཏི ཛ་ངྒྷ་ཧ་ཏྠཱ་དཱི་ཧི.

ས་ཏ་པུ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ་ཡ ནཱ་ནཱ་ཙི་ཏྟེ་ན པུ་ཉྙ་ཙི་ཏྟེ་ན ཙི་ཏྟི་ཏོ ས་ཉྫཱ་ཏ་ཙི་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ‘‘ཨཱི་དི་སོ ཨེ་ཝ བུ་དྡྷཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟོ’’ཏི ད་ས་པཱ་ར་མཱི་ཧི ས་ཛྫི་ཏོ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏོ, ‘‘དཱ་ན་ཙི་ཏྟེ་ན པུ་ཉྙ་ཙི་ཏྟེ་ནཱ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ, དཱ་ན་ཝ་སེ་ན, སཱི་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ པ་ཝ་ཏྟ་པུ་ཉྙ་ཙི་ཏྟེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

དྭི་ནྣཾ ཀོ་ཊྚཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རནྟི དྭི་ནྣཾ པི་ཊྛི་བཱ་ཧཱ་ནཾ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷཾ པི་ཊྛི་མ་ཛ྄ཛྷ་སྶ ཨུ་པ་རི་བྷཱ་གོ. ཙི་ཏཾ པ་རི་པུ་ཎྞནྟི ཨ་ནི་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙི་ཏཾ, དྭཱི་ཧི ཀོ་ཊྚེ་ཧི ས་མ་ཏ་ལ་ཏཱ་ཡ པ་རི་པུ་ཎྞཾ. ཨུ་གྒ་མྨཱཏི ཨུ་གྒ་ནྟྭཱ, ཨ་ནི་ནྣཾ ས་མ་ཏ་ལཾ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་ཝ་ཎྞ་ཕ་ལ་ཀཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི.

ནི་གྲོ་དྷོ ཝི་ཡ པ་རི་མ་ཎྜ་ལོཏི པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་ནི་གྲོ་དྷོ ཝི་ཡ པ་རི་མ་ཎྜ་ལོ, ‘‘ནི་གྲོ་དྷ་པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་པ་རི་མ་ཎྜ་ལོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཨེ་ཀ་སྶ པ་རི་མ་ཎྜ་ལ-ས་དྡ་སྶ ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ནི་གྲོ་དྷ་པ་རི་མ་ཎྜ་ལོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ཀྑ་ནྡྷ་སཱ་ཁོ ནི་གྲོ་དྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ན ཧི ས་བྦོ ནི་གྲོ་དྷོ པ་རི་མ་ཎྜ་ལོ་ཏི, པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་ས་དྡ་ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ་ན ཝཱ པ་རི་མ་ཎྜ་ལོ་ཝ ནི་གྲོ་དྷོ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཀ་སྶ པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་ས་དྡ་སྶ ལོ་པེ་ན ཝི་ནཱ་པི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་གྲོ་དྷོ ཝི་ཡ པ་རི་མ་ཎྜ་ལོ’’ཏི. ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀོ ཨ་སྶཱ་ཏི ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀྭ་སྶ ཨོ-ཀཱ་ར་སྶ ཝ-ཀཱ་རཱ་དེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ.

ས་མ་ཝ་ཊྚི་ཏ་ཀྑ་ནྡྷོཏི ས་མཾ སུ་ཝ་ཊྚི་ཏ་ཀྑ་ནྡྷོ. ཀོ་ཉྩཱ ཝི་ཡ དཱི་གྷ་ག་ལཱ, བ་ཀཱ ཝི་ཡ ཝ་ངྐ་ག་ལཱ, ཝ་རཱ་ཧཱ ཝི་ཡ པུ་ཐུ་ལ་ག་ལཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. སུ་ཝ་ཎྞཱ་ལི༹་ངྒ་ས་དི་སོཏི སུ་ཝ་ཎྞ་མ་ཡ་ཁུ་དྡ་ཀ་མུ་དི་ངྒ་ས་དི་སོ.

ར་ས་གྒ་ས་གྒཱིཏི མ་དྷུ་རཱ་དི་བྷེ་དཾ ར་སཾ ག་ས་ནྟི ཨ་ནྟོ པ་ཝེ་ས་ནྟཱི་ཏི ར་ས་གྒ་སཱ ར་ས་གྒ་སཱ་ནཾ ཨ་གྒཱ ར་ས་གྒ་ས་གྒཱ, ཏཱ ཨེ་ཏ་སྶ ས་ནྟཱི་ཏི ར་ས་གྒ་ས་གྒཱི. ཏེ་ནཱཏི ཨོ་ཛཱ་ཡ ཨ་ཕ་ར་ཎེ་ན ཧཱི་ན་དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཏྟཱ ཏེ བ་ཧྭཱ་བཱ་དྷཱ ཧོ་ནྟི.

ཧ་ནཱུཏི ས་ནྣི་སྶ་ཡ་ད་ནྟཱ་དྷཱ་ར་སྶ ས་མ་ཉྙཱ, ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱི་ཧ་སྶ ཧ་ནུ ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ སཱི་ཧ་ཧ་ནུ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་སྶ, དྷ་མྨ་ཀཱ་ཡ་སྶ ཙ ཨུ་པ་མཱ ནཱ་མ ཧཱི་ནཱུ་པ་མཱ་ཝ, ན་ཏྠི ས་མཱ་ནཱུ་པ་མཱ, ཀུ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀཱུ་པ་མཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཡ་མྤི ཧཱི་ནཱུ་པ་མཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་སྶ ཧེ་ཊྛི་མཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨུ་པ་རི་མ་མྤི ས་ཎྛི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྭེ་པི པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ནཱི’’ཏི, ཏ་ཉྩ ཁོ ན ས་བྦ་སོ པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་ཏཱ་ཡ, ཨ་ཐ ཁོ ཏི་བྷཱ་གཱ་ཝ་སེ་ས་མ་ཎྜ་ལ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭཱ་ད་སི་ཡཱ པ་ཀྑ་སྶ ཙ་ནྡ་ས་དི་སཱ་ནཱི’’ཏི. ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ལ་ཀྑ་ཎ་ས་ཏྠཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ. ད་ནྟཱ་ནཾ ཨུ་ཙྩ་ནཱི་ཙ་ཏཱ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་བཱ་ཧི་ར་པ་སྶ་ཝ་སེ་ན་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ན ཨ་གྒ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡ་པ་ཊྚ་ཀེ་ན ཚི་ནྣ་ས་ངྑ་པ་ཊ་ལཾ ཝི་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ཡ་པ་ཊྚ་ཀནྟི ཀ་ཀ་ཙཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ས་མཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, ན ཝི་ས་མཱ, ས་མ་ས་ཎྛཱ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

སཱ་ཏི་ས་ཡཾ མུ་དུ་དཱི་གྷ་པུ་ཐུ་ལ་ཏཱ་དི་པྤ་ཀཱ་ར་གུ་ཎཱ ཧུ་ཏྭཱ བྷཱུ་ཏཱ ཛཱ་ཏཱ་ཏི པ་བྷཱུ་ཏཱ, བྷ-ཀཱ་ར་སྶ ཧ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཧཱུ་ཏཱ ཛི་ཝ྄ཧཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པ་ཧཱུ་ཏ་ཛི་ཝ྄ཧོ.

ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཝི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ས་ར་ཏཱ་ཡ ཚི་ནྣ་སྶ་རཱ་པི. ཨ་ནེ་ཀཱ་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ བྷི་ནྣ་སྶ་རཱ་པི. ཀཱ་ཀ་སྶ ཝི་ཡ ཨ་མ་ནུ་ཉྙ་ས་ར་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ཀ་སྶ་རཱ་པི. ཨ་པ་ལི་བུ་དྡྷ་ཏྟཱཏི ཨ་ནུ་པ་དྡུ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ, ཝ་ཏྠཱུ་ཏི ཙ ཨ་ཀྑ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཊྛ་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ངྒཱ་ནི པ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ནྟི. མ་ཉྫུ་གྷོ་སོཏི མ་དྷུ་ར་སྶ་རོ.

ཨ་བྷི་ནཱི་ལ་ནེ་ཏྟོཏི ཨ་དྷི་ཀ་ནཱི་ལ་ནེ་ཏྟོ, ཨ་དྷི་ཀ་ཏཱ ཙ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ནཱི་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ན ནེ་ཏྟ་ནཱི་ལ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ ཨ་དྷི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན ས་ཀ་ལ་ནཱི་ལ་ནེ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི. པཱི་ཏ་ལོ་ཧི་ཏ་ཝ་ཎྞཱ སེ་ཏ་མ་ཎྜ་ལ་ག་ཏ་རཱ་ཛི་ཝ་སེ་ན. ནཱི་ལ་སེ་ཏ་ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞཱ པ་ན ཏཾ་ཏཾ་མ་ཎྜ་ལ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

‘‘ཙ་ཀྑུ་བྷ་ཎྜནྟི ཨ་ཀྑི་ད་ལ’’ནྟི ཀེ་ཙི. ‘‘ཨ་ཀྑི་ད་ལ་ཝ་ཊུ་མ’’ནྟི ཨ་ཉྙེ. ཨ་ཀྑི་ད་ལེ་ཧི པ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་ཀྑི་བི་མྦ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཝི་ནི་གྒ་ཏ་ག་མྦྷཱི་ར་ཛོ་ཏ་ནཱ་པི ཡུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི. ‘‘ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ས་མུ་དཱ་ཡུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཡེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ཁུ་མ-ས་དྡོ ལོ་ཀེ ཨ་ཀྑི་ད་ལ་ལོ་མེ་སུ ནི་རུ་ལ༹ྷོ, ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘མུ་དུ་སི་ནི་དྡྷ་ནཱི་ལ་སུ་ཁུ་མ་པ་ཁུ་མཱ་ཙི་ཏཱ་ནི ཨ་ཀྑཱི་ནཱི’’ཏི.

ཀི་ཉྩཱ་པི ཨུ་ཎྞཱ-ས་དྡོ ལོ་ཀེ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ལོ་མ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཨི་དྷ པ་ན ལོ་མ་ཝི་སེ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཎྞཱ ལོ་མ’’ནྟི. ན་ལཱ་ཊ་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཛཱ་ཏཱཏི ན་ལཱ་ཊ་མ་ཛ྄ཛྷ་ག་ཏཱ ཛཱ་ཏཱ. ཨོ་དཱ་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་མཱ, ན མུ་དུ་ཏཱ་ཡ. ཨུ་ཎྞཱ ཧི ཏ་ཏོ་པི སཱ་ཏི་ས་ཡཾ མུ་དུ་ཏ་རཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ‘‘ས་པྤི མ་ཎྜེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ར་ཛ་ཏ་པུ་བྦུ་ལ༹་ཀནྟི ར་ཛ་ཏ་མ་ཡ་ཏཱ་ར་ཀ་མཱ་ཧ.

དྭེ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ པ་ཊི་ཙྩ ཝུ་ཏྟནྟི ཡ་སྨཱ བུ་དྡྷཱ, ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནོ ཙ པ་རི་པུ་ཎྞ་ན་ལཱ་ཊ་ཏཱ་ཡ, པ་རི་པུ་ཎྞ་སཱི་ས་བི་མྦ་ཏཱ་ཡ ཙ ‘‘ཨུ་ཎྷཱི་ས་སཱི་སཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏེ དྭེ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ པ་ཊི་ཙྩ ‘‘ཨུ་ཎྷཱི་ས་སཱི་སོ’’ཏི ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡཾ མ་ཧཱ་པུ་རི་སེ སུ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ནྟི ‘‘མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཎྷ་ཏ་མ་ཏཱ་ཡ, སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ, པ་བྷ་སྶ་ར་ཏཱ་ཡ, པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ ཙ ར་ཉྙོ བ་ནྡྷ་ཨུ་ཎྷཱི་ས་པ་ཊྚོ ཝི་ཡ ཝི་རོ་ཙ་ཏི. ཀ་པི་སཱི་སཱཏི དྭི་དྷཱ་བྷཱུ་ཏ་སཱི་སཱ. ཕ་ལ་སཱི་སཱཏི ཕ་ལི་ཏ་སཱི་སཱ. ཨ་ཊྛི་སཱི་སཱཏི མཾ་ས་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨ་ཊྛི་ཏཱ་ཡ, པ་ཏ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱ ཏ་ཙོ་ན་དྡྷ་ཨ་ཊྛི་མ་ཏྟ་སཱི་སཱ. ཏུ་མྦ་སཱི་སཱཏི ལཱ་བུ་ས་དི་ས་སཱི་སཱ. པ་བྦྷཱ་ར་སཱི་སཱཏི པི་ཊྛི་བྷཱ་གེ་ན ཨོ་ལ་མྦ་མཱ་ན་སཱི་སཱ. པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནཱཏི པ་རི་པུ་ཎྞ་ན་ལཱ་ཊ་ཏཱ་པ་ཀྑེ་ན. ཨུ་ཎྷཱི་ས་ཝེ་ཋི་ཏ་སཱི་སོ ཝི་ཡཱཏི ཨུ་ཎྷཱི་ས་པ་ཊྚེ་ན ཝེ་ཋི་ཏ་སཱི་ས་པ་དེ་སོ ཝི་ཡ. ཨུ་ཎྷཱི་སཾ ཝི་ཡཱཏི ཚེ་ཀེ་ན སི་པྤི་ནཱ ཝི་ར་ཙི་ཏ་ཨུ་ཎྷཱི་ས་མ་ཎྜ་ལཾ ཝི་ཡ.

ཝི་པ་སྶཱི་ས་མ་ཉྙཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣༧. ཏ་སྶ ཝི་ཏྠཱ་རོཏི ཏ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་པ་རི་གྒ་ཎྷ་ནེ ནེ་མི་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ ས་ནྟ་པྤ་ན་སྶ ཝི་ཏྠཱ་རོ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཀ་ཐཱ. ག་བྦྷོ་ཀྐ་ནྟི་ཡཾ ནི་མི་ཏྟ་བྷཱུ་ཏ སུ་པི་ན་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀ་ས་ནྟ་པྤ་ནེ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. ནི་དྡོ་སེ་ནཱཏི ཁཱ་རི་ཀ་ལོ་ཎི་ཀཱ་དི་དོ་ས་ར་ཧི་ཏེ་ན. དྷཱ་ཏི་ཡོཏི ཐ་ཉྙ་པཱ་ཡི་ཀཱ དྷཱ་ཏི་ཡོ. ཏཱ ཧི དྷཱ་པེ་ནྟི ཐ་ཉྙཾ པཱ་ཡེ་ནྟཱི་ཏི དྷཱ་ཏི་ཡོ.‘‘ཏ་ཐཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ས་ཊྛི’’ནྟི པ་དཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏི, སེ་སཱ་པཱིཏི ནྷཱ་པི་ཀཱ, དྷཱ་རི་ཀཱ, པ་རི་ཧཱ་རི་ཀཱ་ཏི ཨི་མཱ ཏི་ཝི་དྷཱ. ཏཱ་པི ད་ཧ་ནྟི ཝི་ད་ཧ་ནྟི ནྷཱ་ནཾ ད་ཧ་ནྟི དྷཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི ‘‘དྷཱ་ཏི་ཡོ’’ ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏ་ཏྠ དྷཱ་ར་ཎཾ ཨུ་ར་སཱ, ཨཱུ་རུ་ནཱ, ཧ་ཏྠེ་ཧི ཝཱ སུ་ཙི་རཾ ཝེ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ར་ཎཾ. པ་རི་ཧ་ར་ཎཾ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་ངྐ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ངྐཾ, ཨ་ཉྙ་སྶ བཱ་ཧུ་ཏོ ཨ་ཏྟ་ནོ བཱ་ཧུཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ནྟེ་ཧི ཧ་ར་ཎཾ ས་མྤཱ་པ་ནཾ.

༣༨. མ་ཉྫུ་སྶ་རོཏི ས་ཎྷ་སྶ་རོ. ཡོ ཧི ས་ཎྷོ, སོ ཁ་རོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཁ་ར་སྶ་རོ’’ཏི. ཝ་གྒུ་སྶ་རོཏི མ་ནོ་ར་མྨ་སྶ་རོ, མ་ནོ་ར་མྨ་ཏཱ ཙ་སྶ ཙཱ་ཏུ་རི་ཡ་ནེ པུ་ཉྙ་ཡོ་ག་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཚེ་ཀ་ནི་པུ་ཎ་སྶ་རོ’’ཏི. མ་དྷུ་ར་སྶ་རོཏི སོ་ཏ་སུ་ཁ་སྶ་རོ, སོ་ཏ་སུ་ཁ་ཏཱ ཙ་སྶ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཨི་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་ཏ་སྶ་རོ’’ཏི. པེ་མ་ནཱི་ཡ་སྶ་རོཏི པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦ་སྶ་རོ, པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦ་ཏཱ ཙ་སྶ སུ་ཎ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནི བྷ་ཏྟི་ས་མུ་པྤཱ་ད་ནེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པེ་མ་ཛ་ན་ཀ་སྶ་རོ’’ཏི. ཀ་ར་ཝཱི་ཀ་སྶ་རོཏི. ཀ་ར་ཝཱི་ཀ་ས་དྡོ ཡེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ སོ་ཏ་པ་ཐཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི, ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཀ་ཏིཾ ཛ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སེ ཝ་ཏྟེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ མ་དྷུ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྲི་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཀ་ར་ཝཱི་ཀ་ས་ཀུ་ཎེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་ཀ་ཐ་ནཾ. ལ་ལི༹་ཏནྟི པཱི་ཏི་ཝེ་ག་ས་མུ་ཊྛི་ཏཾ ལཱི་ལ༹ཾ. ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱཏི ‘‘ས་ངྑ་ར་ཎ་མྤི མ་དྷུ་ར་ས་དྡ་ས་ཝ་ན་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་ར’’ནྟི ཏི་ཎཱ་ནི ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ. ཨ་ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱཏི བྷཱུ་མི་ཡཾ ཨ་ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་ས་ག་ཏ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ནུ་བ་དྡྷ་མི་གཱ ཝཱ་ལ༹་མི་གེ་ཧི. ཏ་ཏོ མ་ར་ཎ་བྷ་ཡཾ ཧི་ཏྭཱ. པ་ཀྑེ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱཏི པ་ཀྑེ ཡ་ཐཱ་པ་སཱ་རི་ཏེ ཀ་ཏྭཱ ཨ་པ་ཏ་ནྟཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི.

སུ་ཝ་ཎྞ་པ་ཉྫ་རཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི ཡོ་ཛ་ན་པྤ་མཱ་ཎེ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ཎཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སོ རཱ་ཛཱ་ཎཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ལ་ལི༹ཾ་སཱུཏི ལ་ལི༹་ཏཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨཱ་ར་བྷིཾ་སུ. ཏཾ པཱི་ཏིནྟི ཏཾ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎཾ པཱི་ཏིཾ ཏེ་ནེ་ཝ ནཱི་ཧཱ་རེ་ན པུ་ན་པྤུ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟཾ པཱི་ཏིཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཀི་ལེ་སཱ ཐེ་རཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ ལ་དྡྷ་དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ས་པྤཱ་ཡཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་པ་ཀྐ་ཉཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྟ་ཧི…པེ… པ་ཏི་ཊྛཱ་སི. ས་ཏྟ་ས་ཏ་མ་ཏྟེ་ན ཨོ་རོ་དྷ་ཛ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ པ་ད་སཱ་ཝ ཐེ་རཱ་ནཾ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་པ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ས་ཏྟ་ཧི ཛ་ངྒྷ་ས་ཏེ་ཧི ས་དྡྷི’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏོཏི ཀ་ར་ཝཱི་ཀ་ས་དྡ་ཏོ. ས་ཏ་བྷཱ་གེ་ན…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦོ ཨ་ནེ་ཀ་ཀ་པྤ་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་ར་ས་མུ་དཱ་ག་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ས་མྤ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ.