ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ
དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡེ
པཱ་ཐི་ཀ་ཝ་གྒ་ཊཱི་ཀཱ
༡. པཱ་ཐི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སུ་ན་ཀྑ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. ཨ་པུ་བྦ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱཏི ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཧེ་ཊྛཱ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་པུ་བྦ་སྶ ཨ་བྷི་ན་ཝ་སྶ པ་ད་སྶ ཝ་ཎྞ་ནཱ ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ. ‘‘ཧི་ཏྭཱ པུ་ན་པྤུ་ནཱ་ག་ཏ་མ་ཏྠ’’ནྟི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. མ་ལླེ་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཚཱ་ཡཱུ་ད་ཀ་ས་མྤ་ནྣེ ཝ་ན་ས་ཎྜེ ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་པི་ཡ་སཱ་མ་ནྟཱ ཀ་ཏ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་དི ན ཏཱ་ཝ པ་ཝི་ཊྛོ, ཀ་སྨཱ ‘‘པཱ་ཝི་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཝི་སི་སྶཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི, ཏེ་ན ཨ་ཝ་སྶཾ བྷཱ་ཝི་ནི བྷཱུ་ཏེ ཝི་ཡ ཨུ་པ་ཙཱ་རཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཡ་ཐཱ ཀི’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏནྟི ཨེ་ཏཾ ‘‘ཨ་ཏི་པྤ་གོ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཙི་ནྟ་ནཾ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པ་གོ ཁོཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པཱ་ཏོ་ཝ. ཚ་ནྣ་ཀོ་པཱི་ན་ཏཱ་ཡ, པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་པ་བྦ་ཛྫུ་པ་ག་མེ་ན ཙ ཚ་ནྣ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཾ, ན ན་གྒ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཾ.
༢. ཡ་སྨཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨུ་ཙྩཱ་ཀུ་ལ་པྤ་སུ་ཏ་ཏཾ, མ་ཧཱ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ན་ནི་ཀྑ་ནྟ་ཏཾ, ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་དུ་ཀྐ་ར་ཙ་ར་ཎཾ, ཝི་ཝེ་ཀ་ཝཱ་སཾ, ལོ་ཀ་ས་མྦྷཱ་ཝི་ཏ་ཏཾ, ཨོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་ཧི ལོ་ཀ་སྶ བ་ཧུ་པ་ཀཱ་ར་ཏཾ, པ་ར་པྤ་ཝཱ་ད་མ་དྡ་ནཾ, མ་ཧི་དྡྷི་ཀ་ཏཾ, མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ ཏཾ་ཏཾ་ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑ་གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ་པི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ ཨཱ་ད་ར་གཱ་ར་ཝ་བ་ཧུ་མཱ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟི་ཡེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ མཱ་ན་ཐ་དྡྷ་ཏཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ལོ་ཀ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ལོ་ཀོ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན. ཙི་ར་སྶནྟི ཙི་ར་ཀཱ་ལེ་ན. ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ནྟི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན. ཏ་སྶཱཏི བྷ་གྒ་ཝ་གོ་ཏྟ་སྶ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་སྶ. གི་ཧི་ས་ཧཱ་ཡོཏི གི་ཧི་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་ཧཱ་ཡོ. པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཏོཏི ཡེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཱ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཙྩ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
༣. ཨུ་དྡི་སྶཱཏི ས་ཏྠུ་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་དྡི་སྶཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡ་དཱ སུ་ན་ཀྑ་ཏྟ་སྶ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཝཱ་ཙཱ བྷི་ནྣཱ, ཏ་དཱ ཨེ་ཝ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་དྡྷིཾ ཀོ་ཙི ས་མྦ་ནྡྷོ ན་ཏྠི ཨ་ས་ཀྱ་པུ་ཏྟི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ན་ཏོ པ་རི་བཱ་ཧི་ར་ཏྟཱ. ཨ་ཡཾ ཏཱ་ཝེ་ཏྠ སཱ་ས་ན་ཡུ་ཏྟི, སཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ སཱ་ས་ན་ཡུ་ཏྟི་ཀོ་ཝི་དེ ཨ་ཉྙེ་སཾ ན ས་མྨ་དེ་ཝ ཝི་ས་ཡོ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན་སྶ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷཱ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི ནཱུ’’ཏི ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ སུ་ན་ཀྑ་ཏྟཾ ‘‘ཀོ ས་ནྟོ ཀཾ པ་ཙྩཱ་ཙི་ཀྑ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡ་སྨཱ མུ་ཁཱ་ག་ཏོ་ཡཾ ས་མྦ་ནྡྷོ, ན པཱུ་ཛཱ་ག་ཏཱ་དི་ཀོ, ཡོ ཙ ཡཱ་ཙ་ཀ་ཡཱ་ཙི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏི, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཉྩེ་ཏྠ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ སུ་ན་ཀྑ་ཏྟཾ ‘‘ཀོ ས་ནྟོ ཀཾ པ་ཙྩཱ་ཙི་ཀྑ་སཱི’’ཏི ཨ་ཝོ་ཙ, ཏ་སྨཱ ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཱ་ཙ་ཀོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡཱ་ཙི་ཏ་ཀོ ཝཱ ཡཱ་ཙ་ཀཾ པ་ཙྩཱ་ཙི་ཀྑེ་ཡྻཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏྭཾ པ་ན ནེ་ཝ ཡཱ་ཙ་ཀོ ‘‘ཨ་ཧཾ བྷ་ནྟེ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ མ་མ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ནུ་པ་ག་ཏ་ཏྟཱ. ན ཡཱ་ཙི་ཏ་ཀོ ‘‘ཨེ་ཧི ཏྭཾ སུ་ན་ཀྑ་ཏྟ མ་མཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཝི་ཧ་རཱ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ མ་ཡཱ ཨ་པ་ཏྠི་ཏ་ཏྟཱ.
ཀོ ས་མཱ་ནོཏི ཡཱ་ཙ་ཀ་ཡཱ་ཙི་ཏ་ཀེ་སུ ཀོ ནཱ་མ ཧོ་ནྟོ. ཀནྟི ཡཱ་ཙ་ཀ་ཡཱ་ཙི་ཏ་ཀེ་སུ ཨེ་ཝ ཀཾ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཾ མཾ པ་ཙྩཱ་ཙི་ཀྑ་སི. ཏུ་ཙྪ་པུ་རི་སཱཏི ཛྷཱ་ན་མ་གྒཱ་དི་ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨེ་སུ ཀ་སྶ་ཙི་པི ཨ་བྷཱ་ཝཱ རི་ཏྟ་པུ་རི་སཱ. ན་ནུ ཙཱ་ཡཾ སུ་ན་ཀྑ་ཏྟོ ལོ་ཀི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི, ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་བྷི་ཉྙ་ཉྩ ཨུ་པྤཱ་དེ་སཱི་ཏི? ཀི་ཉྩཱ་པི ཨུ་པྤཱ་དེ་སི, ཏ་ཏོ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏི ཨཱ་གྷཱ་ཏུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན ས་ཧེ་ཝ པ་རི་ཧཱི་ནོ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་པ་རཱ་དྷོ ནཱ་མ སུ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ར་ཛ྄ཛྷ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ ཀི་ལེ་སུ་པྤཱ་དོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྟ་ཀོ ཏེ ཨ་པ་རཱ་དྷོ, ཏ་ཏྟ་ཀོ དོ་སོ’’ཏི. ཡཱ་ཝ་ཉྩཱཏི ཨ་ཝ་དྷི་པ་རི་ཙྪེ་ད་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཉྩ ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༣) ཝི་ཡ. ཏེཏི ཏ་ཡཱ. ཨི་དནྟི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ. ཨ་པ་ར་དྡྷནྟི ཨ་པ་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘པ་ཙྩཱ་ཙི་ཀྑཱ་མི་དཱ་ནཱ་ཧཾ བྷ་ནྟེ བྷ་ག་ཝ་ནྟ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ནྟེ་ན ཏུ་ཙྪ་པུ་རི་ས ཏ་ཡཱ ཡཱ་ཝ་ཉྩི་དཾ ཨ་པ་ར་དྡྷཾ, ན ཏ་སྶ ཨ་པ་རཱ་དྷ་སྶ པ་མཱ་ཎཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི.
༤. མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གེ་ན ཝི་ནཱ མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཨ་ནུ་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཱ. སོ ཧི མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ཏེ་སཾ ས་མྦྷཱ་ཝི་ཏ་དྷ་མྨོ ཝི་ཡ ཋི་ཏོ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟོ, མ་ནུ་སྶ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ཏེ་སུ བ་ཧུ་ལཾ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཨི་དྡྷི་བྷཱུ་ཏཾ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ན ཨཱ་དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ནཱི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀ་ཏེཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཏེ. ནི་ཡྻཱ་ཏཱིཏི ནི་གྒ་ཙྪ་ཏི, ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ཏོ ནི་གྒ་མ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨེ ཧི ནི་གྒ་ཙྪ་ནྟེ ཏཾ་ས་མ་ངྒི་པུ་གྒ་ལོ ‘‘ནི་གྒ་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ནི-ས་དྡོ ཨུ་པ་ས་གྒ་མ་ཏྟཾ, ཡཱ་ཏི ཨི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཏ་ཏྲཱཏི པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ བྷུ་མྨ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཏ་སྨིཾ དྷ་མྨེ ས་མྨཱ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ཡཱ་ཡ ནི་ཡྻ་ནྟེ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨིཾ…པེ… སཾ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ’’ཏི.
༥. ཨ་གྒ་ནྟི ཉཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་གྒ་ཉྙཾ. ལོ་ཀ་པ་ཉྙ་ཏྟིནྟི ལོ་ཀ་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ. ལོ་ཀ་སྶ ཨ་གྒནྟི ལོ་ཀུ་པྤ་ཏྟི་ས་མ་ཡེ ‘‘ཨི་དཾ ནཱ་མ ལོ་ཀ་སྶ ཨ་གྒ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཾ. ཨ་གྒ་མ་རི་ཡཱ་དནྟི ཨཱ་དི་མ་རི་ཡཱ་དཾ.
༦. ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཝི་པྤ་ལ་པི་ཏྭཱཏི ‘‘ན དཱ་ནཱ་ཧཾ བྷ་ནྟེ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཝི་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི, ‘‘ན ཧི པ་ན མེ བྷ་ནྟེ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ ཨི་དྡྷི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི, ‘‘ན ཧི པ་ན མེ བྷ་ནྟེ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་གྒ་ཉྙཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཙ ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཝི་པྤ་ལ་པི་ཏྭཱ. ཨི་དཾ ཀི་ར སོ བྷ་ག་ཝཱ ས་ཏྠུ་ཀི་ཙྩཾ ཨི་དྡྷི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ཨ་གྒ་ཉྙ་པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཉྩ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཀ་ཐེ་སི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་ན་ཀྑ་ཏྟོ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་ཏྟ་ར་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ནི་ར་ཝོ ནི་སྶ་དྡོ.
ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་སྶ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཡ་མེ་ཝ ག་ར་ཧཾ པཱ་པུ་ཎི་སྶ་སཱི’’ཏི. ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ པ་ན ཨཱ་དཱི་ན་ཝཱ ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷཱ, ཏེ ད་སྶེ་ནྟོ སུ་ན་ཀྑ་ཏྟོ ན ས་དྡ་ཧེ་ཡྻཱ་ཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་སྶེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ. ཨ་ནེ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི ‘‘ཨི་ཏི་པི སོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༡༥༧, ༢༥༥) ཨ་ནེ་ཀ་ཝི་དྷེ་ན ཝ་ཎྞ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཨེ་ཝཾ མེ ཨ་ཝ་ཎྞོ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ བཱ་ལ་ཏཱ་ཡ ཝ་ཎྞཱ་ར་ཧཱ་ནཾ ཨ་ཝ་ཎྞཾ ཀ་ཐེ་ཏྭཱ. ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ མ་ཀྑི་བྷཱ་ཝེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ པུ་ན ཏ་སྶ ཀ་ཐ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་ཏི ཁོ ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི སུ་ན་ཀྑ་ཏྟ་སྶ ཨ་པྤ་ཀོ་པི ཝ་ཙ་ནོ་ཀཱ་སོ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཨ་པ་ཀྐ་མཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཋི་ཏཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་པ་ས་ཀྐི. ཨ་པ་ཀྐ་ནྟོ སཱ་ས་ན་ཏོ བྷ་ཊྛོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙུ་ཏོ’’ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝཱཏི ཨ་པ་ཀྐ་མ་ནྟོ ཙ ན ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཨ་པ་ཀྐ་མི, ཡ་ཐཱ པ་ན ཀཱ་ཡ་སྶ བྷེ་དཱ ཨ་པཱ་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཡྻ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་པ་ཀྐ་མི.
ཀོ་ར་ཁ་ཏྟི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧. དྭཱི་ཧི པ་དེ་ཧཱིཏི དྭཱི་ཧི ཝཱ་ཀྱེ་ཧི ཨཱ་ར་དྡྷཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཏྠ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་རི་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན.
ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡནྟི ཙ བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ’’ཏི ཙ. ཐཱུ་ལཱུ ནཱ་མ ཛ་ན་པ་དོཏི ཛ་ན་པ་དཱི་ནཾ རཱ་ཛ་ཀུ་མཱ་རཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏ་ཐཱ་ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ. ཀུ་ཀྐུ་ར་ཝ་ཏཾ ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཀུ་ཀྐུ་ར་ཝ་ཏི་ཀོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་དི་ནྣ་ཀུ་ཀྐུ་ར་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཉྙ་མྤཱིཏི ‘‘ཙ་ཏུ་ཀྐོ་ཎྜི་ཀ་སྶེ་ཝ ཝི་ཙ་ར་ཎཾ, ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྭཱ་ཝ ཁཱ་ད་ནཾ, བྷུ་ཉྫ་ནཾ, ཝཱ་མ་པཱ་དཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ མུ་ཏྟ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན’’ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ ཨ་ཉྙ་མྤི སུ་ན་ཁེ་ཧི ཀཱ་ཏ་བྦ་ཀི་རི་ཡཾ. ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝེ་ཧི ཀུ་ཎྜ་ནཾ ག་མ་ནཾ ཙ་ཏུ་ཀྐོ་ཎྜོ, སོ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཙ་ཏུ་ཀྐོ་ཎྜི་ཀོ. སོ པ་ན ཡ་སྨཱ ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝེ་ཧི ས་ངྒྷ་ཊྚི་ཏ་ག་མ་ནོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཏུ་ས་ངྒྷ་ཊྚི་ཏོ’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘དྭེ ཛ་ཎྞཱུ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷ་ཀྑ་སནྟི ཝཱ བྷ་ཀྑི་ཏ་བྦཾ, ཨ་སི་ཏ་བྦ་ཉྩ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡ’’ནྟི. ཀཱ་མཾ ཁཱ་ད་ན་ཉྩ ནཱ་མ མུ་ཁེ་ན ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཧ་ཏྠེ་ན པ་ན ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ནཱ་མ་ནཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏུཾ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧ་ཏྠེ་ན ཨ་པ་རཱ་མ་སི་ཏྭཱ’’ཏི, ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ནྡ་ར་རཱུ་པོཏི སུ་ནྡ་ར་བྷཱ་ཝོ. ཝ་ཏཱ་ཏི པ་ཏྠ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏཱ་ཧཾ ལཱ་བྷཱི ཨ་སྶ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ‘‘ས་མ་ཎེ་ན ནཱ་མ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ ཨ་ཧོ ཝ་ཏཱ་ཧཾ ཨེ་དི་སོ བྷ་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶ པ་ཏྠ་ནཱ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ག་ར་ཧ་ཏྠེ ཨ་པི-ཀཱ་རོ ‘‘ཨ་པི སི་ཉྩེ པ་ལ་ཎྜ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཨ་ར་ཧ་ནྟེ ཙ བུ་དྡྷེ, བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀེ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ན ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶ དི་ཊྛི ཨུ་པྤ་ནྣཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ མ་ཧཱ་སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟེ ‘‘ན་ཏྠི ས་མ་ཎ་སྶ གོ་ཏ་མ་སྶ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ ཨ་ལ་མ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སེ་སཱ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༤༦). ས་ཏྟ་མཾ དི་ཝ་སནྟི བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ལ་ས་ཀེ་ནཱཏི ཨ་ཛཱི་ར་ཎེ་ན ཨཱ་མ་རོ་གེ་ན.
ཨ་ཊྛི་ཏ་ཙ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ པུ་རཱ་ཎ་པ་ཎྞ་ས་དི་སོ.བཱི་ར་ཎ་ཏྠ་མྦ་ཀནྟི བཱི་ར་ཎ་ག་ཙྪཱ.
མ་ཏྟཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མ་ཏྟཾ, བྷོ་ཛ་ན་མ་ཏྟ་ཝ་ནྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟ’’ནྟི. མ་ནྟཱ མ་ནྟཱཏི མ་ནྟཱ་ཡ མ་ནྟཱ་ཡ.
༨. ཨེ་ཀ་དྭཱི་ཧི་ཀཱ་ཡ ག་ཎ་ནཱ་ཡ. ནི་རཱ་ཧཱ་རོ་ཝ ཨ་ཧོ་སི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ་པི ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀེ་ན ཨུ་པ་ནཱི་ཏཾ བྷ་ཀྑ་སཾ དི་སྭཱ ‘‘དྷཱི’’ཏི ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ བྷོ་ཛ་ན་ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ན་ཧ་ད་ཡོ ཏཾ ཀུ་ཙྪི་པཱུ་རཾ བྷུ་ཉྫི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ལ་མ་ཀཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཐ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ཙེ་པི…པེ… ཙི་ནྟེ་ཡྻཱཏི ཡ་དི ཨེ་སོ ཨ་ཙེ་ལོ ‘‘དྷཱི’’ཏི པ་ཙྩུ་པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཛྫ་པི ཨ་ཧཾ ན བྷུ་ཉྫེ་ཡྻ’’ནྟི ཙི་ནྟེ་ཡྻ, ཏ་ཐཱ་ཙི་ནྟ་ནེ ས་ཏི་པི དེ་ཝ་ཏཱ་ཝི་གྒ་ཧེ་ན ཏཾ དི་ཝ་སཾ…པེ… ཀ་རེ་ཡྻ. ཀ་སྨཱ? ཨ་དྭེ་ཛ྄ཛྷ་ཝ་ཙ་ནཱ ཧི ཏ་ཐཱ་ག་ཏཱ, ན ཏེ་སཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཏ་ཐཾ ཧོ་ཏི.
ག་ཏ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ངྒ་ཎ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱིཏི ཏེ་ཧི ཏཾ ཀ་ཌྜྷི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟེ་ཧི ག་ཏ་ག་ཏ་པྤ་དེ་སོ ཨུ་ཏྟ་ར་ཀ་སཱ་མ་ནྟཱ ཝི་ཝ་ཊ་ངྒ་ཎ་མེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ཏེཏི ཏི་ཏྠི་ཡཱ. སུ་སཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ག་ནྟྭཱཏི ‘‘བཱི་ར་ཎ་ཏྠ་མྦ་ཀཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ག་ཙྪ་ནྟཱ་པི ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཏཾ ཨ་ནུ་སཾ་ཡཱ་ཡི་ཏྭཱ པུ་ན་པི ཏཾ་ཡེ་ཝ སུ་སཱ་ནཾ ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ.
༩. ཨི་དནྟི ཨི་དཾ མ་ཏ་ས་རཱི་རཾ. ‘‘ཏ་མེ་ཝ ཝཱ ས་རཱི་རཾ ཀ་ཐཱ་པེ་སཱིཏི ཏཾ ས་རཱི་རཾ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་པེ་ཏེ་ན ཀ་ཐཱ་པེ་སཱི’’ཏི ཀེ་ཙི. ཀོ་ར་ཁ་ཏྟི་ཡཾ ཝཱ ཨ་སུ་ར་ཡོ་ནི་ཏོ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཀ་ཐཱ་པེ་ཏུ ཨ་ཉྙཾ ཝཱ པེ་ཏཾ, ཀོ ཨེ་ཏྠ ཝི་སེ་སོ. ‘‘ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻོ ཧི བུ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡོ’’ཏི པ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏ་དེ་ཝ ས་རཱི་རཾ སུ་ན་ཀྑ་ཏྟེ་ན པ་ཧ་ཏ་མ་ཏྟཾ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ཏ་མ་ཏྠཾ ཉཱ་པེ་སཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. པུ་རི་མོ་ཡེ་ཝ པ་ན ཨ་ཏྠོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝི་ནི་ཙྪི་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ནི་བྦ་ཏྟ་ཊྛཱ་ན་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༡༠).
༡༠. ཝི་པཱ་ཀནྟི ཕ་ལཾ, ཨ་ཏྠ་ནི་བྦ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ས་མཱ་ནེ་ཏ་བྦཱ་ནཱིཏི ས་མྨཱ ཨཱ་ནེ་ཏ་བྦཱ་ནི, ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཱ་ནཾ པ་ཋ་མཱ་དི་ཏཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནུ་པུ་བྦི་ཡཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཀེ་ཙི པ་ནེ་ཏྠ ‘‘པ་ར་ཙི་ཏྟ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ, ཨཱ་ཡུ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ, བྱཱ་དྷི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ, ག་ཏི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ, ས་རཱི་ར་ནི་ཀྑེ་པ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ, སུ་ན་ཀྑ་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ཀ་ཐཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཚ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཡ་དི སུ་ན་ཀྑ་ཏྟ་སྶ ཙི་ཏྟ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ‘‘ས་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཏ་སྶ བྷཱ་ཝི་ཨ་ཝ་ཎྞ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་དྡྷིཾ. ཨ་ཐ ཨ་ཙེ་ལ་སྶ མ་ར་ཎ་ཙི་ཏྟ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཾ, ཏཾ ‘‘ས་ཏྟ་མཾ དི་ཝ་སཾ ཀཱ་ལཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ཝི་སུཾ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་ལཱ༹་ར་མ་ཊྚ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡. ནི་ཀྑ་ནྟ་ད་ནྟ་མ་ཊྚ་ཀོཏི ནི་ཀྑ་ནྟ་ད་ནྟོ མ་ཊྚ་ཀོ. སོ ཀི་ར ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པུ་བྦེ མ་ཊྚ་ཀི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་རི ཝི་ཝ་ར་ད་ནྟོ ཙ, ཏེ་ན ནཾ ‘‘ཀོ་ར་མ་ཊྚ་ཀོ’’ཏི ས་ཉྫཱ་ན་ནྟི. ཡཾ ཀི་ཉྩི ཏ་སྶ དེ་ནྟོ ‘‘སཱ་དྷུ་རཱུ་པོ ཨ་ཡཾ ས་མ་ཎོ’’ཏི ས་མྦྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨ་གྒཾ སེ་ཊྛཾ་ཡེ་ཝ དེ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ལཱ་བྷ་གྒཾ པ་ཏྟོ, ཨ་གྒ་ལཱ་བྷཾ པ་ཏྟོ’’ཏི. བ་ཧཱུ ཨ་ཙེ་ལ་ཀཱ ཏཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ནྟི, ག་ཧ་ཊྛཱ ཙ ཏཾ བ་ཧཱུ ཨ་ཌྜྷཱ ཝི་བྷ་ཝ་ས་མྤ་ནྣཱ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་ས་གྒཾ ཨ་གྒ་པ་རི་ཝཱ་རཾ པ་ཏྟོ’’ཏི. ཝ་ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏོ པ་དཱ་ནི. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ ཝ་ཏ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ ཝཱ.ས་མ་ཏྟཱ་ནཱིཏི ས་མཾ ཨ་ཏྟ་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནི. པུ་ར་ཏྠི་མེ་ནཱཏི ཨེ་ན-ས་དྡ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ན ‘‘ཝེ་སཱ་ལི’’ནྟི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཝི་དཱུ་ར་ཏྠེ ཙ ཨེ་ན-ས་དྡོ པ་ཉྩ་མྱ་ནྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝེ་སཱ་ལི་ཏོ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ’’ཏི.
༡༢. སཱ་ས་ནེ པ་རི་ཙ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཏི་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཧ་ཏཾ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི.ན ས་མྤཱ་ཡཱ་སཱིཏི ནཱ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷི ན ས་མྤཱ་དེ་སི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མྨཱ ཉཱ་ཎ་ག་ཏི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་མྤཱ་ཡ་ནཾ ཝཱ ས་མྤཱ་ད་ནཾ. པ་ཉྷཾ པུ་ཊྛ་སྶ ཙ ས་མྤཱ་ད་ནཾ ནཱ་མ ས་མྨ་དེ་ཝ ཀ་ཐ་ན་ནྟི ཏ་ད་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀོ་པ་ཝ་སེ་ན ཏ་སྶ ཨ་ཀྑཱི་ནི ཀ་མྤ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཛྫིཾ་སཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྤ་ན་ཀྑཱི་ནི་པི པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཀོ་པནྟི ཀོ་དྷཾ, སོ པ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཀུ་པྤ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀུ་པྤ་ནཱ་ཀཱ་ར’’ནྟི. དོ་སནྟི ཨཱ་གྷཱ་ཏཾ, སོ པ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ དུ་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་སྶ་ནཱ་ཀཱ་ར’’ནྟི. ཨ་ཏུ་ཊྛཱ་ཀཱ་རནྟི ཏུ་ཊྛི་ཡཱ པཱི་ཏི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རཾ. ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ཝི་ཀཱ་རེ་ཧི པཱ་ཀ་ཊ་མ་ཀཱ་སི. མཱ ཝ་ཏ ནོཏི ཨེ་ཏྠ མཱཏི པ་ཊི་ཀྑེ་པོ, ནོཏི མ་ཡ྄ཧ་ནྟི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཧོ ཝ་ཏ མེ ན བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི. མཾ ཝ་ཏ ནོཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ནོཏི སཾ་ས་ཡེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཧོ་སི ཝ་ཏ ནུ མ་མཱ’’ཏི.
༡༤. པ་རིཔུ་བྦོ ད་ཧི་ཏ-ས་དྡོ ཝ་ཏྠ་ནི་ཝཱ་ས་ནཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ད་ཧི་ཏོ ནི་ཝ་ཏྠ་ཝ་ཏྠོ’’ཏི. ཡ་ས་ནི་མི་ཏྟ་ཀ་ཏཱ་ཡ ལཱ་བྷ་སྶ ཡ་ས་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཡཱ་ཝ ལཱ་བྷ་པ་རི་ཧཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཡ་སཱ ནི་ཧཱི་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨ་ཙེ་ལ་པཱ་ཐི་ཀ་པུ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥. ‘‘ཨ་ཧཾ ས་བྦཾ ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཝ་ད་ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཉཱ་ཎ་ཝཱ་དོ, ཏེ་ན མ་ཡཱ ཉཱ་ཎ་ཝཱ་དེ་ན ས་དྡྷིཾ.ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ག་ཙྪ་ཏོཏི ཨུ་པ་ཌྜྷ་བྷཱ་གེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣཾ པ་དེ་སཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨི་དྡྷི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཀཱ་ཏུཾ ག་ཙྪ་ཏོ. ཀིཾ པ་ནཱ་ཡཾ ཨ་ཙེ་ལོ པཱ་ཐི་ཀ་པུ་ཏྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་མཱ་ཎཾ ན ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི? ནོ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ, ཀ་སྨཱ སུ་ཀྑ་ག་ཛྫི་ཏཾ ག་ཛྫཱི་ཏི? ‘‘ཨེ་ཝཱ་ཧཾ ལོ་ཀེ པཱ་སཾ་སོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཀོ་ཧ་ཉྙེ ཀ་ཏྭཱ སུ་ཀྑ་ག་ཛྫི་ཏཾ ག་ཛྫི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན་ག་ར་ཝཱ་སི་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱཏི ཡུ་ག་གྒཱ་ཧཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ.
༡༦. ཧཱི་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏྟཱ…པེ… ཨུ་ད་པཱ་དི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཧཱི་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀཱ ས་ཏྟཱ ཧཱི་ནཱ་དྷི་མུ་ཏྟི་ཀེ ཨེ་ཝ ས་ཏྟེ སེ་ཝ་ནྟི བྷ་ཛ་ནྟི པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནྟཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༩༨).
ཡ་སྨཱ ཏ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ ཝཱ་ཙཱ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་ཙི་ཏྟ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ, ཏ་ཉྩ ཙི་ཏྟཾ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་དི་ཊྛི་ཙི་ཏྟ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏཾ ཝཱ་ཙཾ ཨ་པྤ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ཏ་སྶཱ ཨ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་པྤ་ཧཱ་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ, ཏ་སྶ ཙ ཡ་ཐཱ ཨ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཾ དི་ཊྛིཾ ཨ་པྤ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫི་ཏྭཱ’’ཏི ཨ་ཝོ་ཙ. ཡ་སྨཱ ཝཱ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ ཝཱ་ཙཱ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫཱ, ཙི་ཏྟཾ ཏ་ཏོ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏ་རཾ ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, དི་ཊྛི པ་ན ཏ་ཏོ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏ་མཱ ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཡ ཨི་མཾ ཝི་བྷཱ་གཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨ་ཡཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མོ ཋ་པི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་སཾ པ་ན ཡ་ཐཱ པ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ནཱ་ཧཾ བུ་དྡྷོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟོཏི སཱ་ཋེ་ཡྻེ་ན ཝི་ནཱ ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ ‘‘ཨ་ཧཾ བུ་དྡྷོ ན ཧོ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ. ཙི་ཏྟ་དི་ཊྛི་པྤ་ཧཱ་ནེཔི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཝི་པ་ཏེ་ཡྻཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝི-ས་དྡོ པ་ཋ་མེ ཝི་ཀ་པྤེ ཨུ་པ་ས་གྒ་མ་ཏྟཾ, དུ་ཏི་ཡེ པ་ན ཝི་ས་ར་ཎ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྟ་དྷཱ ཝཱ པ་ན ཕ་ལེ་ཡྻཱ’’ཏི.
༡༧. ཨེ་ཀཾ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན, ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀཾ པ་ན ཝ་ཙ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི. ཨོ་དྷཱ་རི་ཏཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་རི་ཏཱ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ བྷཱ་སི་ཏཱ. ཝི་ག་ཏ་རཱུ་པེ་ནཱཏི ཨ་པ་ག་ཏ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་ག་ཙྪི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི, ཨི་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པ་ནཱི་ཏ་ས་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༡༨. དྭ་ཡཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི དྭ་ཡ་གཱ་མི་ནཱི. ཀཱི་དི་སཾ དྭ་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་རཱུ་པེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཡ་ཉྷི སོ ག་ཎྜ་སྶུ་པ་རི་ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་དོ་སཾ.
༡༩. ཨ་ཛི་ཏ་སྶ ལི་ཙྪ་ཝི་སེ་ནཱ་པ་ཏི་སྶ མ་ཧཱ་ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨ་ཙེ་ལ་སྶ པཱ་ཐི་ཀ་པུ་ཏྟ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ པ་རོ་ད་ནཾ. ཨ་བྷཱ་ཝཱཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་ར་སྶ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ. བྷ་ག་ཝཱ པ་ན ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་པ་རི་སཱ་ཡཾ པ་སཱ་ད་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་མ་ཀཱ་སི་ཡེ་ཝ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨི་དྡྷི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠. ནི་ཙ་ཡ་ནཾ དྷ་ན་དྷ་ཉྙཱ་ནཾ ས་ཉྩ་ཡ་ནཾ ནི་ཙ་ཡོ, ཏ་ཏྠ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ནེ་ཙ་ཡི་ཀཱ, ག་ཧ་པ་ཏི ཨེ་ཝ ནེ་ཙ་ཡི་ཀཱ ག་ཧ་པ་ཏི་ནེ་ཙ་ཡི་ཀཱ. ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཛ་ངྒྷ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི་ཏི པ་རི་མཱ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ཧ་སྶེ་ཧི་པི ཨ་པ་རི་མཱ་ཎ་ག་ཎ་ནཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱཏི ཨི་མ་སྶ ཝ་སེ་ན ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ མ་ཧ་ཏི་ཡཱ པ་རི་སཱ་ཡ བ་ནྡྷ་ན་མོ་ཀྑཾ ཀཱ་ཏུཾ ལ་བྦྷ་ཏི, ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ན.
༢༡. ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་ས་བྷ་ཡནྟི ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་ཏྲཱ་ས་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་བྷ་ཡཾ, ན ཉཱ་ཎ་བྷ་ཡཾ, ནཱ་པི ‘‘བྷཱ་ཡ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷ་ཡཾ. ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟནྟི ཏེ་ནེ་ཝ ཙི་ཏྟུ་ཏྲཱ་ས་བྷ་ཡེ་ན ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་ར་སྶ ཚ་མྦྷི་ཏ་བྷཱ་ཝོ. ལོ་མ་ཧཾ་སོཏི ཏེ་ནེ་ཝ བྷ་ཡེ་ན, ཏེ་ན ཙ ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟེ་ན ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རེ ལོ་མཱ་ནཾ ཧ་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ, སོ པ་ན ཏེ་སཾ བྷི་ཏྟི་ཡཾ ནཱ་ག་ད་ནྟཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨུ་དྡྷཾ་མུ་ཁ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ལོ་མཱ་ནཾ ཨུ་དྡྷ་གྒ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི. ཨ་ནྟ་ནྟེ་ན ཨཱ་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་སཱི་ད་ན་ཏྠཾ ནི་གཱུ་ལ༹ྷ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ནྟོ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་རཱ་མཾ པ་རི་ཡ་ནྟེ་ན ཨ་ནུ་སཾ་ཡཱ་ཡི་ཏྭཱ, ཀ་སྶ་ཙི་དེ་ཝ སུ་ན་ཀྑ་ཏྟ་སྶ ཝཱ སུ་ན་ཀྑ་ཏྟ་ས་དི་ས་སྶ ཝཱ ས་བྦ་ཉྙུ་པ་ཊི་ཉྙཾ ཨ་པྤ་ཧཱ་ཡ ས་ཏྠུ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱ་ཝེ ས་ཏྟ་དྷཱ ཏ་སྶ མུ་དྡྷཱ་ཕ་ལ་ནཾ དྷ་མྨ་ཏཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མཱ ན་སྶ་ཏུ བཱ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༢༢. སཾ་ས་པྤ་ཏཱིཏི ཏ་ཏྠེ་ཝ པཱ་སཱ་ཎ་ཕ་ལ་ཀེ བཱ་ལ་དཱ་ར་ཀོ ཝི་ཡ ཨུ་ཊྛཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ ཨ་ཝ་སཱི་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ སཾ་ས་པྤ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨོ་སཱི་ད་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་ཉྩ་ར་ཏཱིཏི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ པཱ་སཱ་ཎེ ཨཱ་ནི་ས་དུ་པ་ཊྛི་ནོ ས་ཉྩ་ལ་ནཾ ནི་ས་ཛྫ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ས་ཉྩ་ར་ཏི, ན ཨུ་ཊྛཱ་ཡ པ་ད་སཱ.
༢༣. ཝི་ན་ཊྛ་རཱུ་པོཏི ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝི་ནཱ་སེ་ན, ལཱ་བྷ་སྶ ཝི་ནཱ་སེ་ན ཙ ཝི་ན་ཊྛ་ས་བྷཱ་ཝོ.
པ་ཋ་མ་བྷཱ་ཎ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢༥. གོ་ཡུ་ཏྟེ་ཧཱིཏི བ་ལ་ཝ་ནྟ་བ་ལཱི་བ་དྡ་ཡོ་ཛི་ཏེ་ཧི.
༢༦. ཏ་སྶཱཏི ཛཱ་ལི་ཡ་སྶ. ཨ་ཡ་ཉྷི མ་ཎྜི་སེ་ན པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ སུ་ཎི, ཏ་ཏོ པུ་རེ་ཏ་རཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ གུ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཀཱ་ལེ ཨ་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏི་ཊྛ་ཏུ ཏཱ་ཝ པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ…པེ… པ་རཱ་ཛ་ཡོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི.
༢༧. ཏི་ཎ་སཱི་ཧོཏི ཏི་ཎ་ས་དི་ས་ཧ་རི་ཏ་ཝ་ཎྞོ སཱི་ཧོ. ཀཱ་ལ༹་སཱི་ཧོཏི ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞོ སཱི་ཧོ. པ་ཎྜུ་སཱི་ཧོཏི པ་ཎྜུ་ཝ་ཎྞོ སཱི་ཧོ. ཀེ་ས་ར་སཱི་ཧོཏི ཀེ་ས་ར་ཝ་ནྟོ སེ་ཏ་ཝ་ཎྞོ, ལོ་ཧི་ཏ་ཝ་ཎྞོ ཝཱ སཱི་ཧོ. མི་ག་ར་ཉྙོཏི ཨེ་ཏྠ མི་ག-ས་དྡོ ཀི་ཉྩཱ་པི པ་ས་ད་ཀུ་རུ་ངྒཱ་དཱི་སུ ཀེ་སུ་ཙི་དེ་ཝ ཙ་ཏུ་པྤ་དེ་སུ ནི་རུ་ལ༹ྷོ, ཨི་དྷ པ་ན ས་བྦ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མི་ག་ར་ཉྙོ་ཏི ས་བྦ་ཙ་ཏུ་པྤ་དཱ་ནཾ ར་ཉྙོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ག་ནྟྭཱ སེ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨཱ་ས་ཡོ, ནི་ཝཱ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ. སཱི་ཧ་ནཱ་དནྟི པ་རི་སྶ་ཡཱ་ནཾ ས་ཧ་ན་ཏོ, པ་ཊི་པ་ཀྑ་སྶ ཙ ཧ་ན་ན་ཏོ ‘‘སཱི་ཧོ’’ཏི ལ་དྡྷ་ནཱ་མ་སྶ མི་གཱ་དྷི་པ་སྶ གྷོ་སཾ, སོ པ་ན ཏེ་ན ཡ་སྨཱ ཀུ་ཏོ་ཙི་པི ཨ་བྷཱི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་བྷཱི་ཏ་ནཱ་ད’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཏཱ་སུ ཏཱ་སུ དི་སཱ་སུ ག་ནྟྭཱ ཙ་རི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ བྷ་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ གོ་ཙ་རོ གྷཱ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘གོ་ཙ་རཱ་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧཱ་ར་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. ཝ་རཾ ཝ་རནྟི མི་ག་ས་ངྒྷེ མི་ག་ས་མཱུ་ཧེ མུ་དུ་མཾ་ས་ཏཱ་ཡ ཝ་རཾ ཝ་རཾ མ་ཧིཾ་ས་ཝ་ན་ཝ་རཱ་ཧཱ་དིཾ ཝ་དྷི་ཏྭཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཐཱུ་ལཾ ཐཱུ་ལ’’ནྟི. ཝ་ར་ཝ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཧི ཏ་སྶ ཝ་ར་བྷཱ་ཝོ ཨི་ཙྪི་ཏོ. སཱུ་ར་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ སཱུ་ར་བྷཱ་ཝ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ, ཏེ་ན. སཱུ་ར་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་པི ཧི ‘‘ཀིཾ ཨི་མེ པཱ་ཎ་ཀེ དུ་བྦ་ལེ ཧ་ནྟྭཱ’’ཏི ཨ་པྤ་ཐཱ་མེ་སུ པཱ་ཎེ་སུ ཀཱ་རུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་ཏི་ཊྛ་ཏི.
༢༨. ཝི་གྷཱ་སོཏི པ་ར་སྶ བྷ་ཀྑི་ཏ་སེ་ས་ཏཱ་ཡ ཝི་རཱུ་པོ གྷཱ་སོ ཝི་གྷཱ་སོ, ཨུ་ཙྪི་ཊྛཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷ་ཀྑི་ཏཱ་ཏི་རི་ཏྟ་མཾ་ས’’ནྟི, ཏ་སྨིཾ ཝི་གྷཱ་སེ, ཝི་གྷཱ་ས་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་སྨི་མཱ་ན་དོ་སེ་ནཱཏི ཨ་སྨི་མཱ་ན་དོ་ས་ཧེ་ཏུ, ཨ་ཧཾ་ཀཱ་ར་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. སོ པ་ན་སྶ ཨ་སྨི་མཱ་ནོ ཡ་ཐཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྲཱ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
‘‘སེ་གཱ་ལ་ཀཾ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ་ཝ ཨ་ཏྠོ. བྷེ་ར་ཎྜ་ཀཾ་ཡེ་ཝཱཏི བྷེ་ར་ཎྜ་ས་ཀུ་ཎ་ར་ཝ་ས་དི་སཾ་ཡེ་ཝ, བྷེ་ར་ཎྜོ ནཱ་མ ཨེ་ཀོ པ་ཀྑཱི དྭི་མུ་ཁོ, ཏ་སྶ ཀི་ར ས་དྡོ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཝི་རཱུ་པོ ཨ་མ་ནཱ་པོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤི་ཡ་ཨ་མ་ནཱ་པ་ས་དྡ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ སུ་ཊྛུ ག་ཏཱ་ཏི སུ་ག་ཏཱ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷཱ. ཏེ ཨ་པ་དཱ་ཡ་ནྟི སོ་དྷེ་ནྟི ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི སུ་ག་ཏཱ་པ་དཱ་ནཱ་ནི, ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ. ཡ་སྨཱ ཏཱ་ཧི ཏེ ‘‘སུ་ག་ཏཱ’’ཏི ལ་ཀྑཱི་ཡ་ནྟི, ཏཱ ཙ ཏེ་སཾ ཨོ་ཝཱ་ད་བྷཱུ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ‘‘སུ་ག་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི ཏཱ སུ་ག་ཏ་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ, སཱ་ས་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཙ, ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ས པཱ་ཐི་ཀ་པུ་ཏྟོ ཏ་ཏྠ ཏཱ་སུ སི་ཀྑཱ་སུ ཛཱི་ཝ་ཏི, ཀོ ཏ་སྶ ཏཱ་ཧི ས་མྦ་ནྡྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་མྦུ་དྡྷཱ་ནཾ དེ་མཱ་ཏི དེ་ནྟཱིཏི བུ་དྡྷ་ས་ཉྙཱ་ཡ དེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ན ཨེ་ས…པེ… ཛཱི་ཝ་ཏི ནཱ་མ ན སུ་ག་ཏ་ནྭ་ཡ་ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པ་ག་མ་ན་ཏོ. ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨེ་ཀ་ཏྟེ པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨེ་ཝ ག་རུ་སྨིཾ ཨེ་ཀ་སྨི་མྤི བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་པྤ་ཡོ་ག་ཏོ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ཝ་ཙ་ན་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན.
༢༩. ས་མེ་ཀྑི་ཏྭཱཏི ས་མཾ ཀ་ཏྭཱ མི་ཙྪཱ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ, ཏཾ པ་ན ཨ་པེ་ཀྑ་ནཾ ཏ་ཐཱ མ་ཉྙ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཉྙི་ཏྭཱ’’ཏི. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཾ ས་མེ་ཀྑ་ན་མྤི མ་ཉྙ་ནཾ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་མ་ཉྙཱི་ཏི པུ་ན ཨ་མ་ཉྙི་ཏྠཱ’’ཏི, ཏེ་ན ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཏ་སྶ མ་ཉྙ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི. བྷེ་ར་ཎྜ་ཀ་ར་ཝཾ ཀོ་ས་ཏི ཝི་ཀྐོ་ས་ཏཱི་ཏི ཀོ་ཏྠུ.
༣༠. ཏེ ཏེ པཱ་ཎེ བྱཱ་པཱ་དེ་ནྟོ གྷ་ས་ཏཱི་ཏི བྱ་གྒྷོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ནི་བྦ་ཙ་ནེ་ན ‘‘བྱ་གྒྷོ’’ཏི མི་ག་རཱ་ཛ་སྶ་པི སི་ཡཱ ནཱ་མ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བྱ་གྒྷོ་ཏི མ་ཉྙ་ཏཱི་ཏི སཱི་ཧོ་ཧ་མ་སྨཱི་ཏི མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་དི་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ནི་བྦ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན སཱི་ཧོ་པི ‘‘བྱ་གྒྷོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, བྱ་གྒྷ-ས་དྡོ པ་ན མི་ག་རཱ་ཛེ ཨེ་ཝ ནི་རུ་ལ༹ྷོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སཱི་ཧེ་ན ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
༣༡. སཱི་ཧེ་ན ཝི་ཙ་རི་ཏ་ཝ་ནེ སཾ་ཝ་ཌྜྷ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ཧཱ་ཝ་ནེ སུ་ཉྙ་ཝ་ནེ ཝི་ཝ་ཌྜྷོ’’ཏི.
༣༤. ཀི་ལེ་ས་བ་ནྡྷ་ནཱཏི ཏ་ཎྷཱ་བ་ནྡྷ་ན་ཏོ. ཏ་ཎྷཱ་བ་ནྡྷ་ན་ཉྷི ཐི་རཾ ད་ལ༹ྷ་བ་ནྡྷ་ནཾ དུ་མྨོ་ཙ་ནཱི་ཡཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ –
‘‘སཱ་ར་ཏྟ་ར་ཏྟཱ མ་ཎི་ཀུ་ཎྜ་ལེ་སུ,
པུ་ཏྟེ་སུ དཱ་རེ་སུ ཙ ཡཱ ཨ་པེ་ཀྑཱ;
ཨེ་ཏཾ ད་ལ༹ྷཾ བ་ནྡྷ་ན་མཱ་ཧུ དྷཱི་རཱ,
ཨོ་ཧཱ་རི་ནཾ སི་ཐི་ལཾ དུ་པྤ་མུ་ཉྩ’’ནྟི. (དྷ. པ. ༣༤༦; ཛཱ. ༡.༢.༡༠༢);
ཀི་ལེ་ས་བ་ནྡྷ་ནཱཏི ཝཱ ད་ས་ཝི་དྷ་སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཏོ. མ་ཧཱ་ཝི་དུ་གྒཾ ནཱ་མ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨོ་གྷཱ མ་ཧ་ནྟཾ ཛ་ལ་ཝི་དུ་གྒཾ ཝི་ཡ ཨ་ནུ་པ་ཙི་ཏ་ཀུ་ས་ལ་ས་མྦྷཱ་རེ་ཧི དུ་གྒ་མ་ཊྛེ་ན.
ཨ་གྒ་ཉྙ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༦. ཨི་མ་སྶ པ་ད་སྶ. ཨི་དཾ ནཱ་མ ལོ་ཀ་སྶ ཨ་གྒ་ནྟི ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ཨ་གྒ་ཉྙཾ, སོ པ་ན ལོ་ཀ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀྐ་མོ པ་ཝ་ཏྟི པ་ཝེ་ཎཱི ཙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ལོ་ཀུ་པྤ་ཏྟི་ཙ་རི་ཡ་ཝཾ་ས’’ནྟི. ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཏ་རཾ ནཱ་མ ཀི་ཉྩི ན་ཏྠི པ་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦེ་སུ, ཏཾ པ་ན ཀོ་ཊིཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡཱ་ཝ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ པ་ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘མ་མ པ་ཛཱ་ན་ནཱ’’ཏི ཨ་སྶཱ་དེ་ནྟོ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་སེ་ན, ‘‘ཨ་ཧཾ པ་ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནྟོ དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན, ‘‘སུ་ཊྛུ པ་ཛཱ་ནཱ་མི ས་མྨཱ པ་ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི པ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ མཱ་ན་ཝ་སེ་ན ན པ་རཱ་མ་སཱ་མཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘པ་ཙྩ་ཏྟ་ཉྙེ་ཝཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ནི་བྦུ་ཏི ཝི་དི་ཏཱ’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡེ་ནཱ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ ‘‘པ་ཙྩ་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཱ ནི་བྦུ་ཏི ཙ པ་ཙྩ་ཏྟཾ་ཡེ་ཝ ཝི་དི་ཏཱ’’ཏི, ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎེ་ན ནི་བྦ་ཏྟི་ཏཱ ནི་བྦུ་ཏི ས་ཡ་མེ་ཝ ཝི་དི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘པ་ཙྩ་ཏྟ’’ནྟི པ་དཾ ཝི་ཝི་དྷ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཀཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་ཝུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཨཱ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝི་དི་ཏ་ནི་བྦཱ་ནཱཏི ཨ་པྤ་ཊི་ལ་དྡྷ་ནི་བྦཱ་ནཱ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ནྣ་ཏྟཱ. པ་ཛཱ་ན་ན་མྤི ཧི ཏ་ད་དྷི་ག་མ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏི ཨི་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡོ, སུ་ཁཾ. ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ཨ་ན་ཡོ, དུ་ཀྑཾ. ཏ་དེ་ཝ ཧི་ཏ་སུ་ཁ་སྶ བྱ་ས་ན་ཏོ བྱ་ས་ནཾ.
༣༧. ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོཏི བྷ་ག་ཝཱ་པི ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡོ ཏ་ཏྠ སཱ་ར་ས་ཉྙཱི’’ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ. ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན. ཡ་སྶ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ད་སྶ ཝ་སེ་ན པུ་རི་སོ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་ད’’ནྟི. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དེ. ཨི་ཏི ཀ་ཏྭཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ན. སོཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དོ. ‘‘ཨ་གྒ་ཉྙཾ’’ ཏྭེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ ཨ་གྒ་ཉྙ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ. ཀེ་ན ཝི་ཧི་ཏནྟི ཀེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་ཧི་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀེ་ན ཝི་ཧི་ཏཾ ཀི་ནྟི ཝི་ཧི་ཏ’’ནྟི. བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལེཏི བྲ་ཧྨ་ཛཱ་ལ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༨). ཏ་ཏྠ ཧི ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ཝི་དྷིཾ ཨི་དྷ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི, པཱ་ལི༹ པ་ན ཏ་ཏྠ ཙེ་ཝ ཨི་དྷ ཙ ཨེ་ཀ་ས་དི་སཱ ཝཱ་ཏི.
༤༡. ཁི་ཌྜཱ པ་དོ་སི་ཀཱ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ ཨེ་ཏྠ ས་ནྟཱི་ཏི ཁི་ཌྜཱ་པ་དོ་སི་ཀཾ, ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཀཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཁི་ཌྜཱ་པ་དོ་སི་ཀ་མཱུ་ལ་ཀ’’ནྟི. མ་ནོ་པ་དོ་སི་ཀནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
༤༧. ཡེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་བྦྷཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟི, ཏ་སྶ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ ནཱ་མ ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི. ཏུ་ཙྪཱ, མུ་སཱཏི ཙ ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏུ་ཙྪེ་ན, མུ་སཱ་ཝཱ་དེ་ནཱ’’ཏི. ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ནྟོ་སཱ་རཾ ནཱ་མ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏོ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟོ་སཱ་ར་ཝི་ར་ཧི་ཏེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་བྷི་ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟཱིཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ གྷ་ཊྚེ་ནྟཱ ཀ་ཐེ་ནྟི, ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་ཉྙོཏི ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ས་ཉྙོ. སུ་བྷཾ ཝི་མོ་ཀྑནྟི ‘‘སུ་བྷ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཝི་མོ་ཀྑཾ. ཝ་ཎྞ་ཀ་སི་ཎནྟི སུ་ནཱི་ལ་ཀ་སུ་པཱི་ཏ་ཀཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ཀ་སི་ཎཾ. ས་བྦནྟི ཡཾ སུ་བྷཾ, ཨ་སུ་བྷ་ཉྩ ཝ་ཎྞ་ཀ་སི་ཎཾ, ཏ་ཉྩ ས་བྦཾ. ན ཨ་སུ་བྷནྟི ཨ་སུ་བྷ་མྤི ‘‘ཨ་སུ་བྷ’’ནྟི ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ན ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ‘‘སུ་བྷཾ’’ ཏྭེ་ཝ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་པ་རཱི་ཏཱ ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་གཱ་ཧི་ཏཱ་ཡ, ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཝཱ་དི་ཏཱ་ཡ ཙ.
༤༨. ཡ་སྨཱ སོ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ ཨ་ཝི་སྶ་ཊྛ་མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧི་ཏཱ་ཡ ས་མྨཱ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏུ་ཀཱ་མོ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣཾ ཝི་ཡ མཾ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ, བྷི་ཀྑ་ཝོ ཙ ས་ཉྫཱ་ན་ནྟཱུ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ཏ་ཐཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མ་ཡཱ ཨེ་ཏ་སྶ…པེ… ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. མ་མྨནྟི མ་མྨ་པྤ་དེ་སཾ པཱི་ལཱ༹་ཛ་ན་ན་ཊྛཱ་ནཾ. སུ་ཊྛཱུཏི ས་ཀྐ་ཙྩཾ. ཡ་ཐཱ ན ཝི་ན་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་ར་ཀྑ.
ཝཱ་ས་ནཱ་ཡཱཏི ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡཱ་ཝ་ཧཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝཱ་ཏི.
པཱ་ཐི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ.
༢. ཨུ་དུ་མྦ་རི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ནི་གྲོ་དྷ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༩. ཨུ་དུ་མྦ་རི་ཀཱ་ཡཱཏི ས་མྦ་ནྡྷེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དུ་མྦ་རི་ཀཱ་ཡ དེ་ཝི་ཡཱ ས་ནྟ་ཀེ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་རཱ་མེ’’ཏི. ‘‘ཨུ་དུ་མྦ་རི་ཀཱ་ཡ’’ནྟི ཝཱ པཱ་ཋོ, ཏ་ཐཱ ས་ཏི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ ཨེ་ཏཾ བྷུ་མྨཾ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཨུ་དུ་མྦ་རི་ཀཱ་ཡ ར་ཉྙོ དེ་ཝི་ཡཱ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ ཨཱ་རཱ་མོ ཨུ་དུ་མྦ་རི་ཀཱ, ཏ་སྶཾ ཨུ་དུ་མྦ་རི་ཀཱ་ཡཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དུ་མྦ་རི་ཀཱ་ཡ དེ་ཝི་ཡཱ ས་ནྟ་ཀེ’’ཏི. ཏཱ་ཡ ཧི ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ ཏ་སྶཱ ས་ནྟ་ཀོ. ཝ་ར་ཎཱ་དི་པཱ་ཋ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྠ་བོ་དྷ་ཀ་སྶ ས་དྡ་སྶ ཨ་ད་སྶ་ནཾ. ས་ནྡྷཱ་ནོཏི བྷི་ནྣཱ་ན་མྤི ཏེ་སཾ ས་ནྡྷཱ་པ་ནེ་ན ‘‘ས་ནྡྷཱ་ནོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ. སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏོཏི པ་སཾ་སི་ཏོ. ཨི་རི་ཡ་ཏཱིཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨ་རི་ཡེ་ན ཉཱ་ཎེ་ནཱཏི ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡེ་ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་རེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན. ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱཏི སུ་ཝི་སུ་དྡྷཱ་ཡ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ.
དི་ཝཱ-ས་དྡོ དི་ན-ས་དྡོ ཝི་ཡ དི་ཝ་ས་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཏ་སྶ ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ དི་ཝཱ-ས་དྡོ ས་ཝི་སེ་སཾ དི་ཝ་ས་བྷཱ་གཾ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དི་ཝ་ས་སྶ དི་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་སྨཱ ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ནཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ པ་ཊི་སཾ་ཧ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཛྷཱ་ན་ས་མ་ངྒཱི ཙ པ་ཝི་ཝེ་ཀཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀཱ་ཀི་ཡཱ་ཡ ནི་ལཱི་ནོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ…པེ… ག་ཏོ’’ཏི. མ་ནོ བྷ་ཝ་ནྟི མ་ན་སོ ཝི་ཝ་ཊྚ་ནི་སྶི་ཏཾ ཝ་ཌྜྷིཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ནྟཱི་ཏི མ་ནོ་བྷཱ་ཝ་ནི་ཡཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ཀཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨུ་ནྣ་མ་ཏི ན ས་ངྐུ་ཙ་ཏི, ཨ་ལཱི་ན་ཉྩ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༥༡. ཡཱ་ཝ་ཏཱཏི ཡཱ་ཝ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྟ་ཀཱ’’ཏི. ཏེ་སནྟི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཉྩ ཀེ་ན་ཙི ཝི་སེ་སེ་ན ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ. ཡེ་ཧི ཙ གུ་ཎ་ཝི་སེ་སེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ པ་ཊི་ཝ་ས་ནྟི, ཨ་ཡ་ཉྩ ཏེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨི་མཾ ཝི་སེ་སཾ དཱི་པེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་སཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༥༢. ཏེ་སནྟི པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་ནཾ. ཀ་ཐཱ་ཡཱཏི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡ. ད་སྶ་ནེ་ནཱཏི དི་ཊྛི་ད་སྶ་ནེ་ན. ཨཱ་ཀ་པྤེ་ནཱཏི ཝེ་སེ་ན. ཀུ་ཏྟེ་ནཱཏི ཀི་རི་ཡཱ་ཡ. ཨཱ་ཙཱ་རེ་ནཱཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྨིཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཏ་བྦ་ཨཱ་ཙཱ་རེ་ན. ཝི་ཧཱ་རེ་ནཱཏི ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཾ ཝི་ཧ་རི་ཏ་བྦ་ཝི་ཧ་ར་ཎེ་ན. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ནཱཏི ཋཱ་ནཱ་དི་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན. ཨ་ཉྙཱ་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཉྙ་ཏི་ཏྠི་ཡཱ. ས་ངྒ་ནྟྭཱ ས་མཱ་ག་ནྟྭཱ རཱ་སཱི ཧུ་ཏྭཱ པ་རེ་ཧི ནི་སི་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ. ཨ་ར་ཉྙཱ་ནི ཙ ཏཱ་ནི ཝ་ན་པ་ཏྠཱ་ནི ཙཱ་ཏི ཨ་ར་ཉྙ་ཝ་ན་པ་ཏྠཱ་ནི. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཨ་ར་ཉྙ་ཀ་ངྒ་ནི་པྥཱ་ད་ཀཾ ཨཱ་ར་ཉྙ་ཀཱ་ནཾ, ཏཾ ‘‘ཨ་ར་ཉྙ’’ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝ་ན་པ་ཏྠནྟི གཱ་མ་ནྟཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཙཱ་ར་ཊྛཱ་ནཾ, ཡ་ཏྠ ན ཀ་སཱི་ཡ་ཏི ན ཝ་པྤཱི་ཡ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཝ་ན་པ་ཏྠ་ནྟི དཱུ་རཱ་ན་མེ་ཏཾ སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ‘‘ཝ་ན་པ་ཏྠ་ནྟི ཝ་ན་ས་ཎྜཱ་ན་མེ་ཏཾ སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནཾ, ཝ་ན་པ་ཏྠ་ནྟི བྷཱི་ས་ན་ཀཱ་ན་མེ་ཏཾ, ཝ་ན་པ་ཏྠ་ནྟི ས་ལོ་མ་ཧཾ་སཱ་ན་མེ་ཏཾ, ཝ་ན་པ་ཏྠ་ནྟི པ་རི་ཡ་ནྟཱ་ན་མེ་ཏཾ ཝ་ན་པ་ཏྠ་ནྟི ན མ་ནུ་སྶཱུ་པ་ཙཱ་རཱ་ན་མེ་ཏཾ སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི (ཝི་བྷ. ༥༣༡). ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘གཱ་མཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ མུ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ནྟཱ་ནཱིཏི པ་རི་ཡ་ནྟཱ་ནི ཨ་ཏི་དཱུ་རཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དཱུ་ར་ཏ་རཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་ཧཱ་རཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ནཱཏི ཝི་ཧཱ་ར་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་པྤ་དེ་སེ་ན. ཨ་དྡྷི་ཀ་ཛ་ན་སྶཱཏི མ་གྒ་གཱ་མི་ནོ ཛ་ན་སྶ. མ་ནྡ་ས་དྡཱ་ནཱིཏི ཨུ་ཙྩཱ་ས་དྡ་མ་ཧཱ་ས་དྡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་ནུ་ས་དྡཱ་ནི. མ་ནུ་སྶེ་ཧི ས་མཱ་ག་མྨ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ས་དྡོ ནི་གྒྷོ་སོ, ཏ་སྶ ཡ་སྨཱ ཨ་ཏྠོ དུ་བྦི་བྷཱ་ཝི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྠེ་ན ནི་གྒྷོ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཝི་ག་ཏ་ཝཱ་ཏཱ་ནཱིཏི ཝི་ག་ཏ་ས་དྡཱ་ནི. ‘‘ར་ཧ་སྶ ཀ་ར་ཎ་སྶ ཡུ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་པི ཏེ་སཾ ཋཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ར་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཡུ་ཏྟ་ཏཾ, ཛ་ན་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཾ, ཝ་ན་ཝི་ཝི་ཏྟ་མེ་ཝ ཙ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པཱ་ནཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ.
༥༣. ཀེ་ནཱཏི ཧེ་ཏུ་མྷི, ས་ཧ་ཡོ་གེ ཙ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཀེ་ན པུ་གྒ་ལེ་ན ས་དྡྷི’’ནྟི. ཨེ་ཀོ་པི ཧི ཝི་བྷ་ཏྟི་ནི་དྡེ་སོ ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཏ་དྡྷི་ཏ་ཏྠ་པ་ད་ས་མཱ་ཧཱ་རེ་ཏི.
སཾ་ས་ནྡ་ནནྟི ཨཱ་ལཱ་པ་ས་ལླཱ་པ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐཱ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ. ཉཱ་ཎ་བྱ་ཏྟ་བྷཱ་ཝནྟི བྱ་ཏྟ་ཉཱ་ཎ་བྷཱ་ཝཾ, སོ པ་ན པ་ར་སྶ ཝ་ཙ་ནེ ཨུ་ཏྟ་ར་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན, པ་རེ་ན ཝཱ ཝུ་ཏྟ་ཨུ་ཏྟ་རེ པ་ཙྩུ་ཏྟ་ར་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ཙྩུ་ཏྟ་ར་ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི. ཡོ ཧི པ་ར་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ ཏི་པུ་ཀྑ་ལེ་ན ན་ཡེ་ན རཱུ་པེ་ཏི, ཏ་ཐཱ པ་ར་སྶ རཱུ་པ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ ཛཱ་ཏི་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ཏི, ཏ་སྶ ཏཱ་དི་སཾ ཝ་ཙ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ ཉཱ་ཎ་ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི. སུ་ཉྙཱ་གཱ་རེ་སུ ན་ཊྛཱཏི སུ་ཉྙཱ་གཱ་རེ་སུ ནི་ཝཱ་སེ་སུ ན་ཊྛཱ ཝི་ན་ཊྛཱ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ག་ཏཱ. ནཱ་སྶ པ་ཉྙཱ ན་སྶེ་ཡྻ ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི ཀ་ཏ་པུ་ཙྪ་ན་པ་ཊི་པུ་ཙྪ་ན་ནི་མི་ཏྟཾ ནཱ་ནཱ་པ་ཊི་བྷཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་སཱ་ར་མཱ་པ་ནྣཾ པུ་ཙྪི་ཏཾ པ་ཉྷཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ. ཨོ་རོ་དྷེ་ཡྻཱ་མཱཏི ནི་རུ་སྶཱ་ཧཾ ཝི་ཡ ཀ་རོ་ནྟཱ ཨ་ཝ་རོ་དྷེ་ཡྻཱ་མ, ཏཾ པ་ར་སྶ ཨོ་རོ་དྷ་ནཾ ཝཱ་ད་ཛཱ་ལེ་ན ཝི་ན་ནྡྷ་ནཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ན་ནྡྷེ་ཡྻཱ་མཱ’’ཏི. ཏ་ད་ཏྠཾ ཏེ་ན ཏུ་ཙྪ་ཀུ་མྦྷི་ནི་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏཾ, ཏཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པཱུ་རི་ཏ་གྷ་ཊོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
བ་ལཾ དཱི་པེ་ནྟོཏི ཨ་བྷཱུ་ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎ་བ་ལཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ. ཨ་ས་མྦྷི་ནྣནྟི ཛཱ་ཏི་ས་མྦྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ས་མྦྷི་ནྣཾ. ཨ་ཉྙ་ཛཱ་ཏི་ས་མྦྷེ་དེ ས་ཏི ཨ་སྶ་ཏ་ར་སྶ ཨ་སྶ་སྶ ཛཱ་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ སཱི་ཧ་སྶ་པི སཱི་ཧ་ཐཱ་མཱ་བྷཱ་ཝོ སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་མྦྷི་ནྣ་ཀེ་ས་ར་སཱི་ཧ’’ནྟི. ཋཱ་ན་སོ ཝཱཏི ཏ་ངྑ་ཎེ ཨེ་ཝ.
༥༤. ‘‘སུ་མཱ་ག་དྷཱ ནཱ་མ ན་དཱི’’ཏི ཀེ་ཙི, ཏཾ མི་ཙྪཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སུ་མཱ་ག་དྷཱ ནཱ་མ པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ པོ་ཀྑ་ར་ཎི་བྷཱ་ཝ་སྶ སུ་ཏྟ་ནྟ་རེ ཨཱ་ག་ཏ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྶཱ ཏཱི་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. མོ་རཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་པོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི མོ་ར་ནི་ཝཱ་པོ. བྱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་ན་མྤི ཧི པ་དཱ་ནཾ བཱ་ཧི་ར་ཏྠ་ས་མཱ་སོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨུ་ར་སི་ལོ་མོ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ནི་ཝུ་ཏྠཾ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ནི་ཝཱ་པོ, མོ་རཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་པོ མོ་ར་ནི་ཝཱ་པོ, མོ་རཱ་ནཾ ནི་ཝཱ་པ་དི་ནྣ་ཊྛཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྠ མོ་རཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཡ་སྨཱ ནི་གྲོ་དྷོ ཏ་པོ་ཛི་གུ་ཙྪ་ཝཱ་དོ, སཱ་ས་ནེ ཙ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་གཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་གེ་ན པ་ར་མ་སྶཱ་ས་པྤ་ཏྟེ ཝི་ཧ་ར་ནྟེ པ་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ ཀཱ་ཡ་ཀི་ལ་མ་ཐེ་ན ཝི་ནཱ་ཝ སཱ་ཝ་ཀེ ཝི་ནེ་ཏཱི’’ཏི ས་ཉྫཱ་ཏ་ས་ནྡེ་ཧོ ‘‘ཀོ ནཱ་མ སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པུ་ཙྪི. ཨ་སྶ་ས་ཏི ཨ་ནུ་ས་ངྐི་ཏ་པ་རི་ས་ངྐི་ཏོ ཧོ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨ་སྶཱ་སོ, པཱི་ཏི་སོ་མ་ན་སྶ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་སྶཱ་ས་པྤ་ཏྟཱ་ཏི ཏུ་ཊྛི་པྤ་ཏྟཱ སོ་མ་ན་སྶ་པྤ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨ་དྷི་ཀོ སེ་ཊྛོ ཨཱ་ས་ཡོ ནི་སྶ་ཡོ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཏྟ་མ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི. ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏཾ པུ་རཱ་ཏ་ནཾ སེ་ཊྛ་ཙ་རི་ཡཾ ཨཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ས་བྦ་བུ་དྡྷ་པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི ཏེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་རཱ་ཎ…པེ… ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ’’ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨ་དྡ་ས པུ་རཱ་ཎཾ མ་གྒཾ པུ་རཱ་ཎ་མ་ཉྫ་ས’’ནྟི ཨ་ཝོ་ཙ. པཱུ་རེ་ཏྭཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཝ་སེ་ན. ‘‘པཱུ་རེ་ཏྭཱ’’ཏི ཝཱ ཨི་དཾ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཨཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ པཱ་ཋ་སེ་སོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཨཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟི ཨ་སྶཱ་ས་པྤ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཏ་པོ་ཛི་གུ་ཙྪཱ་ཝཱ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༥. པ་ཀ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཙྪི་ནྣཱ ཝི་པྤ་ཀ་ཏཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནི་ཊྛི་ཏཱ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཋི་ཏཱ’’ཏི.
༥༦. ཝཱི་རི་ཡེ་ན པཱ་པ་ཛི་གུ་ཙྪ་ན་ཝཱ་དོཏི ལཱུ་ཁ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་སཱ་དྷ་ནེ་ན ཝཱི་རི་ཡེ་ན ཨ་ཏྟ་ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཝ་སེ་ན པཱ་པ་ཀ་སྶ ཛི་གུ་ཙྪ་ན་ཝཱ་དོ. ཛི་གུ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཛི་གུ་ཙྪོ, ཏ་བྦྷཱ་ཝོ ཛེ་གུ་ཙྪཾ, ཨ་དྷི་ཀཾ ཛེ་གུ་ཙྪཾ ཨ་དྷི་ཛེ་གུ་ཙྪཾ, ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པཱ་པ་ཛི་གུ་ཙྪ་ནཾ, ཏ་སྨིཾ ཨ་དྷི་ཛེ་གུ་ཙྪེ. ཀཱ་ཡ་ད་ལ༹ྷཱི་བ་ཧུ་ལཾ ཏ་པ་ཏཱི་ཏི ཏ་པོ, ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཝཱི་རི་ཡཾ, ཏེ་ན ཀཱ་ཡ་ད་ལ༹ྷཱི་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ནི་མི་ཏྟ་སྶ པཱ་པ་སྶ ཛི་གུ་ཙྪ་ནཾ, ཝི་ར་ཛྫ་ན་མྤི ཏ་པོ་ཛི་གུ་ཙྪཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱི་རི་ཡེ་ན པཱ་པ་ཛི་གུ་ཙྪཱ’’ཏི. གྷཱ་ས་ཙྪཱ་ད་ན་སེ་ནཱ་ས་ན་ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ནོ་ད་ན་མུ་ཁེ་ན ཨ་ཏྟ་སྣེ་ཧ་ཝི་ར་ཛྫ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་རི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་སུ ནཱ་ནཱ་ཀཱ་རེ་སུ ཨ་ཙེ་ལ་ཀཱ་དི་ཝ་ཏེ་སུ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ས་མཱ་དི་ནྣཱ་ནཾ པ་རི་སོ་དྷ་ན་མེ་ཝེ་ཏྠ པཱ་རི་པཱུ་ར་ཎཾ, ན ས་བྦེ་སཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ས་མཱ་དཱ་ནཾ ཏ་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཏི པ་རི་སུ་དྡྷཱ’’ཏི. པ་རི་སོ་དྷ་ནཉྩ ནེ་སཾ ས་ཀ་ས་མ་ཡ་སི་དྡྷེ་ན ན་ཡེ་ན པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་མེ་ཝ. ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
༥༧. ‘‘ཨེ་ཀཾ པ་ཉྷ་མྤི ན ཀ་ཐེ་ཏཱི’’ཏི པ་ཋ་མཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ པུ་ཙྪི་ཏ་པ་ཉྷ་སྶ ཨ་ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་པ་ནི་སྶི་ཏ་ཀོཏི ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་ག་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཏ་པཾ ནི་སྶཱ་ཡ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ན་ཀོ. སཱི་ཧ་ནཱ་དེཏི སཱི་ཧ་ནཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ. ཡ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶཱ ཨ་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི.
ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༨. ‘‘ས་མྨཱ ཨཱ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ས་མྨཱ ཨཱ་དི་ཡ་ནཉྩ་སྶ ད་ལ༹ྷ་གྒཱ་ཧོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ད་ལ༹ྷཾ ག་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘སཱ་ས་ནཱ་ཝ་ཙ་རེ་ནཱ་པི དཱི་པེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ན དྷུ་ཏ་ངྒ་དྷ་ར་ཏཱ་མ་ཏྟེ་ན ཨ་ཏྟ་མ་ན་ཏཱ, པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་ངྐ་པྤ་ཏཱ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཏ་པ་ས་མཱ་དཱ་ན་དྷུ་ཏ་ངྒ་དྷ་ར་ཏཱ་ནཾ ས་ཏི་པི ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་ཏྟེ ས་དི་ས་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
‘‘དུ་ཝི་དྷ་སྶཱ་པཱིཏི ‘ཨ་ཏྟ་མ་ནོ ཧོ་ཏི པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་ངྐ་པྤོ’ཏི ཙ ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་བྷེ་དེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶ དུ་ཝི་དྷ་སྶཱ་པི ཏ་པ་སྶི་ནོ’’ཏི ཀེ་ཙི. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ སཱ་ས་ནི་ཀ་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཨ་ཏྠོ དཱི་པི་ཏོ, ཏ་སྨཱ བཱ་ཧི་ར་ཀ་སྶ, སཱ་ས་ནི་ཀ་སྶ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ དུ་ཝི་དྷ་སྶཱ་པི ཏ་པ་སྶི་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཙེ་ཝ ཧི ཨུ་པ་རི་པི ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཝ་ཀྑ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ཡ་དི་དཾ ‘‘ཀོ ཨ་ཉྙོ མ་ཡཱ ས་དི་སོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏི་མཱ་ན་སྶ, ཨ་ནི་ཊྛི་ཏ་ཀི་ཙྩ་སྶེ་ཝ ཙ ‘‘ཨ་ལ་མེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏི་མཱ་ན་སྶ ཙ ཨུ་པྤཱ་ད་ནཾ, ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ.
ཨུ་ཀྐཾ་ས་ཏཱིཏི ཨུ་ཀྐ་ཊྛཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨུ་ཀྑི་པ་ཏཱིཏི ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨུ་པ་རི ཁི་པ་ཏི, པ་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རཾ སཾ་ཧཱ་རེ་ཏཱིཏི པ་རཾ སཾ་ཧ་རཾ ནི་ཧཱི་ནཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨ་ཝ་ཀྑི་པ་ཏཱིཏི ཨ་དྷོ ཁི་པ་ཏི, ཨ་ཝ་མ་ཉྙ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
མཱ་ན་མ་ད་ཀ་ར་ཎེ་ནཱཏི མཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ མ་ད་སྶ ཀ་ར་ཎེ་ན ཨུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན. མུ་ཙྪི་ཏོ ཧོ་ཏཱིཏི མུ་ཙྪཱ་པ་ནྣོ ཧོ་ཏི, སཱ པ་ན མུ་ཙྪཱ་པ་ཏྟི ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་སཱི་ལ་བྦ་ཏ་པ་རཱ་མཱ་ས་ཀཱ་ཡ་ག་ནྠེ་ཧི ག་དྷི་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ, ཏ་ཏྠ ཙ ཨ་ཏི་ལ་གྒ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་དྷི་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ས་ནྣོ’’ཏི. པ་མ་ཛྫ་ནཉྩེ་ཏྠ པ་མ་ཛྫ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་མཱ་ད་མཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཀེ་ཝ་ལཾ དྷུ་ཏ་ངྒ་སུ་དྡྷི་ཀོ ཧུ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ན་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟོ ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ དྷུ་ཏ་ངྒ་སུ་དྡྷི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟུ་ཀྐཾ་ས་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཡྻཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སཱ་ས་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྷུ་ཏ་ངྒ་མེ་ཝ…པེ… པ་ཙྩེ་ཏཱི’’ཏི.
༥༩. ཏེ་ཡེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡཱ. སུ་ཊྛུ ཀ་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ ལ་དྡྷཱཏི ཨཱ་ད་ར་གཱ་ར་ཝ་ཡོ་གེ་ན ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ན་ཡ་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷཱ. ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ནནྟི གུ་ཎ་ཀི་ཏྟ་ནཾ. ཨ་སྶཱཏི ཏ་པ་སྶི་ནོ.
༦༠. ཝོ་དཱ་སནྟི བྱཱ་ས་ནཾ, ཝི་བྷ་ཛྫ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝི་བྷ་ཛྫ་ནཾ དྭི་དྷཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དྭེ་བྷཱ་གཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. དྭེ བྷཱ་གེ ཀ་རོ་ཏི རུ་ཙྩ་ནཱ་རུ་ཙྩ་ན་ཝ་སེ་ན. གེ་དྷ་ཛཱ་ཏོཏི ས་ཉྫཱ་ཏ་གེ་དྷོ. མུ་ཙྪ་ནཾ ནཱ་མ ས་ཏི་ཝི་པྤ་ཝཱ་སེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ས་ཏི་ཡཱ ས་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མུ་ཊྛ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་མ་ཏྟ་མྤཱིཏི ག་དྷི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་བྷོ་གེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་མ་ཏྟ་མྤི ན པ་སྶ་ཏི. མ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱཏི པ་རི་བྷོ་གེ མ་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་པ་རི་བྷོ་ག་མ་ཏྟ་མྤཱིཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་མ་ཏྟེ་ན པ་རི་བྷོ་ག་མྤི ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ་པི པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ན་མྤི ན ཀ་རོ་ཏི.
༦༡. ཝི་ཙ་ཀྐ་ས་ཎྛཱ་ནཱཏི ཝི་པུ་ལ་ཏ་མ་ཙ་ཀྐ་ས་ཎྛཱ་ནཱ. ས་བྦ་སྶ བྷུ་ཉྫ་ན་ཏོ ཨ་ཡོ་ཀཱུ་ཊ་ས་དི་སཱ ད་ནྟཱ ཨེ་ཝ ད་ནྟ་ཀཱུ་ཊཾ.ཨ་པ་སཱ་དེ་ཏཱིཏི པ་སཱ་དེ་ཏི. ཨ་ཙེ་ལ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་ཝ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན. ལཱུ་ཁཱ་ཛཱི་ཝིནྟི ས་ལླེ་ཁ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ལཱུ་ཁ་ཛཱི་ཝི་ཀཾ.
༦༢. ཏ་པཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཏ་པཾ ཙ་ར་ཏི ཙ་ར་ནྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. ཙ་ངྐ་མཾ ཨོ་ཏ་ར་ཏི བྷཱ་ཝ་ནཾ ཨ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟོ ཝི་ཡ. ཝི་ཧཱ་ར་ངྒ་ཎཾ ས་མྨ་ཛྫ་ཏི ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ པཱུ་རེ་ནྟོ ཝི་ཡ.
‘‘ཨཱ་ད་སྶ་ཡ་མཱ་ནོ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ.
ཀི་ཉྩི ཝ་ཛྫནྟི ཀི་ཉྩི ཀཱ་ཡི་ཀཾ ཝཱ ཝཱ་ཙ་སི་ཀཾ ཝཱ དོ་སཾ. དི་ཊྛི་ག་ཏནྟི ཝི་པ་རཱི་ཏ་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་རུ་ཙྩ་མཱ་ནནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ སི་དྡྷ་ནྟེ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་རུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ. རུ་ཙྩ་ཏི མེཏི ‘‘ཀ་པྤ་ཏི མེ’’ཏི ཝ་ད་ཏི. ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦནྟི ཏ་ཙྪཱ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘ཨེ་ཝ་མེ་ཏ’’ནྟི ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ. ས་ཝ་ན་མ་ནོ་ཧཱ་རི་ཏཱ་ཡ ‘‘སཱ་དྷུ སུ་ཊྛཱུ’’ཏི ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏ་བྦཾ.
༦༣. ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་ཡ ཀོ་དྷ་ནོ. ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཨུ་པ་ནཱ་ཧོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨུ་པ་ནཱ་ཧཱི. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི.
ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – ཨི་སྶ་ཏི ཨུ་སཱུ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨུ་སྶུ་ཀཱི. ས་ཋ་ནཾ ཨ་ས་ནྟ་གུ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཾ ས་ཋོ, སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་ཋོ. ས་ནྟ་དོ་ས་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ མཱ་ཡཱ, མཱ་ཡཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མཱ་ཡཱ་ཝཱི. ག་རུ་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ་ན་མྤི པ་ཎི་པཱ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཐ་མྦྷ་ནཾ ཐ་དྡྷཾ, ཏ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཐ་དྡྷོ. གུ་ཎེ་ཧི ས་མཱ་ནཾ, ཨ་དྷི་ཀ་ཉྩ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ནི་ཧཱི་ནཾ ཀ་ཏྭཱ མ་ཉྙ་ན་སཱི་ལ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏི་མཱ་ནཱི. ཨ་ས་ནྟ་གུ་ཎ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ན་ཏྠི་ཀ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ པཱ་པཱ ལཱ་མ་ཀཱ ཨི་ཙྪཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི པཱ་པི་ཙྪོ. མི་ཙྪཱ ཝི་པ་རཱི་ཏཱ དི་ཊྛི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀོ. ‘‘ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ, མོ་གྷ་མ་ཉྙ’’ནྟི (མ. ནི. ༡༨༧, ༢༠༢, ༤༢༧; ༣.༢༧, ༢༩; ཨུ་དཱ. ༥༥; མ་ཧཱ་ནི. ༢༠; ནེ་ཏྟི. ༥༨) ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཨ་ཏྟཱ་བྷི་ནི་ཝི་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ས་ཏཱ དི་ཊྛི ས་ནྡི་ཊྛི, ཏ་མེ་ཝ པ་རཱ་མ་ས་ཏཱི་ཏི ས་ནྡི་ཊྛི་པ་རཱ་མཱ་སཱི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ས་ཡཾ དི་ཊྛི ས་ནྡི་ཊྛཱི’’ཏི ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཨཱ བཱ་ལ༹ྷཾ ཝི་ཡ དྷཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་དྷཱ་ནནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ད་ལ༹ྷཾ སུ་ཊྛུ ཋ་པི་ཏ’’ནྟི. ཡ་ཐཱ་ག་ཧི་ཏཾ གཱ་ཧཾ པ་ཊི་ནི་སྶ་ཛྫ་ན་སཱི་ལོ པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱི, ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན དུ་པྤ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱི. པ་ཊི་སེ་དྷ་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ དུ-ས་དྡོ ཡ་ཐཱ ‘‘དུ་པྤ་ཉྙོ, (མ. ནི. ༡.༤༤༩) དུ་སྶཱི་ལོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༥.༢༡༣; ༡༠.༧༥; པཱ་རཱ. ༡༩༥; དྷ. པ. ༣༠༨) ཙ.
པ་རི་སུ་དྡྷ་པ་པ་ཊི་ཀ་པྤ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༤. ཨི་དྷ ནི་གྲོ་དྷ ཏ་པ་སྶཱིཏི ཡ་ཐཱ་ནུ་ཀྐ་ནྟཾ པུ་རི་མ་པཱ་ལི༹ཾ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ག་ཧི་ཏ་ལ་དྡྷིནྟི ‘‘ཨ་ཙེ་ལ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝོ སེ་ཡྻོ, ཏེ་ན ཙ སཾ་སཱ་ར་སུ་དྡྷི ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ག་ཧི་ཏ་ལ་དྡྷིཾ. ར་ཀྑི་ཏཾ ཏ་པནྟི ཏཱ་ཡ ལ་དྡྷི་ཡཱ ས་མཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ར་ཀྑི་ཏཾ ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་ཝ་ཏཱ་དི་ཏ་པཾ. ‘‘ས་བྦ་མེ་ཝ སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཡཾ ཝ་ཀྑ་ཏི པ་རི་སུ་དྡྷ་པཱ་ལི༹་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ‘‘ལཱུ་ཁ་ཏ་པ་སྶི་ནོ ཙེ་ཝ དྷུ་ཏ་ངྒ་དྷ་ར་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༦༤), ཏ་སྶ པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་རཱུ་པ་སྶ ལཱུ་ཁ་སྶ ཏ་པ་སྶི་ནོ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘པ་རི་སུ་དྡྷ་པཱ་ལི༹་ད་སྶ་ན་ཏྠ’’ནྟི ཙ ཨི་མི་ནཱ ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན པཱ་ལི༹ ཡེ་ཝེ་ཏྠ ལ་བྦྷ་ཏི, ན པ་ན ཏ་ད་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན, པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེཏི ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ནྟི ཏ་སྶ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠེ་ན ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝཾ སོ ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨུ་ཏྟ་རི ཝཱ་ཡ་མ་མཱ་ནོཏི ཡ་ཐཱ་ས་མཱ་དི་ནྣེ་ཧི དྷུ་ཏ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་པ་རི་ཏུ་ཊྛོ, ཨ་པ་རི་ཡོ་སི་ཏ་ས་ངྐ་པྤོ ཙ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མཾ ཀ་རོ་ནྟོ.
༦༩. ཨི་ཏོ པ་རནྟི ཨི་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་ཏོ པ་རཾ. ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ སཱ་ར་བྷཱ་ཝཾ ཝཱཏི ཏ་པོ་ཛི་གུ་ཙྪཱ་ཡ ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ སཱ་ར་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ. ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཝ་སྶ ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝོ སཱ་ར་བྷཱ་ཝོ’’ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ‘‘ཨ་གྒ་པྤ་ཏྟཱ, སཱ་ར་པྤ་ཏྟཱ ཙཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏ་ཙ་པྤ་ཏྟཱ་དི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧༠. ཡ་མ་ནཾ སཾ་ཡ་མ་ནཾ ཡཱ་མོ, ཧིཾ་སཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ ཡཱ་མོ་ཝ ཙཱ་ཏུ་ཡཱ་མོ, སོ ཨེ་ཝ སཾ་ཝ་རོ, ཏེ་ན སཾ་ཝུ་ཏོ གུ་ཏྟ་ས་བྦ་དྭཱ་རོ ཙཱ་ཏུ་ཡཱ་མ་སཾ་ཝ་ར་སཾ་ཝུ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་བྦི་དྷེ་ན སཾ་ཝ་རེ་ན པི་ཧི་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཏི་པཱ་ཏ་ནཾ ཧིཾ་ས་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་ཎཾ ན ཧ་ན་ཏཱི’’ཏི. ལོ་བྷ་ཙི་ཏྟེ་ན བྷཱ་ཝི་ཏཾ ས་མྦྷཱ་ཝི་ཏ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ བྷཱ་ཝི་ཏཾ ནཱ་མ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ. ཨ་ཡ་ཉྩ ཏེ་སུ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རོ མ་གྒོ་ཊྛཱ་པ་ཀཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་སཾ ས་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི.
ཨེ་ཏནྟི ཨ་བྷི་ཧ་ར་ཎཾ, ཧཱི་ནཱ་ཡ ཨ་ནཱ་ཝ་ཏྟ་ན་ཉྩ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སོ ཨ་བྷི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨཱ་དི་ལ་ཀྑ་ཎ’’ནྟི. ཨ་བྷི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ཨ་བྷི་བུ་དྡྷིཾ ནེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝ་ཌྜྷེ་ཏཱི’’ཏི. ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ནཱ་པི པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དི ཀ་རཱི་ཡ་ཏེ་ཝཱ་ཏི པ་བྦ་ཛྫཱ སེ་ཊྛཱ གུ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ཡོ་ག་ཏོ, དོ་ས་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏོ ཙ, ཡ་ཏོ སཱ པ་ཎྜི་ཏ་པ་ཉྙ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཱ. གི་ཧི་བྷཱ་ཝོ པ་ན ནི་ཧཱི་ནོ ཏ་དུ་བྷ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧཱི་ནཱ་ཡ གི་ཧི་བྷཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི.
༧༡. ཏ་ཙ་པྤ་ཏྟཱཏི ཏ་ཙཾ པ་ཏྟཱ, ཏ་ཙ་ས་དི་སཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༧༤. ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནཱཏི ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན. ནེ་སནྟི ཏི་ཏྠི་ཡཱ་ནཾ. ཏནྟི དི་བྦ་ཙ་ཀྑུཾ. སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱཏི ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ས་མྤ་ནྣཾ ཙ་ཏུ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་སཱི་ལཾ. ཏ་ཙ་སཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཏོཏི ཏ་ཙ་ཏ་པོ་ཛི་གུ་ཙྪཱ་ཡཱ་སཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཏོ. ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝནྟི ཝི་སེ་ས་ས་བྷཱ་ཝཾ.
ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་པཱ་ལི༹་མ་ཏྟ་མྤཱིཏི ཨ་ཙེ་ལ་ཀ་པཱ་ལི༹་ཨཱ་ག་ཏ་ཏྠ་མ་ཏྟ་མྤི ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ མ་ཡཾ ཨ་ན་སྶཱ་མ ཝི་ན་ཊྛཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ-ཀཱ་རོ ཝཱ ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ, ན་སྶཱ་མཱཏི ཝི་ན་སྶཱ་མ. ཀུ་ཏོ པ་རི་སུ་དྡྷ་པཱ་ལཱི༹ཏི ཀུ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་མྷེ་སུ པ་རི་སུ་དྡྷ་པཱ་ལི༹་ཨཱ་ག་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. སུ་ཏི་ཝ་སེ་ནཱ་པཱིཏི སོ་ཏ་པ་ཐཱ་ག་མ་ན་མ་ཏྟེ་ནཱ་པི ན ཛཱ་ནཱ་མ.
ནི་གྲོ་དྷ་སྶ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧༥. ཨ་སྶཱཏི ས་ནྡྷཱ་ན་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་སྶ. ཀ་ཀྑ་ལ༹ནྟི ཕ་རུ་སཾ. དུ་རཱ་ས་ད་ཝ་ཙ་ནནྟི ཨ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་སྨཱ ཕ་རུ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ ཡཾ ཨུ་དྡི་སྶ པ་ཡུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨིཾ ཁ་མཱ་པི་ཏེ ཁ་མཱ་པ་ཀ་སྶ པ་ཊི་པཱ་ཀ་ཏི་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་ཡཾ མ་ཡཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
༧༦. བོ་དྷ་ཏྠཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི, ན ཨ་ཏྟ་ནོ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་གྷོ་ས་ན་ཏྠཱ་ཡ. ཝཱ་ད་ཏྠཱ་ཡཱཏི པ་ར་ཝཱ་ད་བྷ་ཉྫ་ན་ཝཱ་ད་ཏྠཱ་ཡ. རཱ་གཱ་དི་ས་མ་ན་ཏྠཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི, ན ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ. ཨོ་གྷ་ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཙ་ཏུ་རོ་གྷ་ནི་ཏྠ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི ས་བྦ་སོ ཨོ་ར་པཱ་རཱ་ཏི་ཎྞ་མཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ. ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ལེ་སེ་ན་པི དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་པ་རཱ་མ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧༧. ཨི་དཾ ས་བྦ་མྤཱིཏི ས་ཏྟ་ཝ་སྶ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ‘‘ས་ཏྟཱ་ཧ’’ནྟི པ་དཾ, ཨི་དཾ ས་བྦ་མྤི ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ས་ཋོ པ་ན ཨ་མཱ་ཡཱ་ཝཱི ཨུ་ཛུ་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཏི་ཀྑ་པ་ཉྙོ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. སོ ཧི ཏཾ་མུ་ཧུ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟུཾ ས་ཀྑི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཝ་ངྐ་ཝ་ངྐོཏི ཀཱ་ཡ་ཝ་ངྐཱ་དཱི་ཧི་པི ཝ་ངྐེ་ཧི ཝ་ངྐོ ཛི་མྷོ ཀུ་ཊི་ལོ. ‘‘ས་ཋཾ པ་ནཱ་ཧཾ ཨ་ནུ་སཱ་སི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་མཱི’’ཏི ན ཨི་དཾ བྷ་ག་ཝཱ ཀི་ལཱ་སུ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཝ་ད་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ.
༧༨. པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོཏི ཡོ ཨེ་ཝ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨི་ཏོ པུ་བྦེ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨ་ཧོ་སི, སོ ཨེ་ཝ ཨི་དཱ་ནི་པི པུ་བྦཱ་ཙི་ཎྞ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཧོ་ཏུ, ན མ་ཡཾ ཏུ་མྷེ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀེ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན མ་ཡཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨུ་དྡེ་སེ་ན ཨ་ཏྠི་ཀཱ, དྷ་མྨ་ཏ་ནྟི མེ་ཝ པ་ན ཏུ་མྷེ ཉཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མ་མྷཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཏོཏི ཛཱི་ཝི་ཀཱ་ཡ ཝུ་ཏྟི་ཏོ. ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ཏི ཀོ་ཊྛཱ་སཾ པ་ཏྟཱཏི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ཏི ཏཾ ཏཾ ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་ག་ཏཱ. ཀི་ལེ་ས་ད་ར་ཐ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱཏི ཀི་ལེ་ས་ད་ར་ཐ་ས་ཧི་ཏཱ ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷ་ན་ཏོ. ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་ནཾ ཧི་ཏཱ་ཏི ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་མ་ར་ཎི་ཡཱ. སཾ་ཀི་ལེ་སོ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠི, སཾ་ཀི་ལེ་སེ ཝཱ ནི་ཡུ་ཏྟཱ་ཏི སཾ་ཀི་ལེ་སི་ཀཱ. ཝོ་དཱ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཝི་སུ་དྡྷི, ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཝོ་དཱ་ནི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ ཙེ་ཏེ ཝོ་དཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྟེ ཝོ་དཱ་པེ་ནྟཱི’’ཏི. སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟཱ པ་ཉྙཱ་ཡ པཱ་རི་པཱུ་རི་ཝེ་པུ་ལླ་ཏཱ མ་གྒ་ཕ་ལ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་གྒ་པ་ཉྙཱ…པེ… ཝེ་པུ་ལླ་ཏ’’ནྟི. ཨུ་བྷོ་པི ཝཱ ཨེ་ཏཱ་ནི པཱ་རི་པཱུ་རི་ཝེ་པུ་ལླཱ་ནི. ཡཱ ཧི ཏ་སྶ པཱ་རི་པཱུ་རཱི, སཱ ཨེ་ཝ ཝེ་པུ་ལླ་ཏཱ་ཏི. ཏ་ཏོཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨ་པྤ་ཧཱ་ན་ཝོ་དཱ་ན་དྷ་མྨཱ་བྷི་བུ་དྡྷི་ཧེ་ཏུ.
༧༩. ‘‘ཡ་ཐཱ མཱ་རེ་ནཱ’’ཏི ན་ཡི་དཾ ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ཐ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མཱ་རོ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐཱཏི མཱ་རེ་ན ཏེ་སཾ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཏྟི་ཏོ པ་ཙྪཱ ཨ་ཉྙཱ་སཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀ་སྨཱ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ པ་གེ་ཝ ན ཨ་ཉྙཱ་སཱི་ཏི? ཨ་ནཱ་ཝ་ཛྫི་ཏ་ཏྟཱ. མཱ་རཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏྭཱཏི མཱ་རེ་ན ཏེ་སུ ཀ་ཏཾ པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ནཾ ཝི་དྷ་མེ་ཏྭཱ, ན ཏེ་སཾ ས་ཏི པ་ཡོ་ཛ་ནེ བུ་དྡྷཱ་ནཾ དུ་ཀྐ་རཾ. སོཏི མ་གྒ་ཕ་ལུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ. ཏེ་སཾ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀཱ་ནཾ.
ཕུ་ཊྛཱཏི པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཕུ་ཊྛཱ. ཡ་ཏྲཱཏི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ བྷུ་མྨ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་སཱུ’’ཏི. ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ཏྠནྟི ཨཱ་ཛཱ་ན་ན་ཏྠཾ, ཨུ་པ་ས་གྒ་མ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏྠ ཨཱ-ཀཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ན་ན་ཏྠ’’ནྟི, ཝཱི་མཾ་ས་ན་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཙི་ཏྟཾ ནུ་པྤ་ནྣནྟི ‘‘ཛཱ་ནཱ་མ ཏཱ་ཝ་སྶ དྷ་མྨ’’ནྟི ཨཱ་ཛཱ་ན་ན་ཏྠཾ ‘‘བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཙ་རི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ ཨེ་ཀ་ཝཱ་ར་མྤི ཏེ་སཾ ཙི་ཏྟཾ ནུ་པྤ་ནྣཾ. ས་ཏྟཱ་ཧོ པ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཨེ་ཏེ་སཾ ཀིཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་ཏྟཱ་ཧཾ པཱུ་རེ་ཏུནྟི ས་ཏྟཱ་ཧཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ པཱུ་རེ་ཏུཾ, བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ས་ཏྟཱ་ཧཾ པཱུ་རེ་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་ར་ཝཱ་ད་བྷི་ནྡ་ནནྟི པ་ར་ཝཱ་ད་མ་དྡ་ནཾ. ས་ཀ་ཝཱ་ད་ས་མུ་སྶཱ་པ་ནནྟི ས་ཀ་ཝཱ་ད་པ་གྒ་ཎྷ་ནཾ. ཝཱ་ས་ནཱ་ཡཱཏི ས་ཙྩ་ས་མྤ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ. ནེ་སནྟི ཙ པ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ད་ཉྙེ་ས་མྤི ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ, པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཙ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ སུ་ཎ་ནྟཱ་ནཾ ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡོ ཨེ་ཝཱ་ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ན ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝཱ་ཏི.
ཨུ་དུ་མྦ་རི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ.
༣. ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཨ་ཏྟ་དཱི་པ་ས་ར་ཎ་ཏཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༠. ཨུ་ཏྟཱ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པཱ་ཀ་ཊཾ, ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པེ་ན ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་པཱ་ཀ་ཊཾ, པ་ཊི་ཙྪ་ནྣཾ, ཨ་པ་ཙུ་རཾ, དུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ཉྩ. ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ནཱ་ནཾ པ་དཱ་ནཾ ཝ་ཎྞ་ནཱ ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ན་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ. ཨུ་ཏྟཱ་ན་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ནགྒ་ཧ་ཎཾ. ‘‘མཱ་ཏུ་ལཱ’’ཏི ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷ་ནཱ་མོ ཨེ་ཀོ རུ་ཀྑོ, ཏ་སྶཱ ཨཱ་ས་ནྣ་པྤ་དེ་སེ མཱ་པི་ཏ་ཏྟཱ ན་ག་ར་མྤི ‘‘མཱ་ཏུ་ལཱ’’ ཏྭེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མཱ་ཏུ་ལཱ་ཡ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ནཱ་མ་ཀེ ན་ག་རེ’’ཏི. ཨ་ཝི་དཱུ་རེཏི ཏ་སྶ ན་ག་ར་སྶ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ.
ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ སུ་ཏྟེ ‘‘བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱ་ཛཱ ད་ལ༹ྷ་ནེ་མི ནཱ་མ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝཾ་ས་དཱི་པི་ཀཱ ཀ་ཐཱ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏཱ, ‘‘ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻ་ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་ཡུ་ཀཱ་ནཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝ་སྶ་ས་ཏཱ་ཡུ་ཀཱ པུ་ཏྟཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན ས་ཝི་སེ་སཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྠ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཝཾ་ས་དཱི་པི་ཀཱ་ཡ སུ་ཏྟ་ནྟ་ཀ་ཐཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཉྷི ཨ་ཙྪ་རི་ཡཾ, ཏ་ཏྠཱ་པི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་སྶ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀི་ཏྟ་ནཾ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ཏ་མཾ. ས་མཱ་ག་མེ་ནཱཏི ས་ནྣི་པཱ་ཏེ་ན.
‘‘བྷ་ཏྟ་གྒཾ ཨ་མ་ནཱ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཀེ་ཝ་ལཾ ཏེ་སཾ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་མ་ཏྟཾ. ཨ་མ་ནཱ་པནྟི ཨ་མ་ནུ་ཉྙཾ. བུ་དྡྷེ་སུ ཀ་ཏོ ཨ་པྤ་ཀོ་པི ཨ་པ་རཱ་དྷོ ཨ་པྤ་ཀོ ཀཱ་རོ ཝི་ཡ ག་རུ་ཏ་ར་ཝི་པཱ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བུ་དྡྷེ་ཧི ས་དྡྷིཾ…པེ… ས་དི་སཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ མཱ་ཏུ་ལ་ན་ག་ར་སྶ ས་མཱི་པེ, ཏ་སྶཾ ཝཱ པ་རི་སཱ་ཡཾ.
ཨ་ཏྟ་དཱི་པཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མཾ ཡོ པ་རོ ན ཧོ་ཏི, སོ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ས་ས་ནྟཱ་ནོ ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཧི་ཏ་སུ་ཁེ་སི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ན ཨ་ཏྟ་ནི་བྦི་སེ་ས་ཏྟཱ དྷ་མྨོ ཨི་དྷ ‘‘ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟཱ ནཱ་མ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ དྷ་མྨོ’’ཏི. དྭི་དྷཱ ཨཱ་པོ ག་ཏོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི དཱི་པོ, ཨོ་གྷེ་ན ཨ་ན་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཏོ བྷཱུ་མི་བྷཱ་གོ. ཨི་དྷ པ་ན ཀཱ་མོ་གྷཱ་དཱི་ཧི ཨ་ན་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏྟཱ དཱི་པོ ཝི་ཡཱ་ཏི དཱི་པོ, ཨ་ཏྟཱ དཱི་པོ པ་ཏི་ཊྛཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨ་ཏྟ་དཱི་པཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟཱ་ནཾ དཱི་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི. དཱི་པ་བྷཱ་ཝོ ཙེ་ཏྠ པ་ཊི་ས་ར་ཎ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ཨ་ཉྙ་ས་ར་ཎ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཙ་ནནྟི ཨ་ཉྙ་ས་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་ད་ཉྷི ན ཨ་ཉྙཾ ས་ར་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཎ་སྶེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ཉྙ་སྶ ས་ར་ཎ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཙ་ནཾ ཏ་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པེ ཙ ཏེ་ན ཨི་ཏ་ར་སྶཱ་པི པ་ཊི་ཀྑེ་པ་སི་དྡྷི་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་རེ་ན སཱ་དྷེ་ཏུཾ ‘‘ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཡ་དི ཨེ་ཏྠ པཱ་ཀ་ཏི་ཀོ ཨ་ཏྟཱ ཨི་ཙྪི་ཏོ, ཀ་ཐཾ ཏ་སྶ དཱི་པ་ས་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་སྨཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡི་ཀོ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྟཱ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི ‘‘ཀོ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྟཱ ནཱ་མཱ’’ཏི. ཨི་ཏ་རོ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རོ དྷ་མྨོ’’ཏི. དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རོ་པི པ་ཋ་མ་ཝཱ་ར་སྶེ་ཝ པ་རི་ཡཱ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན དེ་སི་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏེ་ནཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
གོ་ཙ་རེཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ གོ་ཙ་ར་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་རི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ’’ཏི. ས་ཀེཏི ཀ་ཐཾ པ་ནཱ་ཡཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པེ་ཏྟི་ཀེ ཝི་ས་ཡེ’’ཏི. པི་ཏི་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ གོ་ཙ་རོ’’ཏི ཏེ་ན ཨུ་དྡི་ཊྛ་ཏྟཱ པེ་ཏྟི་ཀེ ཝི་ས་ཡེཏི. ཙ་ར་ནྟནྟི སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ’’ཏི, ཙ་ར་ནྟཱ་ན་ནྟི ཙ ཨ་ཏྠོ, ཏེ་ནཱ་ཡཾ ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན་པི ཝ་ཙ་ན་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀི་ལེ་ས་མཱ་ར་སྶ ཨོ་ཏཱ་རཱ་ལཱ་བྷེ་ནེ་ཝ ཨི་ཏ་ར་མཱ་རཱ་ན་མྤི ཨོ་ཏཱ་རཱ་ལཱ་བྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཡཾ པ་ན་ཏྠོཏི གོ་ཙ་རེ ཙ་ར་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ, ཝ་ཏྠུ པ་ན བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ཨཱ་ག་ཏཾ.
ས་ཀུ་ཎེ ཧ་ནྟཱི་ཏི ས་ཀུ་ཎ་གྒྷི, མ་ཧཱ་སེ་ན་ས་ཀུ་ཎོ. ཨ་ཛ྄ཛྷ་པྤ་ཏྟཱཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ག་ཏཱ. ན མྱཱ་ཡནྟི མེ ཨ་ཡཾ ས་ཀུ་ཎ་གྒྷི ནཱ་ལཾ ཨ་བྷ་ཝི་སྶ. ན་ངྒ་ལ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ར་ཎནྟི ན་ངྒ་ལེ་ན ཀ་སི་ཏ་པྤ་དེ་སོ. ལེ་ཌྜུ་ཊྛཱ་ནནྟི ལེ་ཌྜཱུ་ནཾ ཨུ་ཊྛ་པི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ. ས་ཀེ བ་ལེཏི ཨ་ཏྟ་ནོ བ་ལ་ཧེ་ཏུ. ཨ་པ་ཏྠ་དྡྷཱཏི ཨ་ཝ་གཱ་ལ༹ྷ་ཏྠ་མྦྷཱ ས་ཉྫཱ་ཏ་ཏྠ་མྦྷཱ. ཨ་སྶ་ར་མཱ་ནཱཏི ཨ་ཝ྄ཧཱ་ཡ་ནྟཱི.
མ་ཧ་ནྟཾ ལེ་ཌྜུནྟི ན་ངྒ་ལེ་ན བྷི་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ སུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཏི་ཁི་ཎ་སི་ངྒ་ཨ་ཡོ་གྷ་ན་ས་དི་སཾ མ་ཧ་ནྟཾ ལེ་ཌྜུཾ. ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏྭཱཏི ཏ་སྶ ཨ་དྷོ་བྷཱ་གེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ནི་ལཱི་ན་ཡོ་གྒ་པྤ་དེ་སཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཏ་སྶུ་པ་རི ཙ་ངྐ་མ་ནྟོ ཨ་སྶ་ར་མཱ་ནོ ཨ་ཊྛཱ་སི. ‘‘ཨེ་ཧི ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཏ་སྶ ཨ་སྶ་ར་མཱ་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ས་ནྣ་ཡ྄ཧཱཏི ཝཱ་ཏ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་བྷོ པ་ཀྑེ ས་མཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ. པ་ཙྩུ་པཱ་དཱིཏི པཱ་ཝི་སི. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཡ་ཏྠ པུ་བྦེ ལཱ་པོ ཋི་ཏོ, ཏ་ཏྠེ་ཝ ལེ་ཌྜུ་མྷི. ཨུ་རནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་ར་པྤ་དེ་སཾ. པ་ཙྩ་ཏཱ་ལེ༹་སཱིཏི པ་ཏི ཨ་ཏཱ་ལེ༹་སི སཱ་ར་མྦྷ་ཝ་སེ་ན ཝེ་གེ་ན ག་ནྟྭཱ པ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ ཝི་དྷཱ་རེ་ནྟཱི པ་ཏཱ་ལེ༹་སི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎནྟི པ་ཙྩ་ཡཾ. ‘‘ཨ་ཝ་ས་ར’’ནྟི ཀེ་ཙི.
‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི? ཡ་ཐཱ་ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི ཨེ་ཝ. ཨཱ་དི་ཏོ ཧི ‘‘ཨ་ཏྟ་དཱི་པཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་ཧ་ར་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༣.༨༠) ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ ག་ཧི་ཏཱ, ཏེ ཡེ་ཝེ་ཏྠ ཀུ་ས་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི. ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནནྟི ཨ་ཝ་ཛྫ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ. ‘‘ཨ་ཝ་ཛྫ་ར་ཧི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ན’’ནྟི ཀེ་ཙི. ཏ་ཏྠ པུ་རི་མེ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ, དུ་ཏི་ཡེ པ་ན ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨཱ་པི. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ, ཀ་ཐཾ ཏེ་སཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་ན་ནྟི? ན ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ ‘‘ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨཱ སཱི་ལཱ་དི ཝི་ཡ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ས་མཱ་དཱ་ནནྟི པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ས་མྨཱ ཨཱ་དཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨཱ ཧི པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་སེ་ཧི ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ནེ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨཱ་ཧི་ཏཱ ཨཱ་ཡུ་ཨཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་ཝི་སེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི་ཀུ་ས་ལ་ཝི་སེ་སུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. པུ་ཉྙཾ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པུ་ཉྙནྟི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ནཱ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ཉྙ་ཕ་ལཾ ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི. པུ་ཉྙ་ཕ་ལནྟི ཙ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ས་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་ཉྙ་ཉྩ པུ་ཉྙ་ཕ་ལ་ཉྩ པུ་ཉྙ་ཕ་ལ’’ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི པུ་ཉྙ་མྤི པུ་ཉྙ་ཝི་པཱ་ཀོ་པི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི.
‘‘མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཉྙ་མྤི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཧེ་ཏཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ ཀུ་ས་ལཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. སི་ནེ་ཧ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶ སི་ནེ་ཧ་སྶ ཝ་སེ་ན, ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་སྶ. ན ཧི སི་ནེ་ཧ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཀུ་ས་ལཾ ཨ་ཏྠི. མུ་དུ་མ་དྡ་ཝ་ཙི་ཏྟནྟི མེ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏི་ཝི་ཡ མ་དྡ་ཝ་ནྟཾ ཙི་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟཾ ཝ་ཊྚ་གཱ་མི་ཀུ་ས་ལཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ …པེ… མུ་དུ་མ་དྡ་ཝ་ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ མ་ཏྠ་ཀ་པྤ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝི་ཝ་ཊྚ་གཱ་མི་ཀུ་ས་ལཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི…པེ… བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ད་ཉྙེ་པི པ་ན དཱ་ན་སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨཱ ཝ་ཊྚ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཝ་ཊྚ་གཱ་མི་ཀུ་ས་ལཾ ཝི་ཝ་ཊྚ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཝི་ཝ་ཊྚ་གཱ་མི་ཀུ་ས་ལནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པ་རི་ཡོ་སཱ་ནནྟི ཕ་ལ་ཝི་སེ་སཱ་ཝ་ཧ་ཏཱ་ཡ ཕ་ལ་དཱ་ཡ ཀོ་ཊི སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟི, དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཙ པ་ཝ་ཏྟི་སི་རི་ཝི་བྷ་ཝོ་ཏི པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ‘‘མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ’’ཏི ཝི་སེ་སི་ཏཾ, མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཙཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི. མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟི པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཝི་ཝ་ཊྚ་གཱ་མི་ཀུ་ས་ལ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཾ སུ་ཏྟ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ད་སྶི་སྶ་ཏི ‘‘ཨ་ཐ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ངྑོ ནཱ་མ རཱ་ཛཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༣.༡༠༨).
ད་ལ༹ྷ་ནེ་མི་ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་རཱ་ཛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༡. ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༣.༡༡༠) སུ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་ར་དྡྷ་ཊྛཱ་ནེ ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚ་གཱ་མི་བྷཱ་ཝེ་ན སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ ཀུ་ས་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ. ཏ་ཏྠ ཝ་ཊྚ་གཱ་མི་ཀུ་ས་ལཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ‘‘བྷཱུ་ཏ་པུ་བྦཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི དེ་ས་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི, ཨཱ་ར་བྷ་ནྟོ ཙ དེ་སི་ཡ་མཱ་ན་མ་ཏྟཾ. དྷ་མྨ་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་ནཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཨེ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ར་བྷཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, པ་ཋ་མཾ ཏ་ཐཱ ཨ་དཱི་པེ་ནྟོ་པི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ དཱི་པེ་ཏི ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༨༢. ཨཱི་ས་ཀ་མྤཱིཏི ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀ་མྤི. ཨ་ཝ་ས་ཀྐི་ཏནྟི ཨོ་ག་ཏ་བྷ་ཊྛཾ. ནེ་མི་ཨ་བྷི་མུ་ཁནྟི ནེ་མི་པྤ་དེ་ས་སྶ ས་མྨུ་ཁཱ. བ་ནྡྷིཾ་སུ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ན་སྶ ཨོ་ས་ཀྐི་ཏཱ་ནོ་ས་ཀྐི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ནི་ཏུཾ. ཏ་དེ་ཏནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཱ ཙ་ཝ་ནཾ. ཨ་ཏི་བ་ལ་ཝ་དོ་སེཏི ར་ཉྙོ བ་ལ་ཝ་ཏི ཨ་ན་ཏྠེ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏེ ས་ཏི.
ཨ་པྤ་མ་ཏྟོཏི ར་ཉྙོ ཨཱ་ཎཱ་ཡ པ་མཱ་དཾ ཨ་ཀ་རོ་ནྟོ.
ཨེ་ཀ་ས་མུ་དྡ་པ་རི་ཡ་ནྟ་མེ་ཝཱཏི ཛ་མྦུ་དཱི་པ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. སོ ཨུ་ཏྟ་ར་ཏོ ཨ་སྶ་ཀ་ཎྞ་པ་བྦ་ཏེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྣཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཨེ་ཀ་ས་མུ་དྡ་པ་རི་ཡ་ནྟོ. པུ་ཉྙི་དྡྷི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧཱ་ཡ པུ་ཉྙི་དྡྷི་ཡཱ ཝ་སེ་ན.
༨༣. ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཀཱ་སཱ་ཡཱ་ནི ཝ་ཏྠཱ་ནི ཨ་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ. སུ་ཀ་ཏཾ ཀ་མྨནྟི ད་ས་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི.
‘‘ད་ས་ཝི་དྷཾ, དྭཱ་ད་ས་ཝི་དྷ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟ་ཝི་བྷཱ་གོ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. པཱུ་རེ་ནྟེ་ནེ་ཝཱཏི པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཋི་ཏེ་ནེ་ཝ. ནི་དྡོ་སེཏི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཝ་ཏྟ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ དོ་སཱ་ནཾ ཨ་པ་ག་མ་ནེ ནི་དྡོ་སེ. ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི་ནཾ ཝ་ཏྟེཏི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་རཱ་ཛཱུ་ཧི ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦ་ཝ་ཏྟེ. བྷཱ་ཝི་ནི བྷཱུ་ཏེ ཝི་ཡ ཧི ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ག་མཱ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ བུ་དྡྷོ’’ཏི (སུ. ནི. ༤༡༠). ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝཱ་པི ཧི ཏེ ཏ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་ནྟེ་ཝཱ་ཏི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ.
ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཨ་རི་ཡ་ཝ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༤. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཨ་དེ་ནྟོ སོ དྷ་མྨོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏ་ད་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, ཏེ་ན ཏ་ད་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ. ས་ཀྐ་རོ་ནྟོཏི ཨཱ་ད་ར་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན ཀ་རོ་ནྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ག་རུཾ ཀ་རོ་ནྟོཏི པཱ་སཱ་ཎ་ཙྪ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ག་རུ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ག་རུཾ ཀ་རོ་ནྟོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨིཾ གཱ་ར་ཝུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི. མཱ་ནེ་ནྟོཏི ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན མ་ནེ་ན པི་ཡཱ་ཡ་ནྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་མེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝཾ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏོ ཨ་པ་ཙཱ་ཡ་ཏོ ཨེ་ཝ་ཉྩ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་ཀྐཱ་རཱ་དི་ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཾ ཨ་པ་དི་སི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘དྷ་མྨཱ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱུ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་སྶ ཛེ་ཊྛ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན པུ་རི་མ་པུ་རི་མ་ཏ་ར་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་སུ ས་ཀྐ་ཙྩ ས་མུ་པ་ཙི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ས་བྦ་ཀི་རི་ཡཱ་ནཾ ཀ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཋཱ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་དཱི་སུ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ནི་ནྣ་པོ་ཎ་པ་བྦྷཱ་ར་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་སྶཱཏི ར་ཀྑཱ་ཝ་ར་ཎ་གུ་ཏྟི་ཡཱ. པ་རཾ ར་ཀྑ་ནྟོ ཨ་ཉྙཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་ཨ་ན་ཏྠ་ཏོ ར་ཀྑ་ནྟོ ཏེ་ནེ་ཝ པ་ར་ཏྠ་སཱ་དྷ་ནེ་ན ཁ་ནྟི་ཨཱ་དི་གུ་ཎེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ར་ཀྑ་ཏི. མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱཏི མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ. ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ན་གེ་ཧཱ་དཱི་ནཾ སཱི་ཏུ་ཎྷཱ་དི་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ནེ་ན ཨཱ་ཝ་ར་ཎཾ. ཨ་ནྟོ ཛ་ན་སྨིནྟི ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་བྷཱུ་ཏེ པུ་ཏྟ་དཱ་རཱ་དི་ཛ་ནེ.
‘‘སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཧཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ར་ཀྑཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ཝ་ཏྠ་ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་དཱི་ནི དེ་ཧཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཝ་ར་ཎཾ, ཨི་ཏ་རེ་ན གུ་ཏྟིཾ. བྷ་ཏྟ་ཝེ་ཏ་ན་ས་མྤ་དཱ་ནེ་ན་པཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནཱ་དཱི་ནི ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི པི-ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎེ་སུ. ནི་ག་མོ ནི་ཝཱ་སོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ནེ་ག་མཱ, ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ན་པ་དཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ག་མ་ཝཱ་སི་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ན་ཝ་ཝི་དྷཱ མཱ་ན་མ་དཱཏི ‘‘སེ་ཡྻོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༤.༡༠༨; དྷ. ས. ༡༡༢༡; ཝི་བྷ. ༨༦༦; མ་ཧཱ་ནི. ༢༡, ༡༧༨) ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ན་ཝ་ཝི་དྷཱ མཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཱ མ་དཱ. མཱ་ནོ ཨེ་ཝ ཧེ་ཏྠ པ་མ་ཛྫ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ མཱ་ན་མ་དོ. སོ་བྷ་ནེ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀ་ཀ་མྨེ ར་ཏོ་ཏི སཱུ་ར་ཏོ ཨུ-ཀཱ་ར་སྶ དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ སོ་ར་ཙྩཾ, ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱ་ཙ་སི་ཀོ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ, ས་བྦཾ ཝཱ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་སུ་ཙ་རི་ཏཾ. སུ་ཊྛུ ཨོ་ར་ཏོ་ཏི སོ་ར་ཏོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ སོ་ར་ཙྩཾ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ སུ་ཙ་རི་ཏཾ. རཱ་གཱ་དཱི་ནནྟི རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧ་མཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ. ད་མ་ནཱ་དཱི་ཧཱིཏི ད་མ་ན་ས་མ་ན་པ་རི་ནི་བྦཱ་པ་ནེ་ཧི. ཨེ་ཀ་མ་ཏྟཱ་ནནྟི ཨེ་ཀཾ ཙི་ཏྟཾ, ཨེ་ཀ་ཙྩཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. རཱ་གཱ་དཱི་ན་ཉྷི པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ཡཾ ད་མ་ནཱ་དི་པ་ཙྩེ་ཀཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ, ན མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ པ་ཊི་ས་ངྑཱ་ན་མུ་ཁེ་ན པ་ཛ་ཧ་ན་ཏོ. ཨེ་ཀ་མ་ཏྟཱ་ནནྟི ཝཱ ཝི་ཝེ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀཾ ཨེ་ཀཱ་ཀི་ནཾ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ. ཀཱ་ལེ ཀཱ་ལེཏི ཏེ་སཾ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦེ ཀཱ་ལེ ཀཱ་ལེ.
ཨི་དྷ ཋ་ཏྭཱཏི ‘‘ཨི་དཾ ཁོ, ཏཱ་ཏ, ཏ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ནི་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱ. ཝ་ཏྟནྟི ཨ་རི་ཡ་ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཝ་ཏྟཾ. ས་མཱ་ནེ་ཏ་བྦནྟི ‘‘ད་ས་ཝི་དྷཾ, དྭཱ་ད་ས་ཝི་དྷ’’ནྟི ཙ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ཙ ས་མཱ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཨ་ནཱུ་ནཾ ཨ་ན་དྷི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་དྷ་མྨ་རཱ་ག་སྶཱཏི ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ རཱ་ག་སྶ. ཝི་ས་མ་ལོ་བྷ་སྶཱཏི ཡུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ་པི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ལོ་བྷ་སྶ.
ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ན་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༥. ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶཱཏི པ་རི་པུ་ཎྞེ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཝ་ཏྟེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ, ནོ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶཱ’’ཏི. ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ པ་ན་སྶ པཱ་རི་པཱུ་རཱི ཧོ་ཏཱི་ཏི? ཏ་ཏྠ ‘‘ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་ར་སྶ ཏཱ་ཝ ཧེ་ཊྛི་མ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན དྭཱ་ད་ས་ཧི་པི སཾ་ཝ་ཙྪ་རེ་ཧི པཱུ་ར་ཏི, པ་ཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ, པ་ཉྙཱ་སཱ་ཡ ཝཱ སཾ་ཝ་ཙྪ་རེ་ཧི. ཨ་ཡ་ཉྩ བྷེ་དོ དྷ་མྨ་ཙྪ་ནྡ་སྶ་པི ཏི་ཀྑ་མ་ཛ྄ཛྷ་མུ་དུ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན, ཨི་ཏ་ར་སྶ ཏ་ཏོ བྷི་ཡྻོ་པཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
དུ་ཏི་ཡཱ་དི་ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༠. ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ཏི་ཡཱཏི པ་ར་མྤ་རཱ་ག་ཏཾ པུ་རཱ་ཎཾ ཏ་ནྟིཾ པ་ཝེ་ཎིཾ ལ་ངྒྷི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པོ་རཱ་ཎ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི.
ན པ་བྦ་ནྟཱིཏི ས་མི་དྡྷི་ཡཱ ན པཱུ་རེ་ནྟི, ཕཱི་ཏཱ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཏྠ་ཙི སུ་ཉྙཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ རཱ་ཛ་ཀི་ཙྩེ ར་ཉྙཱ ཨ་མཱ ས་ཧ ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཨ་མ་ཙྩཱ, ཡེ་ཧི ཝི་ནཱ རཱ་ཛ་ཀི་ཙྩཾ ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏི. པ་ར་མྤ་རཱ་ག་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ པ་རི་སཱ་ཡ བྷ་ཝཱ་ཏི པཱ་རི་ས་ཛྫཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་རི་སཱ་ཝ་ཙ་རཱ’’ཏི. ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ན་ནྟ་རེ ཋ་པི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ར་ཉྙོ ཨཱ་ཡཾ, ཝ་ཡ་ཉྩ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ག་ཎེ་ནྟཱི་ཏི ག་ཎ་ཀཱ. ཛཱ་ཏི་ཀུ་ལ་སུ་ཏཱ་ཙཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན པུ་ཐུ་ཏྟཾ ག་ཏ་ཏྟཱ མ་ཧ་ཏཱི མ་ཏྟཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི མ་ཧཱ་མ་ཏྟཱ, ཏེ པ་ན མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ ཨ་མ་ཙྩཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཧཱ་ཨ་མ་ཙྩཱ’’ཏི. ཡེ ར་ཉྙོ ཧ་ཏྠཱ་ནཱི་ཀཱ་དཱི་སུ ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏཱ, ཏེ ཨ་ནཱི་ཀ་ཊྛཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧ་ཏྠི་ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ད་ཡོ’’ཏི. མ་ནྟཾ པ་ཉྙཾ ཨ་སི་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཛཱི་ཝ་ནྟཱི་ཏི མ་ནྟ་སྶཱ་ཛཱི་ཝི་ནོ, མ་ཏི་ས་ཛཱི་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཡེ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ རཱ་ཛ་ཀི་ཙྩེ ཨུ་པ་དེ་ས་དཱ་ཡི་ནོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ནྟཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་ཉྙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨཱ་ཡུ་ཝ་ཎྞཱ་དི་པ་རི་ཧཱ་ནི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༡. བ་ལ་ཝ་ལོ་བྷ་ཏྟཱཏི ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀེ ཨི་དཱ་ནི ད་ལི་དྡ་མ་ནུ་སྶཱ ནཱ་མ བ་ཧཱུ, ཏེ་སཾ ས་བྦེ་སཾ དྷ་ནེ ཨ་ནུ་པྤ་དི་ཡ་མཱ་ནེ མ་ཡ྄ཧཾ ཀོ་ས་སྶ པ་རི་ཀྑ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་བ་ལ་ཝ་ལོ་བྷ་ཏྟཱ. ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི་བྷཱུ་མཱི་སཱུཏི ཚ་ཀཱ་མ་ས་གྒ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་སུ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི་ཀཱ་མ་བྷཱུ་མཱི་སུ. ཀ་མྨ་སྶ ཕ་ལཾ ཨ་གྒཾ ནཱ་མ, ཏཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨུ་དྡྷ་གཱ་མཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དྡྷཾ ཨ་གྒཾ ཨ་སྶཱ’’ཏི. ས་གྒེ ནི་ཡུ་ཏྟཱ, ས་གྒ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཏི ཝཱ སོ་ཝ་གྒི་ཀཱ. ད་ས་ནྣཾ ཝི་སེ་སཱ་ནནྟི དི་བྦ་ཨཱ་ཡུ་ཝ་ཎྞ་ཡ་ས་སུ་ཁ་ཨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཱ་ན་ཉྩེ་ཝ དི་བྦ་རཱུ་པཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཕ་ལ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ. ཝ་ཎྞགྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ས་ཀོ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཎྞོ ག་ཧི་ཏོ, རཱུ་པགྒ་ཧ་ཎེ་ན བ་ཧི་དྡྷཱ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ.
༩༢. སུ་ཊྛུ ནི་སི་དྡྷནྟི ཡ་ཐཱ་ཡཾ ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་དི་ནྣཾ ཨཱ་དཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ཏ་ཏོ ནི་སེ་དྷི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. མཱུ་ལ་ཧ་ཏནྟི ཛཱི་ཝི་ཏཱ ཝོ་རོ་པ་ནེ་ན མཱུ་ལེ ཨེ་ཝ ཧ་ཏཾ.
༩༦. རཱ་ག་ཝ་སེ་ན ཙ་ར་ཎཾ ཙ་རི་ཏྟཾ, ཙ་རི་ཏྟ་མེ་ཝ ཙཱ་རི་ཏྟཾ, མེ་ཐུ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ཏཾ པ་ན ‘‘པ་རེ་སཾ དཱ་རེ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘མི་ཙྪཱ་ཙཱ་ར’’ནྟི ཨཱ་ཧ.
༡༠༠. པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དི་ཊྛཱིཏི ‘‘ཨ་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཱ་ཡ (མ. ནི. ༡.༤༤༡; ༢.༩༤; ཝི་བྷ. ༧༩༣) ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ དི་ཊྛི.
༡༠༡. མཱ་ཏུ་ཙྪཱ་དི་ཀཱ ཨུ་པ་རི ས་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ཀྑ་ཏི. ཨ་ཏི་བ་ལ་ཝ་ལོ་བྷོཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ བ་ལ་ཝཱ བ་ཧ་ལ་ཀི་ལེ་སོ, ཡེ་ན ཨ་ཀཱ་ལེ, ཨ་དེ་སེ ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. མི་ཙྪཱ་དྷ་མྨོཏི མི་ཙྪཱ ཝི་པ་རཱི་ཏོ ཨ་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཝ་ཏྠུ་ཀོ ལོ་བྷ་དྷ་མྨོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་རི་སཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི.
ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོཏི ཡེ་ན མེ་ཏྟཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན པུ་གྒ་ལོ ‘‘མ་ཏྟེ་ཡྻོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ, ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཙ ཀི་རི་ཡཱ མ་ཏྟེ་ཡྻ་ཏཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མཱ་ཏ་རི ས་མྨཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཏཾ ནཱ་མ’’ནྟི. ཡཱ ས་མྨཱ པ་ཛྫི་ཏ་བྦེ ས་མྨཱ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི, སོ་པི དོ་སོ ཨ་གཱ་ར་ཝ་ཀི་རི་ཡཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝི་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶཱ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཙེ་ཝ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ ཙ ཨ་མ་ཏྟེ་ཡྻ་ཏཱ’’ཏི. ཀུ་ལེ ཛེ་ཊྛཱ་ནནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀུ་ལེ ཝུ་དྡྷཱ་ནཾ མ་ཧཱ་པི་ཏུ་ཙཱུ་ལ༹་པི་ཏུ་ཛེ་ཊྛ་ཀ་བྷཱ་ཏི་ཀཱ་དཱི་ནཾ.
ད་ས་ཝ་སྶཱ་ཡུ་ཀ་ས་མ་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༣. ‘‘ཡ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མ་ཡོ ཨཱ་མ་ཊྛོ, བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ’’ཏི. ཨ་ལཾ པ་ཏི་ནོ་ཏི ཨ་ལཾ་པ་ཏེ་ཡྻཱ. ཏ་སྶཱ པ་རི་ཡ་ཏྟ་ཏཱ བྷ་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དཱ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨ་གྒ་ར་སཱ་ནཱིཏི མ་དྷུ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན, བྷེ་ས་ཛྫ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ ཨ་གྒ་བྷཱུ་ཏ་ར་སཱ་ནི.
དི་པྤི་སྶ་ནྟཱིཏི པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མུ་ཛྫ་ལི་སྶ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ས་ལ་ནྟི་པི ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཧོ པུ་རི་སོཏི མཱ་ཏཱ་དཱི་སུ་པི ཨཱི་དི་སོ, ཨ་ཉྙེ་སཾ ཀེ་སཾ ཀིཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སྶ་ཏི, ཨ་ཧོ ཏེ་ཛ་ཝ་པུ་རི་སོ་ཏི.
གེ་ཧེ མཱ་ཏུ་གཱ་མཾ ཝི་ཡཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ གེ་ཧེ དཱ་སི་བྷ་རི་ཡཱ་བྷཱུ་ཏ་མཱ་ཏུ་གཱ་མཾ ཝི་ཡ. མི་སྶཱི་བྷཱ་ཝནྟི མཱ་ཏཱ་དཱི་སུ བྷ་རི་ཡཱ་ཡ ཝི་ཡ ཙཱ་རི་ཏྟ་ས་ངྐ་རཾ.
བ་ལ་ཝ་ཀོ་པོཏི ཧ་ནྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ བ་ལ་ཝ་ཀོ་པོ. ཨཱ་གྷཱ་ཏེ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཧ་ན་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཕ་རུ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཙི་ཏྟཾ ཝི་བཱ་དྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནི་སྶ་ཡ་ད་ཧ་ན་ར་སོ ཧི དོ་སོ. བྱཱ་པཱ་དེ་ཏཱིཏི ཝི་ནཱ་སེ་ཏི, མ་ནོ་པ་དཱུ་ས་ན་ཏོ མ་ན་སྶ པ་ཀོ་པ་ན་ཏོ. ཏི་བྦནྟི ཏི་ཀྑཾ, སཱ པ་ན་སྶ ཏི་ཀྑ་ཏཱ ས་རཱི་རེ ཨ་ཝ་ཧ་ནྟེ་པི སི་ནེ་ཧ་ཝ་ཏྠུཾ ལ་ངྒྷི་ཏྭཱ་པི པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པི་ཡ་མཱ་ན་སྶ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
༡༠༤. ཀ་པྤ་ཝི་ནཱ་སོ ཀ་པྤོ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན, ཨ་ནྟ་རཱ་ཝ ཀ་པྤོ ཨ་ནྟ་ར་ཀ་པྤོ. ཏ་ཎྷཱ་དི་བྷེ་དོ ཀ་པྤོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཀ་པྤོ, ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ་ཝ ལོ་ཀ་ཝི་ནཱ་སོ’’ཏི. སྭཱ་ཡཾ ཨ་ནྟ་ར་ཀ་པྤོ ཀ་ཏི་ཝི་དྷོ, ཀ་ཐ་ཉྩ་སྶ ས་མྦྷ་ཝོ, ཀིཾ ག་ཏི་ཀོ་ཏི ཨ་ནྟོ་ག་དྷཾ ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟ་ར་ཀ་པྤོ ཙ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ལོ་བྷུ་སྶ་དཱ་ཡཱཏི ལོ་བྷཱ་དྷི་ཀཱ་ཡ པ་ཛཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ཡ.