མ་ཧཱ་སཱི་ལ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡. ཨ་ངྒཱ་ནི ཨཱ་ར་བྦྷ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ངྒ་ས་ཧ་ཙ་རི་ཏཾ ས་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ངྒ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ནི་མི་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨ་ངྒནྟི ཨ་ངྒ་ཝི་ཀཱ་ར’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, པ་རེ་སཾ ཨ་ངྒ་ཝི་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནེ་ནཱ་པི ལཱ་བྷཱ་ལཱ་བྷཱ་དི་ཝི་ཛྫཱ་ཏི. པ་ཎྜུ་རཱ་ཛཱཏི ད་ཀྑི་ཎཱ་མ་དྷུ་རཱ་དྷི་པ་ཏི. ‘‘མ་ཧ་ནྟཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་པྤ་ཀཾ ནི་མི་ཏྟཾ, མ་ཧ་ནྟཾ ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དཾ ནཱ་མ པ་སྶ་ཏཱིཏི ཡོ ཝ་ས་བྷཾ ཀུ་ཉྫ་རཾ པཱ་སཱ་དཾ པ་བྦ་ཏཾ ཝཱ ཨཱ་རུ་ལ༹ྷཾ སུ་པི་ནེ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ཨི་དཾ ནཱ་མ ཕ་ལཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. སུ་པི་ན་ཀནྟི སུ་པི་ན་ས་ཏྠཾ. ཨ་ངྒ་ས་མྤ་ཏྟི་ཝི་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཨཱ་དི་ས་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ངྒ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ, ‘‘ལ་ཀྑ་ཎ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ན མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ནི་པྥཱ་ད་ཀ་ཨ་ངྒ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ནེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སོ་ཏི. ཨ་ཧ་ཏེཏི ན་ཝེ. ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི དེ་ཝ་ར་ཀྑ་ས་མ་ནུ་སྶཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཝི་ཝི་དྷ་ཝ་ཏྠ་བྷཱ་གེ ཨི་ཏོ ཝཱ ཨེ་ཏྟོ ཝཱ ས་ཉྪི་ནྣེ ཨི་དཾ ནཱ་མ བྷོ་གཱ་དི ཧོ་ཏཱི་ཏི. ད་བྦི་ཧོ་མ་དཱི་ནི ཧོ་མ་སྶུ་པ་ཀ་ར་ཎཱ་དི་ཝི་སེ་སེ་ཧི ཕ་ལ་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ནི. ཨ་གྒི་ཧོ་མཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་ས་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ ཧོ་མཾ. ཨ་ངྒ་ལ་ཊྛིནྟི ས་རཱི་རཾ. ཨ་བྦྷི་ནོ ས་ཏྠཾ ཨ་བྦྷེ་ཡྻཾ, མཱ་སུ་ར་ཀྑེ་ན ཀ་ཏོ ག་ནྠོ མཱ་སུ་ར་ཀྑོ. བྷཱུ་རི་ཝི་ཛྫཱ ས་སྶ་བུ་དྡྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝི་ཛྫཱ་ཏི སཱ་ར་ས་མཱ་སེ. ས་པ་ཀྑ་ཀ…པེ… ཙ་ཏུ་པྤ་དཱ་ནནྟི པི་ངྒ་ལ་མ་ཀྑི་ཀཱ་དི་ས་པ་ཀྑ་ཀ གྷ་ར་གོ་ལི་ཀཱ་དི་ཨ་པ་ཀྑ་ཀ་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་ཀོ་ཉྩཱ་དི་དྭི་པ་ད་ཀ་ཀ་ཎྚ་ཀ་ཛ་མྦུ་ཀཱ་དི་ཙ་ཏུ་པྤ་དཱ་ནཾ.
༢༣. ‘‘ཨ་སུ་ཀ་དི་ཝ་སེ’’ཏི ‘‘པ་ཀྑ་སྶ དུ་ཏི་ཡེ ཏ་ཏི་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཏི་ཐི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་སུ་ཀ་ན་ཀྑ་ཏྟེ་ནཱཏི རོ་ཧི་ཎཱི་ཨཱ་དི་ན་ཀྑ་ཏྟ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན.
༢༤. ཨུ་ཀྐཱ་ནཾ པ་ཏ་ནནྟི ཨུ་ཀྐོ་བྷཱ་སཱ་ནཾ པ་ཏ་ནཾ. ཝཱ་ཏ་ས་ངྒྷཱ་ཏེ་སུ ཧི ཝེ་གེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ས་ངྒྷ་ཊྚེ་ནྟེ་སུ དཱི་པ་ཀོ་བྷཱ་སོ ཝི་ཡ ཨོ་བྷཱ་སོ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཏོ པ་ཏ་ཏི, ཏ་ཏྠཱ་ཡཾ ཨུ་ཀྐཱ་པཱ་ཏ་ཝོ་ཧཱ་རོ. ཨ་ཝི་སུ་དྡྷ་ཏཱ ཨ་བྦྷ་མ་ཧི་ཀཱ་དཱི་ཧི.
༢༥. དྷཱ་རཱ་ནུ་པ་ཝེ་ཙྪ་ནཾ ཝ་སྶ་ནཾ. ཧ་ཏྠེ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ནཾ ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱ, ཏཾ པ་ན ཨ་ངྒུ་ལི་ས་ངྐོ་ཙ་ནེ་ན ག་ཎ་ནཱ་ཡེ་ཝ. པཱ་ར་སི་ཀ མི་ལ་ཀྑ་ཀཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ན་ཝ་ནྟ་ཝ་སེ་ན ག་ཎ་ནཱ ཨ་ཙྪི་དྡ་ཀ་ག་ཎ་ནཱ. ས་ཊུ་པྤཱ་ད་ནཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཝོ་ཀ་ལ་ན་བྷཱ་ག་ཧཱ་རཱ་དི་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཙི་ནྟཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཉྩ ས་ཡ་མེ་ཝ ཙི་རེ་ན ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙི་ནྟཱ་ཀ་ཝི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ཀི་ཉྩི སུ་ཏྭཱ སུ་ཏེ་ན ཨ་སྶུ་ཏཾ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷེ་ཏྭཱ ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན སུ་ཏ་ཀ་ཝི, ཀ་ཉྩི ཨ་ཏྠཾ ཨུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ས་ངྑི་པ་ན་ཝི་ཏྠཱ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ཀ་ཝི, ཡཾ ཀི་ཉྩི པ་རེ་ན ཀ་ཏཾ ཀ་བྦཾ ནཱ་ཊ་ཀཾ ཝཱ དི་སྭཱ ཏཾ ས་དི་ས་མེ་ཝ ཨ་ཉྙཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཋཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཀ་པ་ཊི་བྷཱ་ནེ་ན ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཀ་ཝི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༢༦. པ་རི་གྒ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན དཱ་རི་ཀཱ་ཡ ག་ཎྷཱ་པ་ནཾ ཨཱ་ཝཱ་ཧ་ནཾ. ཏ་ཐཱ དཱ་པ་ནཾ ཝི་ཝཱ་ཧ་ནཾ. དེ་ས་ནྟ་རེ དི་གུ་ཎ་ཏི་གུ་ཎཱ་དི་ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན བྷ་ཎྜ་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ པ་ཡོ་གོ. ཏ་ཏྠ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཝ་ཌྜྷི་ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨུ་དྡྷཱ་རོ. ‘‘བྷ་ཎྜ་མཱུ་ལ་ར་ཧི་ཏཱ་ནཾ ཝཱ་ཎི་ཛྫཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ནུ་ད་ཡེ་ན ས་ཧ མཱུ་ལཾ དེ་ཐཱ་ཏི དྷ་ན་དཱ་ནཾ པ་ཡོ་གོ, ཏཱ་ཝ་ཀཱ་ལི་ཀ་དཱ་ནཾ ཨུ་དྡྷཱ་རོ’’ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི. ཏཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝཱ་ཏེ་ན, པཱ་ཎ་ཀེ་ཧི ཝཱ ག་བྦྷེ ཝི་ན་སྶ་ནྟེ ན པུ་རི་མ་ཀ་མྨུ་ནཱ ཨོ་ཀཱ་སོ ཀ་ཏོ, ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཀ་མྨཾ ཝི་པ་ཙྩ་ཏི. ས་ཡ་མེ་ཝ པ་ན ཀ་མྨུ་ནཱ ཨོ་ཀཱ་སེ ཀ་ཏེ ན ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཝཱ་ཏོ པཱ་ཎ་ཀཱ ཝཱ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ཏི ཀ་མྨ་སྶ ཝི་སུཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ནི་བྦཱ་པ་ནཱི་ཡནྟི ཨུ་པ་ས་མ་ཀ་རཾ. པ་ཊི་ཀ་མྨནྟི ཡ་ཐཱ ཏེ ན ཁཱ་ད་ནྟི, ཏ་ཐཱ པ་ཊི་ཀ་ར་ཎཾ. པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠནྟི ཨཱ་ཝུ་དྷཱ་དི་ནཱ ས་ཧ ཨུ་ཀྑི་ཏྟ་ཧ་ཏྠ་སྶ ཨུ་ཀྑི་པ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ. ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྠ་སྶ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཎྞེ ཀ་ཐ་ན་ཝ་སེ་ན ཛ་པྤ་ནཾ ཀ་ཎྞ་ཛ་པྤ་ནནྟི. ཨཱ་དི་ཙྩ་པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱཏི ཀ་ར་ཝཱི་ར་མཱ་ལཱ་ཧི པཱུ་ཛཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཀ་ལ་དི་ཝ་སཾ ཨཱ་དི་ཙྩཱ་བྷི་མུ་ཁཱ་ཝ་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨཱ་དི་ཙྩ་སྶ པ་རི་ཙ་ར་ཎཾ. ‘‘སི་ར་ཝ྄ཧཱ་ཡ་ན’’ནྟི ཀེ་ཙི པ་ཋ་ནྟི, ཏ་སྶ་ཏྠོ་མ་ནྟཾ པ་རི་ཛ་པྤི་ཏྭཱ སི་ར་སཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ཝ྄ཧཱ་ཡ་ན་ནྟི.
༢༧. ས་མི་དྡྷི་ཀཱ་ལེཏི ཨཱ་ཡཱ་ཙི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ སི་དྡྷི་ཀཱ་ལེ. ས་ནྟི་པ་ཊི་སྶ་ཝ་ཀ་མྨནྟི དེ་ཝ་ཏཱ་ཡཱ་ཙ་ནཱ་ཡ ཡཱ ས་ནྟི པ་ཊི་ཀ་ཏྟ་བྦཱ, ཏ་སྶཱ པ་ཊི་ཉྙཱ་པ་ཊི་སྶ་ཝ་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎཾ, ས་ནྟི་ཡཱ ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ན་པྤ་ཡོ་གོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་སྨིནྟི པ་ཊི་སྶ་ཝ་ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏེ ཡ་ཐཱ་བྷི་པ་ཏྠི་ཏ་ཀ་མྨ་སྨིཾ, ཡཾ ‘‘ས་ཙེ མེ ཨི་དཾ ནཱ་མ ས་མི་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶཱཏི ས་ནྟི་པ་ཊི་སྶ་ཝ་སྶ, ཡོ ‘‘པ་ཎི་དྷཱི’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟོ. ཡ་ཐཱ་པ་ཊི་སྶ་ཝ་ཉྷི ཨུ་པ་ཧཱ་རེ ཀ་ཏེ པ་ཎི་དྷི ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ནཱ ཀ་ཏཱ ནི་ཡྻཱ་ཏི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཙྪ་ནྡི་ཀ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟནྟི ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཨ་ཀཱ་མ་ཀ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ. ལི་ངྒནྟི པུ་རི་ས་ལི་ངྒཾ. བ་ལི་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎཾ ཨུ་པ་དྡ་ཝ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ན་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ ཝ་ཌྜྷི་ཨཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏྠ་ཉྩ. དོ་སཱ་ནནྟི པི་ཏྟཱ་དི་དོ་སཱ་ནཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཝ་མ་ནནྟི པ་ཙྪ་ཊྚ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཨུ་དྡྷཾ་ཝི་རེ་ཙ་ནནྟི ཝ་མ་ནཾ ‘‘ཨུ་དྡྷཾ དོ་སཱ་ནཾ ནཱི་ཧ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཝི་རེ་ཙ་ནནྟི ཝི་རེ་ཙ་ན་མེ་ཝ. ཨ་དྷོ་ཝི་རེ་ཙ་ནནྟི པ་ན སུ་དྡྷི་ཝ་ཏྠི་ཀ་སཱ་ཝ་ཏྠི་ཨཱ་དི ཝ་ཏྠི་ཀི་རི་ཡཱ་པི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ ‘‘ཨ་དྷོ དོ་སཱ་ནཾ ནཱི་ཧ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. སཱི་ས་ཝི་རེ་ཙ་ནཾ སེ་མྷ་ནཱི་ཧ་ར་ཎཱ་དི. པ་ཊ་ལཱ་ནཱིཏི ཨ་ཀྑི་པ་ཊ་ལཱ་ནི. ས་ལཱ་ཀ་ཝེ་ཛྫ་ཀ་མྨནྟི ཨ་ཀྑི་ཝེ་ཛྫ་ཀ་མྨཾ, ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་ས་སཱ་ལཱ་ཀི་ཡ་ས་ངྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི. ཏ་པྤ་ནཱ་ད་ཡོ་པི ཧི སཱ་ལཱ་ཀི་ཡཱ་ནེ་ཝཱ་ཏི. མཱུ་ལཱ་ནི པ་དྷཱ་ནཱ་ནི རོ་གཱུ་པ་ས་མེ ས་མ་ཏྠཱ་ནི བྷེ་ས་ཛྫཱ་ནི མཱུ་ལ་བྷེ་ས་ཛྫཱ་ནི, མཱུ་ལཱ་ནཾ ཝཱ བྱཱ་དྷཱི་ནཾ བྷེ་ས་ཛྫཱ་ནི མཱུ་ལ་བྷེ་ས་ཛྫཱ་ནི. མཱུ་ལཱ་ནུ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ཧི དུ་ཝི་དྷོ བྱཱ་དྷི. མཱུ་ལ་རོ་གེ ཙ ཏི་ཀི་ཙྪི་ཏེ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཨི་ཏ་རཾ ཝཱུ་པ་ས་མ་ཏཱི་ཏི. ‘‘ཀཱ་ཡ་ཏི་ཀི་ཙྪ་ནཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཀོ་མཱ་ར་བྷ་ཙྩ་ས་ལླ་ཀ་ཏྟ་སཱ་ལཱ་ཀི་ཡཱ་དི་ཀ་ར་ཎ་ཝི་སེ་ས་བྷཱུ་ཏ་ཏ་ནྟཱི་ནཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པཱ་རི་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཏ་ད་ཝ་སེ་སཱ་ཡ ཏ་ནྟི་ཡཱ་པི ཨི་དྷ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ས་བྦཱ་ནི ཙེ་ཏཱ་ནི ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནི ‘‘མི་ཙྪཱ་ཛཱི་ཝེ་ན ཛཱི་ཝི་ཀཾ ཀ་པྤེ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཡཾ པ་ན ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨི་ཏི ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠ ཨི་ཏཱིཏི པ་ཀཱ་ར་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཝཱ-ཨི་ཏི ཝི་ཀ་པྤ་ན་ཏྠེ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཀཱ་རེ་ན, ཨི་ཏོ ཨ་ཉྙེ ན ཝཱ་ཏི. ཏེ་ན ཡཱ་ནི ཨི་ཏོ བཱ་ཧི་ར་ཀ་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ སི་པྤཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝི་ཛྫཱ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་ནི ཛཱི་ཝི་ཀོ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཨཱ་ཛཱི་ཝ་པ་ཀ་ཏཱ ཨུ་པ་ཛཱི་ཝ་ནྟི, ཏེ་སཾ པ་རི་གྒ་ཧོ ཀ་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
མ་ཧཱ་སཱི་ལ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.