༡. པ་ཙྩ་ཡ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
པ་ཙྩ་ཡ་ས་ཧི་ཏ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཱ་ནི ཨ་ངྒ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ན ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཙྩ་ཡཱ. ཏ་སྨཱ ‘‘ཚ་ཊྛཱ་ཡ་ཏ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཕ་སྶོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ན ཚ་ཊྛཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ཨ་ངྒ་ཏཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན, ཏ་སྶ ཨ་ན་ངྒ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱཏི པ་ཙྩ་ཡ་ས་ཧི་ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཨ་ངྒ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏཱི་སུ པ་ཀཱ་རེ་སཱུཏི ‘‘པ་ཋ་མོ ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀ་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༤༣) ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟེ་སུ ཏཱི་སུ་པི པ་ཀཱ་རེ་སུ. པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་སཱ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠ ནཱ་མཾ, ཚ་ཊྛཱ་ཡ་ཏ་ན་ཉྩ པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་སོ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཡོ་ནི་ཝི་སེ་སོ, ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཨ་པཱ་རི་པཱུ་རི་པཱ་རི་པཱུ་རི་བྷ་ཝ་ཝི་སེ་སོ ཙ ག་ཧི་ཏོ. ཏེ ཧི དུ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ནཱ་ན་ཏྟ་ཀ་རཱ. ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སེ་ནཱཏི ཡ་དི་པི ཨ་ཉྙ་ཏྠ ‘‘ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཕ་སྶོ’’ཏི ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་པ་ཙྩ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་ཐཱ་པི ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་ནཱ་མ་ས་ནྣི་སྶ་ཡེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ནཱ་མ་མ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡཱ་པི སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སྶ ནཱ་ནཱ་ན་ཡ་ཝི་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ནུ་མི་ཏ་སྶ ག་མྦྷཱི་ར་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན, ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ནཱ་མ་པ་ཙྩ་ཡ་ད་སྶ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཙ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སེ་ན. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཡེ་ཧི, ཨཱ་ན་ནྡ, ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཡེ་ཧི ལི་ངྒེ་ཧི ཡེ་ཧི ནི་མི་ཏྟེ་ཧི ཡེ་ཧི ཨུ་དྡེ་སེ་ཧི ནཱ་མ་ཀཱ་ཡ་སྶ པ་ཉྙ་ཏྟི ཧོ་ཏི, ཏེ་སུ ཨཱ་ཀཱ་རེ་སུ…པེ… ཨུ་དྡེ་སེ་སུ ཨ་ས་ཏི ཨ་པི ནུ ཁོ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡེ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ས་མྥ་སྶོ པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཐཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༡༡༤) ཕ་སྶ་སྶ ནཱ་མ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན མ་ཧཱ་ནི་དཱ་ན་དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ‘‘ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཕ་སྶོ་ཏི ཨི་ཙྩ་སྶ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༢.༩༧) ‘‘ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟེ་ན ‘‘ནཱ་མ་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི་པི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
ཝཱ་ར་ཙ་ཏུ་ཀྐེ ‘‘ས་ངྑཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, སོ་ཀཱ་ད་ཡོ ན ཝུ་ཏྟཱ, པུ་རི་མ་སྨིཾ ཝཱ་ར་དྭ་ཡེ རཱུ་པཾ ན ཝུ་ཏྟཾ, ཝཱ་ར་ཏྟ་ཡེ ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ནཾ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
ས་བྦ…པེ… ར་ཎ་ཏོཏི ས་བྦ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་ས་བྦ་བྷ་ཝ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ, ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་ས་བྦ་བྷ་ཝ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ. ས་མཱ་ནཾ ཕ་ལཾ ས་མཱ་ནོ པ་ཙྩ་ཡོ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཨུ་པ་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏོ, ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏོ ཙ. ཏ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ. ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ཧ་ར་ཎནྟི ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནི་བྦ་ཏྟ་ནཾ. ཨ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ.
ག་ཏི་སཱུ་ཙ་ཀོཏི ཧི-ས་དྡཾ ལོ་ཀེ ག་ཏི་ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཝི་ག་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཝི-ས་དྡོ པ་ཊི་སེ་དྷ་དཱི་པ་ཀོ་ཏི དྭེ པ་ཊི་སེ་དྷཱ པ་ཀ་ཏིཾ ཉཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ག་ཏ་ཏཱ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ག་ཏི ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
ཏི་དྷཱ ཙ་ཏུ་དྷཱ པ་ཉྩ་དྷཱ ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ་ད་ཡོ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ནི་སྶ་ཡ་ཨ་ཏྠི་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཏི་དྷཱ, ཕ་སྶ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ད་ཡོ ཏེ་ས་ཉྩེ་ཝ ཨཱ་ཧཱ་རཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་དྷཱ, ཝེ་ད་ནཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ད་ཡོ ཏེ་ས་ཉྩེ་ཝ ཛྷཱ་ནི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཝ་སེ་ན པ་ཉྩ་དྷཱ. ཡ་ཐཱ ས་མཱ་དྷི, ཨེ་ཝཾ ཝཱི་རི་ཡ་མྤི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏ་མྤི ཧི ཨ་དྷི་པ་ཏི་ནྡྲི་ཡ་མ་གྒ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི ཚ་དྷཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི.
‘‘ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨི་མ་སྨིཾ ཙ་ཏུ་ཀྐེ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡཾ དྷུ་རཾ ཀ་ཏྭཱ དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཏྠོཏི པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨོ. ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི ཀི་སྨི་ཉྩི ཝཱ་རེ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཡ་ཐཱ་ས་ཀེ་ཧི པ་ཙྩ་ཡོ ན ན ཧོ་ཏི. ‘‘ཨ་ཏྠ་ཏོ’’ཏི ཙ པཱ་ཋོ. ‘‘བྷ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ, ཝུ་ཏྟ་ཉྩ ཏཾ. ཏ་སྨཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཋ་མ་ཙ་ཏུ་ཀྐོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཙ ཏཾ ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨི་མ་སྶ ཙ ‘‘བྷ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཛཱ་ཏཱི་ཏི་ཨཱ་དི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝཱཏི ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཙ. ཏེ་སནྟི ཏེ་སཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ. ཨ་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་མ་ཉྙེ་ན…པེ… ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་སཱུ་ཙ་ཀ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་སི་དྡྷི་མཱ་ཧ, ‘‘ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི་ཏོ. ཨ་ས་མྦྷ་ཝེ ཧི ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཏོ སི་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻ ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་སཱ་དྷ་ནཱ་ཏི.
ཨ་ཉྙ་ཏྠཱཏི ཨ་ཉྙ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ. ཨ་ཏཱི་ཏ་དྡྷཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནཱ་ག་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨ་དྡྷ་ཏྟ་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཏཾ་དེ་ས་ནཱ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཏྠནྟི མ་ཧཱ་ནི་དཱ་ན་དེ་ས་ནཱ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཏྠཾ. སོ ཙ ཨུ་བྷི་ནྣཾ དེ་ས་ནཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ སཾ་ས་ནྡ་ན་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཏཱ དེ་ས་ནཱ ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ སཾ་ས་ནྡ་ཏཱི་ཏི.
ཨི་མ་སྶཱཏི ཨི་མ་སྶ ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་ར་སྶ.
ཨ་པ་རཱ་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ, ཨ་པ་རི་ཀི་ལི་ཊྛུ་པ་པ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ, ཨ་སུ་ཙི་ཨ་མ་ཀྑི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝཱ་ནཾ, ས་བྦེ་ས་ཉྩ བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཏ་ཐཱ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ན་ཏོ ཙ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་ཡོ་ནི་ཡཱ པ་དྷཱ་ན་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་ངྒ་ཧ་ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་ཡོ་ནི་ཡཱ ཨེ་ཝ སཾ་སེ་ད་ཛ་ཡོ་ནི་ཡཱ ས་ངྒ་ཧ་སྶ ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶཱ་པི ཕ་སྶ་སྶ ས་ཏི་པི པ་ཝ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ སོ པ་ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་སྶ ཚ་ཊྛཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ཝི་ཡ ན སཱ་ཏི་ས་ཡོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡོ ཙེ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟ་ཀོ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
ཀེ་ས་ཉྩཱིཏི པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀཱ་ནཾ. ‘‘པ་ཙྪི་མ…པེ… ས་དཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨི་ཏ་ར་ཡོ་ནི་ཀཱ་ནཾ ཀ་མེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏ་ནུ་པྤ་ཏྟི ན་ཏྠཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ས་ཧུ་པྤ་ཏྟི་དཱི་པ་ན་ཏོ’’ཏི.
པ་ཙྩ་ཡ་ཙ་ཏུ་ཀྐ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.