ཝི་བྷ་ངྒ-ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ

༡. ཁ་ནྡྷ་ཝི་བྷ་ངྒོ

༡. སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཾ གཱ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ད་སོ’’ཏི ནི་པྤ་དེ་ས་ཏོ ས་ཙྩཱ་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ནི་པྤ་དེ་ས་ཏོ ཨེ་ཝ ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་མཱ་ཧ་ཊཱ་ནཱིཏི ས་མཱ་ནཱི་ཏཱ་ནི, ཙི་ཏྟེ་ན ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཧི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ས་མཱ་ཧ་ཊཱ་ནཱི’’ཏི ཙ ཨེ་ཏེ་ན ས་མཱ་ཧཱ་རེ ཨ་ཡཾ ས་མཱ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ་སྶ ཀ་ཏེ་ཀ་ཏྟ་སྶ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ནྟི ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ ‘‘ཏི་ཝ་ཊྚ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. པ་ཏྟཱ་དི་པ་ཀྑེ་པེ་ན ཧི་སྶ ན ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཏཱ ཡ་ཐཱ པ་ཉྩ་པ་ཏྟཾ, ཙ་ཏུ་ཡུ་གཾ, ཏི་བྷུ་ཝ་ན་ནྟི, ཏཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཾ པ་སྶི ཨ་ད་ཀྑི, པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཧཱ་ན་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ན་ནྟཱ་པ་རི་མཱ་ཎེ་སུ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ་སུ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་སུ བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ་སུ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི, པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷེ་ཧི ཙ སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ད་སྶ་ནེ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཐོ་མེ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏི་པི སཱ་ཝ་ཀཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་ན་ཉྙ་པུ་བྦ་ཀ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ སཱ་ཝ་ཀེ་ཧི, ‘‘ཏ་ཏྠ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷེ་ཧི ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ད་སྶ་ན་སྶ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཾ, ནི་ར་ཏི་ས་ཡ་ཏ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི. པ་ར་ས་ནྟཱ་ནེ་སུ པ་སཱ་རི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན སུ་པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱཏི དེ་ས་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ནེ་སུ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ད་སྶ་ན་སྶ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡཱ་ཝ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ སུ་པྤ་ཀཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ. ནཱ་ཐ་ས་དྡཾ ལོ་ཀེ ཡཱ་ཙ་ནུ་པ་ཏཱ་པི་སྶ་རི་ཡཱ་སཱི་སཱ་སུ པ་ཋ་ནྟཱི་ཏི ཏ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནཱ་ཐ་ཏཱི་ཏི ནཱ་ཐོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་སཱི་སཱ་ཡ ཀི་ལེ་ས་བྱ་ས་ནུ་པ་ཏཱ་པ་ན་སྶ, ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ་ཙ་ན་སྶ ཙ མ་ཏྠ་ཀཾ པ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཏེ་ནེ་ཝ པ་ཀཱ་སི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ པ་དུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ནཱ་ཐ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཧི་ཏ་སུ་ཁཾ ཨཱ་སཱི་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ད་སོ’’ཏི ཝཱ ཨི་མི་ནཱ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཏི ‘‘ནཱ་ཐོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཀ་རུ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ར་མེ་ན ཙི་ཏྟི་སྶ་རི་ཡེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ནཱ་ཐོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཐཱ པ་ར་མེ་ན ཙི་ཏྟི་སྶ་རི་ཡེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ས་བྦ་ས་ཏྟེ གུ་ཎེ་ཧི ཨཱི་ས་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཙི་ཏྟི་སྶ་རི་ཡེ་ནཱཏི ཨ་རི་ཡི་དྡྷི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙི་ཏྟེ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝེ་ན. གུ་ཎེ་ཧི ཨཱི་ས་ཏཱིཏི པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་ཧི དྷ་མྨེ་ན ཨི་སྶ་རི་ཡཾ ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ ཡ་སྨཱ ས་བྦཱ་བྷི་བྷཱུ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ས་དེ་ཝ་ཀེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ལོ་ཀེ…པེ… ཨ་བྷི་བྷཱུ ཨ་ན་བྷི་བྷཱུ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ‘ཏ་ཐཱ་ག་ཏོ’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༢༣; དཱི. ནི. ༡.༡༨༨). དུ་ཝི་དྷེ་ནཱ་པི ཨི་སྶ་རི་ཡ་ཏྠཾ ནཱ་ཐ་ས་དྡཾ ད་སྶེ་ཏི.

ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་པྤ་བྷེ་དཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཐོ་མ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་མཱ་ན་ག་ཎ་ན་གུ་ཎེ་ཧཱིཏི ས་མཱ་ན་ག་ཎ་ནེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན ནི་ར་ཏི་ས་ཡེ་ན ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ད་སྶ་ནེ་ནཱཏི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ, ད་ས་བ་ལེ་སུ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཙ པ་ད་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན. ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མྦོ་དྷེ་ན ཧི ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་ནུ་རཱུ་པཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་སུ ཚ་ཏྟིཾ་ས་ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་མུ་ཁ་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ན སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ས་ནྟ་ཏི་ས་མཱུ་ཧ་ཀི་ཙྩཱ་ར་མྨ་ཎ་གྷ་ན་པྤ་བྷེ་དེ་ན མ་ཧཱ་ཝ་ཛི་ར་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན བུ་དྡྷཱ་ཝེ་ཎི་ཀེ་ན ས་མྨ་ས་ནེ་ན ས་མྦྷཱུ་ཏེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ས་མྨཱ་ས་མྦོ་དྷི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ་ཝ ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷེ་དེ་ན, ཕ་སྶཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཙ དྷ་མྨེ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཎྜཱ་དི་ཝ་སེ་ན དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧཾ ཙ་ཏུ་དྷཱ དེ་སེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ཨ་ཧོ་སི. ཏ་ཐཱ ཨ་ཏཱི་ཏཾ་སེ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎ་ཏཱ་དི་བུ་དྡྷ་དྷ་མྨ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷེ་ད་ཏོ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཀེ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ དེ་སེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ཨ་ཧོ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན…པེ… ཝི་བྷ་ངྒ’’ནྟི. ‘‘ས་བྦ་ཉྙུ་བྷཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ཨ་ས་བྦ་ཉྙུ་ནཱ དེ་སེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཎཱི་ཝི་བྷ་ངྒཱ་ནཾ ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཙ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་པྤ་ཝེ་དི་ཏ་ཏ་ཉྙེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏཱ་དི་གུ་ཎེཏི བུ་དྡྷ་ར་ཏ་ན་སྶ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏཱ, དྷ་མྨ་ས་ངྒྷ་ར་ཏ་ནཱ་ནཾ སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་ཏཱ, སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་གུ་ཎེ པ་ཀཱ་སེ་ཏི.

ན་ནུ ཙ ‘‘ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ད་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཝ གུ་ཎཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཏི? ས་ཙྩཾ, ཏེ་ནེ་ཝ དྷ་མྨ་ས་ངྒྷཱ་ན་མྤི གུ་ཎཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ ཧོ་ནྟི ཏ་པྤ་བྷ་ཝ་སྶ ཨ་ན་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་ད་པ་དེ་སེ་ན ཝཱ དྷ་མྨོ, ཏ་དཱ་དྷཱ་རོ ཙ ས་ངྒྷོ ཝུ་ཏྟོ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ…པེ… ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏཱི’’ཏི.

ཨ་ཏཱི་ཏཾ་སེཏི ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ, པུ་བྦ་ནྟེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏནྟི ན་པྤ་ཊི་ཧ་ཏཾ, ཉཱ་ཎ་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ཏོ ནཱ་མ ཨ་ཉྙཱ་ཎཾ, ས་བྦ་མྤི ཝཱ ཀི་ལེ་ས་ཛཱ་ཏཾ. ཏཾ ཡ་སྨཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ཧ ཝཱ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཧཱི་ནཾ, ཏ་སྨཱ་སྶ ཨ་ཏཱི་ཏཾ་སེ ས་བྦ་ཏྠ་ཀ་མེ་ཝ ཉེ་ཡྻཱ་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཉཱ་ཎཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཀིཾ པ་ནེ་ཏཱ་ནི པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐཾ ཝི་སུཾ ཉཱ་ཎཱ་ནི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དཱི་སུ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཨེ་ཝ? ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ནཱ་མ པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏཱི་ཎི ཉཱ་ཎཱ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཀཾ་ཡེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་ཉཱ་ཎཾ ནཱ་མ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝ. ས་བྦཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨནྟི ཡཾ ཀི་ཉྩི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཀ་ཏྟ་བྦཾ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཾ. ཉཱ་ཎ་པུ་བྦ་ངྒ་མནྟི ཉཱ་ཎ་པུ་རེ་ཙཱ་རི་ཀཾ. ཉཱ་ཎཱ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟནྟི ཉཱ་ཎ་སྶ ཨ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ཀཾ, ས་བྦཾ ཀཱ་ཡ་པ་ཡོ་གཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ ཉཱ་ཎེ་ན པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཉཱ་ཎ་ས་ཧི་ཏ་མེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཚ་ནྡ་སྶཱཏི ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ, མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མཱ་ཡོ་ག་ཏོ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཧི་ཏེ་སི་ཏཱ་ཡ ཧི་ཏ་ཀི་རི་ཡཱ་ཚ་ནྡ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡཱཏི དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་ཡ. ཨ་པ་རི་ཀྑ་ཡཱ་པ་རི་མེ་ཡྻ་པ་ཊི་བྷཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀ་ར་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ནི་ར་ནྟ་རཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་མཱ་ནཱ་པི ན ཀ་དཱ་ཙི་པི པ་རི་ཀྑ་ཡཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཝ་ཌྜྷ་ཏེ་ཝ. ཝཱི་རི་ཡ་སྶཱཏི པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཨུ་སྶཱ་ཧ་སྶ. ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱཏི ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ས་མཱ་དྷི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཧཱ་ནི ཏཾ་ཏཾ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་སྶ ས་ཝཱ་ས་ན་པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཚ་ནྡཱ་དཱི་ནཾ པ་ན མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་མཱ་ཡོ་ག་ཏོ་པི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

༡. ཏེ ཨེ་ཝ དྷ་མྨེཏི ཏེ ཨེ་ཝ ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཀེ ཏི་ཀ་དུ་ཀེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏེ དྷ་མྨེ. སུ་ཏྟ་ནྟེ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟེ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏུ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ན་ནུ སུ་ཏྟ་ནྟེ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཝ་སེ་ན ཏེ ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི? ཡ་དི་པི ས་རཱུ་པ་ཏོ ན ཝུ་ཏྟཱ, ‘‘ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ ཉཱ་ཎཾ, ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་ས་མུ་ད་ཡེ ཉཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༢.༣༣) པ་ན ཧེ་ཏུ་ཧེ་ཏུ་ཕ་ལཱ་དཱི་སུ ཉཱ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ག་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟི, པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་མ་གྒེ (པ་ཊི. མ. ༢.༣༠) ཝཱ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ སུ་ཏྟ་ནྟེ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཝ་སེ་ན་པི ཏེ དྷ་མྨཱ ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ སུ་ཏྟ་ནྟེ. ས་ངྑེ་པེ་ནཱཏི ས་མཱ་སེ་ན. ཨུ་དྡེ་ས་ནི་དྡེ་ས་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཧི སུ་ཏྟ་ནྟེ ཁ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ དེ་སི་ཏཱ, ན པ་ཊི་ནི་དྡེ་སཱ་དི་ནཱ་ཏི ས་ངྑེ་པེ་ན ཏེ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཝཱ དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧེ. ཏ་ཏྠཱ་པི ཧི ‘‘ཏ་སྨིཾ ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁ་ནྡྷཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༥༨) ཁ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ས་ངྑེ་པེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི. ཝི་བྷ་ཛཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏེ་ན ཝཱ ཁ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ་ཏི ཝི་བྷ་ངྒོ, ཏེ ཨེ་ཝ པ་ཀི་རཱི་ཡ་ནྟི པ་ཊྛ་པཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཏེ་ན ཝཱ་ཏི པ་ཀ་ར་ཎཾ, ཝི་བྷ་ངྒོ ཙ སོ པ་ཀ་ར་ཎ་ཉྩཱ་ཏི ཝི་བྷ་ངྒ་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ. ཨཱ་དི་ས་དྡ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀེ་ནཱཏི ‘‘ཨི་ཏི ཝཱ, ཨི་ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ན་ཙྩ་གཱི་ཏ་ཝཱ་དི་ཏ་ཝི་སཱུ་ཀ་ད་སྶ་ནཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༡༣) ཝི་ཡ ཨཱ་དི་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠ་དཱི་པ་ཀེ་ན. པ་ཀཱ་ར་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀེ་ནཱཏི ‘‘ཨི་ཏི ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་པྤ་ཊི་བྷ་ཡོ བཱ་ལོ, ཨ་པྤ་ཊི་བྷ་ཡོ པ་ཎྜི་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༣.༡) ཝི་ཡ པ་ཀཱ་ར་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཀེ་ན. ‘‘ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ས་མུ་དཱ་ཡཾ ནི་ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ…པེ… ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི་ས་དྡ་སྶ ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠོ་པི ཧི ཨི་ཏི-ས་དྡོ དི་ཊྛོ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཁོ, ཀ་ཙྩཱ་ན, ཨ་ཡ་མེ་ཀོ ཨ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༢.༡༥; ༣.༩༠). པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ཏྠོ ཝཱ ‘‘ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཱ བྷ་ཝ་ཐ, ནོ ཨཱ་མི་ས་དཱ་ཡཱ་དཱ. ཨ་ཏྠི མེ ཏུ་མྷེ་སུ ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ ‘ཀི་ནྟི མེ སཱ་ཝ་ཀཱ དྷ་མྨ་དཱ་ཡཱ་དཱ བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ, ནོ ཨཱ་མི་ས་དཱ་ཡཱ་དཱ’ཏི’’ (མ. ནི. ༡.༢༩) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ཉྷེ་ཏཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ད་སྶ་ནེ་ན ཡ་དི་དཾ ‘‘པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ…པེ… ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི ཏཱ་ཝ ཏ་ད་ཏྠ་སྶ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཝི་བྷ་ངྒ་པྤ་ཀ་ར་ཎེ. ‘‘ནི་བྦཱ་ན་ཝ་ཛྫཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཡ་དི ནི་བྦཱ་ན་ཝ་ཛྫཱ་ནཾ…པེ… ཨ་པྤ་ཀ་ཏ་ར་པ་ད་ཏྟཱ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷ་ཝི་བྷ་ངྒོ ཨཱ་དི་མྷི ཝུ་ཏྟོ, ན་ནུ ས་ཧ ནི་བྦཱ་ནེ་ན ས་བྦ་དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ, ས་བྦ་དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀེ་ཧི ཙ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ཙ ཨ་པྤ་ཀ་ཏ་ར་པ་ད་ཏྟཱ ས་ཙྩ་ཝི་བྷ་ངྒོ ཨཱ་དི་མྷི ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི? ན, ཏ་ཏྠཱ་པི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦ་ཏོ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ? ཛཱ་ཏི་པི དུ་ཀྑཱ…པེ… སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན པ་ཉྩུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ དུ་ཀྑཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༡༩༠; དཱི. ནི. ༢.༣༨༧; མ. ནི. ༡.༡༢༠; ༣.༣༧༣). ཨི་དྷ པ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ་ཝ ཁ་ནྡྷཱ ཝི་བྷ་ཛཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ནི་བྦཱ་ན་ཝ་ཛྫཱ་ནཾ…པེ… ཨ་པྤ་ཀ་ཏ་ར་པ་ད་ཏྟཱ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷ་ཝི་བྷ་ངྒོ ཨཱ་དི་མྷི ཝུ་ཏྟོ.

ཨ་པི་ཙ རཱུ་པ་ས་མྨཱུ་ལ༹ྷཱ ཨ་རཱུ་པ་ས་མྨཱུ་ལ༹ྷཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མྨཱུ་ལ༹ྷཱ་ཏི ཏི་ཝི་དྷཱ བོ་དྷ་ནེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལཱ, ཏ་ཐཱ སཾ་ཁི་ཏྟ་རུ་ཙི་ནོ ཝི་ཏྠཱ་ར་རུ་ཙི་ནོ ནཱ་ཏི་ས་ངྑེ་པ་ཝི་ཏྠཱ་ར་རུ་ཙི་ནོ, ཏི་ཀྑི་ནྡྲི་ཡཱ མུ་དི་ནྡྲི་ཡཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མི་ནྡྲི་ཡཱ་ཏི ཙ. ཏེ་སུ ཨ་རཱུ་པ་ས་མྨཱུ་ལ༹ྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཡ ཁ་ནྡྷ་དེ་ས་ནཱ, རཱུ་པ་ས་མྨཱུ་ལ༹ྷཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་དེ་ས་ནཱ, ཨུ་བྷ་ཡ་ས་མྨཱུ་ལ༹ྷཱ་ནཾ དྷཱ་ཏུ་དེ་ས་ནཱ. ཏ་ཐཱ སཾ་ཁི་ཏྟ་རུ་ཙཱི་ནཾ ཁ་ནྡྷ་དེ་ས་ནཱ, ནཱ་ཏི་ས་ངྑེ་པ་ཝི་ཏྠཱ་ར་རུ་ཙཱི་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་དེ་ས་ནཱ, ཝི་ཏྠཱ་ར་རུ་ཙཱི་ནཾ དྷཱ་ཏུ་དེ་ས་ནཱ. ཏི་ཀྑི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷ་དེ་ས་ནཱ, མ་ཛ྄ཛྷི་མི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་དེ་ས་ནཱ, མུ་དི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ དྷཱ་ཏུ་དེ་ས་ནཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཡོ་ཛ་ནེ་ན ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཙ ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མོ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏཾ པ་ནེ་ཏཾ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཏྟ་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏ་དུ་བྷ་ཡ་ཧེ་ཏུ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཉཱ་ཡ་མཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ཝ་བོ་དྷཱ་ཡ ཧོ་ཏི, ནཱ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ས་ཙྩ་ཝི་བྷ་ངྒ་དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ. སོ ཙ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ་ཝ་བོ་དྷོ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ས་ནྣི་སྶ་ཡེ་ནཱ་ཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་བྷ་ངྒ་དེ་ས་ནཱ. ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ན་ཉྩ ཨི་ནྡ་ཊྛོ ཏཾ་ཏཾ་པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣེ་སུ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཝི་སེ་སེ་ནེ་ཝཱ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཝི་བྷཱ་ག་ས་ནྡ་སྶ་ནཱི པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་དེ་ས་ནཱ. པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་བོ་དྷོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ ས་མྨཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ནཱ་ཏི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན་ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་མ་གྒ་ངྒ་ཝི་བྷ་ངྒ་དེ་ས་ནཱ. སྭཱ་ཡཾ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ ས་མྨཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཨི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཛྷཱ་ན་ཨ་པྤ་མ་ཉྙཱ་ཝི་བྷ་ངྒ་དེ་ས་ནཱ, སཱ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ཨེ་ཏྟ་ཀེ སཱི་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝི་བྷ་ངྒ་དེ་ས་ནཱ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཙ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨི་མེ ཨཱ་ནི་སཾ་སཱ་ཏི པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཉཱ་ཎ་ཝི་བྷ་ངྒ་དེ་ས་ནཱ, ཏེ ཙི་མེ ཉཱ་ཎ་ཝི་སེ་སཱ ཨི་མེ་སུ ཀི་ལེ་སེ་སུ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟེ་སུ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ནཱ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ཀི་ལེ་ས་ཝི་བྷ་ངྒ་དེ་ས་ནཱ, ཨེ་ཝཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ དེ་སི་ཏེ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཀེ ས་ངྑེ་པ་ཏོ་པི ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷི ཧོ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ དྷ་མྨ་ཧ་ད་ཡ་ཝི་བྷ་ངྒ་དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ནྣཾ མ་ཧཱ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

རཱུ་པཱ་དཱི་ནནྟི རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ. ཝེ་ད་ཡི་ཏཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱཏི ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ས་ཉྫཱ་ན་ནཱ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝཱ. ན ཧི རཱུ་པཾ ཝེ་ད་ཡི་ཏཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཾ, ཝེ་ད་ནཱ་དི ཝཱ རུ་པྤ་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝཾ. ཡ་ཏོ རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ཝེ་ད་ནཱ་ས་མ་ཝ་རོ་དྷ་ནེ་ན ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཁ་ནྡྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྑི་པི་ཏྭཱ ཁ་ནྡྷཱ ༠༦ དེ་སེ་ཏ་བྦཱ སི་ཡུཾ. རུ་པྤ་ནཱ་དི་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶཱ་བྷཱ་ཝཱཏི རུ་པྤ་ནཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་ཀེ ག་ཧེ་ཏྭཱ རཱ་སི་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦ་སྶ སཾ་ཁི་ཏྟ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ. ན ཧི ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་བྷཱ་ཝོ. ཧེ་ཊྛཱ ག་ཎ་ནེ་སཱུཏི པ་ཉྩ་ཏོ ཧེ་ཊྛཱ ག་ཎ་ནེ་སུ. ཨ་ནི་ཊྛཱ་ནནྟི ཨ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ. རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཧི ཀ་ཏི་པ་ཡེ, ཨེ་ཀ་མྤི ཝཱ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཁ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ས་ངྑ་ཏ་དྷ་མྨ་ས་ངྒཱ་ཧི་ནཱི ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཁ་ནྡྷ་སྶཱཏི རཱ་ས་ཊྛ་སྶ ཁ་ནྡྷ་སྶ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་ཝི་བྷཱ་ག་དྷ་མྨེ་ཧཱིཏི ས་པྤ་བྷེ་ད་དྷ་མྨེ་ཧི.

‘‘ས་དྡ་ཏྠ་ས་ཧི་ཏཾ ཁ་ནྡྷ་ས་དྡ་སྶ ཝི་ས་ཡཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན རཱ་སི་ས་དྡ་སྶ ཝི་ཡ རཱ་ས་ཊྛེ ཁ་ནྡྷ་ས་དྡ་སྶ ཝཱ་ཙ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. གུ་ཎཱ་དཱི་སུ པ་ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཏ་བྦི་ས་ཡ་པ་ཡོ་ག་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི, ན ཝཱ་ཙ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘གུ་ཎེ…པེ… ན ས་དྡ་ཏྠ’’ནྟི. ཁ་ནྡྷ་ས་དྡོཏི སཱི་ལཱ་དི་ས་དྡེ ས་ནྣི་དྷཱ་པི་ཏོ ཁ་ནྡྷ་ས་དྡོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛཾ རཱ་ས་ཊྛཾ དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི. ཀེ་ཙཱིཏི དྷ་མྨ་སི་རི་ཏྠེ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷོ ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༣༥༥) ཨེ་ཏྠ. ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ སོ ཨེ་ཝ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི་པི ཨེ་ཏྠ གུ་ཎ་ཏྠ་ཏཱ ཨི་ཙྪི་ཏཱ ཨེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཾ ‘‘སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷོ ས་མཱ་དྷི་ཀྑ་ནྡྷོ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ གུ་ཎ་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༥) ཝུ་ཏྟཾ. ན་ནུ ཙ ཀེ་ཝ་ལོ་པི ཁ་ནྡྷ་ས་དྡོ ‘‘ཏི་ཎྞཾ ཁོ, མཱ་ཎ་ཝ, ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཝ་ཎྞ་ཝཱ་དཱི, ན ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ ཝི་སཱ་ཁ, ཏཱི་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ཨ་རི་ཡོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༤༦༢) ཙ ཨཱ་དཱི་སུ སཱི་ལཱ་དི་ཝཱ་ཙ་ཀོ དི་ཊྛོ་ཏི? ན, ཏ་ཏྠཱ་པི ཨ་དྷི་ཀཱ་རཱ་དི་ཝ་ཙྪེ་ད་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ་སྶ སཱི་ལཱ་དཱི་སུ པ་ཝ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏོ. ན ཁ་ནྡྷ་ས་དྡོ པ་ཉྙ་ཏྟི་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ནི་རུ་ཏྟི་ཝོ་ཧཱ་རཱ་དི་ས་དྡཱ ཝི་ཡ པ་ཉྙ་ཏྟི་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. དཱ་རུ་ཀྑ་ནྡྷོ་ཏི པ་ཉྙ་ཏྟི ཧོ་ཏཱིཏི ཏ་སྶ ཁ་ནྡྷ་ས་དྡ་སྶ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་སེ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ་ཏི ཁ་ནྡྷ་ས་དྡོཏི ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི (ཡ་མ. ༡.ཁ་ནྡྷ་ཡ་མ་ཀ.༣༢) ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟོ ཁ་ནྡྷ་ས་དྡོ. ས་མུ་དཱ་ཡེ ནི་རུ་ལ༹ྷོཏི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷེ་ད་བྷི་ནྣ་སྶ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷི་སཾ་ཡཱུ་ཧ་ནེ་ན རཱ་སི་ཀ་ཏེ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་མཱུ་ཧེ ནི་རུ་ལ༹ྷོ. ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ རུ་ལ༹ྷི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཏཱ་ཡ ས་མུ་དཱ་ཡེ ནི་རུ་ལ༹ྷ་ཏཱ་ཡ ཏ་ད་ཝ་ཡ་ཝེ ཨེ་ཀ་སྨི་མྤི ཝི་ཉྙཱ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ ནི་རུ་ལ༹ྷོ ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏ་ཊྛེ་ན ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟེ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་མུ་དཱ་ཡེ ནི་རུ་ལ༹ྷོ ཏ་དེ་ཀ་དེ་སེ་པི རུ་ལ༹ྷི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཀི་ཉྩི ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཏི་པི ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཏ་ནྣི་མི་ཏྟ་ཡུ་ཏྟེ ཀི་སྨི་ཉྩི་དེ་ཝ ཝི་ས་ཡེ ས་མྨུ་ཏི་ཡཱ ཙི་ར་ཀཱ་ལ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ནི་མི་ཏྟ་ཝི་ར་ཧེ་པི པ་ཝ་ཏྟི རུ་ལ༹ྷི ནཱ་མ, ཡ་ཐཱ མ་ཧི་ཡཾ སེ་ཏཱི་ཏི མ་ཧིཾ་སོ, ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི གཱ་ཝོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཁ་ནྡྷ་ས་དྡ་སྶཱ་པི རུ་ལ༹ྷི་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

རཱ་སི་ཏོ གུ་ཎ་ཏོཏི ས་བྦ་ཏྠ བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཝཱ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱཏི ཝ་ཝ་ཏྠ་པེ་ཏྭཱ. པི་ཎྜ་ཊྛོཏི ས་ངྒྷཱ་ཏ་ཏྠོ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ པ་ཉྩེ་ཝ ཁ་ནྡྷཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཊྛེ ཙ ཁ་ནྡྷ་ཊྛེ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཝ་སེ་ན ཚ་ཊྛེ་ནཱ་པི ཁ་ནྡྷེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ཁ་ནྡྷ་ཊྛོ ནཱ་མ རཱ་ས་ཊྛོ་ཏི ཡུ་ཏྟཾ. ‘‘ཡེ་སཾ ཝཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན བྷེ་དོ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ག་བྷི་ནྣེ་སུ རུ་པྤ་ནཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཀོ་ཊྛཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ་སུ ཏ་བྦི་བྷཱ་ག་ར་ཧི་ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་སྶ རཱ་ས་ཊྛ་ཏཱ ཝི་ཡ ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཊྛ་ཏཱ་པི ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་པི ཁ་ནྡྷེ་སུ ཨ་གྒ་ཧ་ཎེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཕ་སྶཱ་དི་ཀེ ཝི་ཡ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷེ ཨ་ན་ཝ་རོ་དྷེ་ཏྭཱ ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཉྙཱ ཝི་སུཾ ཁ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི? ཝི་ཝཱ་ད་མཱུ་ལ་ཏཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ག་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཉྷི ཝི་ཝཱ་ད་ཀཱ་ར་ཎཾ ཀཱ་མ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ནཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ ‘‘པུ་ན ཙ་པ་རཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀཱ་མ་ཧེ་ཏུ ཀཱ་མ་ནི་དཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཀཱ་མཱ་ན་མེ་ཝ ཧེ་ཏུ མཱ་ཏཱ་པི པུ་ཏྟེ་ན ཝི་ཝ་ད་ཏི, པུ་ཏྟོ་པི མཱ་ཏ་རཱ ཝི་ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༡.༡༦༨, ༡༧༨). པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ནཾ དི་ཊྛཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ‘‘ཡེ དི་ཊྛི་མུ་གྒ་ཡ྄ཧ ཝི་ཝཱ་ད་ཡ་ནྟི, ‘ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩ’ནྟི (སུ. ནི. ༨༣༨; མ་ཧཱ་ནི. ༦༧) ཙ ཝཱ་ད་ཡ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་སུ ཀཱ་མ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ནཾ ཝེ་ད་ན་སྶཱ་དེ་ན ཧོ་ཏི, དི་ཊྛཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན. ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཧི ཙི་ཏྟ་ཝི་པ་ལླཱ་སོ, ཙི་ཏྟ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན དི་ཊྛི་མཱ་ན་ཏ་ཎྷཱ་པ་པ་ཉྩཱ་ནཾ ཝི་པ་ལླཱ་སོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་གི་དྡྷོ ཝི་པ་ལླ་ཏྠ་ས་ཉྙོ ཙ སཾ་ས་ར་ཏི. ཝེ་ད་ནཱ་ནུ་གི་དྡྷ་སྶ ཧི ཝེ་ད་ནཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཏ་ཎྷཱ སི་དྡྷཱ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ ཙ ཏ་ཎྷཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཝ་ཊྚ་ཏི བྷ་ཝ་ཙ་ཀྐཾ. ཝི་པ་ལླ་ཏྠ་ས་ཉྙི་སྶ ཙ ‘‘ས་ཉྙཱ་ནི་དཱ་ནཱ ཧི པ་པ་ཉྩ་ས་ངྑཱ’’ཏི (སུ. ནི. ༨༨༠) ཝ་ཙ་ན་ཏོ དི་ཊྛི་མཱ་ན་ཏ་ཎྷཱ་པ་པ་ཉྩཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཙྪེ་ད་ཏོ སཾ་སཱ་ར་སྶ ཨ་ནུ་པ་ཙྪེ་དོ་ཝ. ཨི་ཏི ཝི་ཝཱ་ད་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཾ ཀཱ་མ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ན་དི་ཊྛཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ནཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ སཾ་སཱ་ར་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨི་མ་སྶ ཝི་ཝཱ་ད་མཱུ་ལ་ཏཱ་དི་ཝི་སེ་ས་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷེ ཨ་ན་ཝ་རོ་དྷེ་ཏྭཱ ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཉྙཱ ཝི་སུཾ ཁ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨོ་ཀཱ་སེ་སཱུཏི ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ད་ཡོ ཨོ་ཀཱ་སཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཨི་ཏི་ས་དྡེ་ནཱཏི ‘‘ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཨི་ཏི་ས་དྡེ་ན. ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠེ་ནཱཏི ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཏྠེ་ན. ས་བྦོཏི ས་ཀ་ལོ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་སུ ཨོ་ཀཱ་སེ་སུ ཝི་བྷ་ཏྟོ ཝི་བྷ་ཛ་ན་ན་ཡོ. ཨི་ད་ཉྩ ཝི་བྷ་ཛ་ནནྟི ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ…པེ… ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝི་བྷ་ཏྟཾ ཨི་ད་ཉྩ ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་དཱི་སཱུཏི ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་སུ་ཁུ་མ་ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏ་དཱུ་ར་ས་ནྟི་ཀེ་སུ. ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན་ནྟི་ཨཱ་དི་ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཉྩཱཏི ‘‘ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ…པེ… ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨི་ཏྠི་ནྡྲི་ཡཾ…པེ… ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རོ རཱུ་པཱ ས་དྡཱ ག་ནྡྷཱ ར་སཱ ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཾ ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཉྩ. ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝནྟི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ. ཨེ་ཀཱ་ད་ས་སུ ཨོ་ཀཱ་སེ་སུ ཡཾ ཡ་ཏྠ ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ ཡུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཏ་ཏྠ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ་པཱིཏི ཡ་ཐཱ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷེ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་སུ ཨོ་ཀཱ་སེ་སུ ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ་པི ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་སུ ཨོ་ཀཱ་སེ་སུ ཝི་བྷ་ཛ་ནཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.

ཏ་ཏྠ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ ཏཱ་ཝ པུ་རི་མེ ཨོ་ཀཱ་ས་པ་ཉྩ་ཀེ སུ་ཁཱ་དི་ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟི་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟོ, ཨི་ཏ་ར་སྨིཾ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀ་ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟི་ཀ་ས་མཱ་པ་ནྣ་དུ་ཀ་སཱ་ས་ཝ་དུ་ཀ་ཝ་སེ་ན. ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷོ པ་ན པུ་རི་མེ ཨོ་ཀཱ་ས་པ་ཉྩ་ཀེ ཚ་ཕ་སྶ་དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ན, ཨི་ཏ་ར་སྨིཾ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་དུ་ཀེ པ་ཊི་གྷ་ས་མྥ་སྶ་དུ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ ཝི་བྷ་ཏྟོ. སེ་སེ་སུ ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷོ. པ་ཊི་གྷ་ས་མྥ་སྶ་དུ་ཀོ པ་ནེ་ཏྠ ན་ཏྠེ་ཝ. ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ནི་དྡེ་སོ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཙེ་ཏ་ནཱ་པྤ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཏ་ཐཱ ཧི སཱ ‘‘ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཝི་བྷ་ཛ་ནེ པ་ཊི་ནི་དྡེ་སེ. ཏཾ པ་ན དྭ་ཡནྟི མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་དྭ་ཡཾ. ཡ་ཉྷི ས་ཏྟ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ‘‘མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ, མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི དྭ་ཡཾ དེ་སི་ཏཾ, ཏཾ ཚ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀཱ་ཡ་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ ‘‘མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟྭེ་ཝ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི.

པཱ་ལི༹་ན་ཡེ་ནཱཏི ཁ་ནྡྷ་ཝི་བྷ་ངྒ་པཱ་ལི༹་ན་ཡེ་ན. ཨ་ཉྙེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧེ, ཏ་ད་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ ཨཱ་ག་ཏེ་ན པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན.

༡. རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢. ‘‘ཀི་ཉྩཱི’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཨེ་ཀ་ཙྩ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་ན་ཏྠ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཉྩཱི་ཏི པ་ཀཱ་ར་ནྟ་ར་བྷེ་དཾ ཨཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཨུ་བྷ་ཡེ་ནཱཏི པ་ཀཱ་ར་བྷེ་དཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཨཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཙ ཨ་ནི་ཡ་མ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ན ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩཱི’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡེ་ན. ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠནྟི རཱུ་པཾ. ཨ་ཏི་ཙྩཱཏི ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ. པ་ཝ་ཏྟི་ཏོཏི པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ནི་ཡ་མ་ན་ཏྠནྟི ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ.

‘‘ཀི་ཉྩཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཀིཾ-ས་དྡོ པུ་ཙྪཱ་ཡཾ ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠ་དཱི་པ་ཀོ, ཀ་ར་ཎེ ཙེ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཙ-ས་དྡོ ཝ་ཙ་ནཱ་ལ་ངྐཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཝ་དེ་ཐཱ’’ཏི. དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ པ་ན ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠེ པ་ཝ་ཏྟཾ ཀིཾ-ས་དྡཾ ‘‘ཝ་དེ་ཐཱ’’ཏི ཀི་རི་ཡཱ་པ་ད་ས་མྦ་ནྡྷ་ནེ་ན ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི ‘‘ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་དེ་ཐཱ’’ཏི.

པུ་རི་མ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ བྷེ་དནྟི པུ་རི་མ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཝི་ནཱ་སཾ, ཝི་ནཱ་སཱ་པ་དེ་སེ་ན ཙེ་ཏྠ ས་ནྟཱ་ནེ ཝི་ས་དི་སུ་པྤཱ་ད་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཝི་ས་དི་ས་ས་ནྟཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏོ’’ཏི. ན་ནུ ཙ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཝི་རོ་དྷི་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མ་ཝཱ་ཡེ ཝི་ས་དི་སུ་པྤ་ཏྟི ཨ་ཏྠཱི་ཏི? ས་ཙྩཾ ཨ་ཏྠི, སཱ པ་ན ན པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཱ, པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཱ ཙ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘སཱི་ཏཱ་དི་ས་ནྣི་པཱ་ཏེ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘སཱི་ཏེ་ན་པི རུ་པྤ་ཏི, ཨུ་ཎྷེ་ན་པི རུ་པྤ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༣.༧༩). ཨི་དཱ་ནི བྷེ་ད-ས་དྡོ ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ ཝི་ཀཱ་རཱ་པ་ཏྟིཾ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བྷེ་དོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཝི་ས་དི་ས་རཱུ་པུ་པྤ་ཏྟི་ཡེ་ཝ, ན ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ན ཀཱ་པི་ལི་ཡཾ པ་རི་ཎཱ་མ་ཝཱ་དཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཡ་དི པུ་རི་མ་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ བྷེ་དོ ཝི་ས་དི་སུ་པྤ་ཏྟི རུ་པྤ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨ་ཏི་པྤ་ས་ངྒོ སི་ཡཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠ སཱི་ཏཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཡ་ཐཱ ཨུ་ཎྷ་ཛི་གྷ་ཙྪཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཧཱ་རཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཡེ་ནཱཏི ཡེ་ན སཱི་ཏཱ་དཱི་ཧི ས་མཱ་ག་མེ་ན. ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་སུ. ཨཱ་ཧཱ་རཱ་དི་ཀ་སྶ ཝཱ ཋི་ཏི་པྤ་ཏྟ་སྶཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་ཐཱ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ སཱི་ཏཱ་དཱི་ཧི ས་མཱ་ག་མོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་ཧི ས་མཱ་ག་མོ ན་ཏྠི ཨ་ཏི་ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཡ པཱ་ཀ་ཊ་སྶ ཝི་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘རུ་པྤ་ནྟཱི’’ཏི, ‘‘རུ་པྤ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ’’ཏི ཙ ན ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘རུ་པྤ་ཏཱི’’ཏི པ་ད་སྶ ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཀུ་པྤ་ཏི གྷ་ཊྚཱི་ཡ་ཏི པཱི་ལཱི༹་ཡ་ཏི བྷི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཏ་ད་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ཀུ་པྤ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀོ་པཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱཏི ཀོ་པ་ས་ངྒྷ་ཊྚ་ན་པཱི་ལ༹་ན་ཀི་རི་ཡཱ. ཀོ་པ-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཁོ་བྷ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཀ་ཏྟུ་བྷཱུ་ཏོ ཀ་མྨ་བྷཱུ་ཏོ ཙ ཨ་ཏྠོཏི ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨ་ཏྠོ. ཀ་མྨ་ཀ་ཏྟུ་ཏྠེ་ན བྷི་ཛྫ་ཏི-ས་དྡེ་ནཱཏི ཡ་དཱ ཀ་མྨ་ཀ་ཏྟུ་ཏྠོ རུ་པྤ་ཏི-ས་དྡོ, ཏ་དཱ བྷི་ཛྫ་ཏི-ས་དྡོ་པི ཏ་ད་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཡ་དཱ ཀ་མྨ་ཏྠེ ‘‘རུ་པྤ་ཏཱི’’ཏི པ་དཾ, ཏ་དཱ ‘‘སཱི་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་དཱ པ་ན ‘‘རུ་པྤ་ཏཱི’’ཏི པ་དཾ ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ ཀ་མྨ་ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ ཝཱ, ཏ་དཱ ཧེ་ཏུ་མྷི ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཡཾ པ་ན རུ་པྤ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ཀུ་པྤ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྨ་ཏྠཱ་ན་མྤི ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་དི་པི ཨ་ཏྠ-ས་དྡོ ‘‘པཱི་ལ༹་ན་ཊྛོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༧; ༢.༨) ས་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་པི ཧོ་ཏི, ‘‘ཀེ་ན་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི པ་ནེ་ཏྠ ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀེ་ན་ཊྛེ་ནཱ་ཏི པུ་ཙྪཱ་ས་བྷཱ་ག་ཝ་སེ་ན རུ་པྤ་ན་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི, རུ་པྤ་ན་ས་དྡཱ་བྷི་དྷེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལཾ ས་དྡ་ཏྠོ་ཡེ་ཝ རུ་པྤ་ན’’ནྟི. ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶཱཏི ཏ་སྶ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་པྤ་བྷེ་ད་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་སྶ. རུ་པྤ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ནཱ་མེ་ཏཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དི ཝི་ཡ ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཏྟཱ་དི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ནྟི ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝི་སེ་སོ ཧི ཏ་ནྟི, ཀ་ཀྑ་ལ༹་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ པ་ན ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ཝི་དྷུ་རོ ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་སེ་སོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

མུ་ཙྪཱ་པ་ཏྟི་ཡཱཏི མུ་ཙྪཱ་ཡ མོ་ཧ་སྶ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན. ཀ་པྤ་ས་ཎྛཱ་ནཾ ཨུ་ད་ཀནྟི ཀ་པྤ་ས་ཎྛཱ་པ་ཀ་མ་ཧཱ་མེ་གྷ་ཝུ་ཊྛཾ ཨུ་ད་ཀཾ. ཏ་ཐཱཏི ཏ་པྤ་ཀཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཁཱ་ར་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི ཨུ་ད་ཀེ་ན ཀ་པྤ་ཝུ་ཊྛཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཝི་ཡ པ་ཐ་ཝཱི ཝི་ལཱི་ཡེ་ཡྻ. ལོ་ཀ་ནྟ་རི་ཡ་ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ན པཱ་པ་ཀ་མྨ་བ་ལེ་ན ཨ་ཁཱ་རེ་པི ཁཱ་རེ ཝི་ཡ ས་རཱི་ར་སྶ ཝི་ལཱི་ཡ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱཏི ས་ཨུ་སྶ་ད་ནི་སྶ་ཡ་ནི་ར་ཡ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ན ཧི ཨ་ཝཱི་ཙི་མྷི པ་ཉྩ་ཝི་དྷ་བ་ནྡྷ་ནཱ་དི་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཀ་རོ་ནྟི.

༣. པ་ཀ་ར་ཎ་པྤ་ཏྟཾ རཱུ་པཾ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ མཱ་ཏི་ཀཱ ཋ་པི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏུ…པེ… ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཏ་པྤ་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏཾ་སེ ག་ཎ་ནཾ ག་ཏ་ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དྷ་མྨ་ནྟ་ར་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠ་ཏཱ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་ར་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠ་ཏཱ ཙ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་ག་ཧ་ཎ་སྶ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏཾ་ད་སྶ་ནེཏི ག་ཎ་ན་ནྟ་ར་ད་སྶ་ནེ. ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱཏི བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ‘‘ན ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏཱི་ཏཾ་ས་ག་ཎི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ་པི ཨ་ཉྙ་ཐཱ ག་ཎི་ཏ་ཏྟཱ, ཨ་ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ ཙ ཏ་ཐཱ ག་ཎི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ…པེ… ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡེ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ་ཝ དོ་སོ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་བྱཱ་པི་ཏོ་པི དོ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་དེ་ཏཾ པ་ན ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ན ཧེ་ཏྠ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏཱི་ཏཾ་སེ ག་ཎ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཡ་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དོ་སཱ་པ་ཏྟི སི་ཡཱ.

‘‘ཀི་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཀི’’ནྟི པུ་བྦེ ཡཾ ‘‘རཱུ་པ’’ནྟི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ག་ཧི་ཏཾ, ཏ་སྶ ས་རཱུ་པ་པུ་ཙྪཱ. ཨི་ཏི-ས་དྡོ ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠོ, ན ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠོ. ཏེ་ན་སྶ ཡཾ རཱུ་པཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ནི་རུ་དྡྷཾ…པེ… ཨ་ཏཱི་ཏཾ་སེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ག་ཎ་ནཾ ག་ཏཾ, ཏཾ ཀི་ནྟི ཙེ? ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ…པེ… རཱུ་པ’’ནྟི བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ཝི་སེ་སཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཏྟ་ཀཱ ཧི ཨི་དྷ ཝི་སེ་སཱ ནི་དྡི་ཊྛཱ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ད་ཡོ, ཏེ་ས་མི་དཾ ནི་ད་སྶ་ན་ནྟི. ན ཙེ་ཏྠ པུ་རི་མ་ན་ཡ་ཏོ ཨ་ཝི་སེ་སོ. ཏ་ཏྠ ཧི རཱུ་པ་སྶ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་ཏཱ་མ་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏ་རཱུ་པ་མྤི བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཙེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དྷ པ་ན བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡེ་ན ནི་ད་སྶ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན རཱུ་པ་སྶ ས་བྦ་ཝི་སེ་ས་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨ་བྱཱ་པི་ཏ་དོ་སོ་པི ཙེ་ཏྠ ཨ་ནོ་ཀཱ་སོ་ཝ, ཡཾ རཱུ་པཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ…པེ… ཨུ་པཱ་དི་ནྣཾ, ཀི་ནྟི? ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ…པེ… རཱུ་པ་ནྟི ཏ་ད་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་ནི་ད་སྶ་ན་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི.

པ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ན་ཏྟཱཏི ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན, པ་རི་ཡཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཝཱ དེ་ས་ནཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ནཾ, སུ་ཏྟ་ནྟཾ. སུ་ཏྟ་ནྟ་ཉྷི ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན དེ་སེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨེ ལེ་ས་ཏོ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཀ་ཐ་ནཾ, ན ཨུ་ཛུ་ནི་པྤ་དེ་ས་བྷཱ་ཝ་ཀ་ཐ་ན་ནྟི པ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ནཾ ནཱ་མ. ཏེ་ནེ་ཝ ཏཾ ‘‘ཡ་ཐཱ་ནུ་ལོ་མ་སཱ་ས་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་བྷི་དྷ་མྨོ པ་ན དེ་སེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨེ ཨུ་ཛུ་ནི་པྤ་དེ་ས་ཀ་ཐ་ན་ནྟི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ནཾ ནཱ་མ, ཡ་ཏོ ‘‘ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨ་སཱ་ས་ན’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ནི་ཙྪ་ཡེ་ན དེ་སོཏི ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཏོ ཀ་ཐ་ནཾ. ཏ་ཐཱ བྷ་དྡེ་ཀ་ར་ཏྟ་སུ་ཏྟཱདཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༢༧༢ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝི་ཡ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝོ ཨ་དྡྷཱ་ཝ་སེ་ན ཨི་དྷཱ་པི ཁ་ནྡྷ་ཝི་བྷ་ངྒེ སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ སི་ཡཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏནྟི ས་མཱ་ག་ཏཾ. ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝ་སེ་ན. པུ་བྦེ་ནཱ་པ་ར་སྶ ས་མ་པྤ་མཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནཱུ་ནཾ ཨ་ན་དྷི་ཀཾ, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨེ་ཀཱ་ཀཱ་རཾ. པ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ནཱུ་ནཾ ཨ་ན་དྷི་ཀཾ, ས་མཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀཱ་ཀཱ་རཾ. ཏེ་ན ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཨུ་ཏུ་ནཱ ཨ་ན་ནྟ་རི་ཏ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཧཱ་རེ་པཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝི་ས་བྷཱ་གཱ་ཧཱ་རེ་ན ཨ་ན་ནྟ་རི་ཏོ ཨ་ནེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཨ་ནེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མྤི བྷུ་ཏྟོ ས་བྷཱ་གེ་ཀཱ་ཧཱ་རཾ ནཱ་མ. ‘‘ཏ་ཏོ པུ་བྦེ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཨུ་ཏུ་ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ, པ་ཙྪཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏ’’ནྟི ཧི ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ‘‘ཨེ་ཀཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི པ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་སྶེ་ཝ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཡོ་ཛ་ནཱ ཡུ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་ཏི ཨ་པ་རེ. པ་ཉྩ་དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཉྩ་དྭཱ་རཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཡཱ་ཝ ཛ་ཝ་ནཾ, ཡཱ་ཝ ཝཱ ཝོ་ཊྛ་བྦ་ནཾ, ཏཱ་ཝ པ་ཝ་ཏྟཱ ཙི་ཏྟ་ས་ནྟ་ཏི ཨེ་ཀ་ཝཱི་ཐི. ཨེ་ཀ་ཛ་ཝ་ན་ས་མུ་ཊྛཱ་ནནྟི ཨེ་ཀ་ཛ་ཝ་ན་ཝཱ་ར་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ས་མ་ཡཾ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ་ཝ ས་ནྟ་ཏི་ཝ་སེ་ན, ས་ནྟ་ཏི་ཉྩ ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ་ཝ ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་ཝི་བྷཱ་གོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.

ཏེ་སནྟི ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ. ཀ་ལཱ་པ་སྶཱཏི རཱུ་པ་ཀ་ལཱ་པ་སྶ. ཀ་མྨཱ་ན་ནྟ་རཱ་དཱིཏི ཀ་མྨཱ་དི, ཨ་ན་ནྟ་རཱ་དཱི་ཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཨཱ་དི-ས་དྡོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ པ་ཋ་མེ་ན ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཨཱ་ཧཱ་རཱ་དི་ནོ ཙ དུ་ཏི་ཡེ་ན ས་མ་ན་ནྟ་རཱ་ན་ནྟ་རཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་དི་ནོ ས་ངྒ་ཧོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ ཙེ་ཏྠ ཀ་མྨཱ་ན་ནྟ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན, ཨི་ཏ་ར་སྶ ཀ་མྨཱ་དི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཛ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝེ ཡོ་ཛ་ནཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན, ཨི་ཏ་ར་སྶ པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན, ཨུ་བྷ་ཡེ་ས་མྤི ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེཏི ཧེ་ཏུ་ཀི་ཙྩ་ཀྑ་ཎེ. ཧེ་ཏུ་ཀི་ཙྩཾ ནཱ་མ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎཾ, ཏ་ཉྩ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཕ་ལ་ཏྟཱ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཀ་ཏྟ་བྦཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ཊྛི་ཏ་ཉྩཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨི་ཏ་རཾ པ་ན ཏཱི་སུ་པི ཁ་ཎེ་སུ པ་ཙྩ་ཡ་ཀི་ཙྩཾ ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ.

༦. ཨ་ནི་ཊྛ་ནཱ་མ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་སྶཱཏི ཨ་ནི་ཊྛ་ནཱ་མ་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨི་ཊྛ་ནཱ་མ་ལཱ་བྷཱ་པ་ན་སྶ ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.

དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝེཏི ས་མྤ་ཏྟི་ཡུ་ཏྟེ ས་མྤ་ནྣེ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་བྷ་ཝེ. ས་མི་དྡྷ་སོ་བྷ་ན་ཏཱཏི ཨ་བྷི་ཝུ་དྡྷ་སོ་བྷ་ན་ཏཱ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝཱཏི ས་མྤ་ཏྟི་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ཨེ་ཝ, ཨ་ས་མྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དཱི་ནཾ སུ་ཁ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝཾ ན ག་ཙྪ་ནྟི སཱ་ར་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན དུ་ཀྑ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ. ཏེ་སནྟི ཧ་ཏྠི་རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ. ‘‘ཏ་སྶ ཏ་སྶེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཨ་ཀུ་ས་ལེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཾ དུ་ཀྑ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཀ་མྨཾ ཡ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠེ་ཝ སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཏྠ, ཏ་སྨཱ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ནཱཏི ཨེ་ཀ་ཙྩ་མ་ཏ་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་ནི་ཊྛཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཡ་སྨཱ པ་ཊི་སེ་དྷ་དྭ་ཡེ་ན ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛ་སྶ ཨི་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ ནི་ཡ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛ་མེ་ཝ ཨི་ཊྛ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ‘‘ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛཾ ཨི་ཊྛ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ནི་ཡ་མོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛ་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀི་ནྟི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛཾ སོ་བྷ་ནཾ, ཡཾ པ་རེ་སཾ ཨི་ཊྛཾ ནཱ་མ སི་ཡཱ? ཡ་དི དུ་གྒ་ཏི་ཡཾ ཀེ་ས་ཉྩི ཏི་ར་ཙྪཱ་ནཱ་ནཾ ས་ཎྛཱ་ནཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི སུ་ག་ཏི་ཡཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ནི་སྶ་ནྡེ་ན ཝི་རཱུ་པ་རཱུ་པ་ཏཱ ཝི་ཡ ཀུ་ས་ལ་ནི་སྶ་ནྡེ་ན, ཀ་ཐཾ ཏ་སྶཱ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛ་ཏཱ. ཨ་ཐ པ་ན ཡཾ ཀེ་ས་ཉྩི ཨ་མ་ནཱ་པ་མྤི ས་མཱ་ནཾ རཱུ་པཾ མ་ནཱ་པཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝ་མྤི ཡ་ཐཱ ཀེ་ས་ཉྩི ཏི་ར་ཙྪཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛཾ མ་ནུ་སྶཱ་དི་རཱུ་པཾ ཨ་མ་ནཱ་པ་ཏོ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟ་མྤི ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨི་ཊྛ་མེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛཾ ཀེ་ས་ཉྩི མ་ནཱ་པཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟ་མྤི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ནི་ཊྛ་མེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་ཉྩེ་ཏཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཉྙ་ཐཱ ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཏཾ ཨ་ན་ཝ་ཀཱ་སོ, ཡཾ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སྶ ཨི་ཊྛོ ཀ་ནྟོ མ་ནཱ་པོ ཝི་པཱ་ཀོ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཨ་ཊྛཱ་ན་པཱ་ལི༹་ཡཱ (མ. ནི. ༣.༡༣༡) ཝི་རོ་དྷོ སི་ཡཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛ་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་བྦེ་སནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ, པ་རེ་ས་ཉྩ. ཨི་ཊྛ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཝ་ཏྟ་བྦོཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛཾ ཨ་ནི་ཊྛཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛཾ ཨི་ཊྛཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ན པ་ན ན་ཡ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི སོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨེ་ཏེ་ན ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛ་མེ་ཝ ཨི་ཊྛ་ནྟི པུ་རི་མ་པ་དཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་སྶ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི.

ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཧ་ཏྠི་ཨཱ་དཱི་ན་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. མ་ནུ་སྶཱ་ནནྟི ཙ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤི ཙ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶེ་ཝ, ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་ཛ་ཉྩ ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ནྟི ད་སྶི་ཏོ་ཝཱ་ཡཾ ན་ཡོ་ཏི. ཀ་སྨཱ པ་ན ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་མི་སྶི་ཏེ ཝ་ཏྠུ་མྷི མ་ནཱ་པ་ཏཱ་ཝ ས་ཎྛཱ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན…པེ… ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ’’ནྟི. སུ་ཊྛུ ཝུ་ཏྟནྟི ‘‘ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཝི་པཱ་ཀེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟེ་ཧི ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ས་མྨ་དེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱཏི ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི སུ་ག་ཏི་དུ་གྒ་ཏཱི་སུ, ས་བྦེ་སུ ཝཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ.

‘‘ཨ་ནི་ཊྛཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཏེ་སཾ ཨི་ཊྛ་ཏཱ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་དི་ས་ཏཱ ཙ རཱུ་པཱ་དི་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. ཨི་ཊྛཱ་ནེ་ཝ རཱུ་པཱ་དཱི་ནི ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ཏི སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི མི་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑོ ཨ་མི་ཏྟོ ཝི་ཡ ཨི་ཊྛ་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ཨ་ནི་ཊྛཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནི་ཊྛཱ་ཏི…པེ… ཝོ་ཧཱ་རོ ཝི་ཡཱ’’ཏི. ས་བྦཱ་ནི ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༢.༤༠༠; མ. ནི. ༡.༡༣༣; ཝི་བྷ. ༢༠༣) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀ་ཐཾ ཨ་ནི་ཊྛཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་མ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཙེ? ཏེ་ས་མྤི ཝི་པ་ལླཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པི་ཡ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ནི རཱུ་པཱ་ནི ཨི་ཊྛཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་སུ་ཏྟ་པ་དཾ (མ. ནི. ༡.༡༦༦; ༢.༡༥༥; ༣.༥༧; སཾ. ནི. ༥.༣༠) ནཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.

ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷ་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཧཱི་ན་དུ་ཀ་ནི་དྡེ་སོ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘དྭཱི་སུ་པི ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏ་པ་དེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཡོ་གེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ན ཀ་ཏྟ་རཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷ་རཱུ་པེ ནི་དྡི་ཊྛེ ཀ་སྨཱ ཀ་མྨ་ཛ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ན ཙ་ཏུ་ས་ནྟ་ཏི་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན…པེ… ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཧི ཀ་མྨ་ཛ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ཝ་ཏྭཱ སེ་སེ་སུ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ་པཱི’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ཏི་དེ་སོ ཀ་ཏོ. ‘‘ཏེ་ཧི ཏེ་ཧཱི་ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཏེ་སཾ ཏེ་ས’’ནྟི ཀ་ཏྟ་རི སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨཱ་ས་ངྐ་ཏི. ཏ་ཐཱ ས་ཏི ཝི་ས་ཡེ ཝཱ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནེ ལ་དྡྷ་གུ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ན ཀ་མྨ་ཛ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ, ཀ་མྨ་ཛ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.

མ་རི་ཡཱ་དཱ་བྷཱུ་ཏནྟི ཨུ་ཏྟ་མ་མ་རི་ཡཱ་དཱ་བྷཱུ་ཏཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྶ ཡེ་ཝ མ་ནཱ་པཱ, ཏ་སྶ ཏེ་ཝ པ་ར་མཱ’’ཏི. ཏེ་སནྟི ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ནཾ. ས་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ.

‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་སྶཱ་ད་ན་ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ‘‘ཡ་སྨཱ ཏེ་ཡེ་ཝ རཱུ་པཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཀོ ཨ་སྶཱ་དེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ སུ་ཏྟ་ནྟ་ཝི་ཝ་ར་ཎཾ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཧོ་ཏཱིཏི ནི་བྦཱ་ནེ ཝི་ཡ ཨ་ནི་ཊྛ་གྒ་ཧ་ཎཾ ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཝི་བྷཱ་གོ ནཱ་མ ཨ་ས་ངྐ་རོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ ཙཱ་ཏི ‘‘ཝི་བྷ་ཏྟ’’ནྟི པ་ད་སྶ ‘‘ཝ་ཝ་ཏྠི་ཏཾ, པ་ཀཱ་སི་ཏ’’ནྟི ཙ ཨ་ཏྠ་མཱ་ཧ. ཨ་ཉྙེ་སནྟི ཨ་ཏི་ཨ་ཌྜྷ་ད་ལི་དྡཱ་ནཾ. ཨི་དཾ ཨི་ཊྛཾ, ཨ་ནི་ཊྛ་ཉྩ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཙ-ས་དྡེ་ན ཨ་ནི་ཊྛཾ, ཨི་ཊྛ་ཉྩ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནི་ཊྛཾ ཨི་ཊྛནྟི ཨི་ཊྛ་སྶ ‘‘ཨ་ནི་ཊྛ’’ནྟི, ཨ་ནི་ཊྛ་སྶ ‘‘ཨི་ཊྛ’’ནྟི ག་ཧ་ཎེ ཡ་ཐཱ་ས་ངྑྱཾ ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ཀཱ་རཱ་པ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པུ་བྦཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. པུ་རེ་ཏ་རཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱ་པི ཧི ཝི་ནཱ་ཝ ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་སཾ ཨི་ཊྛཾ ‘‘ཨ་ནི་ཊྛ’’ནྟི, ཨ་ནི་ཊྛ་ཉྩ ‘‘ཨི་ཊྛ’’ནྟི ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི.

ཏེ་ན ཝི་པཱ་ཀེ་ནཱཏི ཏེ་ན ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀེ་ན. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་ཏནྟི ཡ་ཏྠ ཏཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ བུ་དྡྷ་རཱུ་པཱ་དི་ཀ་སྶ གཱུ་ཐཱ་དི་ཀ་སྶ ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨི་ཊྛ་ཏཾ ཨ་ནི་ཊྛ་ཏ་ཉྩ ནི་ད་སྶེ་ཏི. ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་པི ས་ཉྙཱ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན ཝི་པཱ་ཀ་ནི་ཡ་མ་ད་སྶ་ནནྟི ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀོ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ནི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀོ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན ཝི་པཱ་ཀ་ནི་ཡ་མ་ད་སྶ་ནཾ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ནི་ཡ་མ་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི ཡཾ ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཏཾ ཨི་ཊྛཾ ནཱ་མ. ཡཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཏཾ ཨ་ནི་ཊྛཾ ནཱ་མཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན ནི་ཡཱ་མི་ཏོ ཧི ཝི་པཱ་ཀོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ནི་ཡཱ་མ་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི.

དྭཱ་ར་ནྟ་རེ དུ་ཀྑ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ དྭཱ་ར་ནྟ་རེ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ, དྭཱ་ར་ནྟ་རེ སུ་ཁ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ དྭཱ་ར་ནྟ་རེ དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ ཝི་པཱ་ཀེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ནི་ཡ་མ་ད་སྶ་ནེ་ན ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.

༧. དུ་པྤ་རི་གྒ་ཧ་ཊྛེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་སྶ དུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ སུ་པ་རི་གྒ་ཧ་ཊྛེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་སུ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ‘‘དཱུ་རེ’’ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟ་སྶཱཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ‘‘དཱུ་རེ’’ཏི ཨ་ཀ་ཐི་ཏ་སྶ. ཝུ་ཏྟ་མྤཱིཏི ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ‘‘དཱུ་རེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མྤི སུ་ཁུ་མ་རཱུ་པཾ.

‘‘བྷི་ནྡ་མཱ་ནོ’’ཏི ས་མྦྷི་ནྡ་མཱ་ནོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མི་སྶ་ཀཾ ཀ་རོ་ནྟོ’’ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ན བྷེ་ད་ནཾ ཝི་བྷཱ་ག་ཀ་ར་ཎ་མྤི ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ ‘‘བྷི་ནྡ་མཱ་ནོ’’ཏི པ་ད་སྶ ‘‘ཝི་སུཾ ཀ་རོ་ནྟོ’’ཏི ཨ་ཏྠ་མཱ་ཧ. ཏ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ པ་ན བྷི་ནྡ་མཱ་ནོཏི ཝི་ནཱ་སེ་ནྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ནྟི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ དཱུ་ར་བྷཱ་ཝཾ, དཱུ་ར་བྷཱ་ཝ་ཉྩ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ས་ནྟི་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཀ་རོ་ནྟོ’’ཏི. ན ཧི ས་ཀྐཱ ས་ནྟི་ཀ་སྶ ཏ་བྦྷཱ་ཝཾ ཨ་ཝི་ནཱ་སེ་ཏྭཱ དཱུ་ར་བྷཱ་ཝཾ ཀཱ་ཏུཾ, ཏ་ཐཱ ཨི་ཏ་ར་སྶཱ་པི. ས་ནྟི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན ན བྷི་ནྡ་ཏི ན ཝི་ནཱ་སེ་ཏི, ན ཙ ཨོ་ཀཱ་ས་དཱུ་ར་ཏོ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ དཱུ་རཾ ཝི་སུཾ ཀ་ར་ཎེ་ན བྷི་ནྡ་ཏི ཝི་བྷཱ་གཾ ཀ་རོ་ཏི, ནཱ་པི ཨོ་ཀཱ་ས་དཱུ་རེ་ན ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ དཱུ་རཾ ཝོ་མི་སྶ་ཀ་ཀ་ར་ཎེ་ན བྷི་ནྡ་ཏི ས་མྦྷི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཏི་དྷཱ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ’’ཏི ས་ངྑེ་པེ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཝི་སུཾ ཀ་རོ་ཏི, ཝོ་མི་སྶ་ཀཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཀ་རོ་ཏི-ས་དྡཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཨེ་ཏྠཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨོ་ཀཱ་ས་ཏོ དཱུ་ར་མེ་ཝ བྷི་ནྡ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨོ་ཀཱ་ས་ཏོ དཱུ་ར་སྶ ཨོ་ཀཱ་ས་ཏོ ས་ནྟི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཝི་ནཱ་ས་ནཾ བྷེ་ད་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ‘‘ན ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ དཱུ་རཾ བྷི་ནྡ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ དཱུ་ར་སྶ ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ས་ནྟི་ཀ་བྷཱ་ཝཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་བྷེ་ད་ནཾ ཨ་ཝི་ནཱ་ས་ན་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝོ་མི་སྶ་ཀ་ཀ་ར་ཎ་ཝི་བྷཱ་ག་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘བྷི་ནྡ་མཱ་ནོ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་ཉྙ་ཐཱ བྷེ་ད་ནཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. པ་ཙྪི་མ་ན་ཡེ ཝི་ནཱ་ས་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘བྷེ་ད་ནཾ ཨི་དྷ ཙ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨ་ཝོ་ཙ.

རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢. ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༨. ཙ་ཀྑཱ་ད་ཡོ པ་སཱ་དཱཏི ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་གྷཱ་ན་ཛི་ཝ྄ཧཱ་པ་སཱ་དཱ, མ་ནོ་མ་ཡ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་པྤ་སཱ་དཱ ཙ. ཀཱ་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱིཏི ཀཱ་ཡ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ ཀཱ་ཡེ་ཀ་དེ་ས་ཏྟཱ ཙ ཀཱ་ཡོ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟི. ཀཱ་ཡོཏི ཧི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི ‘‘ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༡.༢༡; ༣.༡༥༥), ཀ་ར་ཛ་ཀཱ་ཡོ་པི ‘‘སོ ཨི་མ་མྷཱ ཀཱ་ཡཱ ཨ་ཉྙཾ ཀཱ་ཡཾ ཨ་བྷི་ནི་མྨི་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (པ་ཊི. མ. ༣.༡༤). ཏ་བྦ་ཏྠུ་ཀཱཏི ཙ་ཀྑཱ་དི་ནི་སྶི་ཏཱ ཀཱ་ཡི་ཀཱ་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ན ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ཝ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཏ་ཛྫཱ་ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཾ ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ ནེ་ཝ སཱ་ཏཾ ནཱ་སཱ་ཏཾ ཙེ་ཏོ་ས་མྥ་སྶ་ཛཾ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཾ ཝེ་ད་ཡི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི (དྷ. ས. ༡༥༢). ‘‘ན ཧི ཙ་ཀྑཱ་ད་ཡོ ཀཱ་ཡ་པྤ་སཱ་དཱ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་ཡ་པ་སཱ་ད་ནི་སྶི་ཏཱ ཝེ་ད་ནཱ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཀཱ་ཡི་ཀཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི. ཏེ་ནཱཏི སུ་ཁཱ་དི་ཝེ་ད་ནེ་ཀ་དེ་ས་སྶ ཨ་དྡྷཱ་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཀེ་ཙི པ་ནེ་ཏྠ ‘‘ཧེ་ཊྛཱ ད་སྶི་ཏ་ན་ཡ་ཏྟཱ པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ ཨ་དྡྷཱ་ཝ་སེ་ན, ཨེ་ཀ་མུ་ཧུ་ཏྟཱ་དི་པུ་བྦ་ཎྷཱ་དཱི་སུ ཨུ་ཏུ་ཨཱ་དི་ནཱ རཱུ་པ་སྶ ཝི་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་གོ ན ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷེ་དོ ན ད་སྶི་ཏོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ་ན་མྤི ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཙི་ཏྟེ་ན ས་མཱུ་ཧ་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ས་མུ་དཱ་ཡོ’’ཏི. ཏེ་ཧཱིཏི ཨ་དྡྷཱ་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ཧི. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཝི་བྷ་ངྒེ. ཏེཏི ‘‘ཝེ་ད་ནེ་ཀ་དེ་སཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན བྷི་ནྣཱ སུ་ཁཱ་དི་ཝེ་ད་ནཱ་ཝི་སེ་སཱ. ཡ་དི ཝེ་ད་ནེ་ཀ་དེ་སཱ ཨེ་ཏྠ ག་ཧི་ཏཱ, ཁ་ཎ་པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ་ཝ ཏེ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ, ན ས་ནྟ་ཏི་པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ས་ནྟ་ཏི་ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་སཱུཏི སུ་ཁཱ་དི་བྷེ་དེ་སུ. བྷེ་དོཏི ཝི་སེ་སོ. ཏ་སྶཱཏི སུ་ཁཱ་དི་ཝི་སེ་ས་སྶ. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཏཾ་ས་ཧི་ཏ་ཏ་དུ་པྤཱ་ད་ཀཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཏཾ-ས་དྡེ་ན སུ་ཁཱ་དི་ཝི་སེ་སོ པ་ཙྩཱ་མ་ཊྛོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་ནྟ་ཏི པ་རི་ཙྪེ་དི་ཀཱ བྷ་ཝི་ཏུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་ནྟ་ཏི་ཁ་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཙྪེ་དོ ཝུ་ཏྟོ, ན ཨ་དྡྷཱ་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

‘‘པུ་བྦ་ནྟཱ་པ་ར་ནྟ་མ་ཛ྄ཛྷ་ག་ཏཱ’’ཏི ནི་ཊྛི་ཏ་ཧེ་ཏུ་ཀི་ཙྩཱ ཨ་ནི་ཊྛི་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་ཀི་ཙྩཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཏཾ པ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ཀི་ཙྩ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་སྶ ན་ཡ་སྶ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦ་ནྟཱ་པ་ར་ནྟ་མ་ཛ྄ཛྷ་ག་ཏཱ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཾ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཀི་རི་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ རཱུ་པ་སྶ ཝི་ཡ, ཝི་པཱ་ཀཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཙ ཨ་ཡཾ ནཱ་མ ཛ་ན་ཀ་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ, པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པ་ན ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦོ.

༡༡. ས་ནྟཱ་པ་ན་ཀི་ཙྩནྟི པ་རི་ཌ་ཧ་ན་ཀི་ཙྩཾ. ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ས་ངྐ་རནྟི ཛཱ་ཏི་ས་བྷཱ་ཝ་པུ་གྒ་ལ་ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཏོ ས་ངྐ་རཾ ས་མྦྷེ་དཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ. ས་མཱ་ན་ཛཱ་ཏི་ཡནྟི ཨེ་ཀ་ཛཱ་ཏི་ཡཾ. སུ་ཁ་ཏོ ཏ་ཛྫཱ་ཏི་ཡཱ ཨ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁཱ པ་ཎཱི་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་མཱ་ན་བྷེ་དེཏི བྷཱུ་མ་ནྟ་རཱ་དི་ས་མཱ་ན་ཝི་བྷཱ་གེ. ཨུ་པ་བྲཱུ་ཧི་ཏཱ་ནཾ དྷཱ་ཏཱུ་ནནྟི ཨུ་ལཱ༹་ར་རཱུ་པ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ནེ་ན པ་ཎཱི་ཏཱ་ནཾ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཝི་བཱ་དྷི་ཏཱ་ནནྟི ནི་པྤཱི་ལི༹་ཏཱ་ནཾ མི་ལཱ་པི་ཏཱ་ནཾ. ཨུ་བྷ་ཡནྟི སུ་ཁཱ་དི་དྭ་ཡཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཁོ་བྷ་ནཱ, ཨཱ་ལུ་ལ༹་ནཱ ཙ ཀཱ་ཡི་ཀ་སུ་ཁ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་བྷི་ས་ནྡ་ནཱ ཛྷཱ་ན་སུ་ཁ་སྶ. མ་ད་ཡ་ནཱ ཀཱ་མ་སུ་ཁ་སྶ. ཏ་ཐཱ ཚཱ་ད་ནཱ. ཨཱ་སི་ཉྩ་ནཱ ས་བྦ་སྶ. ཚཱ་ད་ནཱ ཨཱ་སི་ཉྩ་ནཱ ཝཱ ས་བྦ་སྶ ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ས་བྷཱ་ཝཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཙཱཏི ས་བྷཱ་ཝ་པུ་གྒ་ལ་ལོ་ཀི་ཡཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཙ. ཨེ་ཀ་ནྟ་པ་ཎཱི་ཏེ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རེ ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏ་ཏཱ. ཨེ་ཀ་ནྟ་ཧཱི་ནེ ཨ་ཀུ་ས་ལེ ཚ་ནྡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཧཱི་ན་པ་ཎཱི་ཏ་ཏཱ, ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་སུ་ཁུ་མ་ཏཱ ཙ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཡཱ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ, སཱ ཧཱི་ནཱ. ཡཱ སུ་ཁུ་མཱ, སཱ པ་ཎཱི་ཏཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༡༡). ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་སུ དོ་ས་ས་ཧ་ག་ཏཱ་དི་ཨ་ནྟ་ར་བྷེ་ད་ཝ་སེ་ན ཨུ་པཱ་དཱ་ཡུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་སུ་ཁུ་མ་ཏཱ ཏཾ་ཏཾ་ཝཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ་ཏཾ་ཝཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐ་ནེ་པི པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི. དོ་སུ་སྶ་ནྣ་ཏཱ་ཡཱཏི ཀི་ལེ་སཱ་དྷི་ཀ་ཏཱ་ཡ. ཏ་ཐཱཏི དོ་སུ་སྶ་ནྣ་ཏཱ་ཡ. ཀ་ཐཾ པ་ན ཀུ་ས་ལེ་སུ དོ་སུ་སྶ་ནྣ་ཏཱ? ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན, ཀི་ལེ་སཱ་དྷི་ཀེ་ཧི ས་ནྟཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཀི་ལེ་སེ་ཧི ས་མྦཱ་དྷ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཏི་ཎཱ་དཱི་ཧི ས་མྦཱ་དྷ་པྤ་ཏྟཱ་ནི ཝི་ཡ ས་སྶཱ་ནི ཝི་པུ་ལ་ཕ་ལ་ཨུ་ལཱ༹་ར་ཕ་ལཱ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ཏ་ཐཱཏི མ་ནྡ་དོ་ས་ཏཱ་ཡ. ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ མ་ནྡ་དོ་ས་ཏཱ་པི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་སུ་ཁུ་མ་ནི་ཀ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཝི་སེ་སཾ ནི་ཀ་ནྟི་ཡཱ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་སུ་ཁུ་མ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཧེ་ཏྠ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏ་རོ་ལཱ༹་རི་ཀ་ཏ་མཱ ནི་ཀ་ནྟི་ཡོ ག་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཏ་ཐཱ སུ་ཁུ་མ་སུ་ཁུ་མ་ཏ་ར་སུ་ཁུ་མ་ཏ་མཱ སུ་ཁུ་མ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ནྟཱི་ཏི. སུ་ཁུ་མ་ཏ་མ་ནི་ཀ་ནྟི་ཝ་ཏྠུ་ནྟི ཙེ་ཏྠ ཡཱ་ཝ བྷ་ཝ་གྒཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ཉྩ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

༡༣. ཡ་དི སི་ཡཱཏི ཡ་དི ཨ་ས་མྤ་ཡོ་གོ ཝི་སཾ་ས་ཊྛོ སི་ཡཱ.

ས་ནྟི་ཀ་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཏོཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ནྟི་ཀ་ཏོ ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་དི་ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝེ་ད་ཡི་ཏ་ཏོ. ཨ་ཀུ་ས་ལཱཏི དོ་ས་ས་ཧ་ག་ཏཱ་དི་ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝེ་ད་ནཱ དཱུ་རེ་ཏི ཡ་ཐཱ ཨུ་དྡྷ་རཱི་ཡ་ཏི. ཏ་ཏོ དཱུ་ར་ཏོ ཀུ་ས་ལ་ཏོཏི ཏ་ཏོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཏོ དཱུ་ར་ཏོ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་ཀུ་ས་ལ་ཝེ་ད་ཡི་ཏ་ཏོ ཀུ་ས་ལཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་ཀུ་ས་ལ་ཝེ་ད་ནཱ. ‘‘ན ས་ཀྐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཾ ‘‘ཏ་ཐཱ ཧི ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ དཱུ་ར་ཏོ ས་ནྟི་ཀུ་དྡྷ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་ནྟི་ཀ་ཏོ ས་ནྟི་ཀུ་དྡྷ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ས་ཏི ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སོ ན ཧོ་ཏི, ཨུ་པཱ་དཱ་ཡུ་པཱ་དཱ་ཡ དཱུ་ར་ས་ནྟི་ཀ་ཏཱ ཨི་དྷ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་སྨཱ ས་ནྟི་ཀ་ཏོ ས་ནྟི་ཀུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཉྩ ན ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཙཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ན་ནུ ཙ ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠེ་ཝ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སོ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘དཱུ་ར་དཱུ་ར་ཏ་ར་ཏཱ་ཡ ཝི་ཡ ས་ནྟི་ཀ་ས་ནྟི་ཀ་ཏ་ར་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི. ཡཱཏི ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཝེ་ད་ནཱ. ཏ་ཏོཏི ཀུ་ས་ལ་ཝེ་ད་ཡི་ཏ་ཏོ. ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་སྶ དཱུ་ར་སྶཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝི་བྷ་ངྒེ ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཝེ་ད་ནཱ ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ཧི ཝེ་ད་ནཱ་ཧི དཱུ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཝི་བྷ. ༡༣) ཝུ་ཏྟ་སྶ དཱུ་ར་སྶ. དཱུ་ར་ཏོ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏྟཱཏི ཡ་ཏོ ཡཾ ‘‘དཱུ་རེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏོ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཝི་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན དཱུ་རེ ས་ནྟི་ཀཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ན ས་ཀྐཱ དཱུ་ར་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏུཾ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཧེ་ཊྛཱ ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ ཡཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ དཱུ་རེ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ, སཱ ཨེ་ཝ ཏ་སྶཱ ཀེ་ན་ཙི་པི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ས་ནྟི་ཀེ་ཏི ན ཨུ་དྡྷ་རི་ཏ་བྦཱ་ཏི. ས་ནྟི་ཀེཏི ཝུ་ཏྟ་ཝེ་ད་ནཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. བྷི་ནྣེཏི ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟེ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ‘‘ས་ནྟི་ཀེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠེ ཨེ་ཝ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལཱ ཝེ་ད་ནཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ས་ནྟི་ཀེ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ་མེ་ཝ ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟཱ་ཡ དཱུ་ར་བྷཱ་ཝོ་པི ལ་བྦྷ་ཏི. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པཱི་ཏི.

ཡ་དི ས་ནྟི་ཀ་ཏོ དཱུ་རཾ ལ་བྦྷ་ཏི, ཡ་ད་གྒེ་ན དཱུ་རཾ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ད་གྒེ་ན དཱུ་ར་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཡེ་ཡྻཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པཱ་དཱ་ཡུ་པཱ་དཱ་ཡ དཱུ་ར་ཏོ ཙ ས་ནྟི་ཀཾ ན ས་ཀྐཱ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡཾ ས་ནྟི་ཀ་ཏོ དཱུ་རཾ ལ་བྦྷ་ཏི, ཡ་དི་པི ཏཾ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཊྛེ་ན ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཡཾ ཏ་ཏྠ ས་ནྟི་ཀཾ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏཾ ས་བྷཱ་ག་ཊྛེ་ནེ་ཝ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ས་ནྟི་ཀ་ཏོ་ཝ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་དྡྷ་ཊཾ སི་ཡཱ་ཏི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཊྛེ་ན དཱུ་ར་ཏཱ, ས་བྷཱ་ག་ཊྛེ་ན ཙ ས་ནྟི་ཀ་ཏཱ ཨི་ཙྪི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ. ལོ་བྷ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ཡ དོ་ས་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ དཱུ་རེ ས་མཱ་ནཱ ཀ་ཐཾ ས་ནྟི་ཀེ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན་ནུ ཏཱ་སཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ཏ་ཏྠ ཨུ་ཏྟ་ར་མཱ་ཧ ‘‘ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ བྷེ་དཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི བྷེ་དཾ ཝི་སེ་སཾ ཨ་ས་དི་ས་ཏཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཏཱ. དཱུ་ར་ཏཱ་ཡཱཏི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཡ དཱུ་ར་ཏཱ་ཡ ས་བྷཱ་ག་སྶ ཨ་བྱཱ་པ་ཀ་ཏྟཱ དཱུ་ར་ཏོ ས་ནྟི་ཀུ་དྡྷ་ར་ཎཾ ན ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུཾ. ས་ཏི ཧི ས་བྷཱ་ག་བྱཱ་པ་ཀ་ཏྟེ སི་ཡཱ ས་ནྟི་ཀ་ཏཱ་ཏི དཱུ་ར་ཏོ ས་ནྟི་ཀུ་དྡྷ་ར་ཎཾ ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ཏི. ས་བྷཱ་ག་ཏཱཏི སཱ་མ་ཉྙཾ. བྷེ་དནྟི ཝི་སེ་སཾ. ཨ་ནྟོ་ག་དྷཾ ཀ་ཏྭཱ་ཝཱཏི ཨ་བྷི་བྱཱ་པེ་ཏྭཱ་ཝ. ཝི་ས་བྷཱ་ག་བྱཱ་པ་ཀ་ཏྟཱ ས་ནྟི་ཀ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཝི་ས་བྷཱ་གཾ བྱཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ས་ནྟི་ཀ་ཏཱ་ཡ ས་ནྟི་ཀ་ཏོ དཱུ་རུ་དྡྷ་ར་ཎཾ ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུཾ. ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཏཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་རོ་ཏི.

ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༣. ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༧. ཏ་སྶཱ་པཱིཏི ས་ཉྙཱ་ཡ་པི. ཏ་བྦ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱཏི ཙ་ཀྑུ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ. པ་ཊི་གྷ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་གྷ་ཏོ ཝི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ པ་ཊི་གྷ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱཏི པུ་རི་མ་པ་དེ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ.

ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ, ན ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝ་ཙ་ནནྟི ས་དྡོ, ནཱ་མ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཙ་ནཱ་དྷཱི་ནཱཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏཾ པ་ཏི ས་དྡཱ་དྷཱི་ནཱ, ནཱ་མཱ་ཡ་ཏྟ་ག་ཧ་ཎཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་དེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ནཱ་མ་རཱུ་པ་དུ་ཀེ (དྷ. ས. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༡༠༡-༡༠༨) ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟི་པ་ཀཱ་ས་ཀཾ ཉཱ་པ་ཀཾ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཱ ཡ་ཐཱ ཨ་རི་ས་སོ་ཏི. ཏ་ཏོ་ཛོཏི ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་ཏོ ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ཏོ ཛཱ་ཏོ. ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཕ་སྶེ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ ཨ་ཏྠོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་མྥ་སྶོ་ཡེ་ཝ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཕ་སྶེ ཨེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ཕ་སྶེ་པི ‘‘ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀི་ཙྩ པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རོ ཨ་ཏྠོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཨི་ཏཱིཏི ཏ་སྨཱ. ཏེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི མ་ནོ་ས་མྥ་སྶ་ཛ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན. ཏ་ཏོ་ཛཱ་པཱིཏི པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ཕ་སྶ་ཛཱ་ཏཱ་པི. ཨ་ཉྙ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོཏི པ་ཊི་གྷ་ས་མྥ་སྶ་ཛ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀཾ པ་ཊི་གྷ་ས་མྥ་སྶ་ཛ་ཏཱ. པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ས་མྥ་སྶ་ཛ་ཏཱ.

ཡ་དི ཨེ་ཝནྟི ཡ་དི པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ཕ་སྶེ་ཧི ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་ཉྙཱ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཙ ‘‘ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི ཨ་རཱུ་པི་ནོ ཁ་ནྡྷཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྟུཾ ཡུ་ཏྟཱ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ས་ཉྙཱ་ཝ ཀ་སྨཱ ‘‘ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏི་ཎྞཾ ཁ་ནྡྷཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཏི་ཎྞཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནནྟི ཝེ་ད་ནཱ་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ. ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ནཱཏི ‘‘ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་དྷི་ཀི་ཙྩ པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནྭ་ཏྠ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཏྟ་མྤི ནཱ་མནྟི ‘‘ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟ་མྤི ནཱ་མཾ. དྷ་མྨཱ་བྷི་ལཱ་པོཏི ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི. པུ་བྦེ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ་པི ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ས་མྥ་སྶ་ཛ་ཝོ་ཧཱ་རོ རུ་ལ༹ྷི་ཝ་སེ་ན ས་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི ཝ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི སོ ཏ་ད་ཉྙཱ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ས་ཉྙཱ་ཡ ནི་ཝེ་སི་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ར་ཛྫི་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀ་ནཱ་དཱི་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཀུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨོ་ལོ་ཀ་ནཱ་དི ཝི་ཡ ར་ཛྫི་ཏྭཱ ས་ཝ་ནཱ་དི་པི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ་སོ་ཏཱ་ཝ་དྷཱ་ནཱ་དི་ནོ་པི ར་ཏྟ་ཏཱ་དི་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ནི་མི་ཏྟ་ཏཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ པ་ན པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝཾ ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨོ་ལོ་ཀ་ནཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ས་ཡ་ས་མཱ་ག་མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཨོ་ལོ་ཀ་ན་སྶ ཨ་པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝེ ར་ཏྟ་ཏཱ་དི་ཝི་ཛཱ་ན་ནཾ ན ཧོ་ཏི, པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝེ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་སཱ་ད་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཉྙཾ ཙི་ནྟེ་ནྟ’’ནྟི ཡཾ པུ་བྦེ ཏེ་ན ཀ་ཐི་ཏཾ, ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཏྠཾ ཙི་ནྟེ་ནྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཉཱ་ཏ’’ནྟི.

ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༤. ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༢༠. ‘‘ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ཋ་མཾ ‘‘ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ ཧི བྷུ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ཧི པ་དྷཱ་ནཾ ད་སྶི་ཏ’’ནྟི. ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ་ཝ པ་དྷཱ་ནཾ ད་སྶི་ཏ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཡ་དི ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙོ་དེ་ཏི. ཨི་ཏ་རོ ‘‘ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ པ་དྷཱ་ན་མེ་ཝ ད་སྶི་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ནི་ཡ་མོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨུ་པ་རི་མ་ཀོ་ཊི་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏཾ པ་རི་ཧ་ར་ཏི. པ་དྷཱ་ན་སྶེ་ཝ ད་སྶ་ནཾ. པ་དྷཱ་ནེ ཧི ད་སྶི་ཏེ ཨ་པྤ་དྷཱ་ན་མྤི ཨ་ཏྠ་ཏོ ད་སྶི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རཱ པ་ན ཏཱ་ཡ ག་ཧི་ཏཱ་ཡ ག་ཧི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི. ཡཾ ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཾ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏཾ ཨུ་པ་རི་མ་ཀོ་ཊི་ཡ་མྤི ལ་བྦྷ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི ཧི ས་བྦ་བྱཱ་པི་ཀཱ’’ཏི. དུ་ཏི་ཡེ ཀ་ར་ཎ་ནི་དྡེ་ས་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨཱ་ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ ཧི ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ཨཱ་ག་མ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ, ཨེ་ཝཾ ཝ་ཙ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ་པི ཧེ་ཊྛི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པུ་རི་མེ་པི ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཨེ་ཀཱུ་ན་པ་ཉྙཱ་ས་པྤ་བྷེ་དེ’’ཏི ཨི་དཾ ལོ་ཀི་ཡ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ པཱ་ལི༹་ཨཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི་མ་ཀོ་ཊིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཡེ་ཝཱ་པ་ན་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨུ་པ་རི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ་ཡ ‘‘ཏེ་པ་ཉྙཱ་སཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ན ‘‘ས་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་སཱ’’ཏི.

ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ས་མུ་གྒ་མ-པ་ད་སྶ ཏ་ཏྭ་ཏོ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཙ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ས་ཉྫཱ་ཏི་ཡཾ ཨཱ་དི་ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡ’’ནྟི. བྷེ་ད་ཏོ པ་ན ས་མཱ་ཡོ་གེ ཨུ་གྒ་མ་ན་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཀེ་ན ས་མཱ་ཡོ་གེ, ཀུ་ཏོ, ཀ་ཐ་ཉྩ ཨུ་གྒ་མ་ན་ནྟི ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡཾ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ་ཏཾ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་མཱ་ཡོ་གེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ ཨེ་ཝ. ཏ་ཏྠ ཧི པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱ པ་རི་པུ་ཎྞཱ ས་མུ་གྒ་ཙྪ་ནྟི. ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ག་ཏ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ནཾ, པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀ་ས་མུ་གྒ་མེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ སཾ་སེ་ད་ཛ་ས་མུ་གྒ་མོ་པི ག་ཧི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ ཏ་དཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཏ་ཏྠ སཾ་སེ་ད་ཛཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཨི་ཏ་རེ ན ཝ་ཌྜྷ་ནྟཱི་ཏི ཨི་ད་མེ་ཏེ་སཾ ནཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཾ. སུ་ཁུ་མ་ཛཱ་ཏི་ཡ་ལོ་མཱ ཨེ་ཝ ཀི་ར ཀེ་ཙི ཨེ་ལ༹་ཀཱ ཧི་མ་ཝ་ནྟེ ཝི་ཛྫ་ནྟི, ཏེ་སཾ ལོ་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཛཱ་ཏི་མ་ནྟ་ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཏི་སུ་ཁུ་མ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ ལོ་མཱ་ནཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨ་ཛ་པཱ་ཀ་ཏི་ཀེ་ལ༹་ཀཱ་དཱི་ཧི ས་ངྐ་ར་ར་ཧི་ཏཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཨེ་ལ༹་ཀ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ལ༹་ཀ་སྶ ལོ་མཾ ཛཱ་ཏི་ཨུ་ཎྞཱ, ཏ་མྤི ཏ་ངྑ་ཎ་ནི་བྦ་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ག་བྦྷཾ ཕཱ་ལེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་པ་རེ. ཨེ་ཝཾ་ས་ཎྛཱ་ནནྟི ཛཱ་ཏི་ཨུ་ཎྞཾ་སུ་ནོ པ་གྒྷ་རི་ཏྭཱ ཨ་གྒེ ཋི་ཏ་ཏེ་ལ་བི་ནྡུ་ས་ཎྛཱ་ནཾ. ཝ་ཎྞ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གོཏི རཱུ་པ་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ ས་ཎྛཱ་ན་པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ ཙ.

ས་ནྟ་ཏི་མཱུ་ལཱ་ནཱིཏི ཏ་སྨིཾ བྷ་ཝེ རཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏི་ཡཱ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི. ཨ་ནེ་ཀི་ནྡྲི་ཡ་ས་མཱ་ཧཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཙ་ཀྑཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀི་ནྡྲི་ཡ་ས་ངྒྷཱ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པ་དྷཱ་ན་ངྒནྟི ཨུ་ཏྟ་མ་ངྒཾ སི་རོ.

ན ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཁ་ནྡྷ་སྶ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏཾ, ཏཾ་ཏཾ་ཁ་ནྡྷེ་ཀ་དེ་ས་སྶེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནནྟི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་ཏྟཱ་ནཾ. པ་རི་ཧཱི་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶཱཏི པ་རི་ཧཱི་ན་སྶ ཙ་ཀྑཱ་དི་ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ཝ་སེ་ན. ཏ་ཏྠ དུ་གྒ་ཏི་ཡཾ ཨ་ནྡྷ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ད་ས་ཀ་ཝ་སེ་ན, བ་དྷི་ར་སྶ སོ་ཏ་ད་ས་ཀ་ཝ་སེ་ན, ཨ་ནྡྷ་བ་དྷི་ར་སྶ ཨུ་བྷ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་ནྟ་ཏི་སཱི་ས་ཧཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ན་པུཾ་ས་ཀ་སྶ པ་ན བྷཱ་ཝ་ཧཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ. ཏ་ཐཱ ཨ་ནྡྷ་བ་དྷི་རཱ་གྷཱ་ན་ཀ་སྶ ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་གྷཱ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏཾ པ་ན དྷ་མྨ་ཧ་ད་ཡ་ཝི་བྷ་ངྒ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏཾ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནཾ པ་ན ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཛཱི་ཝི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ནྟ་ཏི་སཱི་སཱ་ནཱི་ཏི ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཝ་སེ་ན ས་ནྟ་ཏི་སཱི་ས་ཧཱ་ནི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཏེ་སནྟི པ་ཉྩ་ནྣཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ. ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ནྣཱ པ་ཝ་ཏྟཱ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷཱཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེ པ་ཝ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཙ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷེ ད་སྶེ་ཏི. བྷུ་མྨ་ནི་དྡེ་སོཏི ‘‘པ་ཉྩ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སཱུ’’ཏི ཨ་ཡཾ བྷུ་མྨ་ནི་དྡེ་སོ. ཨ་ཉྙ་ཐཱཏི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏེ. ‘‘བྷཱ་ཝེ་ན་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏྠེ’’ཏི ཨི་དཾ ཝི་ས་ཡཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨི་དྷཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་བྷ་ཡནྟི རཱུ་པཱ་རཱུ་པཾ. རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏིནྟི རཱུ་པ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀཾ རཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏིཾ ཨ་རཱུ་པ་ས་ནྟ་ཏི་ཉྩ. ‘‘ཝ་ཏྠུ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ དུ་བྦ་ལཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ན པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎཾ ཨེ་ཝ, ནཱ་པི ཝ་ཏྠུ་རཱུ་པཾ ཨེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ དུ་བྦ་ལ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ‘‘ཏ་དཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཏནྟི རཱུ་པཾ. ‘‘ཀ་མྨ་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་དཾ ན ཀ་མྨ་ཛ་ཏཱ་མ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཀ་མྨ་ཛ་སྶ པ་ཋ་མུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ ཨ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཏི་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏོ པ་རནྟི ཏ་ཏོ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཏོ པ་རཾ. ས་དི་ས་ས་ནྟཱ་ནེ ཡ་ཐཱ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ, ན ཏ་ཐཱ ཝི་ས་དི་ས་ས་ནྟཱ་ནེ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མཱ་ན་ས་ནྟ་ཏི་ཡ’’ནྟི.

ཨ་ངྒ་བྷཱ་ཝནྟི ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ’’ནྟི. ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཡེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཏེ་སཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཏ་དཱཏི ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཙ རཱུ་པུ་པྤཱ་ད་ན་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཨ་ན་ནྟ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷེ་ན ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ ཙི་ཏྟ་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝོ, ན ཨི་ཏ་ར་ཏྲ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་དཱ ཙ རཱུ་པུ་པྤཱ་ད་ནཾ, ཏ་དཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ’’ཏི.

ཡེ་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ཨཱ་ཧཱ་རི་ནྡྲི་ཡ་པ་ཙྩ་ཡཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི. ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ ཨཱ་ཧཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ པ་ཙྩ་ཡཱ ཧོ་ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ པ་ཊྛཱ་ནེ ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེ ཝི་པཱ་ཀཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ ཨཱ་ཧཱ་རཱ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ, ཀ་ཊ་ཏྟཱ ཙ རཱུ་པཱ་ནཾ ཨཱ་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༤༢༩).

ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ, ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟེ་ན ཝཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ. ཏ་ཏོ པུ་རི་མ་ཏ་རེ་ཧི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཝི་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟ་ཏོ ཨཱ་ས་ནྣེ་ཧི པུ་རི་མ་ཏ་རེ་ཧི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ རཱུ་པཾ བྷ་ཝ་ནྟ་རེ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི ཨ་ནུ་པ་ཙྪི་ནྣེ་པི ཝ་ཊྚ་མཱུ་ལེ་ཏི ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཊྚ་མཱུ་ལཱ་ཝཱུ་པ་ས་མོ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟ་སྶ རཱུ་པུ་པྤཱ་ད་ནེ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ཨ་རཱུ་པ་སྶཱཏི ཨཱ་རུ་པྤ་སྶ.

ཨུ་ཏུ་ནཱཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟ་སྶ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣེ་ན ཨུ་ཏུ་ནཱ. ས་མུ་ཊྛི་ཏེ རཱུ་པེཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ རཱུ་པེ ས་མུ་ཊྛི་ཏེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨ་ན་ནྟ་རཾ པ་ཋ་མ་བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟཾ རཱུ་པཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ སོ་ལ༹་ས་སུ ཙི་ཏྟེ་སུ ཨཱ་དི་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎོ, སོ་ལ༹་ས་མ་ཙི་ཏྟ་སྶ ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎོ ཙཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི, རཱུ་པ་སྶེ་ཝ པ་ན ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

དྷ་ར་མཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝཱཏི ཏ་སྶ ཨུ་ཏུ་ནོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ ཡ་དི ག་ཧི་ཏཱ, ‘‘སོ་ལ༹་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀཾ རཱུ་པ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི སོ་ལ༹་ས་ཧེ་ཝ ཙི་ཏྟེ་ཧི ཏ་སྶ དྷ་ར་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ. ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱཏི ཨུ་ཏུ་ནོ དྷ་ར་མཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎོ ཨ་ཐ ག་ཧི་ཏོ, ‘‘ས་ཏྟ་ར་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀཾ་རཱུ་པ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་ས་ཧི་ཏེ་ན ཙ ཨེ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎ་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་སོ་ལ༹་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎ་སྶ བ་ཧི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ.

ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎེ་སུ ག་ཧི་ཏེ་སུ ཨ་གྒ་ཧི་ཏེ་སུ ཙ སོ་ལ༹་ས་ས་ཏྟ་ར་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ, ཏ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ ཙ སི་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏྠ ཋི་ཏ་པ་ཀྑཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་སྶ དྷ་ར་མཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སཱུཏི ཏ་སྶ ཨུ་ཏུ་ནོ དྷ་ར་མཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣེ་སུ སོ་ལ༹་ས་སུ ཙི་ཏྟེ་སུ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པི ཡ་སྨཱ ག་ཧི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཨུ་ཏུ་ནོ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎོ དྷ་ར་མཱ་ན་ཀྑ་ཎེ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎེ ཨ་གྒ་ཧི་ཏེ ‘‘རཱུ་པེ དྷ་ར་ནྟེ་ཡེ་ཝ སོ་ལ༹་ས ཙི་ཏྟཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཏཾ པ་ན ས་ཏྟ་ར་ས་མེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༦ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ) ཨེ་ཝཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ ཨ་དྷི་ཀ་སོ་ལ༹་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. ག་ཧི་ཏེ ཝཱ ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎེ སོ་ལ༹་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་སོ་ལ༹་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ‘‘དྭེ བྷ་ཝ་ངྒཱ་ནི, ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཾ, ད་སྶ་ནཾ, ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཾ, ས་ནྟཱི་ར་ཎཾ, ཝོ་ཊྛ་བྦ་ནཾ, པ་ཉྩ ཛ་ཝ་ནཱ་ནི, དྭེ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི, ཨེ་ཀཾ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟ་ནྟི པ་ཉྩ་ད་ས ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཨ་ཐཱ་ཝ་སེ་ས་ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀེ’’ཏི (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༢༧), ཏ་ཐཱ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ནི, ‘‘ཨེ་ཀཾ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟཾ, ཏ་ད་ཝ་སཱ་ནེ ཏ་སྨི་ཉྙེ་ཝ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཀེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༢༧) ཙ ཝ་ཀྑ་ཏི. ཏ་སྨཱ རཱུ་པ་སྶ སོ་ལ༹་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ་ཡ་པི ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷི ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སོ་ལ༹་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ བྷ་ཝ་ངྒ་ཙ་ལ་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ས་ཏྟ་ར་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཨོ་ཛཱ་ཡ ས་བྷཱ་ཝ་སུ་ཁུ་མ་ཏཱ ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཏྠ ཙ མཱ་ཏ་རཱ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ཊཱ ཨོ་ཛཱ བཱ་ཧི་ར་བྦྷ་ཉྫ་ནཾ ཝི་ཡ ག་བྦྷ་མ་ལླི་ནཱ ཏ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ ཨོ་ཛ་ཊྛ་མ་ཀ་རཱུ་པུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པ་པ་ཝེ་ཎི་ཡཱ ཨོ་ཛཱ་ཡ ཝི་ཡ སེ་ས་ཏི་ས་ནྟ་ཏི་ཨོ་ཛཱ་ཡ རཱུ་པུ་པྤཱ་ད་ན་ནྟི ཨུ་ད་རི་ཡེ ཨོ་ཛཱ རཱུ་པཾ ན ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཨེ་ཝ པ་ན ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི, ར་ས་ཧ་ར་ཎཱི་ཧི ག་ནྟྭཱ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་ས་ཊ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཙི་ཏྟ་ཉྩེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙ-ས་དྡེ་ན པ་ཊི་ཡོ་གཱི་ནཾ ཀ་མྨ་མེ་ཝ ས་མུ་ཙྩི་ནོ་ཏི, ན ཙི་ཏྟེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཙི་ཏྟ་སྶ པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ‘‘ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཾ ག་ཎྷཱ་ཏི ‘ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཧོ་ཏཱི’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༡) ཝི་ཡ, ན ཀ་མྨ་ཙེ་ཏ་ནཾ ཝི་ཡ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཡ་ཐཱ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པ་སྶ ཧེ་ཏུ་ཨཱ་ད་ཡོ ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་པི ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀཱ་ཝ, ཨེ་ཝཾ ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པ་སྶ ཀ་མྨ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་པཱི’’ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ པ་རི་ཧཱ་རཾ ཝ་ཏྟུཾ ‘‘ཀ་མྨ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

རཱུ་པ་སྶཱཏི རཱུ་པ་ཀྑ་ཎ་སྶ, རཱུ་པ་སྶ ཝཱ ཨ་དྡྷུ་ནོ. ན་ཡ་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏོ པ་ར་མྤི རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ནཾ ས་ཧུ་པྤ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ནི་ཡ་མོ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨེ་ཀ་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི་པི ནི་ཡ་མོ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན པ་ནེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏཾ་དཱི་པ་ན་ཏྠ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལ་ཏཱ་དཱི་པ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ, ན ས་ཧུ་པྤཱ་ད་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ. ཨ་དྡྷཱ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་ཐཱ ཧི ཨ་ཡ་ནྟི.

ཡ་དི ཨེ་ཝནྟི ཡ་ཐཱ ཕ་ལ་པ་ཏྟཱ་ནི, ཨེ་ཝཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཡ་དི ད་ནྡྷ་ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ནོ. ཨ་ས་མཱ་ན་དྡྷ་ཏྟཱཏི ཨ་ཏུ་ལྱ་ཀཱ་ལ་ཏྟཱ. ནི་ཙྪི་དྡེ་སཱུཏི ནི་བྦི་ཝ་རེ་སུ. ཏེ་ན ནི་ར་ནྟ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ཨེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. ཨ་ཡནྟི ཨ་དྡྷཱ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་ཐཱ. ཙི་ཏྟ་ཛ་རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ན ཏ་ཐཱ ནི་ར་ནྟ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟི, ཡ་ཐཱ ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི. ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཝཱ ཨི་ཏ་རེ་སཾ མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་དྷཱ་ན་ནྟི ‘‘ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པ་པྤ་ཝ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཀ་ཏྟཱ ཨ་བྱཱ་བ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱ་ཡ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ནི་བྦཱ་ན་པ་ཊི་བྷཱ་ག་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པ་དེ པ་དཾ ཨ་ཀྐ་མི་ཏྭཱཏི ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀ་པཱ་ད་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཀྐ་ནྟ་པ་ད་ས་མཱི་པེ པ་དཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ. ཡོ ཧི སཱི་གྷ་པ་ད་ཝི་ཀྐ་མོ ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀ་པཱ་དོ, སོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ལ་ཧུཾ ལ་ཧུཾ ཨ་ཀྐ་མི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ས་ཧེ་ཝ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱིཏི རཱུ་པཾ ཀ་མྨ་ཛ་མི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་ཏུ་ཛཾ པ་ན ཙུ་ཏི་ཏོ ཨུ་དྡྷ་མྤི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཝ. པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟནྟི ‘‘རཱུ་པ་སྶ ས་ཏྟ་ར་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ, ཨ་རཱུ་པ་སྶ ཏ་ཏོ ཨེ་ཀ་བྷཱ་གོ’’ཏི (ཝི་བྷ. མཱུ་ལ་ཊཱི. ༢༠ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་དྡྷཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ.

ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད་ཏོཏི ས་མཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ཏོ. ས་མཱ་ན་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ ཨེ་ཀ-ས་དྡོ. ཨེ་ཀོ ད་ཊྛ་བྦཱ་ཀཱ་རོཏི ཨེ་ཀོ ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ པ་སྶི་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རོ. ཨེ་ཝ་ཉྷི སོ་ལ༹་སཱ་ཀཱ་རཱ སི་ཡུཾ, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཝཱི་ས་ཏི, ཏ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀཱ ཝཱ ཨེ་ཏེ ཨཱ་ཀཱ་རཱ བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ. ཏ་སྶཱཏི པ་ཙྪི་མ་ཀ་མྨ་ཛ་སྶ. ཧེ་ཊྛཱ སོ་ལ༹་ས་ཀེཏི པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་སོ་ལ༹་ས་ཀ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཏཱི་ཏ་སོ་ལ༹་ས་ཀེ. པ་ཙྪི་མ་སྶཱཏི ཏ་ཏྠ པ་ཙྪི་མ་ཙི་ཏྟ་སྶ. ནཱ་ནཱ་ནི་རོ་དྷ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་ཡ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད་བྷཱ་ཝ་མྤི པ་ཙྪི་མ་ཀ་མྨ་ཛ་སྶ ཋ་པ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟོ ‘‘ཡ་དི པ་ནཱ’’ཏི སཱ་ས་ངྐཾ ཝ་ད་ཏི. ‘‘ས་བྦ་མྤཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ཏི་པྤ་ས་ངྒཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦཾ ནཱ་ནུ་པྤཱ་དཾ ཨེ་ཀ་ནི་རོ་དྷཾ. ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད་ནཱ་ནཱ་ནི་རོ་དྷཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཏ་དཱ ན་ཏྠི ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ’’ཏི. ཏ་ཏོ པུ་བྦེཏི པ་ཙྪི་མ་ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ ཨོ་རཾ. ཨ་ཉྙ་སྶཱཏི ཡ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ. ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད་ཏཱ, བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ནཱ་ནཱ་ནི་རོ་དྷ་ཏཱ ཙ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཋི་ཏི་བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ་སུ ཨུ་པྤ་ནྣ་རཱུ་པཱ་ནི ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཏེ་ནཱཏི རཱུ་པེ་ན. ‘‘ས་ངྑ་ལི་ཀ་སྶ ཝི་ཡ ས་མྦ་ནྡྷོ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཝི་ཙྪི་ནྣ་ས་མྦ་ནྡྷོ ཨི་དྷ ‘‘པ་ཝེ་ཎཱི’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཐཱཏི ཝི་ཙྪི་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཝེ་ཎཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ. ན ཧི རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ན་ནྟ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་སཾ པ་ན ག་ཧ་ཎེ ཨེ་ཀཱུ་ན་པ་ཉྙཱ་སཱ་ཝ སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀཱུ་ན་པ་ཉྙཱ་ས་ཀ་མྨ་ཛི་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ’’ཏི.

སུ་དཱི་པ་ན་ཏྟཱཏི སུ་ཁ་དཱི་པ་ན་ཏྟཱ, ན་ཡ་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ སུ་ཊྛུ དཱི་པ་ན་ཏྟཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏེ་ན ཧི ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཏནྟི རཱུ་པཾ. ཏེ་ནཱཏི རཱུ་པེ་ན. ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱཏི པ་ཙྪི་མ་ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ, ཏ་ཏོ པུ་བྦེ ཙ. ཨ་ཉྙ་སྶཱཏི ཨེ་ཀ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ. ཏ་སྶཱཏི རཱུ་པ་སྶ. ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཙྪི་མ་ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཏ་ཏོ པུ་རེ་ཏ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཾ རཱུ་པཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཙ་ཏུ་ས་ནྟ་ཏི་ཀ་རཱུ་པེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་ངྒ་ཧ་ག་མ་ན་ད་སྶ་ནཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ནཱ་ནུ་པྤཱ་དེ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་ཏཱ་དཱི་པ་ནེ. ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེཏི ཨ་རཱུ་པ་སྶ རཱུ་པ་སྶ ཙ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ རཱུ་པ་སྶ ཙ ཨ་རཱུ་པ་སྶ ཙ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ད་སྶི་ཏ་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ ཨེ་ཝ ཨེ་ཏྠ, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ད་སྶི་ཏ་སྶ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ པ་ཙྪི་མ་ཀ་མྨ་ཛེ་ན དཱི་པ་ནཱ་ཡཾ ས་མ་ཏིཾ་ས་ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ཏིཾ་ས…པེ… ཡོ་ཛི་ཏ’’ནྟི. ཏ་ཏོ ཀ་མྨ་ཏོ ཛཱ་ཏཱ ཏཾ་ཀ་མྨ་ཛཱ, ཏེ་སུ. ས་ངྑ་རོ་ཏཱི་ཏི ས་ངྑཱ་རོ, ཛཱི་ཝི་ཏ་ཉྩ ཏཾ ས་ངྑཱ་རོ ཙཱ་ཏི ཛཱི་ཝི་ཏ་ས་ངྑཱ་རོ, ཨཱ་ཡུ. ཛཱི་ཝི་ཏེ་ན ས་ངྑ་རཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཛཱི་ཝི་ཏ་ས་ངྑཱ་རཱ, ཨུ་སྨཱ་ད་ཡོ.

ཨ་ཉྙ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེཏི ཡ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ རཱུ་པཾ ཨ་ཉྙ་སྶ ཏ་ཏོ ས་ཏྟ་ར་ས་མ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ, ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ཉྙ་སྶ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ’’ཏི ཨི་དཾ པཱ་ལི༹་ཡཱ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟ་མྤི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་སྨཱཏི ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ པཱ་ལི༹ པ་ཝ་ཏྟཱ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཀ་མྨ་ཛ་རཱུ་པ་ནྟི སཱ ཏཱ་ཡ ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ…པེ… བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ’’ཏི, ནི་པྥ་ནྣ་སྶཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཡོ ཙཱ་ཡཾ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་སྶ…པེ… ཀ་མྨཱ་དི་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་སྶཱ་པི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཁ་ཎ་ནི་ཡ་མོ’’ཏི (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༦ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ). ཨེ་ཏེ་ཧཱིཏི ཡ་ཐཱ་ནཱི་ཏོ ཡ་མ་ཀ་པཱ་ཋོ, ‘‘ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པ་དེ་སོ་ཏི ཨེ་ཏེ་ཧི. ན་ཏྠི་ཡེ་ཝ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད་ཨེ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་དཱི་པ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ་ན ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་ཏྟ་ར་ས་མེ་ན ས་དྡྷིཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.

པུ་ན ‘‘ཨེ་ཏེ་ཧཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་ད་ནཱ་ནཱ་ནི་རོ་དྷ་ནཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ཨེ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་དཱི་པ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པ་དེ་སཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི ཝཱ ཨེ་ཏེ་ཧི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏི་ཡོ བྷཱ་གོ, ཏེ་ན ཨ་དྷི་ཀཱ སོ་ལ༹་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ ཏ་ཏི་ཡ…པེ… ཡུ་ཀ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏི་ཡ བྷཱ་གོཏི ཙ ཨུ་པྤཱ་ད་ཊྛི་ཏི་ཀྑ་ཎེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཡ་སྨིཾ ཨེ་ཀཱ་ད་ས ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ, ཨ་ཝ་སེ་ས་པ་ཉྩ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀེ, ཡ་སྨིཾ པ་ཉྩ་ད་ས ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ, ཨ་ཝ་སེ་ས་ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀེ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཉྩེ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ མ་ནོ་དྭཱ་རེ པ་ཉྩ་དྭཱ་རེ ཙ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ན ཁོ པ་ནེ་ཝཾ ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཏཱི་ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་ཝི་བྷ་ངྒ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༢༧) ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན ཧི ས་ཀྐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་ཉྩ་ད་སཱཏི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་པ་ཉྩ་ད་ས ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཏྠ ཁ་ཎེ་ཀ་དེ་སཾ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ, ཏ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ ན རཱུ་པཾ ས་ཏྟ་ར་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀཾ, ནཱ་པི ཏ་ཏི་ཡ་བྷཱ་གཱ་དྷི་ཀ་སོ་ལ༹་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀཾ, ཨ་ཐ ཁོ སོ་ལ༹་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི.

ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ རཱུ་པ་མེ་ཝ ས་མཱ་ནེ་པི ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ངྑ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝེ ཙི་རཱ་ཡུ་ཀཾ ཛཱ་ཏ་ནྟི? ད་ནྡྷ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཧི སཱ་ར་མྨ་ཎཱ ཙི་ཏྟ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ, ཏེ ཡ་ཐཱ་བ་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི ཏ་ད་ཏྠ་ནི་པྥ་ཏྟི་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ནོ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ, ‘‘ནཱ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨ་མྤི ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི ཨེ་ཝཾ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟཾ, ཡ་དི་དཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙི་ཏྟ’’ནྟི (ཨ. ནི. ༡.༤༨). རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ པ་ན ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཱ, ཏེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨེ་ཧི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦཱ. སཱ ཙ ནེ་སཾ ཝོ་ཧཱ་རཱ་ནུ་གུ་ཎཱ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ད་ནྡྷ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ, ཏེ་ས་ཉྩ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ སོ་ལ༹་ས་ཧི ས་ཏྟ་ར་ས་ཧི ཝཱ ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ་ཧི ནི་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི རཱུ་པ་མེ་ཝེ་ཏྠ ཙི་རཱ་ཡུ་ཀཾ ཛཱ་ཏཾ. ཀི་ཉྩ – ལ་ཧུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ས་ཡ་ས་ནྟ་ཏི་མ་ཏྟཱ་དྷཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ཏི་ཎྞཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ལ་དྡྷི་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཙ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ, ད་ནྡྷ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ པ་ན རཱུ་པ་སྶ ད་ནྡྷ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏཱ. ནཱ་ནཱ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶེ་ཝ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཉཱ་ཎཾ, ཏེ་ན ཙ རཱུ་པ་མེ་ཝ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ, པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ ཙ ཏ་སྶེ་ཝཱ་ཏི ན ཨེ་ཏྠ ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ངྑ་ཏཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན རཱུ་པཱ་རཱུ་པཾ ས་མཱ་ནཱ་ཡུ་ཀཾ པ་རི་ཀ་པྤེ་ཏ་བྦཾ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན རཱུ་པ་མེ་ཝ ཙི་རཱ་ཡུ་ཀ་ནྟི ནི་ཊྛ་མེ་ཏྠ ག་ནྟ་བྦཾ.

ཡ་ཐཱ ཙ རཱུ་པ་སྶ ས་ཏྟ་ར་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ, ཏ་ཏི་ཡ་བྷཱ་གཱ་དྷི་ཀ་སོ་ལ༹་ས་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཱ་ཡུ་ཀ་ཏཱ ཝཱ ན ཧོ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཡྭཱ་ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཙི་ཏྟ་སྶ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ རཱུ་པུ་པྤཱ་དོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་ཏྠ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ ཏཱ་ཝ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ན་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ ‘‘ཡོ ཙེ་ཏྠ…པེ… ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཡ་མ་ཀེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་ཝཱ་རཱ་དི་པཱ་ལི༹ཾ ཨཱ་ཧ་ར་ནྟོ ‘‘ཙི་ཏྟ་ཡ་མ་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེཏི ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཡ་མ་ཀ་པ་དཾ ཨ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ. ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཉྩཱཏི ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཙ ཙི་ཏྟཾ, ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཉྩ ཙི་ཏྟཾ ན ནི་རུ་དྡྷཾ, ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎཱ་བྷཱ་ཝཾ ཙི་ཏྟ་སྶ དཱི་པེ་ཏཱིཏི ཨུ་པྤ་ནྣ་ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་ཝཱ་རཱ་དཱི་སུ ‘‘ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎེ’’ཏི ཨ་ཝ་ཙ་ནཾ ཙི་ཏྟ་སྶ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎཾ ནཱ་མ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི བོ་དྷེ་ཏི. ན ཧི ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨ་སཱ་ས་ནེ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་སྶ ཨ་ཝ་ཙ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན ཀེ་ཝ་ལ་མ་བྷི་དྷ་མྨེ ཨ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཙི་ཏྟ་སྶ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཛོ་ཏ་ཀཾ, ཨ་པི་ཙ ཁོ སུ་ཏྟ་ནྟ་པཱ་ལི༹་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སུ་ཏྟེ་སུ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ ནཱ་མ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝི་སེ་སོ. ཁ་ཎ་དྭ་ཡ་ས་མ་ངྒིཾ ཋི་ཏནྟི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཋི་ཏ་བྷཱ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ པ་ན ས་ནྟཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨེ་ཏྠ ཙ ཀེ་ཙི ‘‘ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ དྷ་མྨོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཀིཾ ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ་ཝ བྷི་ཛྫ་ཏི, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ? ཡ་དི ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ་ཝ བྷི་ཛྫ་ཏི, ན ཛ་ར་ཏཱ་ཡ ས་མྦྷ་ཝོ. ཨ་ཐ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏོ, ཨ་ཉྙོ ཨེ་ཝ སོ་ཏི ས་བྦ་ཐཱ་པི ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་དྷ་མྨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་པི ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཱ་ནཾ ཨ་ཉྙོ་ཝ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎོ, ཨ་ཉྙོ ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎོ. ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཝ་ཏྠ་ཉྷི ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎོ, ནི་རོ་དྷཱ་ཝ་ཏྠཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎོ. ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ཙ བྷི་ནྣཱ ནི་རོ་དྷཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨེ ཡ་ཐཱ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཉྙོ་ཝ དྷ་མྨོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཉྙོ དྷ་མྨོ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ནི་རོ་དྷཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ཝི་ཡ ནི་རོ་དྷཱ་བྷི་མུ་ཁཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ་པི བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. སཱ ཋི་ཏི, ཛ་ར་ཏཱ ཙཱ་ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦ་མེ་ཏཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎོ ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི? ཝི་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རོ་དྷེ་ན ན་ཡ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པཱ་ལི༹ ག་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་པི ཧི ཀ་དཱ་ཙི ཝི་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རོ་དྷེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི རཱུ་པ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དོ ‘‘ཨུ་པ་ཙ་ཡོ, ས་ནྟ་ཏཱི’’ཏི བྷི་ནྡི་ཏྭཱ དེ་སི་ཏོ. ཧེ་ཏུ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དུ་ཀཱ་དི་དེ་ས་ནཱ ཙེ་ཏྠ ནི་ད་སྶི་ཏ་བྦཱ.

‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི པུ་ཙྪཱ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་སྶ ‘‘ནོ’’ཏི ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ. ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎོ ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཡ་དི ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ རཱུ་པཾ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻ, ཏཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ནོ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཝུ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ. ཏ་སྨཱ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ‘‘ཙི་ཏྟ་སྶ ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎེ རཱུ་པུ་པྤཱ་དོ ན་ཏྠཱི’’ཏི. ཏ་ཡི་ད་མ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨ་རཱུ་པ་ལོ་ཀ་ཉྷི ས་ནྡྷཱ་ཡ, ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པཾ ཝཱ ‘‘ནོ’’ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི. ཨ་ཡ་ཉྷི ཡ་མ་ཀ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་ཀ་ཏི, ཡ་དི་དཾ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ན ཙ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པ་མེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཙྩཱ་ས་ཏྟི་ཉཱ་ཡེ་ན ཡཾ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏེ་ན ཡཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦཾ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་རཱུ་པ་ས་ངྑཱ་ཏཾ, ཏ་སྶ ཏ་དཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི ན་ཏྠཱི་ཏི ‘‘ནོ’’ཏི ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ, ན ས་བྦ་སྶ.

ས་ཧུ་པྤཱ་དེ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་ཝ་ཙ་ན་ཏོཏི ‘‘ཡ་སྶ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རོ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི (ཡ་མ. ༢.ས་ངྑཱ་ར་ཡ་མ་ཀ.༧༩) ཨེ་ཝཾ ས་ཧུ་པྤཱ་ད་ས་ཧ་ནི་རོ་དྷ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཏེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ནཱཏི ‘‘ཡ་སྶ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཨ་ཉྙ་རཱུ་པཱ་ནནྟི ཀ་མྨ་ཨུ་ཏུ་ཨཱ་ཧཱ་ར་ཛ་རཱུ་པཱ་ནཾ. ས་ཧུ་པྤཱ་ད་ས་ཧ་ནི་རོ་དྷཱ་དི་ཀཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཡཾ ཡོ་ཛ་ནཱ – ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ས་ཧུ་པྤཱ་ད་ས་ཧ་ནི་རོ་དྷ་ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ནཱ་ནུ་པྤཱ་ད་ནཱ་ནཱ་ནི་རོ་དྷ་ཨ་ནི་ཝཱ་རི་ཏ་ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ཛཱ་དཱི་ན་ནྟི. ཨེ་ཏེ་ནཱཏི ‘‘ཡ་སྶ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀེ་ན (ཡ་མ. ༣.དྷ་མྨ་ཡ་མ་ཀ.༡༦༣) པཱ་ཋེ་ན, ‘‘ན ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཡུ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཙ. ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི༹་ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎེཏི ཡ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཡ་ཐཱ་རུ་ཏ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎེ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ. བྷི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱཏི ཙི་ཏྟ་སྶ བྷི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ ནཱ་མ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ན་ཏཱ ཋི་ཏི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་ཧཱ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ནཱ་པི ག་ཙྪ་ཏི ནི་སྶ་ཡ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཱ་དི་ནཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ ཧི ཨ་ན་ནྟ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ལཱ་བྷེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ བ་ལ་ཝ་ཏཱ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏཱིཏི ཨེ་ཝ་ཉྩ ཨུ་ཏུ་ནཱ་པི བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ རཱུ་པ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ནེ ས་ཏི. ཏཾ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེཏི ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཁ་ཎེ, ཁ་ཎ་དྭ་ཡེ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་ཏི་ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏེ་ནེ་ཝཱཏི ད་ནྡྷ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཀ་ཏཱ་ཡ རཱུ་པ་སྶ ས་ཀ་ལཾ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ. ཏནྟི ཙི་ཏྟཾ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟཾ ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ཡ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཏོ ཨུ་དྡྷ’’ནྟི. ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ན’’ནྟི. ཏ་ད་ན་ནྟ་རནྟི ཡེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ས་ཧུ་པྤ་ནྣཾ, ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཾ. ཏནྟི རཱུ་པཾ. ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཙི་ཏྟནྟི ས་ཧུ་པྤ་ནྣ་ཙི་ཏྟཱ་ན་ནྟ་རཾ ཙི་ཏྟཾ. ཡ་དི ཨེ་ཝནྟི ཡ་དི ས་ཀ་ལཾ ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎཾ རཱུ་པཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ རཱུ་པ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ར་མྦྷོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན, ཙི་ཏྟ་ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎེ རཱུ་པུ་པྤཱ་དཱ་ར་མྦྷཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་ཧུ་པྤ་ནྣ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཁ་ཎེ. ཏནྟི རཱུ་པཾ. རཱུ་པ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་ཀི་ཙྩནྟི རཱུ་པ་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ན་ཀི་ཙྩ་ཉྩ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་ཀི་ཙྩ་ཉྩ. ཋི་ཏི་པྤ་ཏྟི་ཝི་སེ་སཱ་ལཱ་བྷནྟི ཋི་ཏི་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ལ་དྡྷ་བྦོ ཡོ ཝི་སེ་སོ, ཏ་སྶ ཨ་ལཱ་བྷཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟནྟི ‘‘ཡེ་ན ས་ཧུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ རཱུ་པཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.

ཡཾ ཡ་སྶ ས་མྦ་ནྡྷི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ དཱུ་རེ ཋི་ཏ་མྤི ཏེ་ན ས་མྦ་ནྡྷ་ནཱི་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏོ པ་རཾ…པེ… ཨེ་ཏེ་ན ས་ཧ ས་མྦ་ནྡྷོ’’ཏི. ཏ་སྨཱ ‘‘ཏ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཏཾ་ས་དྡེ་ན ཙུ་ཏིཾ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙུ་ཏི་ཏོ པ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི.

ན་ཏྠཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱཏི ཡ་དི་པི ཡ་ཐཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དེ་ཀ་ནི་རོ་དྷ་ཏཱ རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་རཱུ་པེ་ཧི, ཨ་རཱུ་པཱ་ན་ཉྩ རཱུ་པེ་ཧི ན་ཏྠི. ཡ་ཐཱ ཙ ཨ་མྷེ་ཧི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

ཙ་ཏུ་ཏྠ་སྶ པ་ཀཱ་ར་སྶ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ ‘‘ཏ་ཡོ པ་ཀཱ་རེ ཨཱ་ཧཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

‘‘ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ རཱུ་པཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཀཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་རི་ནི་པྥ་ནྣཱ་ནཾ ཝི་ཀཱ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ས་བྦཾ པ་རི་ནི་པྥ་ནྣཾ ས་ངྑ་ཏ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟེ་ན པ་རི་ནི་པྥ་ནྣ་ཏཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ད་སྶི་ཏོ. པུ་བྦ་ནྟཱ་པ་ར་ནྟ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོཏི པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཝི་དྡྷཾ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ, ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ཝཱ. ‘‘ཨ་ཡཾ ད་ཏྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནཱ་མ་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནཾ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ནཱ་མ་ཀཱ་ཡ་སྶ ནི་རོ་དྷ་མེ་ཝ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་ཏྟ་ཀ་སི་ཎཱ་དི་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཉྙཱ་པ་ནཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ནི་པྥཱ་དི་ཡ་མཱ་ནོཏི སཱ་དྷི་ཡ་མཱ་ནོ.

པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཀ་མཱ་དི་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀྐ་མཱ་དཱི་སུ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མོ་པི ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མོ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ནུ་པུ་བྦུ་ཀྐཾ་ས་ཏོཏི དཱ་ན་སཱི་ལ་ཀཱ་མཱ་དཱི་ན་ཝཱ་དི་ད་སྶ་ན་ནེ་ཀྑ་མྨ་ཀ་ཐཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀ་ཐཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦུ་ཀྐཾ་ས་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏེ་ན ཨུ་ཀྐཾ་ས་ཀྐ་མོ ནཱ་མཱ་ཡཾ ཝི་སུཾ ཀ་མོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཐཱ་པི དཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མཱ་ཝ་རོ་དྷ་ནེ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་ཧཱ་ན་པ་ཊི་པ་ཏྟི་བྷཱུ་མི་ཀྐ་མེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཨཱ་དཱི་ན་མྤི ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ཉྩ་རཱུ་པི་ནྡྲི་ཡ་གོ་ཙ་ར་ཏཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ནཱཏི བཱ་ཧི་རོ་ལཱ༹་རི་ཀཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཡཾ ཝེ་ད་ཡ་ཏི, ཏཾ ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་དེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན.

ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠནྟི ཨ་ནཱ་ས་ཝ་དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ. ཨ་ནཱ་ས་ཝཱ ཁ་ནྡྷེ་སྭེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ སཱ་ས་ཝཱ་ན་མྤི ཁ་ནྡྷེ་སུ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ན་ནུ ཙ ཨ་ནཱ་ས་ཝ་དྷ་མྨོ ཁ་ནྡྷེ་སུ ཨ་ཝུ་ཏྟོ་པི ཨ་ཏྠཱི་ཏི? ས་ཙྩཾ ཨ་ཏྠི, ཁ་ནྡྷཱ་དྷི་ཀཱ་རེ ཁ་ནྡྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཨེ་ཝ ཨ་ནཱ་ས་ཝཱ ག་ཡ྄ཧ་ནྟཱི་ཏི ནཱ་ཡཾ དོ་སོ.

ཡ་ཐཱ ཕ་སྶཱ་ད་ཡོ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཏ་ད་ནུ་གུ་ཎ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ས་ངྑ་ཏཱ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཎ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷེ ས་མ་ཝ་རུ་དྡྷཱ, ན ཨེ་ཝཾ ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཱི་ཏི རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཝི་ཡ ཏཱ་ནི ཝི་སུཾ ཁ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཨེ་ཏེ་ན ཕ་སྶཱ་དཱི་ནཾ ཝི་སུཾ ཁ་ནྡྷ་ས་དྡ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཕུ་ས་ནཱ་ད་ཡོ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་ཏི་ཨཱ་དཱི་ན་ཉྩ སུ་ཏྟཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘རཱུ་པེ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏི རཱུ་པཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ རཱུ་པཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝི་ནི་བ་ནྡྷཱ. ཝེ་ད་ནཱ་ཡ…པེ… ས་ཉྙཱ་ཡ… ས་ངྑཱ་རེ་སུ… ཝི་ཉྙཱ་ཎེ ས་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝི་ནི་བ་ནྡྷཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༡༥༨), ཏ་ཐཱ ‘‘ཨ་ཧཾ རཱུ་པཾ, མ་མ རཱུ་པ་ནྟི པ་རི་ཡུ་ཊྛ་ཊྛཱ་ཡཱི ཧོ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༡) ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ སུ་ཏྟ་པ་དཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཏེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནཱ ད་སྶི་ཏ་སུ་ཏྟེ་ན. ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཙཱཏི ‘‘རཱུ་པེ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༦ པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཀ་ཐཱ) ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན. ‘‘པ་རི་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎཱ་པི དི་ཊྛི ཁ་ནྡྷེ ཨེ་ཝ ནི་སྶཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, པ་གེ་ཝ ཁ་ནྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

ཝེ་ད་ནཱ་ཀཱ་ར་ཎཱ་ཡཱཏི ཝེ་ད་ནཱ་ཡཱ་ཏ་ནཱ་ཡ. ཚཱ་དཱ་པ་ན་ཏོཏི རོ་ཙཱ་པ་ན་ཏོ. བཱ་ཧུ་ལླེ་ནཱཏི བ་ཧུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ ཧི བཱ་ཧུ་ལླ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀཱ, ན ཨི་ཏ་རེ.

པུ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཙ ཚ་ཏྟ་ས་དི་སཾ པུ་ཊཾ བ་ནྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ. ཝ་ཏྠུ་མྷཱིཏི ཙ་ཀྑཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་མྷི. ཝ་ཊྚ་ག་ཏ་ཝེ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. སཱ ཧི ཨི་དྷ ད་ཊྛ་བྦ་བྷཱ་ཝེ ཋི་ཏཱ. ཨཱུ་ནེ་ཧཱིཏི ཝ་ཏྠུ་ནཱ, ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཙ ཨཱུ་ནེ་ཧི.

མཱ་ཡཱ་ཡཱཏི ཨི་ནྡ་ཛཱ་ལཱ་དི་མཱ་ཡཱ་ཡ པ་ཡོ་གོ མཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘མཱ་ཡཱ་ཡ ད་སྶི་ཏཾ རཱུ་པཾ ‘མཱ་ཡཱ’ཏི ཨཱ་ཧཱ’’ཏི. ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཏོཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་དི་ཀེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ཀེ. ཀོ་ཙི ཝི་སེ་སོཏི ཨ་སུ་བྷཱ་དི་ཀོ་ཝ.

ཏ་སྶཱཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་རཱུ་པ་སྶ. ཡ་སྶ ཀཱ་མ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ན་མུ་ཁེ་ན ས་བྦ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་མ་རཱ་ག་མུ་ཁེ་ན ཝཱ ས་བྦ་ལོ་བྷ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཝ་ད་ཏཱི’’ཏི. ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦནྟི ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ པ་ཛ་ཧ་ནྟོ ཏ་སྶཱ ས་མུ་ད་ཡ་བྷཱུ་ཏེ ཕ་སྶེ་པི ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ་ནྟི. པ་རི་ཉྙ་ཏྟ་ཡ་སྶ ཡོ་ཛ་ནཱ པཱ་ཀ་ཊཱ ཨེ་ཝ.

ཏ་ཏོཏི དུ་ཀྑུ་པྤཱ་ད་ན་སུ་ཁ་ཝི་ནཱ་ས་ནཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶ་ན་ཏོ. བྷི་ནྡ་ཏཱིཏི ཝི་ནཱ་སེ་ཏི. ཏནྟི མ་ནོ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ་ཧཱ་རཾ ཉཱ་ཏ་ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ཧི པ་རི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི ཏཱི་རེ་ཏི.

ཏཾ པ་ཛ་ཧ་ནྟོཏི ཨ་ཝི་ཛྫཾ པ་ཛ་ཧ་ནྟོ. པ་རཱ་མ་ཊྛནྟི པ་རཱ་མཱ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ དི་ཊྛི་ཡཱ ནི་ཙྩཱ་དི་ཝ་སེ་ན ག་ཧི་ཏཾ. ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ནི་ཙྩ་ཏོ པ་སྶ་ནྟོ དི་ཊྛུ་པཱ་དཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏཱིཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ‘‘ཏ་དེ་ཝི་དཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཝ་ཏི སཾ་ས་ར་ཏི, ཨ་ན་ཉྙ’’ནྟི་ཨཱ་དི་སུ་ཏྟ་པ་དེ་ཧི (མ. ནི. ༡.༣༩༦) དཱི་པེ་ཏ་བྦོ.

ཀ་མཱ་དི་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༣༤. ཏཾ ཝ་ཏྭཱཏི ཏཾ བྷཱུ་མི་ཝ་སེ་ན ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏཾ ‘‘ས་བྦཱ་པི ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མི་ཀ་ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྭཱ. ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏོ ད་སྶི་ཏ་ཏཱ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཧེ་ཏུ་ཛཱ་ཏི་བྷཱུ་མི་ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ས་མྥ་སྶ་ཛ་བྷེ་ད་ཏོ ད་སྶི་ཏ་ཏཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

ཡ་དི་པི ཏཾ-ས་དྡོ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་སྶ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ པ་ཊི་ནི་དྡེ་སོ, ཏ་ཐཱ་པི ཨ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ པ་ཙྩཱ་མ་སི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟོ ཨི་ཏ་ར་ཏྠ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛ…པེ… ཡོ་ཛ་ནཱ’’ཏི. ‘‘ཨ་ཊྛ་ཝི་དྷ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.

པཱུ་ར་ཎ་ཏྠ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ, ཨ་པུ་བྦ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ག་ཧ་ཎ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ག་ཧ་ཎ་སྶ ཝ་ཌྜྷ་ན་ཝ་སེ་ན. ག་ཧ་ཎནྟི ཙེ་ཏྠ ཀ་ཐ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ཏ་སྶ ཝ་ཌྜྷ་ནཾ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨ་ཝུ་ཏྟ་སྶ ཀ་ཐ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦེ ག་ཧི་ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ ཝ་ཌྜྷ་ན’’ནྟི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ ‘‘པུ་རི་མ་ག་ཧི་ཏེ ཨ་ཉྙུ་པ་ཙ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཝ་ཌྜྷ་ན་ས་དྡོ ཚེ་ད་ན་ཏྠོ’’ཏི ཨི་དཾ ཡ་ཐཱ ཨ་སི་ཝཱ ‘‘སི་ཝཱ’’ཏི, དི་ཊྛ་ཉྩ ‘‘ཨ་དི་ཊྛ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ན་ཡ་ནཱི་ཧ་ར་ཎནྟི ནཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ན་ཡོ, དེ་ས་ནཱ, ཏ་སྶ ནཱི་ཧ་ར་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ. ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀ་ན་ཡོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ དེ་ས་ནཱ་ན་ཡོ. ཨ་ཉྙེ བྷེ་དཱཏི ཨེ་ཀ་ཝི་དྷ་ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ་ད་ཡོ བྷེ་དཱ. ཡ་དི ཨ་ཝི་སི་ཊྛཱ, ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ པ་ཉྙཱ་པྤ་བྷེ་ད་ཛ་ན་ན་ཏྠནྟི དྷ་མྨ་ཝི་ས་ཡཱ་ཡ པ་བྷེ་ད་ག་ཏཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཝི་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ, ཝི་ཛྫཱ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ དྷ་མྨ་པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་ཝི་བྷཱ་ག་ཏཱ་ཡ ས་མྨ་ས་ན་ཝཱ་ར་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ ཝཱ་ར་སྶ ག་ཧི་ཏ་སྶ ནི་ཡྻཱ་ན་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཨི་ཏ་རེ་པི བྷེ་དཱ ཝུ་ཏྟཱཏི དུ་ཝི་དྷ་ཏི་ཝི་དྷ་བྷེ་དཱ་ནཾ ཡཾ ནཱ་ན་ཏྟཾ, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ཨི་ཏ་རེ བྷེ་དཱ ཨ་ནཱ་ན་ཏྟཱ་པི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ ཝུ་ཏྟཱ. ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ བྷེ་དཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་པེ་ཀྑ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ‘‘ཏ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏེ་སཾ ཝི་སི་ཊྛ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི.

ཡ་ཐཱ དུ་ཀ་མཱུ་ལ་ཀཱ་དཱི་སུ བྷེ་དཱ ག་ཎ་ནཱ་ནུ་པུ་བྦི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟཱ པ་བྷེ་ད་ནྟ་རཱ་པེ་ཀྑཱ, ན ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ. ཨེ་ཏེ པ་ན ས་ཏྟ་ཝི་དྷཱ་དི་བྷེ་དཱ པ་བྷེ་ད་ནྟ་ར་ནི་ར་པེ་ཀྑཱ ཀེ་ཝ་ལཾ བ་ཧུ་ཝི་དྷ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨ་ཉྙ་པྤ་བྷེ་ད་ནི་ར་པེ་ཀྑཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. དུ་ཀ་ཏི་ཀ་པ་ད་ཏྠཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་པེ་ཀྑ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ དུ་ཀེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ ཏི་ཀཱ ཏ་ཏྠ པ་ཀྑི་ཏྟཱ ནཱ་མ ཛཱ་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ཏི་ཀ་དུ་ཀ་པ་ད་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་པེ་ཀྑ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ དུ་ཀེ ཝ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟེ་སུ་པི ཏི་ཀེ་སུ ཏེ པ་ཀྑི་ཏྟཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ར་ཏོ…པེ… ཡོ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི.

ས་མཱ་ན་ཝཱི་ཐི་ཡནྟི ཨེ་ཀ་ཝཱི་ཐི་ཡཾ. ཙ་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནཱ་ཡཱཏི ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པ་པ་ཊི་གྷཱ་ཏེ་ན. སོཏི ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པ་པ་ཊི་གྷཱ་ཏོ. ཏ་དུ་པྤཱ་དི་ཀཱཏི ཏ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དི་ཀཱ. སཱཏི ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཝེ་ད་ནཱ. ན་ནུ ཙ ཝེ་ད་ནཱ་པ་ཙྩ་ཡོ ཕ་སྶོ ཝུ་ཏྟོ, ན ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཏི? ན, ཝེ་ད་ནཱ་སཱི་སེ་ན ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི. ཏ་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྟཱཏི ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་པ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྟཱ. པ་ཡོ་ཛ་ཡ་ཏཱི་ཏི པ་ཡོ་ཛ་ནཾ, ཕ་ལཾ.

རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནཾ ཝི་པཱ་ཀཱ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ ཧི ཨི་དྷ ཨ་གྒ་ཧི་ཏཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏེ་སཾ ས་ཡ་མེ་ཝ མ་ནོ་དྭཱ་ར་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏོཏི བྷ་ཝ་ངྒ་ཏོ. ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ་དི་ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ནནྟི ཨེ་ཏྠ པུ་རི་མེ་ན ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ‘‘སོ་ཏ་ས་མྥ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ད་ཡོ. ‘‘ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཨ་ཊྛ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ན་མྤི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཡོ་ཛི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་མཱ་ན་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི. ཝེ་ད་ནཱ་པཱི་ཏི་ས་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྟི་ཀ་ཝ་ཛྫཱ་ནཾ ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཏི་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ཀཱ. ཡ་དི ཨ་ས་མཱ་ན་ཝཱི་ཐི་ཡ་མྤི ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ནཾ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཱ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ས་མཱ་ན་ཝཱི་ཐི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཡོ་ཛི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་ས་མཱ་ན་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ.

ཙི་ཏྟ་ས་མྦ་ནྡྷོཏི ཙི་ཏྟེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ ཙི་ཏྟ་ས་མྦ་ནྡྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཙི་ཏྟ་སཱི་སེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཀ་ཐ་ནཾ. ཏི་ཀ་བྷཱུ་མི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀཱ་དི་ཏི་ཀ་ཝ་སེ་ན, ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་བྷཱུ་མི་ཝ་སེ་ན ཙ. དྭཱ་ར་ཏི་ཀ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཙ་ཀྑཱ་དི་ཨུ་པྤ་ཏྟི་དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ན, ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀཱ་དི་ཏི་ཀ་ཝ་སེ་ན ཙ. ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི དཱི་པེ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ཏྟ་ཝི་དྷ་བྷེ་དཱ་དཱི་སུ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི. ན ཙ དྭཱ་རཾ ཨ་ནཱ་མ་ཊྛ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་ན ས་ཏྟ་ཝི་དྷ་བྷེ་ད་ཏོ ཏིཾ་ས་ཝི་དྷ་བྷེ་དེ ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་དི་པི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ བྷཱུ་མི་ཡོ ཨཱ་ག་ཏཱ, རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་བྷཱུ་མི་ཨཱ་མ་ས་ནེ་ན པ་ན ཨ་ས་མཱ་ན་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་བྱ་ཏྟཱ ཙ ཨེ་ཏྠ ས་མཱ་ནཱ་ས་མཱ་ན་ཝཱི་ཐཱི་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཱ’’ཏི. སུ་ཁ་དཱི་པ་ནཱ་ནི ཧོ་ནྟི དྭཱ་ར་བྷཱུ་མི་ཨཱ་མ་ས་ན་མུ་ཁེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཝི་བྷ་ཏྟ་ཏྟཱ. ན བྷཱུ་མི་ཡོ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཱཏི ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན བྷཱུ་མི་ཡོ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ན ཋ་པི་ཏཱ, བྷཱུ་མི་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ན ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་པེ་ཀྑི་ཏ་བྦ་ར་ཧི་ཏཱཏི དྭཱ་ར་བྷཱུ་མཱི་ནཾ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཀ་ངྑི་ཏ་བྦ་དྭཱ་རཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ར་ཧི་ཏཱ.

‘‘ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀོ་ཊི་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཙ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀོ་ཊི་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཀོ་ཊིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་དྡྷཾ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་ནནྟི ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ. ད་སྶ་ནནྟི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, དི་སྭཱ ཝཱ ག་ཧ་ཎཾ. ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ནྟ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ལཱ་མ་ཀཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཡ་དི གྷཱ་ཡ་ནཱ་དཱི་ནི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ བྷ་ཝེ་ཡྻུཾ, པ་ཀ་ཏཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་ནེ་ཝ སི་ཡུཾ. པ་ཀ་ཏཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཙ ནཱ་ནཱ་ཝཱི་ཐི་ཡཾ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཏ་ད་ལཱ་བྷ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨི་དྷ ནཱ་ནཱ་ཝཱི་ཐི་ཛོ་ཏ་ཀ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘གྷཱ་ནཱ་དི་དྭཱ་རེ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཀ་སི་ཎ་པ་རི་ཀ་མྨཱ་དཱི་ནནྟི ཀ་སི་ཎ་པ་རི་ཀ་མྨ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ནི་བྦ་ཏྟ་ན་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་ཌྜྷ་ནཱ་དཱི་ནཾ. ཏ་ད་ལཱ་བྷོཏི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་ལཱ་བྷོ, སོ ཙ གྷཱ་ཡ་ནཱ་དཱི་ཧི པ་རེ་སཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཛཱ་ནི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ. ཨ་ནྟི་མ་བྷ་ཝི་ཀ་བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ ས་ཝ་ནེ་ན ཝི་ནཱ ཏཾ་ཕུ་ས་ནཾ སི་ཡཱ མཱུ་ལཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ་ཏི ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ས་མྤ་ནྣ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོཏི ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ས་མྤ་ནྣ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. ཏེ་ནཱཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཏ་དུ་པ་ནི་སྶ་ཡནྟི ཏ་ཏོ པ་རཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀ་སི་ཎ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ.

ཐཱ་མ་ག་མ་ནཾ ནཱ་མ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀོ ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་དི་ཀ་སྶ ཝཱ’’ཏི. ‘‘རཱ་གོ ཨུ་པྤ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ རཱ་ག་པ་ཊི་གྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ, ན ནེ་སཾ ཀི་ཙྩ་ཝི་སེ་སོ་ཏི ཀི་ཙྩ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟེ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ས་མ་པེ་ཀྑ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་ཝ་ཏྟཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ནཱཏི ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན. ཏ་ཐཱ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ཐཱ-ས་དྡེ་ན ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་སྶ ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མི་ཀ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན ཀ་ཐི་ཏོ་ཏི ཨི་མ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི. བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡེ་ཝེ་ཏྠ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རཾ.

ས་བྦཾ ས་མྨ་ས་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཱཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, ན ནཱི་ཝ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཝ.

ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ ཙཱ་ཏི ཕོ་ཊྛ་བྦ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་སྶ, ཨཱ་པོ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཙ ཝ་སེ་ན.

ཏེ་སནྟི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ, ཀ་མྨ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་སྶ མ་ནོ་ས་མྥ་སྶ་སྶ བ་ལ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་སྶ ཝཱ ད་སྶ་ན་སྶཱཏི ཏ་སྶ ཝཱ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཀེ བྷ་ཡ་ཏོ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་སྶ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཉཱ་ཎ་སྶ.

ཏ་དེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལ་སྶེ་ཝ ཕ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ‘‘མ་ནོ་ས་མྥ་སྶོ’’ཏི ཕ་སྶ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལ་སྶ ཕ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶ ཕ་སྶ་སྶ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཕ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྟུཾ ན ཡུ་ཏྟཾ. ‘‘མ་ནོ་ས་མྥ་སྶོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ལ་བྦྷ་མཱ་ནོ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ ཕ་སྶ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་ས་ངྐ་ར་པ་རི་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཾ ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝ་ཏྭཱ ཡ་དི་པི ཕ་སྶོ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ན པ་ན ཕ་སྶ་སྶ ཝི་ཡ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ སོ ཏ་སྶ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ་དི་ཏཱ ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྨཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༣. པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༥༠. ཏཾ ཏཾ ས་མུ་དཱ་ཡནྟི ཏཾ ཏཾ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ས་ངྑཱ་ཏ་དྷ་མྨ་ས་མུ་དཱ་ཡཾ, ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ས་མུ་དཱ་ཡ་ཉྩ. ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝནྟི ཙོ་པ་ནཾ པ་ཏྟོ སཾ་ཝ་རོ ཚ་ཊྛ་དྭཱ་རེ, ཨི་ཏ་རོ ཚ་སུ་པཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ. ཏ་ཏོཏི ཨ་བྷི་ཛ྄ཛྷཱ་དོ་མ་ན་སྶཱ་དི་ཏོ. ཡ་ཐཱ་ཡོ་གནྟི ཡོ སཾ་ཝ་རི་ཏ་བྦོ, ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཾ.

ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི ཏེ ཨེ་ཝ པ་རི་ཝ་ཊྚེ སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝ་ད་ཏི. ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི ཝཱ ཏེ་སུ པ་རི་ཝ་ཊྚེ་སུ ཀི་སྨི་ཉྩི་པི པ་དེ་སེ. ཀི་ཉྩི་པི ཨ་པྤ་ཀ་མྤི. ཨེ་ཀོ་ཝ པ་རི་ཙྪེ་དོ, ན ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ནཱ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཁ་ནྡྷ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢. ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝི་བྷ་ངྒོ

༡. སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༥༤. ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོཏི ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་ཏོ. ཏཾ ནེ་སཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏུཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་དྡ་ཏྠོ ཝི་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཙ་ཀྑཱ་དི་ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཙ་ཀྑཱ་དི་ས་དྡ་ཝི་སེ་སི་ཏོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏྠོ་ཏི ཏཾ ཏཱ་དི་སཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་དྡ་ཏྠོ ཝི་ཡ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ’’ཏི.

ཡ་དི ཝི་ས་ཡ་སྶཱ་ད་ན་ཏྠོ ཙ་ཀྑུ-ས་དྡོ, སོ་ཏཱ་དཱི་ན་མྤི ཨ་ཡཾ ས་མ་ཉྙཱ སི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏི་པྤ་ས་ངྒཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ ‘‘ས་ཏི་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. དུ་ཏི་ཡེ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤེ ཙ་ཀྑ་ཏཱིཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དྷི་ཊྛི་ཏཾ ས་མ་ཝི་ས་མཾ ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ཏི, ཨཱ་ཙི་ཀྑ་ནྟཾ ཝི་ཡ, ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟཾ ཝི་ཡ ཝཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. རཱུ་པ་མི་ཝ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ ཝི་ཡ ས་ཝི་གྒ་ཧ་མི་ཝ ས་བི་མྦ་ཀཾ ཝི་ཡ ཝ་ཎྞ་ཝཱ་ཙ་ཀོ རཱུ་པ-ས་དྡོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཏྠཱ་ར་ཎཾ ཝཱ རཱུ་པ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ’’ཏི.

ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝཱཏི ས་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཀ་ས་དྡ་མེ་ཝ. ག་མཱི་ཡ་ཏཱིཏི ཨུ་པ་ནཱི་ཡ་ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎ་སྶ ར་ས་གྒ་ཧ་ཎ་མཱུ་ལ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ར་ས་སྶ པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཛཱི་ཝི་ཏ་ཧེ་ཏུ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ར་ས་ནི་མི་ཏྟ་ཉྷི ར་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ, ར་ས་གྒ་ཧ་ཎ་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎཾ, ཏཾ་ནི་མི་ཏྟཾ ཛཱི་ཝི་ཏནྟི. ར་ས་གྒ་ཧ་ཎ་མཱུ་ལ་ཏཱ ཙ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཧ་ར་ཎ་སྶ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. དི་སྶ་ཏི ཨ་པ་དི་སྶ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཕ་ལ་ནྟི དེ་སོ, ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པྤ་ཏྟི་དེ་སོ་ཏི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི. ཏ་ཐཱཏི ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. མ་ནོ་གོ་ཙ་ར་བྷཱུ་ཏཱཏི མ་ན་སོ ཨེ་ཝ གོ་ཙ་ར་བྷཱུ་ཏཱ. སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ནེ་ཝཱཏི ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ནེ་ཝ. ཨེ་ཀཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏྟཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ དྭཱ་ད་ས ཨེ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ནཱ་བྷཱ་ཝཱ. དྭཱ་རཱ་ལ་མྦ་ན་ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་ཏྠཱ ཧི ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་དེ་ས་ནཱ་ཏི.

པུ་བྦ་ནྟ་ཏོཏི པུ་རི་མ་བྷཱ་ག་ཏོ པཱ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པཱ་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཧི ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པུ་བྦ་ནྟོ, ཝི་དྡྷཾ་སཱ་བྷཱ་ཝོ ཨ་པ་ར་ནྟོ.

ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན-ས་དྡོ ན ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཏྠཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ པ་ད་ཏྠ་ཝི་ཝ་ར་ཎ་མུ་ཁེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ, ཨ་ཐ ཁོ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ དེ་ཝ་གྷ་རཱ་དི་ཀེ ནི་རུ་ལ༹ྷ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘རུ་ལ༹ྷི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་དྡ་སྶ་ཏྠཾ ཝ་ཏྟུ’’ནྟི. མ་ནོཏི དྭཱ་ར་བྷཱུ་ཏ་མ་ནོ. ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝོཏི ཨེ་ཏྠ ནི་སྶ་ཡ་ས་དི་སོ ནི་སྶ་ཡོ, ས་དི་ས་ཏཱ ཙ ཕ་ལ་སྶ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏྠོ བྷཱ་ཝ་ཏྠོ.

ཏཱ་ཝ་ཏྭ་ཏོཏི ཏ་ཏྟ་ཀ་ཏོ. ཨཱུ་ན་ཙོ་ད་ནཱཏི དྭཱ་ད་ས་ཏོ ཨཱུ་ནཱ་ནི ཀ་སྨཱ ན ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཱ. ཡ་དི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ན་མྤི དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝོ སི་ཡཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ས་ཏི་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. དྭཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ཧཱིཏི ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ, ཨ་ཐ ཁོ དྭཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ.

ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ས་ཧུ་པྤ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་སྶ་ཙི ཀ་དཱ་ཙི ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ‘‘ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཀ་སྶ་ཙི ཨེ་ཀཱ་ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀྐ་མོ ཏཱ་ཝ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, ན པ་ཧཱ་ན་ཀྐ་མོ ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏོ, ན པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཀྐ་མོ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ, ཨེ་ཀ་ཙྩ་ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ན་ཉྩ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཏོ, ན བྷཱུ་མི་ཀྐ་མོ ཨ་ཌྜྷེ་ཀཱ་ད་ས་ནྣཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཏྟཱ, ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ, ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ. ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀྐ་མཱ་དི་ཨ་ཡུ་ཏྟི་ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཡེ་སུ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ, ཏེ ‘‘མ་ཡ྄ཧཾ ཙ་ཀྑུ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་དྷི་ཀ་སི་ནེ་ཧ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ ཙ་ཀྑཱ་ད་ཡོ ཡ་ཐཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་ཏཱ་ཡ, ཨེ་ཝཾ ད་སྶ་ནཱ་དི་ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཏཱ ཙ པ་དྷཱ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན, ཝི་ས་ཡི་བྷཱ་ཝེ་ན ཙཱ’’ཏི. གྷཱ་ནཱ་དི་ཀྐ་མེ་ནཱཏི གྷཱ་ནཾ ཛི་ཝ྄ཧཱ ཀཱ་ཡོ་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀ་མེ་ན.

པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ ཝཱ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནི པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནི, མ་ནོ པ་ན ཀི་ཉྩི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཀི་ཉྩི ཡཱ་ཝ་ན་ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎ་ནྟི པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ་པི ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཏ་ཏོ བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཾ. ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ་པི དཱུ་ར་ཏ་རེ དཱུ་རེ, སཱི་གྷ་ཏ་རཾ སཱི་གྷ་ཉྩ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མོ. ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་དྭ་ཡ་ཉྷི དཱུ་ར་གོ་ཙ་ར་ནྟི པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྲཱ་པི ཙ་ཀྑུ དཱུ་ར་ཏ་ར་གོ་ཙ་ར་ནྟི ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཾ. པ་སྶ་ནྟོ་པི ཧི དཱུ་ར་ཏ་རེ ན་དི་སོ་ཏཾ ན ཏ་སྶ ས་དྡཾ སུ་ཎཱ་ཏི. གྷཱ་ན་ཛི་ཝ྄ཧཱ་སུ་པི གྷཱ་ནཾ སཱི་གྷ་ཏ་ར་ཝུ་ཏྟཱི་ཏི པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟཾ. པུ་ར་ཏོ ཋ་པི་ཏ་མ་ཏྟ་སྶ ཧི བྷོ་ཛ་ན་སྶ ག་ནྡྷོ ག་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི. ཡ་ཐཱ་ཋཱ་ནཾ ཝཱ ཏེ་སཾ དེ་ས་ནཱ་ཀྐ་མོ. ཨི་མ་སྨི་ཉྷི ས་རཱི་རེ ས་བྦུ་པ་རི ཙ་ཀྑུ་སྶ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ, ཏ་སྶ ཨ་དྷོ སོ་ཏ་སྶ, ཏ་སྶ ཨ་དྷོ གྷཱ་ན་སྶ, ཏ་སྶ ཨ་དྷོ ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཡ, ཏ་ཐཱ ཀཱ་ཡ་སྶ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན, མ་ནོ པ་ན ཨ་རཱུ་པཱི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་བྦ་པ་ཙྪཱ ཝུ་ཏྟོ. ཏཾ་ཏཾ་གོ་ཙ་ར་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཏ་སྶཱ་ན་ནྟ་རཾ བཱ་ཧི་རཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤི ཨི་མེ་སཾ ཀ་མོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཏ་ཏོཏི ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ་བྷེ་ད་ཏོ. ཡ་ཉྷི ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཨེ་ཀཾ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཏ་དེ་ཝ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ཉྙཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་ངྑེ་པ་ཝི་ཏྠཱ་ར་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན. ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ ‘‘ཀུ་ས་ལ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་སྶ ས་བྷཱ་ག’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ.

ས་བྷཱ་ཝོཏི ཝི་ས་ཡི་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝོ, ཏ་ད་བྷི་ནི་བྦ་ཏྟི་ཡ་ཉྩ ཡོ་གྱ་ཏཱ. ཀཱ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱཏི ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ས་མ་ཏྠ་ཏཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ. དྭཱ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝོཏི དྭཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎེ དྭཱ་ར་ཝུ་ཏྟི་བྷཱ་ཝོ. ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེཏི ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝུ་ཏྟ་ཨ་ཏྠེ. ཡ་སྨཱཏི ཡཱ་ཡ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཡེ་ན དྭཱ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན. ས་མྦྷ་ཝ་ན་ཝི་སེ་ས་ནནྟི ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་རཱ་མ་ས་ན་མཱ་ཧ. ཡཾ ས་མྦྷ་ཝ་ནཾ, དྷ་མྨ་ཏཱ་ཝེ་སཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. རི་ཏྟ་ཀཱ་ནེ་ཝཱཏི དྷུ་ཝཱ་དི་བྷཱ་ཝ་རི་ཏྟ་ཀཱ་ནེ་ཝ. ཝི་ས་མཱ་དཱི་སུ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཝི་ས་མཱ་དི་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནི, ཝི་ས་མཱ་དི་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནི ཝི་ཡ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝི་ས་མཱ་དི་ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནི, ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནི. ཝི་ས་མ་བྷཱ་ཝ…པེ… ཝ་ན་བྷཱ་ཝེ་ཧཱིཏི ཝི་ས་མ་བྷཱ་ཝཱ་དི་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཨ་ཧི་ཨཱ་དི་ས་དི་སུ་པཱ་དི་ནྣ་དྷ་མྨེ་ཧི ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ཧི, ཝ་ན་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་མ་ཀྐ་ཊ་ས་དི་སེ་ན ཙི་ཏྟེ་ན ཙ ཨ་བྷི་ར་མི་ཏ་ཏྟཱ. ཝ་ན་བྷཱ་ཝོཏི ཧི ཝ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

པུ་རི་མ་ནྟ་ཝི་ཝི་ཏྟ་ཏཱཏི པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཝི་ར་ཧོ. ཨུ་པྤཱ་ད་ཏོ པུ་རི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སོ ཧི ཨི་དྷ པུ་རི་མ་ནྟོ. ཨ་པ་ར་ནྟེཏི ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ, བྷ་ངྒ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་པ་རི་ཙྪི་ནྣོ ཧི ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨོ. ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནི་དྷཱ་ན་ག་ཏཱ བྷ་གྒཱ, པུ་ཉྫོ ན་ཏྠི ཨ་ནཱ་ག་ཏེ’’ཏི (མ་ཧཱ་ནི. ༡༠). ས་དཱ ཨ་བྷཱ་ཝོཏི ན ས་དཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནཾ ས་བྦ་ཀཱ་ལ་མྤི ན་ཏྠཱི་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ས་དཱ་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་ལ་ཀྑ་ཎ’’ནྟི. ས་བྷཱ་ཝ་ཝི་ཛ་ཧ་ནནྟི བྷ་ངྒ་པྤ་ཏྟི་མཱ་ཧ. ཝི་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཛ་རཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཧི ས་ནྟཱ་ནཾ ཝི་ནཱ ན ཝི་ཀཱ་རཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ནྟཱ་ན་ཝི་ཀཱ་རཱ་པ་ཏྟི ཝཱ’’ཏི.

ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨ་ཏཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་བྱཱ་དྷི་མ་ར་ཎཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཧི. ཨ་ནི་ཊྛ་ཏཱཏི ན ཨི་ཊྛ་ཏཱ, དུ་ཀྑ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་རི་མཾ སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎནྟི ‘‘པ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི པུ་བྦེ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན དུ་ཀྑ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ནཾ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ་ནཾ དུ་ཀྑ་ནཾ པུ་གྒ་ལ་སྶེ་ཝ ཝ་སེ་ན དུ་ཀྑ་མ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་གྒ་ལ་སྶ པཱི་ལ༹་ན་ཏོ དུ་ཀྑ་མ’’ནྟི. དུ་ཀྑ་ཝ་ཙ་ནནྟི ‘‘དུ་ཀྑ’’ནྟི ས་ཏྠུ ཝ་ཙ་ནཾ.

‘‘ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ཀོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ནཱ་པི ཨི་དཾ ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ཀ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ན ཨ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏི. ཨ་ཏྟ་ནོཏི ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. པ་ར་སྨིནྟི ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ. པ་ར་སྶ ཙ ཨ་ཏྟ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏཾ ཨེ་ཏ་སྶ ན་ཏྠཱིཏི ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་ར་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏཾ ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ཀཾ ཨེ་ཏ་སྶ ཙ་ཀྑཱ་དི་ནོ ན་ཏྠི, ཨེ་ཏེ་ན ཙ་ཏུ་ཀོ་ཊི་ཀ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ས་ངྒ་ཧོ ད་ཊྛ་བྦོ. ‘‘སུ་ཉྙཾ ཏཾ ཏེ་ན ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ ད་སྶི་ཏ་བྦེ ཏ་ཏྠ ཏཱ་ཝ ཨེ་ཀཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ར་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨི་ཏ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. སཱ་མི ཨེ་ཝ སཱ་མི་ཀོ, ན སཱ་མི་ཀོ ཨ་སྶཱ་མི་ཀོཏི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྠེ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ‘‘ཨ་སྶཱ་མི་ཀ་ཏོ’’ཏི པ་ད་སྶ སུ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་ན་ཏཱ་ཡ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ན་ཏྠི. ཀཱ་མ་ཀཱ་རི་ཡནྟི ཡ་ཐཱ་ཀཱ་མ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ. ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི ས་མཱ་ས་དྭ་ཡ་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧ་ཏོ.

ས་ས་ནྟཱ་ནེ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་ས་དི་སུ་པྤ་ཏྟི ཨི་དྷ བྷཱ་ཝ་ས་ངྐ་ནྟི་ག་མ་ནཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ནྟ་ཏི་ཡཾ བྷཱ་ཝ་ནྟ་རུ་པྤ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ཝི་ས་དི་སུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ པུ་རི་མཱ་ཀཱ་ར་ཝི་ག་མོ པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ནྟ་ཏི་ཡཱ ཡ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་ཝི་ཛ་ཧ་ན’’ནྟི. བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝཱ བྷཱ་ཝོ, ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝི་སེ་སོ, ཏ་སྶ ས་ངྐ་མ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ས་ངྐ་ནྟི. ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨོ ཧི ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎཾ ཋི་ཏི་ཀྑ་ཎ་ཉྩ པ་ཏྭཱ བྷི་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ཛ་རཱ་ཝ་ཏྠཾ, ཏ་ཏོ བྷ་ངྒཱ་ཝ་ཏྠཾ ས་ངྐ་མ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཐཱ ས་ངྐ་མ་ཏོ ཙ ཨ་ཏྟ་ལཱ་བྷ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ་ཧི ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ པ་ཀ་ཏི་བྷཱ་ཝ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་ནྟི ཁ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝ་སེ་ནཱཏི ཙ ཁ་ཎཱ་ནཾ པུ་བྦཱ་པ་ར་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཨེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱཏི ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཱ, ན པ་ན ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏྟཱ. ‘‘ཙ་ཀྑུཾ ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཾ ཙ་ཀྑུ’’ནྟི་པི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཡཾ ཙ་ཀྑུ, ཏཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ, ཡཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ, ཏཾ ཙ་ཀྑུ’’ནྟི ཨཱ་པ་ནྣ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནཾ སེ་ས་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཙ་ཀྑུ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི.

ཏེ་ཧི ཙ ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ཧི ཙ ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་མེ་ཝ ཝི་སེ་སེ་ན ད་སྶི་ཏཾ ‘‘ཡ་ད་ནི་ཙྩཾ, ཏཾ དུ་ཀྑཾ, ཡཾ དུ་ཀྑཾ, ཏ་ད་ན་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (སཾ. ནི. ༣.༡༥, ༤༥, ༧༦, ༨༥; ༢.༤.༡, ༢; པ་ཊི. མ. ༢.༡༠) ཝི་ཡ. དོ་ས་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཀཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠོཏི དོ་ས་སྶ ལ་ཀྑི་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་ར་ནི་ད་སྶ་ན་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ དུ་ཀྑེ་ནཱཏི ཨེ་ཝཾ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཀྑི་རོ་གཱ་དི་དུ་ཀྑེ་ན ཨཱ་བཱ་དྷ་ཏཱ་ཡ. ཨ་ན་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་དཱི་པ་ཀཱ་ནནྟི ཨ་ན་ཏྟ་ཏཱ་པ་ཉྙཱ་པ་ན་སྶ ཛོ་ཏ་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ. ན ཧི གྷ་ཊ་བྷེ་ད་ཀ་ཎྚ་ཀ་ཝེ་དྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑ་ཏཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཨ་ན་ཏྟ་ཏཱ་དྷི་ག་མ་ཧེ་ཏཱུ ཧོ་ནྟི. པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཏཱ་ཨ་བྷི་ཎྷ་ས་མྤ་ཊི་པཱི་ལ༹་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ན ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཀ་མྨཱ་དི་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟཱི་ནི, ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ཧུ་ཏྭཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི, ཧུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ཝེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནི, ཨ་བྷི་ཎྷ་ས་མྤ་ཊི་པཱི་ལི༹་ཏ་ཏྟཱ དུ་ཀྑཱ་ནི, ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཙ ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨ་ན་ཏྟ་ཀཱ་ནཱི་ཏི པ་རི་གྒ་ཧེ ཋི་ཏེ་ཧི ས་མུ་པ་ཙི་ཏ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་རེ་ཧི པ་སྶི་ཏུཾ ས་ཀྐཱ.

ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏེ་སཾ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཝོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ་ཏི? ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཏོ. ཏཾ ཀ་ཐཾ ཉཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི? ཡུ་ཏྟི་ཏོ. ཀཱ པ་ནེ་ཏྠ ཡུ་ཏྟཱི་ཏི? ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཡ་དི ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ ན སི་ཡཱ, བ་ཧི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷེ་དེ ཡ་དི་དཾ པ་ཙྪཱ ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཏཾ ན སི་ཡཱ. ཡ་སྶ ཧི ཏཱ་དི་སཾ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ ན་ཏྠི, ཏ་སྶ ཨ་ས་ཏི བ་ཧི་པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་སེ ཀ་ཐཾ པ་ཙྪཱ ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ, བྷ་ཝ་ཏི ཙ ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྠི ནེ་སཾ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ ཡཾ ས་ཎི་ཀཾ ས་ཎི་ཀཾ ཝ་ཌྜྷེ་ནྟཾ པ་ཙྪཱ པཱ་ཀ་ཊ་ཏ་རཾ ཛཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ས་རཱི་ར་སྶ ཏཱ་ཝ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཏོ པ་རི་སྶ་མ་ཏོ ཙ ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཨ་ན་ཝ་ཏྠི་ཏཱ ཧི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ ཝཱ་ཏཱ ཝཱ་རེ་ན ཝཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཡ་དི ཧི ཨ་སྶ་སི་ཏེ ཝཱ པ་སྶ་སྶི་ཏེ ཝཱ ས་རཱི་ར་སྶ ཀོ་ཙི པ་ཙྪཱ ཝི་སེ་སོ ན སི་ཡཱ, ན ནེ་སཾ ཀོ་ཙི བྷེ་དོ སི་ཡཱ, དི་ཊྛོ ཙ སོ. ཏ་སྨཱ ཨ་སྶ་སི་ཏཾ ས་རཱི་རཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཧོ་ནྟཾ ཀ་མེ་ན ཏཱ་དི་སཾ ཨ་ཝ་ཏྠཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཡཱ པ་སྶཱ་ས་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, པ་སྶ་སི་ཏེ ཙ པུ་ན ཏ་ཐེ་ཝ ཨ་སྶཱ་ས་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ནཱ་པཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཏོ་པི ས་རཱི་ར་སྶ ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟ་སི་དྡྷི. ཏ་ཐཱ པ་རི་སྶ་མོ་པི ཨ་ས་ཏི ཝི་སེ་སེ པ་ཙྪཱ ས་རཱི་ར་སྶ ན སི་ཡཱ, ཡེ་ནཱ་ཡཾ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ནྟ་རཱ་དཱི་ནི སེ་ཝ་ནེ་ན པ་རི་སྶ་མ་ཝི་ནོ་ད་ནཾ ཀ་རོ་ཏི.

ཨ་ཐ ཝཱ རཱུ་པཱ་དི་བྷེ་ད་ཏོ་པི ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ. རཱུ་པ་ག་ནྡྷ་ར་ས་ཕ་སྶཱ་དཱི་ན་ཉྷི ཝི་སེ་སེ་ན ཡོ ས་རཱི་རེ ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷེ་སུ ཙ ཁཱི་རཱུ་ད་ཀ་ཝ་ཏྠ་པུ་པྥ་ཕ་ལོ་ས་དྷི་དྷ་ཉྙཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྪཱ ཝི་སེ་སོ ག་ཡ྄ཧ་ཏི, སོ ཨ་ས་ཏི བ་ཧི་པ་ཙྩ་ཡ་ཝི་སེ་སེ ནེ་སཾ ཛ་རཱ་དི་ཨ་ཝ་ཏྠཱ་སུ ཝ་ཎྞ་བ་ལཱ་དི་བྷེ་དོ, ར་ས་ཝཱི་རི་ཡ་ཝི་པཱ་ཀཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་བྷེ་དོ ཙ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ ཝི་ནཱ ཀ་ཐ་མུ་པ་ལ་བྦྷེ་ཡྻ. ཡཾ པ་ན ཏཾ དྷ་མྨ་ཏཱ་རཱུ་པཾ སི་ལཱ་དི, ཏ་ཏྠ ཀ་ཐ་ནྟི? ཏ་སྶཱ་པི སཱི་ཏུ་ཎྷ་ས་མྥ་སྶ་བྷེ་ད་ཏོ ཨ་ཏྠེ་ཝ ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཏཾ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ ཝི་ནཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. ས་ཏི ཙ རཱུ་པཱ་དི་བྷེ་དེ སི་དྡྷོ་ཝ ཏཾ་ནི་སྶ་ཡ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་བྷེ་དོ་པི. ན ཧི ནི་སྶ་ཡ་མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏ་བྷེ་དེ་ན ཝི་ནཱ ནི་སྶི་ཏ་བྷེ་དོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝ རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ, ཏ་ཏོ ཙ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི.

ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ ཧི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཏེ བྷི་ཛྫ་ནྟི, ན ཨ་ཉྙཾ ས་ངྐ་མ་ནྟི, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨཱ ཙ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཁ་ཎ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ན ཏི་ཊྛ་ནྟཱི་ཏི. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ པ་དཱི་པཱ་དི་ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཉྙེ ཨེ་ཝ ཧི ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ རཱུ་པཱ་ད་ཡོ པ་དཱི་པ་ཛཱ་ལཱ་ཡ, ཏ་ཐཱ ཁཱི་ར་དྷཱ་རཱ་དཱི་སུ པ་ཏ་ནྟཱི་སུ, ཝཱ་ཡུ་མྷི ཙ པ་ཧ་ར་ནྟེ ས་མྥ་སྶཱ་ནི. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏེ་སཾ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ, ཀི་མ་ངྒཾ པ་ན ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ. ཀི་ཉྩ ས་དྡ་བྷེ་ད་ཏོ, ས་དྡ་ཝི་སེ་ས་ཏོ་པི ཏ་ནྣི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ, ཏ་ཏོ ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ. པ་གུ་ཎ་ཉྷི ག་ནྠཾ སཱི་གྷཾ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ནྟ་སྶ ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ས་དྡཱ་ནཾ བྷེ་དོ དི་ཊྛོ. ན ཧི ཀཱ་ར་ཎ་བྷེ་དེ་ན ཝི་ནཱ ཕ་ལ་བྷེ་དོ ཨ་ཏྠི. ཡ་ཐཱ ཏཾ ཝཱ་དི་ཏ་ས་དྡཱ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷེ་དེ་ན ཨ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ནེ་སཾ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཛཱ་ཏི་བྷཱུ་མི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་བྷེ་དེ་ན ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཝཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོ ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟ་སི་དྡྷི. ཡ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནཱི་ཏི སི་དྡྷཱ་ནི, ཨ་ནི་ཙྩ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཨ་བྷི་ཎྷ་ས་མྤ་ཊི་པཱི་ལ༹་ན་ཏོ དུ་ཀྑཱ་ནི, ཏ་ཏོ ཙ ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨ་ན་ཏྟ་ཀཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཡ་ད་ནི་ཙྩཾ, ཏཾ དུ་ཀྑཾ, ཡཾ དུ་ཀྑཾ, ཏ་ད་ན་ཏྟཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༡༥, ༤༥, ༧༦, ༨༥; ༢.༤.༡, ༢; པ་ཊི. མ. ༢.༡༠).

ནི་ར་ནྟ་རཾ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶཱཏི ཨ་བྷི་ཎྷ་ས་དྡ་ཏྠཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི. དྷཱ་ཏུ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡཱཏི དྷཱ་ཏུ་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན. ས་མཱུ་ཧ་ཏོཏི ས་ས་མྦྷཱ་ར་ཙ་ཀྑཱ་དི་པི་ཎྜ་ཏོ. ‘‘ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ན’’ནྟི ཨི་དཾ ‘‘ས་མཱུ་ཧ་ཏོ’’ཏི པ་དཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ‘‘ཝི་ནི་བྦྷུ་ཛ་ན’’ནྟི པ་དཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཏྠེ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཙ་ཏྟཱ་རི་པི གྷ་ནཱ་ནཱིཏི ས་ནྟ་ཏི་ས་མཱུ་ཧ་ཀི་ཙྩཱ་ར་མྨ་ཎ་གྷ་ནཱ་ནི. པ་ཝ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏོཏི རུ་པྤ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཉྩ ཏཾ རཱུ་པཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩཱ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་རཱུ་པཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎཾ, ཏ་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ ས་བྦྷཱ་ཝཱཏི རཱུ་པ་ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཉཱ་ཎ་ཏོ བྷི་ནྣ་སྶ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཉཱ་ཎ་སྶ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཏེ་ན ས་ཏི་པི རཱུ་པཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་བྷཱ་ཝེ རུ་པྤ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་བྷཱ་ཝ་སྶ བྷེ་ད་མཱ་ཧ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ བྷེ་དཾ ཉཱ་ཏ་ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ནཱ་ཏི་དྷཱ་ཝི་ཏུནྟི ཨི་དྷ ལ་ཀྑ་ཎ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ནྟཱ བྷི་ནྣཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ར་མྨ་ཎི་ཀ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཁ་ནྡྷཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་བྷི་ནྣཱ་ཏི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་རོ་དྷཱ་པཱ་ད་ནེ་ན ཨ་ཏི་དྷཱ་ཝི་ཏུཾ ན ཡུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ་ཏི ཙེ? ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏེ པ་ནཱ་ཀཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ་པི ཙེ་ཏྠ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་ར་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ནྟི ད་ཊྛ་བྦོ. ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཧི ས་ངྑཱ་རེ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ཙ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏཱི་ཏི. ཡ་ཐཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན བྷེ་དོ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་དཱི་ན་མྤི ས་ཏི་པི ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ ནཱ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་གོ་ཙ་ར་ཏཱ་ཡ, ནཱ་ནཱ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ, ནཱ་ནི་ནྡྲི་ཡཱ་དྷི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཙ ཝི་མོ་ཀྑ་མུ་ཁ་ཏྟ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་བྷེ་དོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི ཙ ག་ཎྷ་ནྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.

སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༥༥. པ་ཙྩ་ཡ་ཡུ་ག་ལ༹་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་ར་པ་ཙྩ་ཡ་དྭ་ཡ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་བཱ་ཧི་ར་ཝ་སེ་ན ཨ་བྦོ་ཀཱ་ར་ཏོཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟི་ཀ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ བཱ་ཧི་ར་ཝ་སེ་ན ཙ ཨ་ས་ངྐ་ར་ཏོ.

༡༦༧. ཝི་ས་ངྑཱ་ར་ནི་ནྣ་སྶཱཏི ནི་བྦཱ་ན་པོ་ཎ་སྶ. ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་སྶཱཏི ས་མུ་ཙྪེ་ད་པ་ཊི་པ་སྶ་དྡྷི་ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཧི ས་མུ་ཁེ་ན, ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཙ སུ་ཊྛུ ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་སྶ པ་ར་མ་སྶཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན, ག་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ན ཙ པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ. ‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ག་ཏཱི’’ཏི (པ་ཊི. ༣༣༩) ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ཋི་ཏི་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཙ པཱ་ཋོ. ཏཾ་ས་ཙྪི་ཀ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝེཏི ཏ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ས་ཙྪི་ཀ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝེ. ནཱི་ཏོཏི པཱ་པི་ཏོ, པ་ཀཱ་སི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཙུ་ཎྞི་ཏནྟི བྷེ་དི་ཏཾ. ཏྭ་མེ་ཝ ཀིཾ ན ཛཱ་ནཱ་སཱིཏི ཀིཾ ཏྭཾ ན ཛཱ་ནཱ་སི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཀིཾ ཏྭཾ ཨེ་ཀཾ ནཱ་ནཾ ཛཱ་ནཱ་སི, ཀིཾ ཏྭཾ ན ཛཱ་ནཱ་སི ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་ཀྑེ་པཾ ཀ་རོ་ནྟཾ པ་ར་ཝཱ་དིཾ ‘‘ན་ནུ ཉཱ་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཀ་ཝཱ་དཱི ནི་བ་ནྡྷ་ཏི. ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱཏི ‘‘རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཁཱི་ཎ་ནྟེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ’’ཏི བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ. རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཁ་ཡཱ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ ཙ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨཱ་པ་ནྣཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.

ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ན. ཧེ་ཏུ་ཨ་ཏྠེ ཧི ཨི་དཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡ་མ་ཏྟ་ཏཾ ཝཱ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨི་ཙྪ་ཏོ ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ.

ཨེ་ཝཾ ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡ་མ་ཏྟེ ནི་བྦཱ་ནེ ཁེ་པེ་ཏ་བྦཱ ཀི་ལེ་སཱ བ་ཧུ་ཝི་དྷཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ, མ་གྒོ ཙ ཨོ་དྷི་སོ ཀི་ལེ་སེ ཁེ་པེ་ཏི. སྭཱ་ཡཾ ‘‘ཀ་ཏ་མཾ ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཏ་མེ ཀི་ལེ་སེ ཁེ་པེ་ཏཱི’’ཏི པུ་རི་མ་པུ་ཙྪཱ་དྭ་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. ཏ་དེ་ཝཱཏི ཡཾ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཏ་ཎྷཱ་ནཾ ཀི་ཉྩི ཨེ་ཀ་དེ་ས་མ་ཏྟ་མྤཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དེ་ཝ.