༡. པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱ་རོ
ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཡ་མ་ཀེ ཝི་བྷ་ངྒེ ཝི་ཡ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ མ་ནི་ནྡྲི་ཡཱ་ན་ནྟ་རཾ ཨ་ནི་དྡི་སི་ཏྭཱ པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡཱ་ན་ནྟ་རཾ ཨུ་དྡི་ཊྛཾ ‘‘ཏཱི་ཎི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི? ཨི་ཏྠི་ནྡྲི་ཡཾ པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༥.༤༩༢) སུ་ཏྟེ དེ་སི་ཏ་ཀྐ་མེ་ན. པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་རེ ཧི ཨེ་ཀ་ནྟཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཀ་མྨ་ཛཱ་ནཾ ཨ་ཀ་མྨ་ཛཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནུ་པཱ་ལ་ཀཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷཱི་སུ ཙ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ཛཱ་ན་ནྟི ཏཾ་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནི ཡ་མ་ཀཱ་ནི ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་སུ པ་ན པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡཱ་ཝ་སཱ་ནེ་སུ ཡཾ མཱུ་ལ་ཀ་མེ་ཝ ན ཧོ་ཏི མ་ནི་ནྡྲི་ཡཾ, ཏཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་ས་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནི ཙུ་ཏི་ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཱ་ནི ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ ཝི་ཡ, ཏ་སྨཱ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཏེ་སཾ མ་ཛ྄ཛྷེ ཨ་ནུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ཨ་ནྟེ ཨུ་དྡི་ཊྛ་ནྟི.
ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༤. ཨི་ཏྠཱི ཨི་ཏྠི་ནྡྲི་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ ཡ་སྨཱ ཨི་ཏྠཱི་ཏི ཀོ་ཙི ས་བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠི, ན ཙ རཱུ་པཱ་དི་དྷ་མྨེ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨི་ཏྠི་གྒ་ཧ་ཎཾ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨི་ཏྠི་གྒ་ཧ་ཎ་སྶ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མི་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཏ་ཐཱ་ག་ཧི་ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ‘‘ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཁ་སྶ ཙ བྷེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘སུ་ཁཾ སོ་མ་ན་སྶ’’ནྟི, དུ་ཀྑ་སྶ ཙ ‘‘དུ་ཀྑཾ དོ་མ་ན་སྶ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ སོ་མ་ན་སྶ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ སུ་ཁཱ ཝེ་ད་ནཱ སུ་ཁཾ, དོ་མ་ན་སྶ་ཏོ ཙ ཨ་ཉྙཱ དུ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ དུ་ཀྑ་ནྟི ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ ག་ཧི་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ‘‘སུ་ཁཾ སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡཾ དུ་ཀྑཾ དུ་ཀྑི་ནྡྲི་ཡ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༡༤༠. སུ་དྡྷི་ནྡྲི་ཡ་ཝཱ་རེ ཙ་ཀྑུ ཨི་ནྡྲི་ཡནྟི ཨེ་ཏྠ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑཱུ་ནི པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝ་སེ་སཾ སོ་ཏནྟི ཏ་ཎྷཱ་སོ་ཏ་མེ་ཝཱ་ཧ.
ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢.པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༦. པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་རེ ‘‘ཚ་ཡི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི. ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཚ? ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ…པེ… ཀཱ་ཡི་ནྡྲི་ཡཾ མ་ནི་ནྡྲི་ཡ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༥.༤༩༥) སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨི་དྷ ཨུ་དྡི་ཊྛཾ མ་ནི་ནྡྲི་ཡཾ ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པ་ཝ་ཏྟཱི་སུ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་ཧི ཀ་མྨ་ཛཱ་ཀ་མྨ་ཛེ་ཧི ས་བྦེ་ཧི་པི ཡོ་གཾ ག་ཙྪ་ཏི, ན ཙ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཝི་ཡ ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, པུ་བྦ་ངྒ་མ་ཏྟཱ་ཝ པ་དྷཱ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཀཱུ་ཊཾ ཝི་ཡ གོ་པཱ་ན་སཱི་ནཾ ས་བྦི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ས་མོ་ས་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ནྟེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛི་ཏཾ. ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་དི་མཱུ་ལ་ཀེ་སུ པ་ཝ་ཏྟི་ཉྩ ག་ཧེ་ཏྭཱ ག་ཏེ་སུ ‘‘ཡ་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ས་བྦེ་སཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ, པ་ཝ་ཏྟེ སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཏེ་སཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ནོ ཙ ཏེ་སཾ སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཏེ་སཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ སུ་ཁ་དུ་ཀྑ་དོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ལོ་ཀུ་ཏྟ་རི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ཙ ཡོ་ཛ་ནཱ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ ‘‘ཡ་སྶ སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ དུ་ཀྑི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏཾ་མཱུ་ལ་ཀཱ ཙ ན་ཡཱ. ཏེ་ཧི པ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ་ཧི ཡོ་ཛ་ནཱ ཏཾ་མཱུ་ལ་ཀཱ ཙ ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པ་ཝ་ཏྟཱི་སུ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་ཧི སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ཧི ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་མཱུ་ལ་ཀེ་ཧི ཙ ན་ཡེ་ཧི པཱ་ཀ་ཊཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ.
‘‘ས་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་ནཾ ཝི་ནཱ སོ་མ་ན་སྶེ་ནཱ་ཏི ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ མ་ཧཱ་ཝི་པཱ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ སོ་མ་ན་སྶ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ས་ཙ་ཀྑུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ནི་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ན ཧི ‘‘ཙ་ཏུ་ནྣཾ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ནི་ཡ་མོ ཀ་ཏོ, ཏེ་ན ཏཾ་ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ པ་རི་ཏྟ་ཝི་པཱ་ཀ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡོ་པི ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ་སུ སོ་མ་ན་སྶ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ས་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ མ་ཧཱ་ཝི་པཱ་ཀེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ནི་ད་སྶ་ནཾ ཀ་ཏཾ, ཏེ་ན ཡ་ཐཱ ས་སོ་མ་ན་སྶ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ ཨ་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ ན ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཏ་ར་མ་ཧཱ་ཝི་པཱ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ་པཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཙ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་ཏཱ ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནཾ ནི་ཡ་མ་ཏོ ས་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀེ་པི ཧི ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཡ་ཐཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ ད་སྶི་ཏཾ. ན ཧི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནཾ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀཱ་ནཾ ཝ་ཛྫ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྠི, ‘‘ཨི་ཏྠཱི་ནཾ ཨ་གྷཱ་ན་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱི་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཡ་མ. ༣.ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༡༨༧) ཙ ཏེ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི.
ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཨ་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་ན་ནྟི ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠ ཙ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ སོ་པེ་ཀྑ་ཨ་ཙ་ཀྑུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ ཏཾ་ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་རཱུ་པ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཉྩ ནི་ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀེ་སུ་ཙི པ་ན པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ‘‘ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་རཱུ་པ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི, སོ ཨེ་ཝ སེ་ཡྻོ.
‘‘ཏ་ཏྠ ཧི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ས་དྡྷཱ་ས་ཏི་པ་ཉྙཱ་ཡོ ན་ཏྠི, ས་མཱ་དྷི་ཝཱི་རི་ཡཱ་ནི པ་ན ཨི་ནྡྲི་ཡ་པྤ་ཏྟཱ་ནི ན ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཡ་དི པ་ན ས་མཱ་དྷི་ཝཱི་རི་ཡཱ་ནི ས་ནྟི, ‘‘ཨི་ནྡྲི་ཡ་པྤ་ཏྟཱ་ནི ན ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ‘‘ས་མཱ་དྷི ས་མཱ་དྷི་ནྡྲི་ཡ་ནྟི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི (ཡ་མ. ༣.ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༡༡༣) ‘‘ཝཱི་རི་ཡཾ ཝཱི་རི་ཡི་ནྡྲི་ཡ་ནྟི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི (ཡ་མ. ༣.ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༡༡༡) ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟེ ཙ ཡ་ཐཱ ས་མཱ་དྷི་ལེ་སོ ཨེ་ཀ་གྒ་ཏཱ ཨ་ཏྠི, ན ཨེ་ཝཾ ཝཱི་རི་ཡ་ལེ་སོ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ ‘‘ཏ་ཏྠ ཧི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ས་དྡྷཱ་ཝཱི་རི་ཡ་ས་ཏི་པ་ཉྙཱ་ཡོ ན་ཏྠི, ཨེ་ཀ་གྒ་ཏཱ པ་ན ས་མཱ་དྷི་ལེ་སོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ སི་ཡཱ – ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙེ་སུ ཀེ་སུ་ཙི ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཙི་ཏྟེ་སུ ས་མཱ་དྷི་ཝཱི་རི་ཡཱ་ནི ཧོ་ནྟི ཨི་ནྡྲི་ཡ་པྤ་ཏྟཱ་ནི ཙ, ཨེ་ཝ་མི་དྷ ས་མཱ་དྷི་ཝཱི་རི་ཡཱ་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡ་པྤ་ཏྟཱ་ནི ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ས་མཱ་དྷི་ཝཱི་རི་ཡི་ནྡྲི་ཡཱ་ན་མེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ནྟ་ར་ཏོ ཝི་སེ་སེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ‘‘ས་མཱ་དྷི་ཝཱི་རི་ཡཱ་ནི པ་ན ན ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘ཨི་ནྡྲི་ཡ་པྤ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི ས་མཱ་དྷི་ལེ་ས་སྶ ས་མཱ་དྷི་ནྡྲི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་པྤ་ཏྟ་སྶ ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཝཱི་རི་ཡ་ལེ་ས་སྶ. ཝི་སེ་ས་ན་ཉྷི ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཡེ་སུ པ་ན པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ‘‘ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ནེ་ཝ ས་དྡྷཱ་ཝཱི་རི་ཡ་ས་ཏི་པ་ཉྙཱ་ཡོ ན་ཏྠཱི’’ཏི པཱ་ཋོ, སོ ཨེ་ཝ སུ་ནྡ་ར་ཏ་རོ.
ཡཱ་ཝ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཱ་ཝ ག་བྦྷ་ག་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་ནཾ བྷཱ་ཝོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་ན་ནྟི ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ ཨ་རཱུ་པཱི་ཝ་སེ་ན ཙ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀཱ་པི པ་ན ཨ་ཝ་སྶཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ ན ལ་བྦྷ་ནྟཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ས་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་ནཾ ཉཱ་ཎ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ན་ནྟི ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ དུ་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟནྟི ཨི་དྷཱ་པི ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ ཙ ཨ་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ ལ་བྦྷ་ནྟེ་ཝ. ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡ་ས་ནྟཱ་ནཱ་ན་མྤི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤཱ་དོ, ཙུ་ཏི་ཝ་སེ་ན ནི་རོ་དྷོ བཱ་ཧུ་ལླ་ཝ་སེ་ན ད་སྶི་ཏོ. ཀ་དཱ་ཙི ཧི ཏེ་སཾ པ་ཋ་མ་ཀ་པྤི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་མྤི ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. ཨེ་ཏྠ པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡཱ་ཝ་སཱ་ནེ་སུ ཨི་ནྡྲི་ཡ་མཱུ་ལ་ཡ་མ་ཀེ་སུ པ་ཋ་མ་པུ་ཙྪཱ་སུ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ཧི ག་ཧི་ཏེ་ཧི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཙུ་ཏི་ཝ་སེ་ན ག་ཙྪ་ནྟེ་ཧི ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ཧི ནི་ཡ་མི་ཏ་ཏྟཱ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན་པི ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཙུ་ཏི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ དུ་ཏི་ཡ་པུ་ཙྪཱ་སུ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ཧི ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༡༩༠. རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཱ་དི་ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀཾ ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ག་ཙྪ་ཏི ས་ནྟཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ནི་རོ་དྷ་ད་སྶ་ན་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཝ་ཏྟེ སོ་མ་ན་སྶ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ་ཏི ཨ་རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨེ་ཏེ་ས་ཉྩེ་ཝ ཨ་ཉྙེ་ས་ཉྩ པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏེ་སཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པ་ཝ་ཏྟེ་སུ, ཨ་ཉྙེ་ས་ཉྩ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷཱི་སཱུ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ལཱ་བྷོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཚེ་དེ་ཡེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་སྶ ཏ་སྶ པ་རི་པུ་ཎྞ་པ་ཉྷ་སྶ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ས་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏེ པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་སྶ ཚེ་དོ་ཏི ནཱ་མཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ཝི་ནཱ སོ་མ་ན་སྶེ་ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ སོ་མ་ན་སྶ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཏེ་སཾ སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ནོ ཙ ཏེ་སཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཨ་ཝ་ཙ་ནཾ རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཱ་དི་ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ཏ་སྶ ཧི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤཱ་དོ ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི. ‘‘ཝི་ནཱ སོ་མ་ན་སྶེ་ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟེ ས་ངྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཏེ ཙ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ནྣཱ ཙ ན ཝུ་ཏྟཱ, ཨ་ནུ་པྤཱ་དོ་པི པ་ནེ་ཏ་སྶ ཙུ་ཏི་ཨུ་པ་པ་ཏྟཱི་སྭེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦོ, ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་པི ‘‘ས་བྦེ་སཾ ཙ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ, པ་ཝ་ཏྟེ ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཏེ་སཾ སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ‘‘ས་བྦེ་སཾ ཙ་ཝ་ནྟཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏྠེ་ཝ ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟེ ས་ངྒ་ཎྷི་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཏེ ཙ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ནྣཱ ན ཙ ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་སྶ་ཡ་ཏྠ་ཀེ ཙ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ནྣཱ ན ད་སྶེ་ཏ་བྦཱ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཧི ‘‘ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ནྣཱ་ན’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཡ ཨོ་ཀཱ་ས་དཱི་པ་ཀཾ, ནཱ་པི ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ, ས་བྦེ་སཾ ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཡ སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་དཱི་པ་ཀཾ, ཨ་ཐ ཁོ པུ་གྒ་ལ་དཱི་པ་ཀ་མེ་ཝཱ་ཏི.
ཨ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལ་བྷེ་དེ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ ན ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ ན ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ‘‘སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ, ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ ན ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ མ་ནི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ ན ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ’’ཏི (ཡ་མ. ༣.ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༢༧༧) ཨེ་ཏྠ ཝི་ཡ ‘‘ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ན’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི? ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ ཧི སོ་མ་ན་སྶ་མ་ནི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ པུ་གྒ་ལཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཧོ་ནྟི, ན ཨེ་ཝཾ སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ས་མ་ངྒི་ནོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཧི ཝ་སེ་ན ཡཱ་ཝ པ་ཋ་མ་རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ དྷ་ར་ཏི, ཏཱ་ཝ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟི. ཏ་དཱ ཙ དུ་ཏི་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ ན ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ’’ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ཨ་རཱུ་པ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་རུ་དྡྷ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཨུ་བྷ་ཡཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ་ན ནི་ད་སྶི་ཏཾ. ཡ་ཐཱ ཧི ‘‘ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྠཱ’’ཏི ཨི་དཾ ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཙི་ཏྟ་སྶ དྭཱི་སུ ཁ་ཎེ་སུ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ས་བྦ་པ་ཋ་མེ་ན ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ་ན ནི་ད་སྶི་ཏཾ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་བྷེ་དེ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་མཱ་ནེ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་སྶ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་མཱ་ན་ཏཱ་ཝ པུ་ཙྪི་ཏཱ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཀཱ་ལ་བྷེ་དེ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་སཾ་ས་ཡ་བྷེ་དེ་ཧི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་སྶེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཡ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཏ་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶེ་ཝ པུ་ཙྪི་ཏཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཏེ་སཾ ཨུ་པྤཱ་དོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཏྠ, ན ཨེ་ཝ་མི་དྷ ‘‘ཡ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ནྟི, ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཏ་སྶ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶེ་ཝ པུ་ཙྪི་ཏཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨུ་པྤཱ་དོ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ནི་རོ་དྷ་ཝཱ་རེ་པི ‘‘ཡ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཡ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏི, ཨ་པི པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀ་སྶ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་སྶ. ན ཧི ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཏ་སྶ ཙུ་ཏི་ཏོ པུ་བྦེ་ཝ སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡ་ནི་རོ་དྷོ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཧི པ་ཋ་མ་པུ་ཙྪཱ་སུ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཏྠོ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྠ་ནི་སྶ་ཡོ མཱ་དི་སོ་ཝ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཨུ་པྤཱ་དི་ནྡྲི་ཡ་ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡུ་པྤཱ་དི་ནྡྲི་ཡ་ཝཱ ཨ་ཏྠོ པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ་པི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྠ་སྶ ནི་སྶ་ཡོ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་ཡ དུ་ཏི་ཡ་པུ་ཙྪཱ་སུ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ནི་ཡ་མེ་ཏི, ན ཏ་ཏྠེ་ཝ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟེ་ན ས་རཱུ་པ་ཏོ ག་ཧི་ཏཾ ཨུ་པྤཱ་དཾ ཝཱ ནི་རོ་དྷཾ ཝཱ སཾ་ས་ཡ་ཏྠ་ནྟི. ཡ་སྨཱ ཙེ་ཝཾ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཏྠ་སྶ ནི་ཡ་མོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི (ཡ་མ. ༣.ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༢༨༡) ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ ནི་རོ་དྷ་ཝཱ་རེ་པི.
པ་ཊི་ལོ་མེ པ་ན ཡ་ཐཱ ཨ་ནུ་ལོ་མེ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ ས་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ ཏ་ཏྠ སཾ་ས་ཡ་པ་དེ་ན ག་ཧི་ཏ་སྶ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་མྤི ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཱ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཱ་དི་མཱུ་ལ་ཀེ་སུ ཡོ་ཛི་ཏཱ, ན ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. ཡ་ཐཱ ཧི ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ཙ ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏུཾ, ན ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དཱ་ནི་རོ་དྷེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ཙ ཨ་ནུ་པྤཱ་དཱ་ནི་རོ་དྷཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི ཨ་བྷཱུ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་བྷཱུ་ཏཱ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་པྤ་ཏྭཱ ཙ ས་མྦྷ་ཝཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ, ཨ་བྷཱུ་ཏུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཱ་བྷཱ་ཝོ ཙ པ་ཊི་ལོ་མེ པུ་ཙྪི་ཏོ, ཏ་སྨཱ་སྶ ཝི་སེ་ས་ར་ཧི་ཏ་སྶ ཨ་བྷཱུ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་སྶ ཝི་ཡ ཀཱ་ལ་ནྟ་ར་ཡོ་གཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡཱ་དི་སཱ་ནཾ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཱ་བྷཱ་ཝེ་ན པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་སྶ ནི་སྶ་ཡོ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ས་ནྣི་ཙྪི་ཏོ, ཏ་ནྣི་སྶ་ཡཱ ཏཱ་དི་སཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཙུ་ཏི་ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཱ་ནཾ ཛཱི་ཝི་ཏཱ་དཱི་ན་མྤི ཨ་ནུ་པྤཱ་དཱ་ནི་རོ་དྷཱ སཾ་ས་ཡ་པ་དེ་ན པུ་ཙྪི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ‘‘ཡ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི (ཡ་མ. ༣.ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༣༠༨) ཙ, ‘‘ཡ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡེ ཨ་རཱུ་པཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཨུ་པེ་ཀྑི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ནྟི.
ཡེ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ནྟི, ཏེ་སཾ གྷཱ་ནི་ནྡྲི་ཡཾ ན ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ནོ ཙ ཏེ་སཾ སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ན ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཡེ སོ་པེ་ཀྑ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, ཏེ ‘‘ཡེ ཙ ཨ་རཱུ་པཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏཾ་ས་མཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ་ཡ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ཡེ སོ་མ་ན་སྶ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, ཏེ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ.
ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཡེ་སུ ཨཱ་དི་མ་པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་ཝཱ་རེ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ མ་ནི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ ནུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཡ་མ་ཀེ ཝི་ཡ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་མ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཾ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ, ཏཾ པ་མཱ་ད་ལི་ཁི་ཏཾ. ཡེ་སུ པ་ན པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ‘‘པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ཏཱི་ཏ་ཝཱ་རེ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ མ་ནི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ ནུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ་ཏི…པེ… ཏ་སྨིཾ བྷ་ཝེ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་པུ་བྦ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ’’ཏི པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི, སོ ཨེ་ཝ སུ་ནྡ་ར་ཏ་རོ་ཏི.
པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༣༥-༤༨༢. པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་རེ ལོ་ཀི་ཡ་ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་མི་སྶ་ཀཱ་ནི ཙཱཏི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ་ཧི ཨེ་ཀ་ནྟ་པ་རི་ཉྙེ་ཡྻེ་ཧི ལོ་ཀི་ཡ་ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏེ་ཧི མི་སྶ་ཀ་ཏྟཱ ཏཱ་ནི ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ མ་ནི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ ཙ ཝུ་ཏྟཱ. ཡ་དི པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་མི་སྶ་ཀ་ཏྟཱ པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ ཧོ་ཏི, ཀ་སྨཱ དྷ་མྨ་ཡ་མ་ཀེ ‘‘ཡོ ཀུ་ས་ལཾ དྷ་མྨཾ བྷཱ་ཝེ་ཏི, སོ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ དྷ་མྨཾ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་པ་དེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཡ་མ་ཀཱ་ནི ན ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི? ཡ་ཐཱ ‘‘ཀུ་ས་ལཾ བྷཱ་ཝེ་མི, ཨ་ཀུ་ས་ལཾ པ་ཛ་ཧཱ་མཱི’’ཏི ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལེ་སུ བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ ཨ་ནི་ཙྩོ, དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ‘‘ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་རི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ, ཏེ ཙ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་བྷཱ་ཝཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ, ན ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ནྟི.
ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ ཨཱ་ག་ཏ་སྶ དོ་མ་ན་སྶ་སྶ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ, ན པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ, ན་ནུ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་གྒ་ཧི་ཏཱ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཱ་པི པ་རི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ཏི? ས་ཙྩཾ, ཡ་ཐཱ པ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་བྷཱ་ཝོ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ཧི ཝི་ནཱ་པི ཧོ་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ དོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡ་བྷཱ་ཝོ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་མཾ ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ དོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡ་སྶ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཝ ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟཱ, ན པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ, ན ཨ་པྤ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་པྤ་ཧཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ ནི་ཝཱ་རེ་ཏི, ན པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཾ བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ནི་ཊྛཾ, ན པ་ན ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏ་བྦ་ནི་ཊྛ་ནྟི བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ཏ་སྶ ག་ཧི་ཏོ་ཏི. ‘‘དྭེ པུ་གྒ་ལཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ ན པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀ་སྶ པ་ར་ཏོ ལི་ཁི་ཏ་བྦཾ ཨུ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ལི་ཁི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡ་མཱུ་ལ་ཀ་ཉྷི ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ དོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡ་མཱུ་ལ་ཀེ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྭེ པུ་གྒ་ལཱ དོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ན པ་ཛ་ཧ་ནྟི ནོ ཙ ཨ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཾ ན བྷཱ་ཝེ་ནྟཱི’’ཏི (ཡ་མ. ༣.ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༤༤༠).
ཨེ་ཏྠ ཙ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ, ཨ་ཊྛ ཙ ཨ་རི་ཡཱ་ཏི ན་ཝ པུ་གྒ་ལཱ. ཏེ་སུ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ བྷ་བྦཱ་བྷ་བྦ་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷོ, སོ ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ‘‘ཚ པུ་གྒ་ལཱ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ ན པ་རི་ཛཱ་ནི་ཏྠ དོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ ན པ་ཛ་ཧི་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཙ ཨ་བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏོ. ‘‘ཡེ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ མ་གྒཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི (ཡ་མ. ༡.ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀ.༤༩, ༥༡-༥༢) ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ‘‘པ་ཉྩ པུ་གྒ་ལཱ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ པ་རི་ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟི དོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ པ་ཛ་ཧི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཡ་མ. ༣.ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༤༥༡) ཙ བྷ་བྦོ ཨེ་ཝ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏོ. ‘‘ཡེ ཙ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ མ་གྒཾ ན པ་ཊི་ལ་བྷི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི (ཡ་མ. ༡.ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀ.༥༡) ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ‘‘ཏ་ཡོ པུ་གྒ་ལཱ དོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ ན་པྤ་ཛ་ཧི་སྶ་ནྟི ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ ན པ་རི་ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཡ་མ. ༣.ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༤༥༥) ཙ ཨ་བྷ་བྦོ ཨེ་ཝ. ཨ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མ་ངྒཱི ཙ པ་ཋ་མ་ཕ་ལ་ས་མ་ངྒཱི ཨ་ར་ཧཱ ཙཱ་ཏི དུ་ཝི་དྷོ. སོ་པི ‘‘ཨ་ར་ཧཱ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ‘‘ཏ་ཡོ པུ་གྒ་ལཱ ཨ་ན་ཉྙཱ་ཏ་ཉྙ་སྶཱ་མཱི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ བྷཱ་ཝི་ཏྠ དོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡ་ཉྩ པ་ཛ་ཧི་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཡ་མ. ༣.ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༤༤༤) ཙ ཨ་བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏོ. ‘‘ཡོ ཨ་གྒ་ཕ་ལཾ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི (ཡ་མ. ༣.ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༤༤༦) ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ‘‘ཏ་ཡོ པུ་གྒ་ལཱ དོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ པ་ཛ་ཧི་ཏྠ, ནོ ཙ ཨ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཝི་ནྡྲི་ཡཾ ས་ཙྪི་ཀ་རི་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཡ་མ. ༣.ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༤༤༤) ཙ པ་ཋ་མ་ཕ་ལ་ས་མ་ངྒཱི ཙ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏོ. ‘‘ཡོ ཨ་གྒ་ཕ་ལཾ ས་ཙྪཱ་ཀཱ་སཱི’’ཏི (ཡ་མ. ༣.ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༤༤༣, ༤༤༦) ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་སུ ཨི་ཏ་རོ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ པུ་གྒ་ལ་བྷེ་དཾ ཉ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ག་ཧི་ཏ་པུ་གྒ་ལེ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ་ནྟི.
པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཡ་མ་ཀ་པ་ཀ་ར་ཎ-མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ ས་མ་ཏྟཱ.