ཡ་མ་ཀ་པ་ཀ་ར་ཎ-མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ
ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་པ་ཀ་ར་ཎེ་ན ས་ངྑེ་པེ་ནེ་ཝ དེ་སི་ཏེ་ན དྷ་མྨེ་སུ ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒ་ཧ་ཎཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ ཏེ་སྭེ་ཝ དྷ་མྨེ་སུ དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧཱ་དཱི་སུ པ་ཀཱ་སི་ཏེ་སུ དྷ་མྨ་པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་སཱ་དི་ནི་སྶ་ཡཱ་ནཾ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་སཾ་ས་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཀ་ཨོ་ས་ལླ་ཏྠཾ ཡ་མ་ཀ་པ་ཀ་ར་ཎཾ ཨཱ་ར་དྡྷཾ, ཏཾ ས་མ་ཡ་དེ་ས་དེ་ས་ཀ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ད་སྶེ་ཏྭཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཀྐ་མ་ཉྩ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟཾ ‘‘ཨཱ་ག་ཏོ བྷཱ་རོ ཨ་ཝ་སྶཾ ཝ་ཧི་ཏ་བྦོ’’ཏི སཾ་ཝ་ཎྞ་ན་མ་སྶ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ངྑེ་པེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཏ་ཏྠ ཡ་མ་སྶ ཝི་ས་ཡཱ་ཏཱི་ཏོཏི ཛཱ་ཏི་ཡཱ ས་ཏི མ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཛཱ་ཏི, པ་ཉྩ ཝཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ ཡ་མ་སྶ ཝི་ས་ཡོ, ཏཾ ས་མུ་ད་ཡ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་མ་སྶ ཝཱ ར་ཉྙོ ཝི་ས་ཡཾ མ་ར་ཎཾ, ཏ་སྶ ཨཱ་ཎཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ དེ་སཾ ཝཱ ཨ་ཏཱི་ཏོ. ‘‘ཚ་ཙྩཱ་བྷི་ཋཱ་ནཱ་ནི ཨ་བྷ་བྦ ཀཱ་ཏུ’’ནྟི (ཁུ. པཱ. ༦.༡༡; སུ. ནི. ༢༣༤) ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཚ་ནྣཾ ཨ་བྷ་བྦ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ དེ་ས་ཀོ་ཏི ཚ་ཊྛཱ་ན་དེ་ས་ཀོ. ཨ་ཡ་མཱ ཨེ་ཀེ་ཀཱ ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་ཝ་ཏྟཱ ནཱི་ལཱ ཨ་མ་ལཱ ཙ ཏ་ནུ་རུ་ཧཱ ཨ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཡ་མཱ་ཝ་ཏྟ་ནཱི་ལཱ་མ་ལ་ཏ་ནུ་རུ་ཧོ.
ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡. མཱུ་ལ་ཡ་མ་ཀཾ
ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. ཡ་མ་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན དེ་སི་ཏ་ཏྟཱཏི ཨི་མི་ནཱ ད་ས་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྶ ཡ་མ་ཀ་ས་མཱུ་ཧ་སྶ ཏཾ་ས་མཱུ་ཧ་སྶ ཙ ས་ཀ་ལ་སྶ པ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཡ་མ་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ལ་དྡྷ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི.
ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ཡ་མ་ཀནྟི ཨེ་ཏེ་ན ‘‘ཡེ ཀེ་ཙི ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ, ས་བྦེ ཏེ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶེ་ཝ ཡ་མ་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ནཾ དུ་ཏི་ཡ་པ་ཋ་མ་པུ་ཙྪཱ་སུ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ཝི་སེ་སཱ་ནཾ, ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ཀུ་ས་ལ་ཝི་སེ་སེ་ཧི ཝཱ ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ནཾ པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་པུ་ཙྪཱ་སུ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་པ་ད་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནཾ ཀུ་ས་ལ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠ་ཡ་མ་ཀ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏཱ་ན་ཉྷི ཝི་སེ་སཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ཝ་ནྟཱ་པེ་ཀྑཱ་ནཾ, ཏཾ་ཝི་སེ་ས་ཝ་ཏཾ ཝཱ དྷ་མྨཱ་ན་ཉྩ ཝི་སེ་སཱ་པེ་ཀྑཱ་ནཾ ཨེ་ཏྠ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨེ་ཀེ་ཀཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨེ་ཀེ་ཀོ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཏྠ་ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ན དྷ་མྨ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཧེ་ཏུ་ཕ་ལཱ་དི་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཝཱ, ཨ་ཐ ཁོ པཱ་ལི༹་ཨ་ཏྠ་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏེ་ས་ཉྙེ་ཝ ཨ་ཏྠཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི.
ཏཱི་ཎི་པི པ་དཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱཏི ཨི་དཾ ནཱ་མ་པ་ད་སྶ ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཾ. ས་བྦ་ཀུ་ས་ལཱ་དི་ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ ཙ ནཱ་མ་པ་ད་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཙ་ཏཱུ་སུ པ་དེ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༢. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཡ་མ་ཀེ ཡེ ཀེ་ཙི ཀུ་ས་ལཱ་ཏི ཨ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ དུ་ཏི་ཡ་ཡ་མ་ཀེ ‘‘ཡེ ཀེ་ཙི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ’’ཏི ཨ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཡེ ཀེ་ཙི ཀུ་ས་ལཱ’’ཏི པུ་ཙྪཱ ཀ་ཏཱ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ‘‘ཡེ ཀེ་ཙི ཀུ་ས་ལཱ’’ཏི པུ་ཙྪཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ སི་ཡཱ པུ་རི་མ་ཡ་མ་ཀ་ཝི་སི་ཊྛཾ ཨ་པུ་བྦཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཙྪི་མ་ཡ་མ་ཀ་སྶ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘པ་ཊི་ལོ་མ་པུ་ཙྪཱ་ནུ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཀེ་ཙི. པུ་རི་མ་པུ་ཙྪཱ་ཡ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏཱ་ཡ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པཱ་ཡ པ་ཙྪི་མ་པུ་ཙྪཱ་ཡ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ ཨ་ནུ་ལོ་མེ ཝི་ག་ཏ་སཾ་ས་ཡ་སྶ པ་ཊི་ལོ་མེ སཾ་ས་ཡུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ. ཏེ་ན ན ཙ པ་ཙྪི་མ་པུ་ཙྪཱ་ནུ་རཱུ་པཱ་ཡ པུ་རི་མ་པུ་ཙྪཱ་ཡ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི པུ་རི་མོ་ཝེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ཡུ་ཏྟོ. ཨི་མི་ནཱ་པི བྱ་ཉྫ་ནེ་ན ཏ་སྶེ་ཝ་ཏྠ་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོཏི ཨི་ད་མེ་ཝཾ ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ན ཧི ཀུ་ས་ལ་བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠོ ཨེ་ཝ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠོ, ཏེ་ནེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་མྤི ཨ་ས་མཱ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཀུ་ས་ལ་བྱ་ཉྫ་ནེ་ན ཧི པུ་ཙྪཱ་ཡ ཀ་ཏཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཝ་སེ་སཱ’’ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ‘‘ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཧོ་ཏི, ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ དྷ་མྨཱ་ཏི, ན ཙ ཏཱ་ནི ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ས་མཱ་ན་ཏྠཱ་ནི ཀུ་ས་ལ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་དཱི་པ་ན་ཏོ་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ སི་ཡཱ – ‘‘ཡེ ཀེ་ཙི ཀུ་ས་ལཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་པི བྱ་ཉྫ་ནེ་ན ‘‘ཡེ ཀེ་ཙི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་བྱ་ཉྫ་ན་ཏྠ་སྶེ་ཝ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ དུ་ཏི་ཡ་ཡ་མ་ཀེ ཝི་ཡ ཨ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཡེ ཀེ་ཙི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལཱ’’ཏི པུ་ཙྪཱ ཀ་ཏཱ. ན ཧི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ཧི ཝི་ཡ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལེ་ཧི ཨ་ཉྙེ ཀུ་ས་ལཱ ས་ནྟི, ཀུ་ས་ལེ་ཧི པ་ན ཨ་ཉྙེ་པི ཏེ ས་ནྟཱི་ཏི.
པ་ཊི་ལོ་མ་པུ་ཙྪཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ‘‘ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལཱ’’ཏི ཧི པུ་ཙྪཱ་ཡ ཀ་ཏཱ་ཡ ‘‘མཱུ་ལཱ་ནི ཡཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་མྤི ཏ་ཐཱ ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ‘‘ཡེ ཝཱ པ་ན ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མཱུ་ལཱ, ས་བྦེ ཏེ དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལཱ’’ཏི ཙ པུ་ཙྪི་ཏེ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ན ཧི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མཱུ་ལེ་སུ ཀི་ཉྩི ཨེ་ཀ་མཱུ་ལཾ ན ཧོ་ཏི, ཡེ་ན ཨ་ནུ་ལོ་མ་པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝི་ཡ ཝི་བྷཱ་གོ ཀཱ་ཏ་བྦོ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཡ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ་ནི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཏཱ་ནི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མཱུ་ལཱ་ནི ཨེ་ཀ་མཱུ་ལཱ་ནི ཙ དྭི་ནྣཾ དྭི་ནྣཾ ཨེ་ཀེ་ཀེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙེ་ཀ་མཱུ་ལ་ཏྟཱ. ཡ་ཏྠ པ་ན དྭེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཏཱ་ནི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མཱུ་ལཱ་ནེ་ཝ, ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལཱ་ནཱི་ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ག་ཧ་ཎ་སྶ ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ‘‘མཱུ་ལཱ་ནི ཡཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཙེ? ན, ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན ཏཾ་ག་ཧ་ཎ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན ཙ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ དྭི་ནྣཾ ཏི་ཎྞ་ཉྩ མཱུ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙེ་ཀ་མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝ་སྶ ནི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མཱུ་ལཱ་ན་ཉྷི ས་མཱ་ན་མཱུ་ལ་ཏཱ ཨེ་ཝ ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་ཝ་ཙ་ནེ་ན པུ་ཙྪཱི་ཡ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ས་མཱ་ན་མཱུ་ལ་ཏཱ, ཨ་ཏྠི ཙ དྭི་ནྣཾ མཱུ་ལཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་མཱུ་ལ་ཏཱ. ཏེ་སུ ཧི ཨེ་ཀེ་ཀཾ ཨི་ཏ་རེ་ན མཱུ་ལེ་ན ཏཾ་མཱུ་ལེ་ཧི ཨ་ཉྙེ་ཧི ས་མཱ་ན་མཱུ་ལ་ནྟི.
ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མཱུ་ལ་ཏྟེ པ་ན ནི་ཙྪི་ཏེ ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་ཏྟ་སཾ་ས་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ས་བྦེ ཏེ དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལཱ’’ཏི པུ་ཙྪཱ ན ཀ་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ‘‘ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ མཱུ་ལཱ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི་པི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མཱུ་ལཱ, ས་མཱ་ན་ཏྠེ་ན ཨེ་ཀཾ མཱུ་ལཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨེ་ཀ་མཱུ་ལཱ’’ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི ཝ་ཙ་ནཾ མཱུ་ལ་ཡུ་ཏྟ་ཏ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ མཱུ་ལ་ཡོ་ག་སཱ་མ་ཉྙེ ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་ཏྟེ ནི་ཙྪི་ཏེ ཏ་བྦི་སེ་སོ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝོ ན ནི་ཙྪི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་ལོ་མ་པུ་ཙྪཱ པ་ཝ་ཏྟཱ, མཱུ་ལ་ཡོ་ག་ཝི་སེ་སེ པ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མཱུ་ལ་ཏྟེ ནི་ཙྪི་ཏེ ན ཝི་ནཱ ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་ཏྟེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མཱུ་ལ་ཏྟཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མཱུ་ལ་ཡོ་ག་སཱ་མ་ཉྙཾ ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་ཏྟཾ ནི་ཙྪི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨེ་ཀ་མཱུ་ལཱ’’ཏི པུ་ཙྪཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝེ སཾ་ས་ཡ་ས་བྦྷཱ་ཝཱ པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡ་ཡ་མ་ཀེ་སུ ‘‘ས་བྦེ ཏེ དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལཱ’’ཏི པ་ཊི་ལོ་མ་པུ་ཙྪཱ ཀ་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་མཱུ་ལ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝེ སཾ་ས་ཡ་ས་བྦྷཱ་ཝཱ ཀུ་ས་ལཱ་དྷི་ཀཱ་ར་སྶ ཙ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཏྟཱ ‘‘ས་བྦེ ཏེ དྷ་མྨཱ ཀུ་ས་ལཱ’’ཏི པ་ཊི་ལོ་མ་པུ་ཙྪཱ ཀ་ཏཱ་ཏི.
༥༣-༦༡. མཱུ་ལ་ན་ཡེ ཝུ་ཏྟེ ཨེ་ཝ ཨ་ཏྠེ ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན མཱུ་ལ་སྶ ཝི་སེ་ས་ནེ་ན ས་མཱ་ནེ་ན མཱུ་ལེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ ཙ མཱུ་ལེ་ན མཱུ་ལ་ཡོ་ག་དཱི་པ་ནེ་ན ཙཱ་ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟ་རེ་ན པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ མཱུ་ལ་མཱུ་ལ་ན་ཡོ ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཉྙ་པ་ད་ཏྠ་ས་མཱ་ས་ནྟེ་ན ཀ-ཀཱ་རེ་ན ཏཱི་སུ་པི ཡ་མ་ཀེ་སུ མཱུ་ལ་ཡོ་ག་མེ་ཝ དཱི་པེ་ཏུཾ མཱུ་ལ་ཀ་ན་ཡོ ཝུ་ཏྟོ. མཱུ་ལ་མཱུ་ལ་ཀ་ན་ཡ་ཝ་ཙ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རོ་ཝ.
༧༤-༨༥. ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱཏི ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ་བྷཱ་ཝཾ ལ་བྷ་མཱ་ནེ་ཧི ཨེ་ཀ་ཏོ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་ར་ར་ཧི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. ན ཝཱ ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་དུ་ཀེ ཝི་ཡ ཨེ་ཏྠ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ཡོ་གཱ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཾ ཀ་ཏཾ, ཨ་ཐ ཁོ ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་ར་མེ་ཝ ལ་བྷ་ཏི, ན ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཝོ་ཧཱ་ར་ནྟི ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཾ ཀ་ཏཾ. ཨེ་ཀ་ཏོ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཀ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ནི་བྦཱ་ནེ་ཧི ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་ར་ཧི་ཏེ་ཧི ས་ཧ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཀ་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༨༦-༩༧. ཡ་སྶཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ནཱ་མ་མཱུ་ལེ་ན ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལཾ, ས་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ནཱ་མ་མཱུ་ལེ་ན ཨེ་ཀ་མཱུ་ལ’’ནྟི (ཡ་མ. ༡.མཱུ་ལ་ཡ་མ་ཀ.༨༧) པཱ་ཋོ ཨཱ་ག་ཏོ, ཏ་ཏྠ ‘‘ཡེ ཀེ་ཙི ནཱ་མཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི ནཱ་མཱ་ནཾ ནི་དྡྷཱ་རི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ས་ཧེ་ཏུ་ཀ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟེ ‘‘ནཱ་མ’’ནྟི ཙ ཨི་དཾ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཏྠ པ་ན ‘‘ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ནཱ་མཾ, ས་ཧེ་ཏུ་ཀཾ ནཱ་མ’’ནྟི (ཡ་མ. ༡.མཱུ་ལ་ཡ་མ་ཀ.༨༧) ཙ པཱ་ཋོ, ཏ་ཏྠ སུ་པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཏྠཾ ‘‘ནཱ་མ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི.
ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
མཱུ་ལ་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཁ་ནྡྷ་ཡ་མ་ཀཾ
༡. པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱ་རོ
ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢-༣. ཁ་ནྡྷ་ཡ་མ་ཀེ ཚ་སུ ཀཱ་ལ་བྷེ་དེ་སུ པུ་གྒ་ལ་ཨོ་ཀཱ་ས་པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཱ ཏེ་སཾ པ་རི་ཉྙཱ ཙ ཝ་ཏྟ་བྦཱ. ཏེ པ་ན ཁ་ནྡྷཱ ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་ཉྩ་ཧི པ་དེ་ཧི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏེ་སཾ ད་ས ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་དཱ་ནི. ཏ་ཏྠ ཡོ རཱུ་པཱ་དི་ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་དཱ་བྷི་ཧི་ཏོ དྷ་མྨོ, ཀིཾ སོ ཨེ་ཝ ས་མུ་དཱ་ཡ་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠོ. ཡོ ཙ ས་མུ་དཱ་ཡ་པ་དེ་ན ཝུ་ཏྟོ, སོ ཨེ་ཝ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་ད་སྶཱ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ སཾ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ནེ རཱུ་པཱ་དི་ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་དེ་ཧི ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཀ་དེ་སོ ས་ཀ་ལོ ཝཱ ས་མུ་དཱ་ཡ་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ, ས་མུ་དཱ་ཡ་པ་དེ་ཧི པ་ན ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན རཱུ་པཱ་དི་ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘རཱུ་པཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ, རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ད་སོ་དྷ་ན་ཝཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ.
པུ་ན ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ས་མཱ་ས་པ་དཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ཏྠ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཁ་ནྡྷ་པ་ད་སྶ ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཨུ་པ་པ་ད་ཏྠ་སྶ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་དེ རཱུ་པཱ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་དེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི རཱུ་པ་ས་དྡ་སྶ ཁ་ནྡྷ་ས་དྡ་སྶ ཙ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཏྠ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན ཁ་ནྡྷཱ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་དེ་ན ཝུ་ཏྟ་སྶ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི ཁ་ནྡྷ་པ་དེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་དི་པ་དཱ་ནཾ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ སཾ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ནེ ཁ་ནྡྷཱ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་དེ་ན ཝུ་ཏྟོ དྷ་མྨོ ཀོ་ཙི ཀེ་ན་ཙི ས་མུ་དཱ་ཡ་པ་དེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ས་བྦོ ས་བྦེ་ནཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘རཱུ་པཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ, ཁ་ནྡྷཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ད་སོ་དྷ་ན་མཱུ་ལ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ད་སྶེ་ནྟེ་ན རཱུ་པཱ་དི་ས་དྡ་སྶ ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝོ, ཁ་ནྡྷ་ས་དྡ་སྶ ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ, ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦཱ་ནཾ ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝོ ཙ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི.
ཏེ་ནེ་ཏྠ སཾ་ས་ཡོ ཧོ་ཏི – ཀིཾ ཁ་ནྡྷ་ཏོ ཨ་ཉྙ་མྤི རཱུ་པཾ ཨ་ཏྠི, ཡ་ཏོ ཝི་ནི་ཝ་ཏྟཾ རཱུ་པཾ ཁ་ནྡྷ་ཝི་སེ་ས་ནཾ ཧོ་ཏི, ས་བྦེ་ཝ ཁ་ནྡྷཱ ཀིཾ ཁ་ནྡྷ་ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན རཱུ་པེ་ན ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦཱ་ཏི, ཀིཾ པ་ན ཏཾ ཁ་ནྡྷ་ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱུ་ཏཾ རཱུ་པ་ནྟི? བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་ཡ་རཱུ་པཾ ཏ་སྶེ་ཝ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ནི་དྡེ་སེ ‘‘ཁ་ནྡྷཱ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི པ་དཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏ་སྨིཾ སཾ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ནེ ན ཁ་ནྡྷ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ རཱུ་པཾ ཨ་ཏྠི, ཏེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏེ་ན རཱུ་པ་ས་དྡེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ སུ་དྡྷེ་ན ཁ་ནྡྷ་ས་དྡེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏེ, ན ཙ ས་བྦེ ཁ་ནྡྷཱ ཁ་ནྡྷ་ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན རཱུ་པེ་ན ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦཱ, ཏེ་ནེ་ཝ ཏེ ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦཱ, ཨེ་ས ན་ཡོ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ་པཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘རཱུ་པཾ ཁ་ནྡྷོ, ཁ་ནྡྷཱ རཱུ་པ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ སུ་དྡྷ་ཁ་ནྡྷ་ཝཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ.
ཏ་ཏོ ‘‘རཱུ་པཾ ཁ་ནྡྷོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ནེ ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཡཾ ཁ་ནྡྷ་ས་དྡོ རཱུ་པ་ཝི་སེ་ས་ནོ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ནོ ཙཱ’’ཏི རཱུ་པ་སྶ ཁ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་ནི་ཙྪ་ཡཱ་ན་ནྟ་རཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ རཱུ་པ་ཝི་སེ་ས་ན་ཡོ་གེ ཙ སཾ་ས་ཡོ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ན ས་བྦེ ཁ་ནྡྷཱ ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ན་ཡུ་ཏྟཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཀེ་ཙི ཀེ་ན་ཙི ཝི་སེ་ས་ནེ་ན ཡུ་ཉྫ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ སུ་དྡྷ་ཁ་ནྡྷ་མཱུ་ལ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཡེ་སཾ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ད་ཡོ ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ཏེ་སཾ ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ པ་ཎྞ་ཏྟི་སོ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་ནྣི་ཙྪ་ཡ་ཏྠཾ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ་ཀྐཱ་ནི བ་ནྡྷི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ཀྐཱ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ་ཀྐཱ་ནཱི་ཏི ཡ་མ་ཀཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཨེ་ཀེ་ཀ་ཁ་ནྡྷ་མཱུ་ལཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ་ཏྟཱ་རི ཡ་མ་ཀཱ་ནི བ་ནྡྷི་ཏྭཱ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ཧི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི. ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ་ཏྟཱ་རི ཡ་མ་ཀཱ་ནི ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀེ་ཀ་ཁ་ནྡྷ་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ‘‘རཱུ་པཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ མཱུ་ལ་པ་དཾ ནཱ་བྷིཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཁ་ནྡྷཱ’’ཏི ཨི་དཾ ནེ་མིཾ, ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་རེ ཀ་ཏྭཱ ཙ་ཀྐ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ, ན མ་ཎྜ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་མཱུ་ལ་ཀཱ་དཱི་སུ་པི ཧི ཧེ་ཊྛི་མཾ སོ་དྷེ་ཏྭཱ་ཝ པཱ་ཋོ ག་ཏོ, ན མ་ཎྜ་ལ་ས་མྦ་ནྡྷེ་ནཱ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི སུ་དྡྷ་ཁ་ནྡྷ་ལཱ་བྷ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཁ་ནྡྷ་ཝི་སེ་ས་ནེ རཱུ་པཱ་དི་མྷི སུ་དྡྷ་རཱུ་པཱ་དི་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ ཁ་ནྡྷ་ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཾ རཱུ་པཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཁ་ནྡྷ་ས་དྡེ་ན ས་ཧ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ‘‘ཁ་ནྡྷཱ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན པ་དཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་བྷ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༦. པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པནྟི ‘‘ཙ་ཀྑུཾ ལོ་ཀེ པི་ཡ་རཱུ་པཾ…པེ… རཱུ་པཱ ལོ་ཀེ…པེ… ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ…པེ… ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶོ…པེ… ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ ཝེ་ད་ནཱ…པེ… རཱུ་པ་ས་ཉྙཱ…པེ… རཱུ་པ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ…པེ… རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ…པེ… རཱུ་པ་ཝི་ཏ་ཀྐོ…པེ… རཱུ་པ་ཝི་ཙཱ་རོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༤༠༠; མ. ནི. ༡.༡༣༣; ཝི་བྷ. ༢༠༣) ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ ཡཾ པ་ཉྩ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་མུ་དཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ པི་ཡ་རཱུ་པ་སཱ་ཏ་རཱུ་པཾ, ཏཾ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པཾ རཱུ་པཾ ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི. པི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཝཱ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ པི་ཡ་རཱུ་པེ པ་ཝི་ས་ཏི, ན རུ་པྤ་ན་ས་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ‘‘པི་ཡ་རཱུ་པཾ སཱ་ཏ་རཱུ་པཾ རཱུ་པཾ ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཉྙཱ་ཡ་མ་ཀེ ཏཱ་ཝ དི་ཊྛི་ས་ཉྙཱཏི ‘‘ཝི་སེ་སོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ. ཏ་ཏྠ དི་ཊྛི ཨེ་ཝ ས་ཉྙཱ དི་ཊྛི་ས་ཉྙཱ. ‘‘ས་ཡཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏཱ་ནི ཛ་ནྟུ, ཨུ་ཙྩཱ་ཝ་ཙཾ ག་ཙྪ་ཏི ས་ཉྙ་ས་ཏྟོ’’ཏི (སུ. ནི. ༧༩༨), ‘‘ས་ཉྙཱ་ཝི་ར་ཏྟ་སྶ ན ས་ནྟི ག་ནྠཱ’’ཏི (སུ. ནི. ༨༥༣) ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ ཧི དི་ཊྛི ཙ ‘‘ས་ཉྙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཏི.
༢༨. ‘‘ན ཁ་ནྡྷཱ ན ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཁ་ནྡྷ་ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝེ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་དྡ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨ་བྷཱ་ཝོ་ཏི པ་ཎྞ་ཏྟི་སོ་དྷ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ, ན ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨ་ས་བྦྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝེ་ཏྠ པ་མཱ་ཎཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ནཱ་ཡ་ཏ་ནཱ ན སོ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ན་ནྟི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ཀྑ་ཏཱི་ཏི.
༣༩. རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ཉྙེ ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོཏི ཨེ་ཏྠ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏེ ཧི པི་ཡ་རཱུ་པཱ ཙ སཱ་ཏ་རཱུ་པཱ ཙ ན ཧོ་ནྟི ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་ནཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏྟཱ་ཏི རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ཉྙེ ཧོ་ནྟཱི་ཏི. རཱུ་པ་ཉྩ ཁ་ནྡྷེ ཙ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱཏི ཨི་ད་མྤི ཨེ་ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ན-ས་དྡཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཉྩ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནེ ཙ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ན ཙེ་ཝ ཙ་ཀྑུ ན ཙ ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ (ཡ་མ. ༡.ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀ.༡༥) ཝ་ཀྑ་ཏི. ན ཧི ཏ་ཏྠ ཨ་ཝ་སེ་ས་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཾ ཀ་ཉྩི ཨ་ཏྠི. ཡ་དི སི་ཡཱ, དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ སི་ཡཱ. ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི ‘‘དྷ་མྨོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ནྟི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི (ཡ་མ. ༡.ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀ.༡༦). ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ཏྠུ ཙ ན ཏཾ སི་ཡཱ. ཡ་དི སི་ཡཱ, པི་ཡ་རཱུ་པ་སཱ་ཏ་རཱུ་པ་བྷཱ་ཝ་ཏོ རཱུ་པཾ སི་ཡཱ ‘‘རཱུ་པཾ ཁ་ནྡྷོ་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི (ཡ་མ. ༡.ཁ་ནྡྷ་ཡ་མ་ཀ.༤༠) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཁ་ནྡྷོ ཙཱ་ཏི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་པི ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨི་ཏྠི་པུ་རི་སཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎ་ས་བྦྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཝ་སེ་སཱཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ག་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༠-༢༠༥. པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་རེ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནི པ་ཙྪི་མེ་ནེ་ཝ ས་ཧ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཏཱི་ཎི དྭེ ཨེ་ཀ་ཉྩ ཡ་མ་ཀཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ན པུ་རི་མེ་ན. ཀ་སྨཱ? ཨ་མི་སྶ་ཀ་ཀཱ་ལ་བྷེ་དེ་སུ ཝཱ་རེ་སུ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. པུ་རི་མ་སྶ ཧི པ་ཙྪི་མེ་ན ཡོ་ཛི་ཏ་ཡ་མ་ཀ་མེ་ཝ པ་ཙྪི་མ་སྶ པུ་རི་མེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, ཨ་ཏྠེ པ་ན ན ཀོ་ཙི ཝི་སེ་སོ་ཏི. པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་སུ་པི ཝི་སེ་སོ ན་ཏྠི, ཏེ་ན ཏ་ཐཱ ཡོ་ཛ་ནཱ ན ཀ་ཏཱ་ཏི. ཀཱ་ལ་བྷེ་དཱ པ་ནེ་ཏྠ ཚ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ཏཱི་ཏེ་ན པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣོ, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་ན པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣོ, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་ནཱ་ཏཱི་ཏོ་ཏི ཨེ་ཏེ པ་ན ཏ་ཡོ ཡ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏཱ མི་སྶ་ཀ་ཀཱ་ལ་བྷེ་དཱ ཨེ་ཝ ཏ་ཡོ, ན ཝི་སུཾ ཝི་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ན ག་ཧི་ཏཱ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཧི པ་ཊི་ལོ་མ་པུ་ཙྪཱ་ཧི ཨ་ཏཱི་ཏེ་ན པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ད་ཡོ ཀཱ་ལ་བྷེ་དཱ ད་སྶི་ཏཱ, ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ན་ཡེ་ན ‘‘ཡ་སྶ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ, ཏ་སྶ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ས་ཀྐཱ ཡོ་ཛེ་ཏུཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཧི མི་སྶ་ཀ་ཀཱ་ལ་བྷེ་དེ་སུ ཙ ན པ་ཙྪི་མ་པ་ཙྪི་མ་སྶ ཁ་ནྡྷ་སྶ པུ་རི་མ་པུ་རི་མེ་ན ཡོ་ཛ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཡ་མ་ཀཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཨ་མི་སྶ་ཀ་ཀཱ་ལ་བྷེ་དེ་སུ ག་ཧི་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ན སུ་ཁ་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠ་མྤི པ་ཙྪི་མ་པ་ཙྪི་མེ་ནེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི.
ཨི་མི་ནཱ་ཡེ་ཝ ཙ ལ་ཀྑ་ཎེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ‘‘པུ་རེ་པ་ཉྷོ’’ཏི ཙ ‘‘པ་ཙྪཱ་པ་ཉྷོ’’ཏི ཙ ནཱ་མཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་སྶ ཧི ས་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཧོ་ཏི, སོ པ་རི་པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏ་བྦ་ཏྠ་ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏོ པ་རི་པུ་ཎྞ་པ་ཉྷོ ནཱ་མ. ཏཾ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་སྶ པ་ན པུ་རི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ན ས་དི་ས་ཏྠ་ཏཱ་ཡ པུ་རེ་པ་ཉྷོ, པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་ས་དི་ས་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ‘‘པ་ཙྪཱ་པ་ཉྷོ’’ཏི ཙ ནཱ་མཾ ཝུ་ཏྟཾ. ས་དི་ས་ཏྠ་ཏཱ ཙ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་སཾ་ས་ཡ་པ་ད་ཝི་སེ་སཾ ཨ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ན པ་དེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏ་སྶ ཁ་ནྡྷ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་ལཱ་བྷ་སཱ་མ་ཉྙ་མ་ཏྟེ་ན པུ་རེ་པ་ཉྷེ ད་ཊྛ་བྦཱ. ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་པ་ད་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་སྶ ཝཱ ཁ་ནྡྷ་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན པུ་རེ་པ་ཉྷོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཡུ་ཏྟཾ.
ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཏྠ་སྶེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པོ, སཾ་ས་ཡ་ཏྠ་ནི་ཝཱ་ར་ཎཾ པ་ཊི་སེ་དྷོ་ཏི ཨ་ཡཾ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་པ་ཊི་སེ་དྷཱ་ནཾ ཝི་སེ་སོ. པཱ་ལི༹་པ་ད་མེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱཏི པུ་ཙྪཱ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ‘‘ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཡཾ པ་དཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན-ཀཱ་ར་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ ཏ་དེ་ཝ པ་དཾ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ནི་རོ་དྷ་པ་ཊི་སེ་དྷ་སྶ པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ཏྠཾ པཱ་ལི༹་ག་ཏི་ཡཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ནི་རོ་དྷཱ་ན་མེ་ཝ པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ཏྠཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་ཉྷཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣ་ཉྩ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ ས་ཏྟ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཋཱ་ནེ་སུ པ་ཀྑེ་པོ ཏ་དེ་ཀ་དེ་ས་པ་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. པ་རི་པུ་ཎྞ་པ་ཉྷོ ཨེ་ཝ ཧི ས་རཱུ་པ་ད་སྶ་ནེ་ན ཙ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ས་ཏྟ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ ཋཱ་ནེ་སུ པ་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ནྟི.
ཀིཾ ནུ ས་ཀྐཱ ཨི་ཏོ པ་རནྟི ཨི་ཏོ པཱ་ལི༹་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ད་སྶ་ནཱ་དི་ཏོ ཨ་ཉྙོ ཀིཾ ནུ ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུ་ནྟི ཨ་ཉྙ་སྶ ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.
‘‘སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ཙ ནུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ ཙ ནུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་ས་བྷཱུ་མཱི་སུ ཨེ་ཀ་བྷཱུ་མི་ཡ་མྤི དུ་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི ན་ཏྠཱི་ཏི ཉཱ་པི་ཏཾ ཧོ་ཏི. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཧི ཡཱ་ཝ ཙུ་ཏི, ཏཱ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཀ་མྨ་ཛ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏྟེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ. ཏ་སྨི་ཉྷི ཨ་བྦོ་ཙྪི་ནྣེ ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ན་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟི ཧོ་ཏི, ཝོ་ཙྪི་ནྣེ ཙ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ཏེ་ནེ་ཝ ཙ ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཱ ད་སྶི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ཨེ་ཀ་ས་ཏྟ་སྶ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཨུ་པྤཱ་ད་ཏོ ཡཱ་ཝ ཙུ་ཏི་ནི་རོ་དྷོ, ཏཱ་ཝ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏཱ ན་ཏྠི, ན ཙ ཏ་ཏོ པུ་བྦེ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཀ་མྨ་ཛ་ས་ནྟཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་པུ་བྦ་ནྟི ཁ་ནྡྷ་དྭ་ཡ་མྤི ‘‘ནུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་སྨཱ པ་ན ཨེ་ཏཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ས་ཀ་ལེ་པི སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སེ དུ་ཏི་ཡཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི ན་ཏྠཱི་ཏི ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི? ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏ་པཱ་ལི༹་ས་བྦྷཱ་ཝཱ. དྭེ་པི ཧི པཱ་ལི༹་ཡོ སཾ་ས་ནྡེ་ཏ་བྦཱ་ཏི.
‘‘ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཡ་སྶ ཡ་ཏྠ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཝི་སེ་སི་ཏཱ ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ་པི ས་ནྟཱི་ཏི ཏེ ཨེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཡེ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཝ་ཛྫི་ཏཱ, ཏེ ཏ་ཏོ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་རཾ ག་ནྟྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ནྟི, ན ཏེ་སཾ པུ་ན ཨ་ས་ཉྙེ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་པྤ་ས་ངྒོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏེ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ – ‘‘པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ཙ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ ཙ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི (ཡ་མ. ༡.ཁ་ནྡྷ་ཡ་མ་ཀ.༦༥). ཨེ་ཏྠ ཀིཾ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་རཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཡ པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝོ་པི ཀོ་ཙི ཨ་ཏྠི, ཡ་ཏྠ ཏེ་ས་མ་ནུ་པྤ་ཏྟི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི་ཏི? ན་ཏྠི པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་རཱ་དི་བྷ་ཝེ་སྭེ་ཝ ཡ་ཏྠ ཝཱ ཏ་ཏྠ ཝཱ ཋི་ཏཱ་ནཾ པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀཱ་ནཾ ‘‘ཡ་སྶ ཡ་ཏྠ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཨི་ཏ་རཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཉྩ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ ཙ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧཱ་ཏི.
‘‘སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སེ པ་རི་ནི་བྦ་ནྟཱ་ན’’ནྟི ཨི་དཾ ས་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ་ན་ཉྩ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ནཾ ཏཾ་ཏཾ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཁ་ནྡྷ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ས་བྦེ་ས་ཉྷི ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ ནུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ་ཏི. ཡ་ཐཱ པ་ན ‘‘ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ་པི ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒི་མྷི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝི་ག་ཏེ ཨ་ཏཱི་ཏེ ཨེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་རི་ནི་བྦ་ནྟཱ་ནཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཨ་ཝི་ག་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ན་ནྟཱ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ་ཏི ཨོ་ཀཱ་ས་སྶ ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ཨོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཱ་ན་མྤི པ་རི་ཙྪེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སཾ་ཀི་ཎྞ་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཡ་ཏྠ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཏྠ ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷོ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༦-༢༠༨. པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རོ ལ་བྦྷ་མཱ་ནོ་པཱིཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཨོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་ར་སྶ ཨ་ལཱ་བྷེ ཏ་སྶ་པི ཨ་ལཱ་བྷེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི? ན, ཏ་ཏྠ པུ་གྒ་ལ་སྶེ་ཝ པ་རི་ཉྙཱ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རེ་པི ཧི ཨོ་ཀཱ་སེ པུ་གྒ་ལ་སྶེ་ཝ པ་རི་ཉྙཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན ཨོ་ཀཱ་ས་སྶ. ཨོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རོ་པི ཙ ཡ་དི ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, ‘‘ཡ་ཏྠ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཾ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཨོ་ཀཱ་སེ པུ་གྒ་ལ་སྶེ་ཝ པ་རི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཙྩེ་ཡྻ, ཏ་སྨཱ པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་ར་སྶེ་ཝ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, ན ཨོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་ར་སྶཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ…པེ… སི་ཡཱ’’ཏི.
ཏེ་ནེ་ཝཱཏི པ་ཝ་ཏྟེ ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཎྞཾ ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ལཱ་བྷ་ཏོ ཨེ་ཝ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་ཛཱ་ན་ན་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ‘‘ཡོ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཾ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, སོ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཾ པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ན་ཏྠཱི’’ཏི ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ, ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཙ ཀ་ཏ་ནྟི. ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་སཾ་ས་ཡ་པ་ད་ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནཾ པ་རི་ཉྙཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ ལཱ་བྷཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒ་ཀྑ་ཎ་སྨི་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ན པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི པ་ཉྷེ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨཱ་མ་ནྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟནྟི ཨི་དཾ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ ས་བྦ་ཐཱ པ་རི་ཉྙཱ་ཀི་ཙྩ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ར་ཧཱ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཾ ན པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏི ནོ ཙ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཾ ན པ་རི་ཛཱ་ནི་ཏྠ, ཨ་གྒ་མ་གྒ་ས་མ་ངྒི་ཉྩ ཨ་ར་ཧ་ནྟ་ཉྩ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ པུ་གྒ་ལཱ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་ཉྩ ན པ་རི་ཛཱ་ན་ནྟི ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷ་ཉྩ ན པ་རི་ཛཱ་ནི་ཏྠཱ’’ཏི པ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ‘‘ཨ་གྒ་མ་གྒ་ས་མ་ངྒིཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙོ ཀོ་ཙི པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦོ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ཏ་ད་ཝ་སེ་ས་པུ་གྒ་ལེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི.
པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཁ་ནྡྷ་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀཾ
༡. པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱ་རོ
ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡-༩. ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀཱ་དཱི་སུ ཙ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱ་རེ པ་ད་སོ་དྷ་ན་ཝཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཝ་ཙ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཁ་ནྡྷ་ཡ་མ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨེ་ཀཱ་ད་ས ཨེ་ཀཱ་ད་ས ཀ་ཏྭཱ ཏེ་ཏྟིཾ་ས་ས་ཏཾ ཡ་མ་ཀཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀེ་སུ་ཙི པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ག་ཎ་ནཱ ལི་ཁི་ཏཱ, སཱ ཏ་ཐཱ ན ཧོ་ཏི. ‘‘དྭ་ཏྟིཾ་ས་ས་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ལི་ཁི་ཏཱ.
ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠-༡༧. ཝཱ་ཡ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི པ་སཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན, པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཊྛེ་ན ཝཱ. ‘‘ཀཱ་ཡོ དྷ་མྨོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ས་བྦཾ ས་ས་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཀཱ་ཡོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི, ‘‘དྷ་མྨོ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི ཙ ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ན དྷ་མྨ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཙ ཨ་ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ཀ་ཉྩི ས་ས་བྷཱ་ཝཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ‘‘ན ཀཱ་ཡོ ནཱ་ཡ་ཏ་ནཾ, ན དྷ་མྨོ ནཱ་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ.
ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་རོ
༡. ཨུ་པྤཱ་ད་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨-༢༡. པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་རེ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནི ཨེ་ཀཱ་ད་སཱཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙུ་ཏི་ཝ་སེ་ན ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་པ་ཝ་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་ཝ་ཙ་ནེ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་མྤི ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ ཡ་མ་ཀཾ པུ་ཙྪཱ་མ་ཏྟ་ལཱ་བྷེ་ན ས་ངྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཚ་ས་ཊྛི ཡ་མ་ཀཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏ་གྷཱ་ན་ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཀཱ་ཡ་རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀཾ ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནི པ་ཉྩཱ་ཏི ཨེ་ཀཱ་ད་ས ཡ་མ་ཀཱ་ནི ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ཧཱ་པེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི ‘‘ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ཡ་མ་ཀ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི’’ཏི (ཡ་མ. ཨ་ཊྛ. ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀ ༡༨-༢༡).
དུ་ཏི་ཡཾ ཀི་ཉྩཱ་པི པ་ཋ་མེ་ན ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནནྟི་ཨཱ་དི པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་ར་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རེ པ་ན ཨ་ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཏཾ ས་བྦ་ཏྠ ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ནྟི ཉཱ་པེ་ཏུཾ པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་རེ་པི ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་ནྟི. ག་ནྡྷ་ར་ས་ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཏཱི་ཎི ཡ་མ་ཀཱ་ནི ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ནཱིཏི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ས་ཏྟེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ས་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ག་ནྡྷ་ཀཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ས་ཉྷི ཝི་ར་ཏྟ་ཀཱ་མ་ཀ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟ་སྶ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་བཱི་ཛ་སྶ ཨེ་ཝཾ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ གྷཱ་ནཱ་དཱི་ནི ག་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ཙ ན ས་ནྟཱི་ཏི. གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ་ན ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏྟཱཏི ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀེ་སུ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་ནུ ཏ་ཏྠ ‘‘ས་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་ནཾ ཨ་གྷཱ་ན་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟཾ, ཨི་དྷ པ་ན གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀེ་སུ ‘‘ཡ་སྶ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ན་ཏྠི ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏཱ་ཏི? ས་ཙྩཾ, ཡ་ཐཱ པ་ན ཏ་ཏྠ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ་ན ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཀཱ་ཡཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀཱ་ནི ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ནི, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཀ་ཨཱ་ཡཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀཱ་ནི ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ནི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷ་ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི. ནི་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ན ག་ཧི་ཏཾ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནཾ ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ནཾ ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ནི་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ་ན ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏཱ ཙེ་ཏྠ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀེ་སུ ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏེ་སུ ཧི ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཀཱ་ཡཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ་སུ ཏི་ཎྞཾ པུ་ཙྪཱ་ནཾ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, པ་ཙྪི་མ་པུ་ཙྪཱ་ཡ ‘‘ས་ཀཱ་ཡ་ཀཱ་ནཾ ཨ་གྷཱ་ན་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ་ཏི.
ཨ་ཐ ཝཱ ཡ་ཐཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནཾ ས་ཉྙཱ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དི་ཡ་མ་ཀཱ་ནཾ ཨ་མི་སྶ་ཀ་ཀཱ་ལ་བྷེ་དེ་སུ ཏཱི་སུ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ནཾ ཀ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨ་པུ་བྦ་སྶ ཝ་ཏྟ་བྦ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ན ཀ་ཏཾ, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀཾ ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀཾ ཨ་པུ་བྦ་སྶ ཝ་ཏྟ་བྦ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ པཱ་ལི༹ཾ ཨ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷ་ནྟི པཱ་ཀ་ཊོ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཀཱ་ཡཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀཾ པ་ན དུ་ཏི་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ, སཱ ཙ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀེ་སུ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ་ན ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ, ཏ་སྨཱ ཡ་སྶཱ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཏ་སྶཱ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ་ན ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏྟཱ ཏཾ་སེ་སཱ་ནི པཱ་ལི༹ཾ ཨ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷཱ་ནཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཐཱཏི ཨི་དཾ པཱ་ལི༹་ཨ་ནཱ་རུ་ལ༹ྷ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཀཱ་ར་ཎ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན. གྷཱ་ན་ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཀཱ་ཡཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ པ་ན ཨ་ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ནཾ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀེ་སུ ཙ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཀཱ་ལེ ས་ཧ་ཙཱ་རི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏྟཱ ཙ ཨ་པྤ་ཝི་སེ་ས་ཏྟཱ ཙ ཨེ་ཀ་སྨིཾ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏེ ཨི་ཏ་རཱ་ནི དྭེ, གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀེ་སུ ཙ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏེ་སུ ཨི་ཏ་ར་དྭ་ཡ་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནི ན ཝི་སྶ་ཛྫཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི ས་དྡྷིནྟི ‘‘ཡ་སྶ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏི་སྶཱ པུ་ཙྪཱ་ཡ ཝུ་ཏྟེ་ཧི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ཧི ས་དྡྷི་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀེ་སུ ཧི མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ ཨཱ་དི་པུ་ཙྪཱ་ཡ ག་ནྡྷ་ར་ས་ཕོ་ཊྛ་བྦ་ཡ་མ་ཀེ་སུ ཨཱ་དི་པུ་ཙྪཱ་ནཾ ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏཱ ཡ་མ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. དུ་ཏི་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ན་ཉྷི པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ན ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཨཱ་དི་པུ་ཙྪཱ་ན་ཉྩ ན ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི.
ཧེ་ཊྛི་མེ་ཧི ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠ ག་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནཾ ར་ས་ཕོ་ཊྛ་བྦ་ཡ་མ་ཀཱ་ནཾ ར་སཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀ་སྶ ཙ ཕོ་ཊྛ་བྦ་ཡ་མ་ཀ་སྶ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ནེ་ཝ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ན ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཡེ་སཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཏེ་སཾ ག་ནྡྷ་ར་ས་ཕོ་ཊྛ་བྦ་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནཾ མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀཱ་ནཾ ཙ་ཀྑཱ་དི་པ་ཉྩཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀེ་ཧི མ་ནཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷ་མྨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀེ་ཧི ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་དི་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནི ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀཱ་ནི ས་དྡཱ་ཡ་ཏ་ན་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནི ས་བྦཱ་ནི ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ནེ་ཝ ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏཱ་ད་སྶ་ནེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཱ་ནི ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཚ་ས་ཊྛི ཡ་མ་ཀཱ་ནི ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཱ་ནི ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི’’ཏི.
ཛ་ཙྩ་ནྡྷ་མྤི ཛ་ཙྩ་བ་དྷི་ར་མྤཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཙ ཛ་ཙྩ་བ་དྷི་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཛ་ཙྩ་ནྡྷ་བ་དྷི་རོ ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་གྷཱ་ན་ཀཱ་ནཾ ས་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་ན་ནྟི པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ན་མེ་ཝ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝ-ས་དྡཾ ཝུ་ཏྟནྟི-ཨེ་ཏ་སྶ པ་ར་ཏོ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་གྷཱ་ན་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་ན’’ནྟི ཨི་དཾ ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན ཨེ་ཝཾ ‘‘ས་གྷཱ་ན་ཀཱ་ནཾ ས་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏཾ. ཨེ་ཏཾ པ་ན པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ན ཛ་ཙྩ་བ་དྷི་ར་མྤི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ཏཱ ན ཝཱ་རི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི.
༢༢-༢༥༤. ཡ་ཏྠ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན་ནྟི རཱུ་པཱི་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཾ པུ་ཙྪ་ཏཱིཏི ནི་ཡ་མ་ཏོ ཏ་ཏྠ ཙ་ཀྑུ་སོ་ཏཱ་ནཾ ས་ཧུ་པྤ་ཏྟི་མ་ཏྟཾ པ་སྶ་ནྟོ ཝ་ད་ཏི, ཨོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རེ པ་ན ཏ་སྨིཾ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་ནཱ་མ་ཊྛ་ཏྟཱ ཡ་ཏྠ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཾ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡ་ཉྩ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཏྠ སོ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ན་མྤི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི (ཡ་མ. ༡.ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀ.༢༢) ཝུ་ཏྟཾ.
‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཀ་སྨཱ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཾ, ན་ནུ ཡོ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ག་ནྟྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ན པ་ན ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན་ནྟི? ཡ་སྶ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ཏ་ད་ཝ་ཏྠ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནུ་པྤཱ་ད་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ནྟཱ་ནུ་པྤཱ་ད་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཡ་མྤི བྷ་ཝི་སྶ་ནྟ་སྶ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཾ, ན་ནུ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀ་སྶ པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀ་སྶ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མ་ས་ཏྟཱ་ཧཱ ཨོ་ར་ཏོ ཋི་ཏ་སྶ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི ནོ ཙ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི་ཏི? ཏ་སྨིཾ བྷ་ཝེ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་སྶ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. བྷ་ཝ་ནྟ་རེ ཧི ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཡོ ཨཱ་དི་ཨུ་པྤཱ་དོ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟེ ཙ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, སོ ཨ་ནཱ་ག་ཏུ་པྤཱ་དོ ཏ་བྦྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་དྡྷཱ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ན་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ. ན པ་ན ཡོ ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ བྷ་ཝེ པ་ཝ་ཏྟེ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, སོ ཨ་ནཱ་ག་ཏུ་པྤཱ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་དྡྷཱ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ནྟོ་ག་དྷ་ཏྟཱ. ཨ་དྡྷཱ་ཝ་སེ་ན ཧེ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཛ་པ་ཝ་ཏྟ་སྶ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་དི་ཀཱ་ལ་བྷེ་དོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཡ་མ་ཀེ (ཡ་མ. ༣.ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༣༦༨) ‘‘ཡ་སྶ ཨི་ཏྠི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི་ཏི? པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀཱ་ནཾ ཨི་ཏྠཱི་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱི་ནཾ, ཡཱ ཙ ཨི་ཏྠི་ཡོ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ནྟི, ཡཱ ཙ ཨི་ཏྠི་ཡོ ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ཏི་ཙི བྷ་ཝེ ད་སྶེ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ནྟི, ཏཱ་སཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱི་ནཾ ཏཱ་སཾ ཨི་ཏྠི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ནོ ཙ ཏཱ་སཾ པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ཏཱ་སཾ ས་བྦཱ་སཾ ཏ་སྨིཾ བྷ་ཝེ པ་ཝ་ཏྟེ པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡཾ ན ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི ལི་ངྒ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝཱ, བྷ་ཝ་ནྟ་རེ པ་ན ཨཱ་དི་ཨུ་པྤཱ་ད་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ནོ ཙ ཏཱ་སཾ པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. བྷ་ཝ་ནྟ་རེ ཧི ཨཱ་དི་ཨུ་པྤཱ་ད་སྶ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྟཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ཏི་ཙི བྷ་ཝེ ད་སྶེ་ཏྭཱ’’ཏི བྷ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི.
‘‘ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཾ པ་ཊི་ལཱ་བྷོ ཛཱ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༣༨༨; ཝི་བྷ. ༢༣༥) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏཾ་ཏཾ་ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཀ་མྨེ་ན ག་ཧི་ཏ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀ་སྶ ཨ་ཝ་སྶཾ་བྷཱ་ཝཱི་ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ཡཱ་ཝ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་པཱ་རི་པཱུ་རི, ཏཱ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི པ་ན ཨ་ཏྠེ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ པུ་ཙྪཱ་དྭ་ཡ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ སཱུ་པ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན སོ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་རཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ, ཡེ ཙ ཨ་རཱུ་པཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ ཏེ་སཾ སོ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ནོ ཙ ཏེ་སཾ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ (ཡ་མ. ༡.ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀ.༩༥) ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀཱ་པི པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀཱ་ད་ཡོ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ ག་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཡ་མ་ཀེ (ཡ་མ. ༣.ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༡༨༦) ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཨི་ད་མྤི ཨུ་པ་པ་ནྣཾ ཧོ་ཏི. སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡུ་པྤཱ་ད་ཀ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡུ་པྤཱ་ད་ན་ཏོ ག་བྦྷེ་པི ཡཱ་ཝ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡུ་པྤ་ཏྟི, ཏཱ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཏ་སྶཱ ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ.
ཡཾ པ་ན ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན ཡ་ཏྠ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ, ཏ་སྶ ཏ་ཏྠ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ ཙ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ, ཨ་གྷཱ་ན་ཀཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ, རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ, ནོ ཙ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་གྷཱ་ན་ཀཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ན’’ནྟི (ཡ་མ. ༡.ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀ.༧༦) ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཡེ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མ་ས་ཏྟཱ་ཧཱ ཨོ་ར་ཏོ ཀཱ་ལཾ ཀ་རི་སྶ་ནྟི, ཏེ་སཾ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཀ་མྨེ་ན ག་ཧི་ཏ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཡ་སྶ ཡ་ཏྠ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྶ ཏ་ཏྠ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི་ཏི? ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ, ཨ་གྷཱ་ན་ཀཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ ཙ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ, རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ནོ ཙ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཧི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་གྷཱ་ན་ཀཱ་ནཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ ཙ་ཝ་ནྟཱ་ན’’ནྟི (ཡ་མ. ༡.ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀ.༡༨༡) ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ་ཡེ་ཝ གྷཱ་ནཱ་ཡ་ཏ་ནེ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀཱ་ནཾ ཙུ་ཏི ཨ་ཏྠཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ན ཧི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀ་ཏོ ཨ་ཉྙོ ཨ་གྷཱ་ན་ཀོ ཨ་ཏྠི དྷ་མྨ་ཧ་ད་ཡ་ཝི་བྷ་ངྒེ (ཝི་བྷ. ༩༧༨ ཨཱ་ད་ཡོ) ‘‘ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཊྛཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀེ ཨེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨི་དྷ, ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཡ་མ་ཀེ ཙ ཡ་ཐཱ་ད་སྶི་ཏཱ་སུ པུ་ཙྪཱ་སུ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི? ཡ་མ་ཀེ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྠ་སྶ ཨེ་ཀ་དེ་སེ སཾ་ས་ཡ་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝེ་ན པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. བྷི་ནྡི་ཏ་བྦེ ཧི ན པ་ཊི་ཝ་ཙ་ན་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཡ་དི སི་ཡཱ, པ་རི་པུ་ཎྞ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་མེ་ཝ ན སི་ཡཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི (ཡ་མ. ༣.ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༡༨༦) ཨི་མི་ནཱ ‘‘ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀཱ་ནཾ སོ་མ་ན་སྶ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི ན་ཏྠཱི’’ཏི ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི? ‘‘ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཀ་སྶ ད་སི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟི? ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ནཾ ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ད་སི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟི ཀཱ་ཡི་ནྡྲི་ཡཾ མ་ནི་ནྡྲི་ཡཾ ཨི་ཏྠི་ནྡྲི་ཡཾ ཝཱ པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡཾ ཝཱ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ཝཱ ཨུ་པེ་ཀྑི་ནྡྲི་ཡཾ ཝཱ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (ཝི་བྷ. ༡༠༡༢).
ནི་རོ་དྷ་ཝཱ་རེ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་བྷེ་དེ ཡ་ཐཱ ཏ་སྶེ་ཝ ཙི་ཏྟ་སྶ ནི་རོ་དྷོ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶེ་ཝ ཀ་མྨ་ཛ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ནི་རོ་དྷོ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དེ ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི ས་བྦ་ཏྠ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ ཨེ་ཝ སོ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟོ, ན ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ. ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ པ་ན ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་སྶ ས་ནྟཱ་ན་སྶ ནི་རོ་དྷོ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦོ, ན ཏ་སྶེ་ཝ. ཏ་སྶ ཧི ཨུ་པྤཱ་དཱ་ན་ནྟ་རཾ ནི་རོ་དྷོ ཨཱ་ར་དྡྷོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨ་ར་ཧ་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟེ སོ་ཏ་སྶ ཙ་ཀྑུ་སྶ ཙ བྷེ་དེ ས་ཏི་པི ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལཱ་མ་ས་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ‘‘ཡ་སྶ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ སོ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ. ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན སོ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་དྭ་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ནྣ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཡ་སྨཱ ཙ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཨ་ན་ནྟ་རཾ ནི་རོ་དྷོ ཨཱ་ར་དྡྷོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏཾ་ནི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ན ཙུ་ཏི་ཡཱ ནི་རོ་དྷ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྨཱ པ་ཝ་ཏྟེ ནི་རུ་དྡྷེ་པི ས་ནྟཱ་ནེ་ཀ་དེ་སེ ཨ་ནི་རུ་དྡྷཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཨ་ནི་ཊྛི་ཏ་ནི་རོ་དྷོ་ཏི ཙུ་ཏི་ཡཱ་ཝ ཏ་སྶ ནི་རོ་དྷོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཝ་ཀྑ་ཏི ཧི ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྶ ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི, ཏེ་ནེ་ཏྠཱ་པི ཙུ་ཏི་ནི་རོ་དྷེ ཨེ་ཝ ཙ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏེ ཡ་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟེ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏི, ཏ་ཉྩ ནི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཙུ་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཡུ་ཏྟཾ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘ས་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཙ ‘‘པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི.
‘‘ཡ་སྶ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྶ སོ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི་ཏི? ས་བྦེ་སཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ, ཨ་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ་ནཾ ཙ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཙ་ཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ནོ ཙ ཏེ་སཾ སོ་ཏཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་རུ་པྤེ པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་བྦེ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ, ཨ་ཙ་ཀྑུ་ཀཱ ཙ་ཝ་ནྟཱ ཙ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏེ ཧི དུ་ཏི་ཡ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ན ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟཱི་ཏི ཏ་ད་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ སཱ་ཝ་སེ་ས་མི་དཾ ས་བྦ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཙ་ཀྑུ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩཱ་ཏི. ‘‘ཨཱ་རུ་པྤེ པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་རཱུ་པ་ཏོ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་རཾ ཨ་ག་ཙྪ་ནྟཱ ཨ་ན་ཉྙཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཀཱ་པི ‘‘ཨ་རཱུ་པེ པ་ཙྪི་མ་བྷ་ཝི་ཀཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་སཱུ་ཏི.
པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. དྷཱ་ཏུ་ཡ་མ་ཀཾ
༡-༡༩. ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ་ནནྟི ཨི་དཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་རེ ས་དྡ་དྷཱ་ཏུ་ས་མྦ་ནྡྷཱ་ནཾ ཡ་མ་ཀཱ་ནཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏཱ་དི་ས་མྦ་ནྡྷཱ་ན་ཉྩ ཙུ་ཏི་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
དྷཱ་ཏུ་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀཾ
༡. པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱ་རོ
ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠-༢༦. ‘‘དུ་ཀྑཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ནྟི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑཾ ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑ་ནྟི ཏཱི་སུ་པི དུ་ཀྑ་ས་དྡོ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ‘‘ཛཱ་ཏི་པི དུ་ཀྑཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༤; ཝི་བྷ. ༡༩༠) ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཙ, སོ པ་ན དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཨ་ཉྙ་ནི་ར་པེ་ཀྑོ ན་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཏི. སུ་དྡྷ་ཉྩེ་ཏྠ དུ་ཀྑ་པ་དཾ ཨ་ཉྙ་ནི་ར་པེ་ཀྑཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཎྞ་ཏྟི་སོ་དྷ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏེ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ དུ་ཀྑ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ ཡཾ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑཾ, ཏ་སྨིཾ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑེ ཨེ་ས དུ་ཀྑ་ས་དྡོ, ཏ་ཉྩ ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་མེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་དྡྷ་ས་ཙྩ་ཝཱ་རེ ས་ཙྩ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཝུ་ཏྟེ་སུ ས་མུ་ད་ཡེ་སུ ཀོ་ཙི ཕ་ལ་དྷ་མྨེ་སུ ན་ཏྠི, ན ཙ ཕ་ལ་དྷ་མྨེ་སུ ཀོ་ཙི ནི་རོ་དྷོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྠི, མ་གྒ་ས་དྡོ ཙ ཕ་ལ་ཕ་ལ་ངྒེ་སུ མ་གྒ་ཕ་ལ་ཏྟཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ན མ་གྒ་ཀི་ཙྩ་ས་བྦྷཱ་ཝཱ. པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་ནི་ཡྻཱ་ན་ཀི་ཙྩཱ་ནི ཧི ཏཱ་ནི. ནི་ཡྻཱ་ན་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཙེ་ཏྠ མ་གྒ་ས་དྡོ, ན ནི་ཡྻཱ་ན་ཕ་ལ་ཝཱ་ཙ་ཀོ, ཏ་སྨཱ ས་མུ་ད་ཡོ ས་ཙྩཾ, ནི་རོ་དྷོ ས་ཙྩཾ, མ་གྒོ ས་ཙྩ་ནྟི ཨེ་ཏེ་སུ་པི ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཀ་ཏཾ.
ཨ་ཐ ཝཱ པ་ད་སོ་དྷ་ནེ་ན པ་དེ་སུ སོ་དྷི་ཏེ་སུ ས་ཙྩ་ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཨེ་ཝ དུ་ཀྑཱ་དི་ས་དྡཱ ཨི་དྷ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི. ཏེ་སཾ པ་ན ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ས་ཙྩ་ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝཾ, ས་ཙྩཱ་ན་ཉྩ ཏ་བྦི་སེ་ས་ན་ཡོ་ག་ཝི་སེ་སཾ དཱི་པེ་ཏུཾ སུ་དྡྷ་ས་ཙྩ་ཝཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ས་ཙྩ་ཝི་སེ་ས་ནཱ་ནཾ དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ས་ཙྩ་ཏྟཱ ‘‘དུ་ཀྑཾ ས་ཙྩཾ…པེ… མ་གྒོ ས་ཙྩ་ནྟི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ, ཨེ་ཝཾ ཁ་ནྡྷ་ཡ་མ་ཀཱ་དཱི་སུ་པི སུ་དྡྷ་ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝཱ་རེ་སུ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ན་མེ་ཝ རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ཡུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཡ་མ. ཨ་ཊྛ. ཁ་ནྡྷ་ཡ་མ་ཀ ༣༨) པ་ན ‘‘ཡ་སྨཱ པི་ཡ་རཱུ་པ་སཱ་ཏ་རཱུ་པ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཝཱ རཱུ་པཾ ཧོ་ཏུ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པཾ ཝཱ, ས་བྦཾ པ་ཉྩ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་མ་ནྟཱ་ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ་ན རཱུ་པཱ་དི་ཙ་ཀྑཱ་དི་དུ་ཀྑཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ཧི སུ་དྡྷ་ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝཱ་རེ་སུ་པི ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ན་ཏོ ཨ་ཉྙེ་པི ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ དཱི་པི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཨི་ཏ་རོ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ.
ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༧-༡༦༤. ཨ་ནྟ་མ་སོ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ན་མྤཱིཏི ཨི་དཾ ཏེ་སཾ ཨ་རི་ཡ་ཏྟཱ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩེ་ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནེ ཨཱ་ས་ངྐཱ སི་ཡཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཎྷཱ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶཱཏི ཨི་དཾ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ས་བྦེ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་རེ མ་གྒ་ཕ་ལ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ནོ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་རེ ཙ ས་བྦ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ནོ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ཏེ་སྭེ་ཝ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ནི་ཙྪི་ཏེ་སུ ཀེ་ཙི ‘‘པ་ཝ་ཏྟེ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡེ་སུ ཨེ་ཀ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟི་ས་མ་ངྒི་ནོ ད་སྶཱི་ཡ་ནྟི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ག་ཧི་ཏ་སྶེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ན་ཏོ, ཏེ་ན ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་རཱ་ན་མྤི ག་ཧ་ཎཾ ཨུ་པ་པ་ནྣ་མེ་ཝ. ན ཧི ཏེ་སུ མ་གྒ་ཕ་ལུ་པྤཱ་ད་ས་མ་ངྒཱི་སུ པ་ས་ངྒ་ཏཱ ཨ་ཏྠི ཏཾ་ས་མ་ངྒཱི་ནཾ ཏེ་སཾ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ་ཏི. ཨི་དཾ ཨི་དྷ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦནྟི ཨི་དཾ ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་རེ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཙི་ཏྟཾ ཨི་དྷ ས་ཙྩཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཙ་ནེ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ས་བྦེ་སཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནནྟི ཨི་དཾ ཀ་མྨ་ཛ་པ་ཝ་ཏྟ་སྶ པ་ཋ་མུ་པྤཱ་ད་ད་སྶ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ་པེ་ཏྠ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ. པ་ཝ་ཏྟེ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེཏི ཨི་དཾ པ་ན ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩུ་པྤཱ་ད་ཝོ་མི་སྶ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩུ་པྤཱ་ད་སྶ ཏཾ་ར་ཧི་ཏ་སྶ ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེཏི ཏཾ་ས་ཧི་ཏ་སྶ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩུ་པྤཱ་ད་ཝོ་མི་སྶ་སྶ. ཏེ་སཾ པ་ན ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དོ ས་བྦ་ཏྠ ན ག་ཧི་ཏོ, ཏ་ཐཱ ནི་རོ་དྷོ ཙཱ་ཏི. མ་གྒ་ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏེ་སཾ ཏ་སྨིཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཙ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཁ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨོ་ཀཱ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ‘‘ཡ་སྶ ཡ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཏ་ཏྠ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི (ཡ་མ. ༡.ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀ.༧༡) ཨེ་ཏ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ‘‘ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་རཾ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་རཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ, པ་ཝ་ཏྟེ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ཉྩ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་ཉྩ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ན ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ. ན ཧི ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཙི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ ཙ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཀྑ་ཎ་ཏ་ཎྷཱ་ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒཱི་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཡ་སྨིཾ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་ཨོ་ཀཱ་སེ སཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི ཙི་ཏྟུ་པྤ་ཏྟི ཙ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ, ཏ་ཏྠ ཏེ་ས་ནྟི ཨོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ཏ་ཏྠ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཛྫ་ཏི. པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རོ ཧེ་ས. ཏ་ཏྠ པུ་གྒ་ལ་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ས་བྦེ་སཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཨོ་ཀཱ་སོ པ་ན ཡ་ཏྠ ཏེ, སོ ཨེ་ཝཱ་ཏི.
‘‘ས་བྦེ་སཾ ཙ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟེ ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཨཱ་རུ་པྤེ མ་གྒ་སྶ ཙ ཕ་ལ་སྶ ཙ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཏེ་སཾ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་ཉྩ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ཉྩ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ‘‘པ་ཝ་ཏྟེ ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཙི་ཏྟ་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ཏྟཱ ཙི་ཏྟ་ཛ་རཱུ་པ་མེ་ཝ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ན ཀ་མྨ་ཛཱ་དི་རཱུ་པཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ན་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ་ཏི ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ག་ཧི་ཏོ པུ་གྒ་ལོ ན ཙི་ཏྟཾ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ་ཝ ག་ཧི་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ ཡོ ཀོ་ཙི ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཏ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཙ ན ཙི་ཏྟཱ་པེ་ཀྑ་མེ་ཝ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཡཾ ཀི་ཉྩཱི་ཏི ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཡཾ ཀི་ཉྩི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི. ན ཧི ཡ་མ་ཀེ ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦེ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཱ ནཱ་མ པུ་ཙྪཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི.
‘‘སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ནཾ དུ་ཏི་ཡེ ཙི་ཏྟེ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ’’ཏི ཨི་དཾ ས་བྦ་ནྟི་མེ་ན པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཡ་སྶ ཡ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ, ནོ ཙ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཏཾ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨིཾ པ་ན ད་སྶི་ཏེ ཏེ་ན ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ དུ་ཏི་ཡཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་ཏོ པུ་རི་མ་ས་བྦ་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཏེ་ནེ་ཝ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཏེ་ས་མྤི ཧི ཏ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ ནོ ཙ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ་ཏི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་ར་པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་རཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ ཨ་གྒ་ཧི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ཡ་ཐཱ ‘‘ཡ་སྶ ཡ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཏ་ཏྠ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ’’ཏི (ཡ་མ. ༡.ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀ.༦༡) ཨེ་ཏ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ ‘‘སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ནཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ’’ཏི (ཡ་མ. ༡.ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀ.༦༡) ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀཱ དུ་ཏི་ཡཱ་ཀུ་ས་ལ་ཏོ པུ་རི་མ་ས་བྦ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ནོ ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ན ཏེ ‘‘ཨི་ཏ་རེ་ས’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ག་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི. ‘‘ཨི་ཏ་རེ་ས’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་རཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ, ན ཙ་ཏུ་ཝོ་ཀཱ་རཱ་ནཾ. ན ཧི ཏེ པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟཱ ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦཱ ས་ནྟི པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་རཱ ཝི་ཡ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ཏི. ‘‘ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏཱ་ཝཱི་ནཾ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ཉྩ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ མ་གྒ་ས་ཙྩ་ཉྩ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ’’ཏི (ཡ་མ. ༡.ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀ.༤༡) ཨེ་ཏེ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་སཱ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཡ་སྨིཾ ཨོ་ཀཱ་སེ ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏཱ་ཝི་ནོ, ཏེ ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏཱ་ཝཱི་ན’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏེ་ན ཡེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ ཝཱ ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏཱ་ཝི་ནོ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཝཱ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ, ཡཱ་ཝ ཏ་ཏྠཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨུ་པྤ་ནྣོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཏེ ཨེ་ཏྠ ན ག་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཏེ པ་ན པུ་རི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ‘‘སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ནཾ དུ་ཏི་ཡེ ཙི་ཏྟེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ད་སྶི་ཏེ་ཧི སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སེ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་བྷི་ས་མ་ཡེ་ཧི ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀཱ་ཏི ཝི་སུཾ ན ད་སྶི་ཏཱ. ‘‘ཨ་ན་བྷི་ས་མེ་ཏཱ་ཝཱི་ན’’ནྟི ག་ཧི་ཏཱ ཡེ ས་བྦ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཙ ཨ་ན་བྷི་ས་མེ་ཏཱ་ཝི་ནོ, ཏེ་སུ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎ་ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ‘‘སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ནཾ དུ་ཏི་ཡེ ཙི་ཏྟེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ’’ཏི (ཡ་མ. ༡.ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀ.༤༢) ཝུ་ཏྟ་ནྟི.
ཡ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཱ ཨ་གྒ་མ་གྒཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་སྶ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཝོ་དཱ་ན་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒི་ནཱ ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀཱ ཏ་ཏོ པུ་རི་མ་ཏ་ར་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒི་ནོ་པི ཡཱ་ཝ ས་བྦ་ནྟི་མ་ཏ་ཎྷཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒཱི, ཏཱ་ཝ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨ་ཉྙེ་སུ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་སཱུ་ཏི.
པ་ཝ་ཏྟེ ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཙི་ཏྟ་སྶ་པི བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ཏ་ཐཱ ‘‘པ་ཝ་ཏྟེ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ’’ཏི ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ཙ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟ་སྶ་པི ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་སྶཱ་ཏི. ‘‘ཡ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྶ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི’’ཏི (ཡ་མ. ༡.ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀ.༡༡༦) ཨེ་ཏ་སྶ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ དྭཱི་སུ་པི ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ ‘‘ཨ་རཱུ་པེ མ་གྒ་སྶ ཙ ཕ་ལ་སྶ ཙ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ (ཡ་མ. ༡.ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀ.༡༡༦) ཝུ་ཏྟཾ, ན ཝི་སེ་སི་ཏཾ. ཀ་སྨཱ? ཨེ་ཀ་སྶ་པི མ་གྒ་སྶ ཙ ཕ་ལ་སྶ ཙ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒི་ནོ ཨུ་བྷ་ཡ་ཀོ་ཊྛཱ་ས་བྷ་ཛ་ན་ཏོ. ཡ་སྶ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ག་ཧི་ཏེ་སུ ཧི ཨ་རུ་པེ མ་གྒ་ཕ་ལ་བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒཱི་སུ ཀེ་ས་ཉྩི ཏི་ཎྞཾ ཕ་ལཱ་ནཾ དྭི་ནྣ་ཉྩ མ་གྒཱ་ནཾ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒཱི་ནཾ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནི་ཀ་ནྟིཾ བྷ་ཝ་ནི་ཀ་ནྟིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཡེ ཨུ་པ་རི་མ་གྒེ ཨུ་པྤཱ་དེ་སྶ་ནྟི, ཏེ་སཾ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ པ་ན ཀེ་ས་ཉྩི ཨ་ནྟ་རཱ ཏ་ཎྷཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི་མ་གྒ་ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟཱ་ནཾ མ་གྒ་ཕ་ལ་བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒཱི་ནཾ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏཱི་ཏི. སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནེ་ན་པི ཙ པུ་རི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་ན པ་ཙྪི་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནེ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶི་ཏོ་ཡཾ ན་ཡོ་ཏི.
པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༦༥-༡༧༠. པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་རེ …པེ… ཏི་སྶོ་པེ་ཏྠ པ་རི་ཉྙཱ ལ་བྦྷ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠེ་ཝ ཝི་སེ་ས་ནཾ ཁ་ནྡྷ་ཡ་མ་ཀཱ་དཱི་སུ ས་བྦ་ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ས་བྦ་ས་ཙྩཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ས་ཙྪི་ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨི་མ་སྶ ཝཱ་ར་སྶ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ. དུ་ཀྑ་སྶ པ་རི་ཉྙ་ཏྠཾ ས་མུ་ད་ཡ་སྶ ཙ པ་ཧཱ་ན་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝ་ཏི བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ ཝུ་སྶ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཧཱ་ནཾ ས་ཙྩེ་སུ ད་སྶེ་ཏུཾ དུ་ཀྑེ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ ཝུ་ཏྟཱ, ན པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ. ས་མུ་ད་ཡེ ཙ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ, ན ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ. ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ པ་ན སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཱ. མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་ཉྷི དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡཱ་ནི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏཱི་ཏི ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ ཙ ཧོ་ཏི, དུ་ཀྑ་ཏཱི་ར་ཎ་ཀི་ཙྩཱ་ནཾ ནི་པྥཱ་ད་ན་ཏོ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ ཙ, ས་མུ་ད་ཡ་སྶ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎ་ཏོ་ཝ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ ཙཱ་ཏི ཏི་སྶོ་པི པ་རི་ཉྙཱ མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ་ཏི.
པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ས་ཙྩ་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ས་ངྑཱ་ར་ཡ་མ་ཀཾ
༡. པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. ཁ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ པུ་བྦེ ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟཱ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རཱ་ད་ཡོ་ཏི ཏེ་སཾ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༤.༣༤༨) ཏ་ཡོ ས་ངྑཱ་རེ ཝི་བྷ་ཛ་ཏི. ཀཱ་ཡ་སྶ ས་ངྑཱ་རོཏི པ་ཋ་མེ ཨ་ཏྠེ སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ཨེ་ཝ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, དུ་ཏི་ཡེ ཨ་ཏྠེ ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ. ཝ་ཙི་ཡཱ ས་ངྑཱ་རོཏི ཀ་མྨ་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཙི་ཏྟ་སྶ ས་ངྑཱ་རོཏི ཙ ཀ་ཏྟུ་ཨ་ཏྠེ་ཡེ་ཝ. སོ པ་ན ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༢-༧. སུ་དྡྷི་ཀ་ཨེ་ཀེ་ཀ་པ་ད་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི པ་ད་སོ་དྷ་ན་ཏཾ་མཱུ་ལ་ཀ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་རེ་ཧི ཡོ་པི ཨ་ཏྠོ ད་སྶི་ཏོ དྭཱི་ཧི པ་དེ་ཧི ལ་བྦྷ་མཱ་ནོ ཨེ་ཀོ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་དི་ཀོ, ཏ་སྶ སུ་དྡྷི་ཀེ་ཧི ཀཱ་ཡཱ་དི་པ་དེ་ཧི སུ་དྡྷི་ཀེ་ན ཙ ས་ངྑཱ་ར་པ་དེ་ན ཨ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ རཱུ་པ་པ་ད་སྶ ཁ་ནྡྷེ་ཀ་དེ་སོ ཁ་ནྡྷ་པ་ད་སྶ ཁ་ནྡྷ་ས་མུ་དཱ་ཡོ པ་ད་སོ་དྷ་ནེ ད་སྶི་ཏོ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཨ་ཏྠི, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་པ་ད་སྶ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀཱ་ཡོ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ་ཏི་ཨཱ་དི པ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱཏི ཡ་དི ཝི་སུཾ ཨ་དཱི་པེ་ཏྭཱ ས་མུ་དི་ཏོ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡོ ཨེ་ཀ་ཏྠ དཱི་པེ་ཏི, ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡོ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ར་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཁ་ནྡྷ་ས་དྡོ ཝི་ཡ རཱུ་པ་ས་དྡེ་ན ཀཱ་ཡ་ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཝ་ད་ཏི. སུ་དྡྷ་ས་ངྑཱ་ར་ཝཱ་རོ ཧེ་སཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨི་མ་སྶ ཝཱ་ར་སྶ པ་ད་སོ་དྷ་ནེ་ན ད་སྶི་ཏཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ན་མེ་ཝ ག་ཧ་ཎ་ཏོ ཏེ་ས་ཉྩ ཀཱ་ཡཱ་དི་པ་དེ་ཧི ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཀཱ་ཡོ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཡུ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན ས་ངྑཱ་ར་ཡ་མ་ཀེ ཀཱ་ཡཱ་དི་པ་དཱ་ནཾ ས་ངྑཱ་ར་པ་ད་སྶ ཙ ཨ་ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཱ ‘‘ཀཱ་ཡོ ས་ངྑཱ་རོ, ས་ངྑཱ་རཱ ཀཱ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མྷི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་པ་རི་ཙྩཱ་གོ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠ་པ་རི་གྒ་ཧོ ཙ ཀ་ཏོ སི་ཡཱ་ཏི སུ་དྡྷ་ས་ངྑཱ་ར་ཏཾ་མཱུ་ལ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་རཱ ན ཝུ་ཏྟཱ. པ་ད་སོ་དྷ་ན་ཝཱ་ར་ཏཾ་མཱུ་ལ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་རེ་ཧི པ་ན ཨ་ས་མཱ་ནཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎེ་ཧི ཀཱ་ཡཱ་དི་པ་དེ་ཧི ས་ངྑཱ་ར་ས་དྡ་སྶ ཝི་སེ་ས་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ད་སྶི་ཏཱ་ཡ སཾ་ས་ཡོ ཧོ་ཏི ‘‘ཡོ ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ནཱ ཀཱ་ཡ་ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་སི་ཏོ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ, ཨེ་སོ ཨ་ཏྠ་ནྟ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཧི ཝ་ཙཱི་ཙི་ཏྟེ་ཧི ཝི་སེ་སི་ཏོ ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་ཉྙོ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ སེ་སེ་སུ་པི. ཨེ་ཏྠ ཏེ་སཾ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མ་ཝ་སེ་ན ཚ ཡ་མ་ཀཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན སུ་དྡྷ་ས་ངྑཱ་ར་ཝཱ་ར་ཊྛཱ་ནེ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཡཾ ན་ཡོ སུ་དྡྷ་ས་ངྑཱ་ར་ཝཱ་རོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ.
པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩. པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་རེ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པུ་གྒ་ལཱ་ན་ཉྩ ཨོ་ཀཱ་ས་ཏྟཱ ཛྷཱ་ནཾ བྷཱུ་མི ཙ ཝི་སུཾ ཨོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཱ་ཏི པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་རེ ཙ ཨོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཏེ་སཾ དྭི་ནྣཾ ཨོ་ཀཱ་སཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ག་ཧ་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཝི་ནཱ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཧི ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ’’ཏི དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན ག་ཧི་ཏཱ པུ་གྒ་ལཱ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. པུ་ན པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ནྣཱ་ནནྟི ཛྷཱ་ནོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལཾ ད་སྶེ་ཏི, ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ནནྟི བྷཱུ་མོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན. དྭི་པྤ་ཀཱ་རཱ་ན་མྤི པ་ན ཏེ་སཾ ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠ་མཱ་ཧ ‘‘ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ’’ཏི. ཏེ་ན རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ་སུ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ནྣ་ཀེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ ག་བྦྷ་ག་ཏཱ་དི་ཀེ ཙ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་ན་མྤི ཧི ག་བྦྷ་ག་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ནཱ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སེ་ཧི ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཨ་ཏྠི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཏྟཱ རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ ནི་ད་སྶི་ཏཱ. ཝི་ནཱ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་སེ་ཧི ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་རཱ་ནཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ན ད་སྶི་ཏཱ པུ་གྒ་ལཱ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནོ་ཀཱ་སཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཱ་དི་ཨོ་ཀཱ་སཱ ཙ ཨ་སྶཱ་ས་པ་སྶཱ་ས་ཝི་ར་ཧ་ཝི་སི་ཊྛཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ས་བྦ་ཏྠ པུ་གྒ་ལ་ཝི་བྷཱ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༢༡. ‘‘པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ་ཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ནྣེ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ’’ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ན ཨ་ཏྠེ ས་ཏི ‘‘ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་རོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ནོ ཙ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་བྷཱུ་མཱི་སུ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ་ཏི ཨ་ཏྠོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, སོ ཙ ཨ་ནི་ཊྛོ བྷཱུ་མཱི་ནཾ ཨོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཏོ, ས་བྦ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་སྶ ཨོ་ཀཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཙ, ཏ་སྨཱ ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མོ་ཀཱ་སཱ་ནཾ ས་ངྐ་རཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཝི་སུཾ ཨེ་ཝ ཨོ་ཀཱ་ས་བྷཱ་ཝོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནོ་ཀཱ་སེ་པི ཧི ཀཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་རོ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རོ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རོ་ཀཱ་སེ ཙ. ཡ་དི་པི ན ས་བྦ་མྷི པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ས་བྦ་མྷི ཙ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རེ དྭ་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཏྠ པ་ན ཏཾ་དྭ་ཡུ་པྤ་ཏྟི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝི་སུཾ ཨོ་ཀཱ་ས་ཏྟཱ ཙ ‘‘ཨ་ངྒ་མ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨི་མ་མྷི ཙ ཡ་མ་ཀེ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་མ་ཏྟཾ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. མུ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏཾ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨི་ཏ་རཾ ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ཝཱ. ཡ་སྶ་ཡ་ཏྠ་ཀེ ‘‘ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ནྣཱ་ན’’ནྟི ན ལ་བྦྷ་ཏི. ན ཧི ཏེ ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ ཝི་ཡ ཨོ་ཀཱ་སེ ཧོ་ནྟཱི་ཏི.
༣༧. སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་ནཾ དུ་ཏི་ཡེ ཙི་ཏྟེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེཏི ཏེ་སཾ པ་ཋ་མ་ཏོ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཨ་ཝི་ཙཱ་ར་ཏོ དུ་ཏི་ཡེ ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཝི་ཙཱ་རེ་པི བྷ་ཝ་ནི་ཀ་ནྟི་ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ ཨུ་བྷ་ཡཾ ནུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟེ་ན ཏ་ཏོ པུ་རི་མ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ་སུ་པི ནུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ་ཏི ད་སྶི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ པ་ན ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཨཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་ར་སྶ ཨཱ་དི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘དུ་ཏི་ཡེ ཙི་ཏྟེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
པ་ཝ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ས་ངྑཱ་ར་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀཾ
པ་རི་ཙྪེ་ད་པ་རི་ཙྪི་ནྣུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་གྒ་ཧ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཱ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་དཱི་པ་ཀེ་ན མཱུ་ལ་ཡ་མ་ཀེ་ན ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཾ, ཁ་ནྡྷཱ་དཱི་སུ ཏཱི་ར་ཎ་བཱ་ཧུ་ལླ་ཏོ ཁ་ནྡྷཱ་དི་ཡ་མ་ཀེ་ཧི ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙ་ཉྩ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ས་ཡ་པ་ཧཱ་ན་ནྟཱ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཏི པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་མུ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཨ་ནུ་ས་ཡེ་ཧི པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀཾ ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ གཱ་ཧཱ་པ་ནཾ ཏེ་སུ ཏ་ཐཱ ཨ་གྒ་ཧི་ཏེ་སུ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་རཱ་དི་པཱ་ལི༹་ཡཱ དུ་ར་ཝ་བོ་དྷ་ཏྟཱ.
ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ པུ་རི་མེ་སཱུཏི ཨེ་ཏེ་སུ སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་རཱ་དཱི་སུ པུ་རི་མེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུཾ ཝཱ པ་ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཙུ་ཏ་སྶ, རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུཾ ཝཱ པ་ན ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཙུ་ཏ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཀ་ཐ་མ་ཡཾ ཡ་མ་ཀ་དེ་ས་ནཱ སི་ཡཱ་ཏི? ནཱ་ཡཾ ཡ་མ་ཀ་དེ་ས་ནཱ, པུ་རི་མ་ཝཱ་རེ་ཧི པ་ན ཡ་མ་ཀ་ཝ་སེ་ན དེ་སི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ཙུ་ཏི་ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་པ་རི་ཙྪེ་ད་ད་སྶ་ནཾ. ཡ་མ་ཀ་དེ་ས་ནཱ་བཱ་ཧུ་ལླ་ཏོ པ་ན ས་བྦ་ཝཱ་ར་ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ་ནྟི ནཱ་མཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཊི་ལོ་མ་པུ་ཙྪཱ་པི ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷ་ནྟི, ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ན ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཏི་སྶཱ་པི དེ་ས་ནཱ་ཡ ཡ་མ་ཀ་དེ་ས་ན་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་ལཱ་བྷེ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ར་ཧ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ ཧི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་ལཱ་བྷེ ས་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཡཱ་ཝ ཙ མ་གྒེ་ན ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ར་ཧ་ཏཱ ན ཀ་ཏཱ ཧོ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཏེ ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. སོ ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི-ས་དྡེ་ན ག་ཧི་ཏོ, ན ཁ་ནྡྷ་ཡ་མ་ཀཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་ཏཱ. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཡ་སྶ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝཱ་རོ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་རེ་ན ནི་ནྣཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎོ ཝི་བྷ་ཏྟོ. ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ན ལ་བྷི་ཏྭཱ ཡེ ཨུ་པྤ་ཛྫིཾ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཙ, ཏེ་པི ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཊྛེ་ན ཐཱ་མ་ག་ཏཱ ཨ་ཧེ་སུཾ བྷ་ཝ་ནྟི ཙ. ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ར་ཧ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཙ ཏེ ཨུ་པྤ་ཛྫིཾ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི ཙ, ན ཙ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཏོ ཨ་ཉྙེ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ར་ཧཱ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ས་བྦེ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ད་ཡོ ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཊྛེ་ནེ་ཝ ཧི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ, ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ ཙ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ, མ་གྒ་སྶ པ་ན ཏཱ་དི་སཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ར་ཧ་ཏཱ་པཱ་ད་ནེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཡ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ཀཱ་རོ ནཱ་མ དྷ་མྨཱ་ཀཱ་རོ, ན དྷ་མྨོ, དྷ་མྨོ ཨེ་ཝ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ཀཱ་རོ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ས་ཏྟཱ་ནུ་ས་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་དི ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཊྛེ་ན ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ནུ་སེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ས་ཏྟེ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ, ན་ནུ ས་ཏྟཱ་ནུ་ས་ཡ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཨ་ནུ་ས་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་མ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཨ་ནུ་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡོ་ཏི པ་ན ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཊྛེ་ན ཐཱ་མ་ག་ཏ་ཀི་ལེ་སོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (ཡ་མ. ཨ་ཊྛ. ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ ༡), ཏ་སྨཱ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཊྛེ་ན ཐཱ་མ་ག་ཏོ ཀི་ལེ་སོ་ཡེ་ཝ ཨ་ནུ་ས་ཡོ ནཱ་མཱ་ཏི ཡུ་ཏྟཾ. ཐཱ་མ་ག་ཏ་ནྟི ཙ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ས་བྷཱ་ཝོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཧི དྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་བོ་དྷི་ནཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཨི་མེ་ཡེ་ཝ ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཐཱ་མ་ག་ཏོཏི ཨ་ནུ་ས་ཡ་ས་མ་ངྒཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝཱ་རཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ་ཀཱ་ར་དཱི་པ་ཀཾ, ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝཱ་རེ་ན ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཏཱ ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུ་ནྟི ཙེ? ཏཾ ན, ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཝི་སེ་སེ་ན ཏཾ་དྭ་ཡ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ‘‘ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཧི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨ་ཝི་སི་ཊྛེ་པི ‘‘ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་ནུ་ས་ཡི་ཏ་ཏཾ ཐཱ་མ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝཾ དཱི་པེ་ཏི. ཡ་དི ཏ་མེ་ཝ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ དཱི་པེ་ཡྻ, ཀ་སྶ་ཙི ཝི་སེ་ས་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝཱ་རོ ན ཝ་ཏྟ་བྦོ སི་ཡཱ, ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ པ་ན ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡོ་གྒཾ དཱི་པེ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝཱ་རེ་ན ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡོ་གྒ་སྶ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ, ཨ་ནུ་ས་ཡ་ས་དྡ་སྶ ས་བྦ་དཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་ནི་པྥ་ནྣ་ས་ཡ་ན་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ར་ཧ་ཏཱ་ཡ ཐཱ་མ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ས་ཡ་ན་ཏྠ་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ནུ་སེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི’’ཏི ཡཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡོ་གྒ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ སུ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་མྤི སུ་ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨི་མི་ནཱ ཏ་ནྟི་པྤ་མཱ་ཎེ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ནྟི་ཏྟ་ཡེ་ན་པི ཧི ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ དཱི་པི་ཏཱ ཧོ་ཏི.
པ་རི་ཙྪེ་ད་པ་རི་ཙྪི་ནྣུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢. ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སཱུ་ཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་བྷཱུ་མི་ཡཾ སུ་ཁཱ་ཡ ཙ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཙཱཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་གྒ་ཧ་ཎཾ དྭི་ནྣཾ ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ན ཝུ་ཏྟཱ ཧོ་ཏི. དྭཱི་སུ པ་ན རཱ་གེ་སུ བྷ་ཝ་རཱ་ག་སྶ ཏཱི་སུ དྷཱ་ཏཱུ་སུ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏཱུ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཀཱ་མ་རཱ་ག་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ. དྷཱ་ཏུ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་བྦ་ས་ཀྐཱ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཝ་སེ་ན ཧི ཏི་པྤ་ཀཱ་རཾ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཏཱི་སུ དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཏཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨེ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི་ཏི ཝི་སུཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ་ན་ཉྩ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ. དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སཱུཏི ཨི་ད་ཉྩ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨ་ནུ་ས་ཡ་མཱ་ནོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ དྭཱི་སྭེ་ཝ ཨ་ནུ་སེ་ཏི, ན ཏཱི་སཱུ་ཏི ཏི་ཎྞ་མྤི ཋཱ་ན་ཏཱ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ན ས་བྦཱ་སུ དྭཱི་སུ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་པྤ་ཏྟོ ཨ་ཏྠི, ཏེ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ན ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཀོ་ཙི ཨ་ཏྠོ. བྷ་ཝ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཉྷི ཨ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ས་ཀྐཱ་ཡེ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཏཾ. ཡ་ཐཱ ཙ ‘‘དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙཱ དྭེ ཝེ་ད་ནཱ ག་ཡ྄ཧ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཙ ཨ་ཉྙཱ ཏཱ ག་ཡ྄ཧ་ནྟཱི་ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ དྭཱི་ཧི ཝེ་ད་ནཱ་ཧི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་སུ ཨ་ཉྙེ་སུ ཙ པི་ཡ་རཱུ་པ་སཱ་ཏ་རཱུ་པེ་སུ ཨི་ཊྛ་རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ སཱ་ཏ་ས་ནྟ་སུ་ཁ་གི་དྡྷི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ་པི ཧི སོ ཨི་མཱ་སུ དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨ་ནུ་ག་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ སེ་ཏི སུ་ཁ་མི་ཙྩེ་ཝ ཨ་བྷི་ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ཙ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟེ་སུ ཨ་ཉྙེ་སུ ཙ ཨ་པྤི་ཡ་རཱུ་པཱ་སཱ་ཏ་རཱུ་པེ་སུ ཨ་ནི་ཊྛ་རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ དུ་ཀྑ་པ་ཊི་ཀཱུ་ལ་ཏོ དུ་ཀྑ་མི་ཙྩེ་ཝ པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ཏཱི་ཏི དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ན་མེ་ཝ ཨ་ནུ་ག་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ སེ་ཏི, ཏེ་ན པ་ན ཏ་སྨིཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ཀཱ་མ་རཱ་ག་པ་ཊི་གྷཱ་ནཾ ཏཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨི་ཊྛ་ཨི་ཊྛ་མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཨ་ནི་ཊྛེ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཙ ཝ་སེ་ན ཨི་ཊྛཱ་དི་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏེ་སུ ཀཱ་མ་རཱ་ག་པ་ཊི་གྷཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི ད་སྶི་ཏཱ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཧི ཏེ ཏཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨ་ནུ་སེ་ནྟི ནཱ་མ. ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟ་ཡ་མུ་ཁེ་ན ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཨི་ཊྛཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཀཱ་མ་སྶཱ་དཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱ་དཱི་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ བྷ་ཝ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཡ་མཱ་ནོ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ནུ་སེ་ཏི, ཀཱ་མ་སུ་ཁ་སྶཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཡ་མཱ་ནོ སུ་ཁོ་པེ་ཀྑཱ་ཝེ་ད་ནཱ་སུ. པ་ཊི་གྷོ དུ་ཀྑ་པ་ཊི་གྷཱ་ཏ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཡ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་མཱ་ནོ་པི དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨ་ནུ་སེ་ཏི. རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝེ་སུ པ་ན རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་དྷ་མྨེ་སུ ཙ ཀཱ་མ་སྶཱ་ད་སྶ པ་ཝ་ཏྟི ན་ཏྠཱི་ཏི ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་ས་ཡ་མཱ་ནོ རཱ་གོ བྷ་ཝ་རཱ་གོ་ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. དྷཱ་ཏུ་ཏྟ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟ་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙ ས་བྦ་ས་ཀྐཱ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཡ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ནཱ་ནུ་སེ་ཏི, ཏ་ཏྠ དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡོ ནཱ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི (ཡ་མ. ༢.ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༤༦) ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་སུ དྷཱ་ཏུ་ཏྟ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟ་ཡ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟཾ དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ན་ནུ ཙ ཨ་ནུ་ཏྟ་རེ་སུ ཝི་མོ་ཀྑེ་སུ པི་ཧཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པ་ཡ་ཏོ པི་ཧ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་དོ་མ་ན་སྶེ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ནཱ་ནུ་སེ་ཏི, ཏ་ཐཱ ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶི་ཏ་སོ་མ་ན་སྶུ་པེ་ཀྑཱ་སུ ཀཱ་མ་རཱ་གེ་ན ནཱ་ནུ་ས་ཡི་ཏ་བྦ་ནྟི ཏ་ད་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙཱ་པི དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཝེ་ད་ནཱ ས་ནྟཱི་ཏི? ཧོ་ནྟུ, ན པ་ན དྷཱ་ཏུ་ཏྟ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་ཏྟ་ཡ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཏ་ད་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ཏཾ ན ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ‘‘ཡ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ཙ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ཙ མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡོ ཙ ནཱ་ནུ་སེ་ནྟི, ཏ་ཏྠ དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡོ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡོ ནཱ་ནུ་སེ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི (ཡ་མ. ༢.ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༥༢) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན དུ་ཀྑཾ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ནྟི ས་མུ་དཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ལོ་ཀི་ཡ་སུ་ཁོ་པེ་ཀྑཱ ཀཱ་མ་རཱ་ག་མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་ནྟི.
ཨ་པི་ཙ སུ་ཏྟེ ‘‘ཨི་དྷཱ་ཝུ་སོ ཝི་སཱ་ཁ, བྷི་ཀྑུ ཨི་ཏི པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑ་ཏི ‘ཀུ་དཱ་སྶུ ནཱ་མཱ་ཧཾ དོ་མ་ན་སྶཾ པ་ཛ་ཧེ་ཡྻ’ནྟི, སོ ཨི་ཏི པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑི་ཏྭཱ པ་ཊི་གྷཾ ཏེ་ན པ་ཛ་ཧ་ཏི, ན ཏ་ཏྠ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶི་ཏཾ དོ་མ་ན་སྶཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཏཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱ ཝཱི་རི་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒེ་ན པ་ཊི་གྷ་སྶ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི པ་ཊི་གྷེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་གྷ་པྤ་ཧཱ་ནཾ, དོ་མ་ན་སྶེ་ན ཝཱ དོ་མ་ན་སྶ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི. པ་ཊི་གྷུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཡ པ་ན ཨི་དྷ ས་བྦཾ དུ་ཀྑཾ ‘‘པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ནཱ ཧེ་སཱ, སཱ པ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ནཱ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཾ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཾ ཏ་ཐཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒེ་ན ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཝི་ཝི་ཙྩེ་ཝ…པེ… པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི, རཱ་གཾ ཏེ་ན པ་ཛ་ཧ་ཏི, ན ཏ་ཏྠ རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནུ་ས་ཡཾ ཏ་ཐཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ན ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘སུ་ཁ་སྶ ཙ པ་ཧཱ་ནཱ…པེ… ཙ་ཏུ་ཏྠཾ ཛྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཨ་ཝི་ཛྫཾ ཏེ་ན པ་ཛ་ཧ་ཏི, ན ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༤༦༥) ཝུ་ཏྟཾ. ན ཧི ལོ་ཀི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནུ་ས་ཡོ ས་བྦ་ཐཱ ནཱ་ནུ་སེ་ཏཱི་ཏི ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ ‘‘ས་བྦ་ས་ཀྐཱ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི (ཡ་མ. ཨ་ཊྛ. ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ ༢) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནུ་ས་ཡ་སྶེ་ཝ ཝ་ཏྠུ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནུ་པེ་ཀྑཱ, ནེ་ཀྑ་མྨ་སྶི་ཏ་དོ་མ་ན་སྶ་ཉྩ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡ་སྶ ཝ་ཏྠུ ན ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཏྠཱ་པི ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧི ཨི་དྷ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ནཾ ན ཝུ་ཙྩ་ཏི, ན སུ་ཏྟ་ནྟེ་སུ ཝི་ཡ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཏཾ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཾ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ཀ་མ་གྒ་སྶ བ་ལ་ཝཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙཱ་ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ནེ ས་ཏི བྷ་ཝ་རཱ་ག་ཝ་ཛྫོ ས་བྦོ ལོ་བྷོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ་ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. དུ་ཀྑཱ་ཡ ཧི ཝེ་ད་ནཱ་ཡ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏཱུ་སུ ཙ ཨ་ནུ་ས་ཡ་མཱ་ནེ་ན དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ་པི ལོ་བྷོ ལོ་བྷོ ཨེ་ཝ, ན ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ. ཡ་དི སི་ཡཱ, དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡ་སྶ ཝི་ཡ ཨེ་ཏ་སྶ་པི ཋཱ་ནཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ་ཏི. ཨ་ཐ པ་ན ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཏ་ནྣི་ནྣ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཨི་ཊྛཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ སུ་ཁཱ་ཡ ཙ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་པྤ་ཊི་ལ་དྡྷཾ ཝཱ ཨ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏོ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏོ, པ་ཊི་ལ་དྡྷ་པུ་བྦཾ ཝཱ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ནི་རུ་དྡྷཾ ཝི་ག་ཏཾ པ་རི་ཎ་ཏཾ ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ཏོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནོ པ་ཊི་གྷོ དུ་ཀྑེ པ་ཊི་ཧ་ཉྙ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི དུ་ཀྑ་མེ་ཝ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ནཱ་ལ་མྦི་ཏཾ, ཨེ་ཝཾ དུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ་པི ལོ་བྷོ སུ་ཁཱ་བྷི་ས་ངྒ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི སཱ་ཏ་ས་ནྟ་སུ་ཁ་དྭ་ཡ་མེ་ཝ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི བྷ་ཝ་རཱ་ག་ཝ་ཛྫ་སྶ ས་བྦ་ལོ་བྷ་སྶ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡ་ཏཱ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ར་ཛྫ་ནྟི དུ་སྶ་ནྟི ཙ. ཏ་ཏྠ རཱ་གོ སུ་ཁ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ པ་ཊི་གྷོ དུ་ཀྑ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ་ཏི ཏེ་སཾ ནཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ ཧོ་ཏི.
ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཡ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏི, ཏ་ཏྠ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི་ཏི? ནོ’’ཏི (ཡ་མ. ༢.ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༡༤) ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎེ ཙ དོ་མ་ན་སྶུ་པྤ་ཏྟིཾ ཝ་ཏྭཱ ‘‘དོ་མ་ན་སྶ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་ན ཏཾ ཧོ་ཏི, ན པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ’’ཏི (ཡ་མ. ཨ་ཊྛ. ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ ༢) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་གྷོ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ དུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏོ ལོ་བྷོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ན ཧོ་ཏི་ཙྩེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དོ་མ་ན་སྶ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་ན ཏཾ ཧོ་ཏི, ན པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ’’ཏི, ཨེ་ཏྠ ན པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོཏི ན་ཏྠི པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ་ཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ན ཧི དོ་མ་ན་སྶ་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ས་ངྐཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི.
དེ་ས་ནཱ སཾ་ཀི་ཎྞཱ ཝི་ཡ བྷ་ཝེ་ཡྻཱཏི བྷ་ཝ་རཱ་ག་སྶ་པི ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ ཝི་ཡ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཝཾ དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཝེ་ད་ནཱ་ཝི་སེ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
མ་ཧཱ་ཝཱ་རོ
༡. ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣. ཨ་ནུ་སེ་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཝོ་ཧཱ་རཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཝི་རཱ་མ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཧི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ཝི་རཱ་མོ ཝི་ཙྪེ་དོ ཧོ་ཏི, ན ཏ་ཏོ པུ་བྦེ་ཏི.
༢༠. ནཱ་པི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ན ཨེ་ཀཾ དྷ་མྨཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རོ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ པུ་རི་མེ་ན ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ ཨུ་པྤ་ཏྟི ནི་ཝཱ་རི་ཏཱ, པ་ཙྪི་མེ་ན ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་ཏི ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ. པུ་གྒ་ལོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་ར་སྶ པ་ཊི་ལོ་མེ ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་སྶ ཨ་ན་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ པ་ཧཱ་ནེ་ན ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ‘‘ཏི་ཎྞཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ དུ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ནཱ་ནུ་སེ་ཏི, ནོ ཙ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ནཱ་ནུ་སེ་ཏི, ཏེ་ས་ཉྙེ་ཝ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ཙ ནཱ་ནུ་སེ་ཏི, པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ཙ ནཱ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི པ་ཀ་ཏི་ཡཱ དུ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ན་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘དྭི་ནྣཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ས་བྦ་ཏྠ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ཙ ནཱ་ནུ་སེ་ཏི, པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ཙ ནཱ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི (ཡ་མ. ༢.ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༥༦) ཨ་ནུ་ས་ཡ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན. ཨེ་ཏྠ པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ན ཨོ་ཀཱ་སཾ ཨ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ ཨ་ན་ནུ་ས་ཡ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, པ་ཙྪི་མ་ན་ཡེ་ན པུ་གྒ་ལཾ ཨ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཨོ་ཀཱ་ས་སྶ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་ཀ་སྶ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་ཏཱ་ཏི.
ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༦-༡༣༡. སཱ་ནུ་ས་ཡ་པ་ཛ་ཧ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་རེ་སུ ‘‘སཱ་ནུ་ས་ཡོ, པ་ཛ་ཧ་ཏི, པ་རི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི པུ་གྒ་ལོ ཝུ་ཏྟོ. པུ་གྒ་ལ་སྶ ཙ ཨི་མ་སྨིཾ བྷ་ཝེ སཱ་ནུ་ས་ཡོ་ཏི ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ, ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན སཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨི་མ་སྨིཾ ཨི་ཏ་རེ་སུ ཀེ་ན་ཙཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཏཱ་ནི་ར་ནུ་ས་ཡ་ཏཱ་དི་ཀཱ ན་ཏྠི. ཏ་ཐཱ དྭཱི་སུ ཝེ་ད་ནཱ་སུ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན སཱ་ནུ་ས་ཡོ, དུ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ནི་ར་ནུ་ས་ཡོ་ཏི ཨི་ད་མྤི ན་ཏྠི. ན ཧི པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝེ་ད་ནཱ ཨོ་ཀཱ་སོ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ན་ནྟི. ཨ་ནུ་ས་ཡ་སྶ པ་ན ཏ་སྶ ཏ་སྶ སོ སོ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ནོ་ཀཱ་སོ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཏེ་ན ཏེ་ན ཨ་ནུ་ས་ཡེ་ན སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ, ཏ་སྶ ཏ་སྶ པ་ཛ་ཧ་ན་པ་རི་ཛཱ་ན་ནཱ་ན་ཉྩ ནི་མི་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཨ་ན་ནུ་ས་ཡ་ནོ་ཀཱ་སོ ཙ ནི་ར་ནུ་ས་ཡ་ཏཱ་དཱི་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཨོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རེ་སུ བྷུ་མྨ་ནི་དྡེ་སཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཡ་ཏོ ཏ་ཏོ’’ཏི ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ, པ་ཛ་ཧ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཝཱ་རེ་སུ ཨ་པཱ་དཱ་ན་ཏྠེ ཨེ་ཝ ཝཱ. ཏ་ཏོ ཏ་ཏོ ཧི ཨོ་ཀཱ་ས་ཏོ ཨ་པ་ག་མ་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཛ་ཧ་ནཾ པ་རི་ཛཱ་ན་ན་ཉྩཱ་ཏི.
ཏ་ཏྠ ཡ་ཏོཏི ཡ་ཏོ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཨ་ནུ་ལོ་མེ, པ་ཊི་ལོ་མེ ཨ་ན་ནུ་ས་ཡ་ཊྛཱ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡ་སྶེ་ཝ ཧི ནི་མི་ཏྟཱ་པཱ་དཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཏ་ཏོ མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན སཱ་ནུ་ས་ཡོ་ཏི (ཡ་མ.༢.ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༧༧), པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི (ཡ་མ. ༢.ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༡༤༣) ཙ ‘‘དུ་ཀྑཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཏ་ཏོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན ནི་ར་ནུ་ས་ཡོ་ཏི (ཡ་མ. ༢.ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༡༡༠), ན པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི (ཡ་མ. ༢.ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༡༧༤-༡༧༦) ཙ ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་སུ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ བྷུ་མྨ་ནི་དྡེ་སེ་ནེ་ཝ ནི་དྡི་ཊྛཱ་ཏི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཙ་ཏུ་ཏྠ་པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན ས་རཱུ་པ་ཏོ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ན་སྶ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ད་ཏྠེ ཨཱ་དི་པ་ཉྷེ་པི ‘‘ཡ་ཏོ’’ཏི ཨ་ནུ་ས་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱ པུ་ན ‘‘ཡ་ཏོ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣེ་ན ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡེ་ན སཱ་ནུ་ས་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ པ་མཱ་ད་ལི་ཁི་ཏཾ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི. ན ཧི ཨུ་པྤ་ནྣེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་ས་ཡེ་ན སཱ་ནུ་ས་ཡོ, ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཏ་ཉྩ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཝ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ན ཧི ཨ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ས་ཡུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ་ཏི ཏཾ ཏ་ཐེ་ཝ དི་སྶ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ – ཡ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣེ་ནཱ་ཏི ཡ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཏེ་ནཱ་ཏི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཊྛཱ་ནེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀེ་ནཱ་ཏི. ཨུ་པྤ་ཏྟི་པ་ཊི་སེ་དྷེ ཨ་ཀ་ཏེ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ནྣེ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཨ་པ་ནེ་ཏི ནཱ་མ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྶ པ་ན ས་བྦ་ཊྛཱ་ན་ཏོ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ན ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཏྠ-ཀཱ་ར་ཉྷི བྷུ་མྨ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ས་དྡ་ཝི་དཱུ ཨི་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི.
སཱ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པ་ཛ་ཧ་ན་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༢-༡༩༧. པ་ཛ་ཧ་ན་ཝཱ་རེ ཡེ་ན ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཱ་ད་ཡོ སཱ་ཝ་སེ་སཱ པ་ཧཱི་ཡ་ནྟི, སོ ཏེ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ ན ཧོ་ཏི ཨ་པ་ཛ་ཧ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝཱ, ཏ་སྨཱ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་པྤ་ཛ་ཧ་ན་ཀོ་ཡེ་ཝ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཡོ ཝཱ པ་ན མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, སོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི? ནོ’’ཏི (ཡ་མ. ༢.ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༡༣༢) ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན སཾ་ས་ཡ་པ་དེ་ན པ་ཧཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ པུ་ཙྪ་ཏི, ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཡོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཾ པ་ཛ་ཧ་ཏི, སོ མཱ་ནཱ་ནུ་ས་ཡཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི་ཏི? ཏ་དེ་ཀ་ཊྛཾ པ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་ལོ་མེ པ་ན ‘‘ན་པྤ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི པ་ཛ་ཧ་ནཱ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་པ་དེ་ན སཾ་ས་ཡ་པ་དེ་ན ཙ ཝི་ནི་ཙྪི་ཏོ པུ་ཙྪི་ཏོ ཙ, ཏ་སྨཱ ཡེ་སཾ པ་ཛ་ཧ་ནཾ ན་ཏྠི ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧ་ན་ཀཱ་ནཾ, ཏེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཨ་པྤ་ཛ་ཧ་ན་ས་བྦྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ན་པྤ་ཛ་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ན ཙ ཡ་ཐཱ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་ན པ་ཧཱ་ནེ་ནེ་ཝ ཝ་ཛྫི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ་ཏི. ‘‘ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒ་ས་མ་ངྒི་ཉྩ ཨ་ཊྛ་མ་ཀ་ཉྩ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ པུ་གྒ་ལཱ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡ་ཉྩ ན་པྤ་ཛ་ཧ་ནྟི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡ་ཉྩ ན་པྤ་ཛ་ཧ་ནྟཱི’’ཏི (ཡ་མ. ༢.ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ.༡༦༥) ཨེ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ན་པྤ་ཛ་ཧ་ཏི, སེ་སཱ ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ’’ཏི (ཡ་མ. ཨ་ཊྛ. ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ ༡༣༢-༡༩༧) ཝུ་ཏྟཾ.
ཏ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ཀེ་ས་ཉྩི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡོ ཀེ་ས་ཉྩི ཨུ་བྷ་ཡ་ནྟི སེ་སཱ་ནཾ ཏེ་སཾ པ་ཧཱི་ན་ཏཱ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཐཱ་པི སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡ་སྶ པ་ཧཱི་ན་ཏཱ ཨུ་བྷ་ཡཱ་པ་ཛ་ཧ་ན་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏེ་སཾ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ‘‘ན་པྤ་ཛ་ཧ་ནྟཱི’’ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ, ཨ་ཐ པ་ན ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡ་ཉྩ ན་པྤ་ཛ་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མཾ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཏེ་སཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ན ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, པུ་ཙྪི་ཏ་སྶ པ་ན སཾ་ས་ཡ་ཏྠ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ‘‘སེ་སཱ ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ས་ཡ་སྶ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི? ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ ‘‘ཡོ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡཾ ན་པྤ་ཛ་ཧ་ཏི, སོ དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡཾ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡཾ ན་པྤ་ཛ་ཧ་ཏཱི’’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པུ་ཙྪི་ཏེ ས་དི་ས་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཀེ དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱཏི ཏེ་སཾ དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ནུ་ས་ཡཱ་ནཾ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཏེ སཾ་ས་ཡ་ཏྠ་ས་ངྒ་ཧི་ཏེ ཨ་ནུ་ས་ཡེ ན་པྤ་ཛ་ཧ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
པ་ཛ་ཧ་ན་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. པ་ཧཱི་ན་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༦༤-༢༧༤. པ་ཧཱི་ན་ཝཱ་རེ ཕ་ལ་ཊྛ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ར་དྡྷཱཏི ཨ་ནུ་ལོ་མཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་ལོ་མེ ཧི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན་པི དེ་ས་ནཱ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི. ‘‘ཕ་ལ་ཊྛ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི ཙ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན མ་གྒ་ས་མ་ངྒཱི་ནཾ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏི. ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཙྩ་ནྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎི་ཀཱ་ན་ཉྷི མ་གྒ་ས་མ་ངྒཱི་ནཾ ན ཀོ་ཙི ཨ་ནུ་ས་ཡོ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧོ, ནཱ་པི ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཏཾ ཨཱ་པཱ་དི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཏེ ན ཨ་ནུ་ས་ཡ་སཱ་ནུ་ས་ཡ་པ་ཧཱི་ན་ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཝཱ་རེ་སུ ག་ཧི་ཏཱ་ཏི.
༢༧༥-༢༩༦. ཨོ་ཀཱ་ས་ཝཱ་རེ སོ སོ ཨ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨོ་ཀཱ་སེ ཨེ་ཝ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་པཱ་དི་ཏོ པ་ཧཱི་ནོ, ཨ་ནཱ་པཱ་དི་ཏོ ཙ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནོ་ཏི པ་ཧཱི་ནཱ་པྤ་ཧཱི་ན་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཏ་དོ་ཀཱ་ས་མེ་ཝ དཱི་པེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨ་ནོ་ཀཱ་སེ ཏ་དུ་བྷ་ཡཱ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི. སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནེ ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ པ་ཧཱི་ནོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱིཏི ཏེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་མཱ་ནོ་ཀཱ་སེ པ་ཧཱི་ནོ ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ན ས་མཱ་ན་ཀཱ་ལེ པ་ཧཱི་ནོ་ཏི.
པ་ཧཱི་ན་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. དྷཱ་ཏུ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༣༢-༣༤༠. དྷཱ་ཏུ་ཝཱ་རེ ས་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ག་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ས་ཡ་ནྟཱིཏི ཡ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་པྤ་ཧཱི་ནཱ, ཏཾ་ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཨ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པྤ་ཏྟི་ར་ཧ་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧི ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨི་དྷཱ་པི ཡུ་ཏྟཱ་ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ན ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དཱི་ནི ཚ པ་ཊི་ནི་སེ་དྷ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི དྷཱ་ཏུ་ཝི་སེ་ས་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཱ་ནི ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ‘‘ན ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཙུ་ཏ་སྶ ན ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མྷི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཨི་མཾ ནཱ་མ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶཱ་ཏི ན ཝི་ཉྙཱ་ཡེ་ཡྻ, ཏ་སྨཱ ཏཾ་མཱུ་ལི་ཀཱ་སུ ཡོ་ཛ་ནཱ་སུ ‘‘ན ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཙུ་ཏ་སྶ ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུཾ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུཾ ཨ་རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི པ་ཋ་མཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ པུ་ན ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ‘‘ན ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུཾ ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ ཡོ་ཛ་ནཱ ཀ་ཏཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ན ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི་པ་དེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ་ཡེ་ཝ ག་ཧི་ཏཱ, ན ཀ་ཉྩཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཝཱ་རེ ‘‘ཨ་ནུ་སེ་ནྟཱི་ཏི པ་ད་སྶ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧི་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་ཏྠཱ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ ‘‘ཡ་སྶ ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ཊི་གྷཱ་ནུ་ས་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི་ཏི? ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཨ་ཐཱ་པི ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ཏ་ཏྠ ག་ཧི་ཏོ, ཨི་དྷཱ་པི སོ ན ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི. བྷ་ངྒཱཏི བྷ་ཉྫི་ཏ་བྦཱ, དྭི་དྷཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན་ནུ ན ཀོ་ཙི ཨ་ནུ་ས་ཡོ ཡ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཨ་ནུ་སེ་ཏི ནཱ་ནུ་སེ་ཏི ཙཱ་ཏི དྭི་དྷཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ཏ་ཏྠེ་ཝ ཀ་སྨཱ ‘‘ཀ་ཏི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ བྷ་ངྒཱ? ཨ་ནུ་ས་ཡཱ བྷ་ངྒཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ནི ཀ་ཏཱ་ནི. ན ཧི པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རཱ་བྷཱ་ཝེ སཾ་ས་ཡོ ཡུ་ཏྟོ་ཏི? ན ན ཡུ་ཏྟོ, ‘‘ཨ་ནུ་ས་ཡཱ བྷ་ངྒཱ ན་ཏྠཱི’’ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟེ བྷ་ངྒཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི.
དྷཱ་ཏུ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཨ་ནུ་ས་ཡ་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ཙི་ཏྟ་ཡ་མ་ཀཾ
ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡-༦༢. ཙི་ཏྟ་ཡ་མ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ ཏ་ཡོ སུ་དྡྷི་ཀ་མ་ཧཱ་ཝཱ་རཱ ཧོ་ནྟཱིཏི ཨི་མེ ཏ་ཡོ མ་ཧཱ་ཝཱ་རཱ ས་རཱ་གཱ་དི་ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ཧི མི་སྶ་ཀཱ སུ་དྡྷི་ཀཱ ཙ, ཏེ་སུ ཨཱ་དི་ཏོ སུ་དྡྷི་ཀཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. མི་སྶ་ཀེ་སུ ཙ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ས་རཱ་གཱ་དི་མི་སྶ་ཀ་ཙི་ཏྟེ ཏ་ཡོ ཏ་ཡོ མ་ཧཱ་ཝཱ་རཱ, ཏེ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་ན ཝུ་ཏྟེ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ‘‘སོ་ལ༹་ས པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ན ནི་ར་ནྟ་རཾ ཝུ་ཏྟེ་ཏི. ‘‘ཡ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏི ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷཱ་ནཾ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལཱ་ན་ཉྩ སཾ་ས་གྒ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀེ་ཀཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཨུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷ་ཀཱ་ལ་ས་མྦྷེ་ད་ཝཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་ཝཾ སེ་སཱ་ན་མྤི ཝཱ་རཱ་ནཾ ཏཾ་ཏཾ་ནཱ་མ་ཏཱ པཱ་ལི༹་ཨ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཨུ་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༣. ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་སྶེ་ཝ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི ཨི་དཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒི་པ་ཙྪི་མ་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒི་མྷི པུ་གྒ་ལེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏེ ཏ་ཉྩ ཙི་ཏྟཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་ར་ཧ་ཏོ པ་ཙྪི་མ་ཙི་ཏྟ་མྤཱིཏི ནུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ་པ་ཀཱ་རཾ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎ་ས་མ་ངྒི་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
༦༥-༨༢. ཨུ་པྤཱ་ད་ཝཱ་ར་སྶ དུ་ཏི་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ, ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ནྣཱ་ནཾ, ཨ་ས་ཉྙ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ, ནོ ཙ ཏེ་སཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཏེ་སཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ‘‘ས་བྦེ་སཾ ཙི་ཏྟཾ ཁ་ཎ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་མེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ ནཱ་མཱ’’ཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཏེ་སཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ ཙེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙཱཏི ཨེ་ཏ་སྶ་པི ཨུ་པྤཱ་དཾ པ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ, ཨ་ན་ཏཱི་ཏ་ཏྟཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ནཱ་མཱ་ཏི དྭ་ཡ་མེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ན ཧི ཁ་ཎ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ ‘‘ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ’’ཏི ཨ་ཏཱི་ཏ་ཝོ་ཧཱ་རོ ཨ་ཏྠི. ཡ་དི སི་ཡཱ, ཡཾ ཝཱ པ་ན ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ, ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ནོ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦཾ སི་ཡཱ. ཏ་ཐཱ ‘‘ཡཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ནོ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ. ‘‘ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ’’ཏི པ་ན བྷི་ཛྫ་མཱ་ན་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒཱི པུ་གྒ་ལོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྶ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ, ན ཙ ཀི་ཉྩི ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེཏི ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒཱི པུ་གྒ་ལོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྶ་པི ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠ, ཏཾ པ་ན ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཙི་ཏྟ་ནྟི ཧི སཱ་མ་ཉྙ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ནེ་ཀ་སྨི་ཉྩ ཡ་ཐཱ་ག་ཧི་ཏ་ཝི་སེ་སེ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི. ‘‘ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཏ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་སྶ ཝཱ པ་ན ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ག་ཧི་ཏ་པུ་གྒ་ལ་སྶེ་ཝ ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་ཡ་མོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨུ་པྤ་ནྣུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན་ཝཱ་རོ ནི་རུ་དྡྷ་ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ན་ཝཱ་རོ ཙ པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་རཱ་དཱི་སུ ཏཱི་སུ་པི ནི་ནྣཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎཱ ཨུ་དྡི་ཊྛཱ ནི་དྡི་ཊྛཱ ཙ. ཏ་ཏྠ པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་རེ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཡཾ ཀ་ཉྩི ཏཱ་དི་སཾ པུ་གྒ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, དྷ་མྨ་ཝཱ་རེ ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ, པུ་གྒ་ལ་དྷ་མྨ་ཝཱ་རེ པུ་གྒ་ལཾ ཙི་ཏྟ་ཉྩཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཝི་སེ་སོ ད་ཊྛ་བྦོ.
༨༣. ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཀཱ་ལ་ཝཱ་རེ ཨི་མ་སྶ པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་ར་ཏྟཱ པུ་གྒ་ལོ པུ་ཙྪི་ཏོ་ཏི པུ་གྒ་ལ་སྶེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ ཡ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ན ཀོ་ཙི པུ་གྒ་ལོ ན ག་ཧི་ཏོ, ཨེ་ཝཾ ཡ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཁ་ཎཾ ཁ་ཎཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཀཱ་ལནྟི ཨེ་ཏེ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནེ་ན ན ཀོ་ཙི ན ག་ཧི་ཏོ. ན ཧི སོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་ཏྠི, ཡ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ ན་ཏྠི, ཏེ ཙ པ་ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ན་ཀྑ་ཎཱ་ཏཱི་ཏ་ཙི་ཏྟཱ ན ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི པ་ཋ་མོ པ་ཉྷོ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦོ སི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡཱ. ཙ་ཏུ་ཏྠོ པ་ན ‘‘པ་ཙྪི་མ་ཙི་ཏྟ་སྶ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎེ ཏེ་སཾ ཙི་ཏྟཾ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ, ནོ ཙ ཏེ་སཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ, ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཙི་ཏྟཾ བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་ཉྩ ཨ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟ’’ནྟི ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་བྦོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཏ་ཐཱ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཀ་སྨཱ ས་བྦ་ཏྠ ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཝི་བྷ་ཏྟ་ནྟི? ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཏོ. ཁ་ཎ་སྶ ཧི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཀཱ་ལ་ཏཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ ཙ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལོ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎཱ་ཏཱི་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཝུ་ཏྟོ ཨ་ཏཱི་ཏ་སྶ ཙ, ཏ་ཏྠ པུ་རི་མ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ན བྷ་ངྒ་ཀྑ་ཎཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ པ་ཙྪི་མ་སྶ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀོ པུ་གྒ་ལ་ཝི་བྷཱ་གོ ཡ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན པུ་གྒ་ལ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ཏཾ་ཏཾ་ཁ་ཎ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་བྦ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་སུ ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཝི་བྷ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ན་ཡི་དྷ དྷ་མྨ་མ་ཏྟ་ཝི་སི་ཊྛོ པུ་གྒ་ལོ པུ་ཙྪི་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ པུ་གྒ་ལ་ཝི་སི་ཊྛཾ ཙི་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཡ་དི་པི པུ་གྒ་ལ་པྤ་དྷཱ་ནཱ པུ་ཙྪཱ, ཨ་ཐཱ་པི ཙི་ཏྟ་པྤ་དྷཱ་ནཱ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི དུ་ཏི་ཡ་པུ་ཙྪཱ་ཡ ‘‘ཨཱ་མ་ནྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ པ་ན ཨ་ཝ་ཏྭཱ ནི་རོ་དྷ་ཀྑ་ཎ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཀཱ་ལ་ཏཱ ན ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མེ་ན ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཀཱ་ལ་ཏཱ ཝི་ཡ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཁ་ཎཾ ཁ་ཎཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཀཱ་ལཾ ཡ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ‘‘ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ན’’ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་པི.
༡༡༤-༡༡༦. མི་སྶ་ཀ་ཝཱ་རེ་སུ ཡ་སྶ ས་རཱ་གཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྶ ཙི་ཏྟཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏི ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱིཏི པུ་ཙྪཱ, ནོཏི ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཉྩ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ད་སྶི་ཏཾ. པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ‘‘ཡ་སྶ ས་རཱ་གཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྶ ས་རཱ་གཾ ཙི་ཏྟཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏི ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི མཱ་ཏི་ཀཱ་ཋ་པ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་པི ཏ་ཐེ་ཝ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་སཾ་ས་ཡ་ཏྠེ་སུ ས་རཱ་གཱ་དི་མི་སྶ་ཀ་ཙི་ཏྟ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པུ་ཙྪཱ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ‘‘ས་རཱ་ག་པ་ཙྪི་མ་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཏེ་སཾ ས་རཱ་གཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏི ནུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི, ཨི་ཏ་རེ་སཾ ས་རཱ་ག་ཙི་ཏྟ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ཀྑ་ཎེ ཏེ་སཾ ས་རཱ་གཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ནི་རུ་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏི ཙེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏི ཙཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན སུ་དྡྷི་ཀ་ཝཱ་ར་ས་དི་ས་མེ་ཝ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ སཾ་ཁི་ཏྟ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.
ནི་དྡེ་ས་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.