༡༠. ཨུ་པོ་ས་ཐ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧༡. ད་ས་མེ ཏ་ད་ཧཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཧ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨིཾ ཨ་ཧུ ཨུ་པོ་ས་ཐེ’’ཏི. ཨུ་པ་ཝ་ས་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨུ་པོ་ས་ཐོ, ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སོ. ཨུ་པ་ཝ་ས་ནྟཱིཏི ཙ སཱི་ལེ་ན ཝཱ ཨ་ན་ས་ནེ་ན ཝཱ ཁཱི་ར་སཱ་ཡ་ནཱ་དི་ཝི་དྷི་ནཱ ཝཱ ཨུ་པེ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སེ ཧི སཱ་ས་ནི་ཀཱ སཱི་ལེ་ན, བཱ་ཧི་ར་ཀཱ ས་བྦ་སོ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་བྷུ་ཉྫ་ནེ་ན ཁཱི་ར་སཱ་ཡ་ན་མ་དྷུ་སཱ་ཡ་ནཱ་དི་ཝི་དྷི་ནཱ ཝཱ ཨུ་པེ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟི. སོ པ་ནེ་ས ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སོ ཨ་ཊྛ་མི་ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་པ་ནྣ་ར་སི་བྷེ་དེ་ན ཏི་ཝི་དྷོ, ཏ་སྨཱ སེ་ས་དྭ་ཡ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ‘‘པ་ནྣ་ར་སི་ཀ་ཨུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཝ་སྶ་གྒ་ཏྠེཏི ཝ་ཙ་སཱ་ཡ་ཏྠེ. དི་ཝས་དྡོ དི་ཝཱ་ས་དྡོ ཝི་ཡ དི་ཝ་ས་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཏ་སྶ ཝི་སེ་ས་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ དི་ཝཱ་ས་དྡོ ས་ཝི་སེ་སེ་ན དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དི་ཝ་ས་སྶ དི་ཝཱ, མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀེ ཀཱ་ལེ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. པ་ཊི་ཙྪཱ་པེ་ཏྭཱཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ. ཝི་པཱ་ཀ་ཕ་ལེ་ནཱཏི ས་དི་ས་ཕ་ལེ་ན. ན མ་ཧ་པྥ་ལོ ཧོ་ཏི མ་ནོ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་དུ་སྶཱི་ལྱེ་ན ཨུ་པ་ཀྐི་ལི་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝི་པཱ་ཀཱ་ནི་སཾ་སེ་ནཱཏི ཨུ་དྲ་ཡ་ཕ་ལེ་ན. ཝི་པཱ་ཀོ་བྷཱ་སེ་ནཱཏི པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་ག་མ་ཛ་ནི་ཏེ་ན ས་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཝི་པཱ་ཀོ་བྷཱ་སེ་ན. ན མ་ཧཱ་ཨོ་བྷཱ་སོ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་པྥཱ་ར་སྶཱཏི ཝི་པཱ་ཀ་ཝེ་པུ་ལླ་སྶ.
ནཱ་ཧཾ ཀྭ་ཙ་ནཱིཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་སྶ མི་ཙྪཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཨི་དཾ ཏ་སྶ མུ་སཱ་ཝཱ་ད་སྨིཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཙ་ཏུ་ཀོ་ཊི་ཀ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ པ་ན ཨ་རི་ཡ་ད་སྶ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ན ཏ་ཏྠ མུ་སཱ་ཝཱ་དོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘པུ་ན ཙ་པ་རཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཨི་ཏི པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑ་ཏི ‘ནཱ་ཧཾ ཀྭ་ཙ་ནི, ཀ་སྶ་ཙི ཀི་ཉྩ་ན་ཏ་སྨིཾ, ན ཙ མ་མ ཀྭ་ཙ་ནི, ཀི་སྨི་ཉྩི ཀི་ཉྩ་ན་ཏ་ཏྠཱི’’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༣.༧༠).
ཨེ་ཏྠ ཧི ཙ་ཏུ་ཀོ་ཊི་ཀ་སུ་ཉྙ་ཏཱ ཀ་ཐི་ཏཱ. ཀ་ཐཾ? ཨ་རི་ཡོ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༧༦༠; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༧༠) ཧི ནཱ་ཧཾ ཀྭ་ཙ་ནཱིཏི ཀྭ་ཙི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ན པ་སྶ་ཏི, ཀ་སྶ་ཙི ཀི་ཉྩ་ན་ཏ་སྨིནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཀ་སྶ་ཙི པ་ར་སྶ ཀི་ཉྩ་ན་བྷཱ་ཝེ ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦཾ ན པ་སྶ་ཏི, བྷཱ་ཏི་ཊྛཱ་ནེ བྷཱ་ཏ་རཾ, ས་ཧཱ་ཡ་ཊྛཱ་ནེ ས་ཧཱ་ཡཾ, པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཊྛཱ་ནེ པ་རི་ཀྑཱ་རཾ མ་ཉྙི་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦཾ ན པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཙ མ་མ ཀྭ་ཙ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ མ་མ-ས་དྡཾ ཏཱ་ཝ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཀྭ་ཙ་ནི པ་ར་སྶ ཙ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཀྭ་ཙི ན པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཨི་དཱ་ནི མ་མ-ས་དྡཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ‘‘མ་མ ཀི་སྨི་ཉྩི ཀི་ཉྩ་ན་ཏ་ཏྠཱི’’ཏི སོ པ་ར་སྶ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ‘‘མ་མ ཀི་སྨི་ཉྩི ཀི་ཉྩ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ན པ་སྶ་ཏི, ཨ་ཏྟ་ནོ བྷཱ་ཏི་ཀ་ཊྛཱ་ནེ བྷཱ་ཏ་རཾ, ས་ཧཱ་ཡ་ཊྛཱ་ནེ ས་ཧཱ་ཡཾ, པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཊྛཱ་ནེ པ་རི་ཀྑཱ་ར་ནྟི ཀི་སྨི་ཉྩི ཋཱ་ནེ པ་ར་སྶ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨི་མི་ནཱ ཀི་ཉྩ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦཾ ན པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ཡ་སྨཱ ནེ་ཝ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་སྶ་ཏི, ན ཏཾ པ་ར་སྶ ཀི་ཉྩ་ན་བྷཱ་ཝེ ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦཾ པ་སྶ་ཏི. ན ཀ་ཏྠ་ཙི པ་ར་སྶ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་སྶ་ཏི, ན པ་ར་སྶ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཉྩ་ན་བྷཱ་ཝེ ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦཾ པ་སྶ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཡཾ སུ་ཉྙ་ཏཱ ཙ་ཏུ་ཀོ་ཊི་ཀཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ཡ་སྨཱ པ་ན མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཀཱ་ནཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཙ་ཏུ་ཀོ་ཊི་ཀ་སུ་ཉྙ་ཏཱ་ད་སྶ་ནཾ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ན་ཏྠི མཱ་ཏཱ, ན་ཏྠི པི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ (དཱི. ནི. ༡.༡༧༡) ཝི་ཡ མི་ཙྪཱ་གཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ‘‘ནཱ་ཧཾ ཀྭ་ཙ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཡུ་ཏྟོ ཙེ་ཏྠ མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ས་མྦྷ་ཝོ. ཀ་ཏྠ་ཙཱིཏི ཋཱ་ནེ, ཀཱ་ལེ ཝཱ. ཨ་ཐ ‘‘ནི་པྥ་ལོ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ན མ་ཧ་པྥ་ལོ’’ཏི ས་དྡེ་ན ཧི མ་ཧ་པྥ་ལཱ་བྷཱ་ཝོ་ཝ ཛོ་ཏི་ཏོ, ན པ་ན ས་བྦ་ཐཱ ཕ་ལཱ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྱ་ཉྫ་ན་མེ་ཝ ཧི ཨེ་ཏྠ སཱ་ཝ་སེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པཱིཏི ‘‘ན མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི.
ཨ་ཊྛ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱིཏི –
‘‘ཨ་ཐ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ས་ཀྐོ དེ་ཝཱ་ན་མི་ནྡོ དེ་ཝཱ་ནཾ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཊྛ ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཙྩེ ཝ་ཎྞེ པ་ཡི་རུ་དཱ་ཧཱ་སི – ‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ནྟི, བྷོ་ནྟོ དེ་ཝཱ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ, ཡཱ་ཝ་ཉྩ སོ བྷ་ག་ཝཱ བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ བ་ཧུ་ཛ་ན་སུ་ཁཱ་ཡ ལོ་ཀཱ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ, ཨེ་ཝཾ བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣཾ བ་ཧུ་ཛ་ན་སུ་ཁཱ་ཡ ལོ་ཀཱ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨི་མི་ནཱ་པ་ངྒེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ ས་ཏྠཱ་རཾ ནེ་ཝ ཨ་ཏཱི་ཏཾ་སེ ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི, ན པ་ནེ་ཏ་ར་ཧི ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ’’ཏི –
ཨཱ་དི་ནཱ མ་ཧཱ་གོ་ཝི་ནྡ་སུ་ཏྟེ (དཱི. ནི. ༢.༢༩༦) ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏེ་ཧི བ་ཧུ་ཛ་ན་ཧི་ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣཱ་དཱི་ཧི བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀེ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ཨ་ཐ ‘‘ན་ཝ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱི’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱི’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཧི…པེ… ས་བྦེ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ‘‘ཨི་ཏི་པི སོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ས་བྦེ་པི ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ དཱི་པི་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཏེ་ན དཱི་པི་ཏ་གུ་ཎེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ཨ་ར་ཧ་ནྟི་ཨཱ་དཱི་ཧི པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐ་གུ་ཎཱ་ཝ ནི་དྡི་ཊྛཱཏི ཨ་ར་ཧ་ནྟི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨེ་ཀེ་ཀེ་ཧི པ་དེ་ཧི ཨེ་ཀེ་ཀེ གུ་ཎཱ་ཝ ནི་དྡི་ཊྛཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ས་ཧ་ཏ་ནྟི་ཀནྟི པཱ་ལི༹་དྷ་མྨ་ས་ཧི་ཏཾ. པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱཏི ‘‘ཀི་ལི་ཊྛ་སྨི་ཉྷི ཀཱ་ཡེ པ་སཱ་དྷ་ནཾ པ་སཱ་དྷེ་ཏྭཱ ན་ཀྑ་ཏྟཾ ཀཱི་ལ༹་མཱ་ནཱ ན སོ་བྷ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ས་ངྒྷ་སྶ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎཾ ནཱ་མ ཏ་སྶ གུ་ཎཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཊྛ་ནྣཾ ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ གུ་ཎེ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏཱི’’ཏི. དྭེ ཏ་ཡོ ཝཱ་རེ གཱ་ཧཱ་པི་ཏཾ ཨུ་སུ་མནྟི དྭེ ཏ་ཡོ ཝཱ་རེ ཨུ་དྡྷ་ནཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ སེ་ད་ན་ཝ་སེ་ན གཱ་ཧཱ་པི་ཏཾ ཨུ་སུ་མཾ. པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱཏི ‘‘ཀི་ལི་ཊྛ་སྨི་ཉྷི ཝ་ཏྠེ པ་སཱ་དྷ་ནཾ པ་སཱ་དྷེ་ཏྭཱ ན་ཀྑ་ཏྟཾ ཀཱི་ལ༹་མཱ་ནཱ ན སོ་བྷ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ.
པ་ཧཱི་ན་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ…པེ… ཝི་ར་ཏཱ་ཝཱཏི ཨེ་ཏེ་ན པ་ཧཱ་ན་ཧེ་ཏུ་ཀཱ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ ཝི་ར་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀ་མྨ་ཀྑ་ཡ་ཀ་ར་ཉཱ་ཎེ་ན ཧི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་དུ་སྶཱི་ལྱ་སྶ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཏ་ཏོ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱ་ན་ཝི་ར་ཏཱི་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཀི་ཉྩཱ་པི པ་ཧཱ་ན་ཝི་ར་མ་ཎཱ་ནཾ པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་ཀཱ་ལ་ཏཱ ན་ཏྠི, མ་གྒ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ན ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་དཱི་ན་ཉྩ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ ཨ་པེ་ཀྑི་ཏེ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ན་མྤི པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧ་ཎཾ པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི, ག་ཧ་ཎ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ཧཱ་ཡ་ཀ་དྷ་མྨེ་སུ པ་ཧཱ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པུ་རི་མ་ཀཱ་ལ་ཝོ་ཧཱ་རོ, པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཱ་སུ ཙ ཝི་ར་ཏཱི་སུ ཝི་ར་མ་ཎ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་པ་ར་ཀཱ་ལ་ཝོ་ཧཱ་རོ ཙ ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ཧཱ་ནཾ ཝཱ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན, ཝི་ར་ཏི པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཱ.
ཨ་ཐ ཝཱ པཱ་ཎོ ཨ་ཏི་པཱ་ཏཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ, པཱ་ཎ་གྷཱ་ཏ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧོ. ཀོ པ་ན སོ? ཨ་ཧི་རི་ཀཱ་ནོ་ཏྟ་པྤ་དོ་ས་མོ་ཧ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་ད་ཡོ ཀི་ལེ་སཱ. ཏེ ཧི ཨ་ར་ཧ་ནྟོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན པ་ཧཱ་ཡ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏེ་ཏྭཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་དུ་སྶཱི་ལྱ་ཏོ ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཀི་ལེ་སེ་སུ པ་ཧཱི་ནེ་སུ ཀི་ལེ་ས་ནི་མི་ཏྟ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ཡཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཝི་ར་ཏཱ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཏ་སྶཱ ཝི་ར་ཏི་ཡཱ ཀཱ་ལཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་རི་ཡ་ནྟ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཧི ཨ་ཉྙེ ས་མཱ་དི་ནྣ་ཝི་ར་ཏི་ཀཱ་པི ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ལཱ་བྷ་ཛཱི་ཝི་ཏཱ་དི་ཧེ་ཏུ ས་མཱ་དཱ་ནཾ བྷི་ནྡ་ནྟི, ན ཨེ་ཝཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ, ཨ་ར་ཧ་ནྟོ པ་ན ས་བྦ་སོ པ་ཧཱི་ན་པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ཝི་ར་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི.
ད་ཎྜ་ན་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ པ་ར་ཝི་ཧེ་ཋ་ན་སྶ ཙ པ་རི་ཝ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ད་ཎྜ་ས་ཏྠཱ་ནཾ ནི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རཱུ་པ་གྷཱ་ཏ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ལ་ཛྫཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ལ་ཛྫཱ་ཡ ཨོ་ཏྟ་པྤ་མྤི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ན ཧི པཱ་པ་ཛི་གུ་ཙྪ་ན་པཱ་པུ་ཏྟཱ་ས་ར་ཧི་ཏཾ, པཱ་པ་བྷ་ཡཾ ཝཱ ཨ་ལ་ཛྫ་ནཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི. དྷ་མྨ་ག་རུ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟཱ་ནཾ དྷ་མྨ་སྶ ཙ ཨ་ཏྟཱ དྷཱི་ན་ཏྟཱ ཨ་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱུ་ཏཱ ལ་ཛྫཱ་ཝ ཝུ་ཏྟཱ, ན པ་ན ལོ་ཀཱ་དྷི་པ་ཏི ཨོ་ཏྟ་པྤཾ. ‘‘ད་ཡཾ མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ད་ཡཱ-ས་དྡོ ‘‘ཨ་ད་ཡཱ་པ་ནྣོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཨ་ཡཾ པ་ན ད་ཡཱ-ས་དྡོ ཨ་ནུ་ར་ཀྑ་ཎ་ཏྠཾ ཨ་ནྟོ་ནཱི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ མེ་ཏྟཱ་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨི་དྷ མེ་ཏྟཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཝུ་ཏྟོ. མི་ཛྫ་ཏི སི་ནི་ཡ྄ཧ་ཏཱི་ཏི མེ་ཏྟཱ, མེ་ཏྟཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི མེ་ཏྟཾ, མེ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ, མེ་ཏྟཱ་ཨི་ཙྩེ་ཝ ཨ་ཏྠོ.
ས་བྦ་པཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏ་ཧི་ཏཱ་ནུ་ཀ་མྤཱིཏི ཨེ་ཏེ་ན ཏ་སྶཱ ཝི་ར་ཏི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་རི་ཡ་ནྟ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. པཱ་ཎ་བྷཱུ་ཏེཏི པཱ་ཎ་ཛཱ་ཏེ. ཨ་ནུ་ཀ་མྤ་ཀཱཏི ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ་ན་ཀཱ, ཡ་སྨཱ པ་ན མེ་ཏྟཱ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ད་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ ཡེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ ཝི་ར་ཏི ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ཏེ་ཧི ལ་ཛྫཱ་མེ་ཏྟཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་དྷ་མྨེ་ཧི ས་མ་ངྒི་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ.
པ་ར་པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་སྶ ཨཱ་དཱ་ནནྟི པ་ར་ས་ནྟ་ཀ་སྶ ཨཱ་དཱ་ནཾ. ཐེ་ནོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཙོ་རོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཐེ་ཡྻཾ, ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ‘‘ལ་ཛྫཱི ད་ཡཱ་པ་ནྣོ’’ཏི ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ ཧི ལ་ཛྫཱ་ད་ཡོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་པྤ་ཧཱ་ན་སྶ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་པྤ་ཧཱ་ན་སྶ་པཱི་ཏི, ཏ་སྨཱ སཱ་པི པཱ་ལི༹ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི. ཨ་ཐ ཝཱ སུ་ཙི་བྷཱུ་ཏེ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཧི་རོ་ཏྟ་པྤཱ་དཱི་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་མོ, ཨ་ཧི་རི་ཀཱ་དཱི་ན་ཉྩ པ་ཧཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ལ་ཛྫཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨ་སེ་ཊྛ་ཙ་རི་ཡནྟི ཨ་སེ་ཊྛཱ་ནཾ ཧཱི་ནཱ་ནཾ, ཨ་སེ་ཊྛཾ ཝཱ ལཱ་མ་ཀཾ ཙ་རི་ཡཾ, ནི་ཧཱི་ན་ཝུ་ཏྟིཾ མེ་ཐུ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. བྲ་ཧྨཾ སེ་ཊྛཾ ཨཱ་ཙཱ་རནྟི མེ་ཐུ་ན་ཝི་ར་ཏི་མཱ་ཧ. ཨཱ་རཱ་ཙཱ་རཱི མེ་ཐུ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ན – ‘‘ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ ན ཧེ་ཝ ཁོ མཱ་ཏུ་གཱ་མེ་ན ས་དྡྷིཾ དྭ་ཡཾ་དྭ་ཡ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨ་པི་ཙ ཁོ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཨུ་ཙྪཱ་ད་ན་པ་རི་མ་དྡ་ན་ནྷཱ་པ་ན་ས་མྦཱ་ཧ་ནཾ སཱ་དི་ཡ་ཏི, སོ ཏཾ ཨ་སྶཱ་དེ་ཏི, ཏཾ ནི་ཀཱ་མེ་ཏི, ཏེ་ན ཙ ཝི་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༧.༥༠) ཝུ་ཏྟཱ ས་ཏྟ་ཝི་དྷ་མེ་ཐུ་ན་སཾ་ཡོ་གཱ་པི པ་ཊི་ཝི་ར་ཏི ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
‘‘ས་ཙྩ་ཏོ ཐེ་ཏ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༡༩) ཝི་ཡ ཐེ་ཏ-ས་དྡོ ཐི་ར་པ་རི་ཡཱ་ཡོ, ཐི་ར་བྷཱ་ཝོ ཙ ས་ཙྩ་ཝཱ་དི་ཏཱ་ཡ ཋི་ཏ་ཀ་ཐ་ཏྟཱ ཀ་ཐཱ་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཋི་ཏ་ཀ་ཐཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ན ཋི་ཏ་ཀ་ཐོཏི ཡ་ཐཱ ཧ་ལི་དྡི་རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཨ་ན་ཝ་ཊྛི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ན ཋི་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ན ཋི་ཏཱ ཀ་ཐཱ ཡ་སྶ སོ ན ཋི་ཏ་ཀ་ཐོ་ཏི ཧ་ལི་དྡི་རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཡ་ཐཱ ཀ་ཐཱ་ཡ ཨུ་པ་མཱ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ ‘‘པཱ་སཱ་ཎ་ལེ་ཁཱ ཝི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི. ས་དྡྷཱ ཨ་ཡ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་དྡྷཱ་ཡཱ, ས་དྡྷཱ་ཡཱ ཨེ་ཝ ས་དྡྷཱ་ཡི་ཀཱ ཡ་ཐཱ ཝེ་ན་ཡི་ཀཱ. ས་དྡྷཱ་ཡ ཝཱ ཨ་ཡི་ཏ་བྦཱ ས་དྡྷཱ་ཡི་ཀཱ, ས་དྡྷེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨེ་ཀཾ བྷ་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་བྷ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨེ་ཏེ་ས་མ་ཏྠཱི་ཏི ཨེ་ཀ་བྷ་ཏྟི་ཀཱ, ཨེ་ཀ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ ཨེ་ཀ་ཝཱ་ར་མེ་ཝ བྷུ་ཉྫ་ན་ཀཱ. ཏ་ཡི་དཾ ར་ཏྟི་བྷོ་ཛ་ནེ་ན་པི སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ར་ཏྟཱུ་པ་ར་ཏཱ’’ཏི. ཨེ་ཝ་མྤི སཱ་ཡ་ནྷ་བྷོ་ཛ་ནེ་ན་པི སི་ཡུཾ ཨེ་ཀ་བྷ་ཏྟི་ཀཱ་ཏི ཏ་དཱ་ས་ངྐཱ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཝི་ར་ཏཱ ཝི་ཀཱ་ལ་བྷོ་ཛ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་རུ་ཎུ་གྒ་མ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀཱ ཨ་ཡཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨཱ་ཙི་ཎྞ་ས་མཱ་ཙི་ཎྞོ བྷོ་ཛ་ན་སྶ ཀཱ་ལོ ནཱ་མ, ཏ་ད་ཉྙོ ཝི་ཀཱ་ལོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ན ར་ཏྟི་བྷོ་ཛ་ན་སྶ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་པ་ར་ཎྷོ ‘‘ཝི་ཀཱ་ལོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ.
ས་ངྑེ་པ་ཏོ ‘‘ས་བྦ་པཱ་པ་སྶ ཨ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟཾ (དཱི. ནི. ༢.༩༠; དྷ. པ. ༡༨༣) བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནཾ ས་ཙྪ་ནྡ་རཱ་ག་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ན་ཙྩཱ་དཱི་ནཾ ད་སྶ་ནཾ ན ཨ་ནུ་ལོ་མེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་ས་ན་སྶ ཨ་ན་ནུ་ལོ་མ་ཏྟཱ’’ཏི. ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་ཡོ་ཛི་ཡ་མཱ་ནཾ པ་རེ་ཧི པ་ཡོ་ཛཱ་པཱི་ཡ་མཱ་ན་ཉྩ ན་ཙྩཾ ན་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ ན་ཙྩ་ས་དྡེ་ན ག་ཧི་ཏཾ, ཏ་ཐཱ གཱི་ཏ་ཝཱ་དི་ཏ་ས་དྡཱ ཙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ན་ཙྩ་ན་ན་ཙྩཱ་པ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན གཱ་ཡ་ན་གཱ་ཡཱ་པ་ན་ཝཱ་ད་ན་ཝཱ་དཱ་པ་ནཱ་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ད་སྶ་ནེ་ན ཙེ་ཏྠ ས་ཝ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧི་ཏཾ ཝི་རཱུ་པེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན. ཨཱ་ལོ་ཙ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཝཱ པ་ཉྩ་ནྣཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནཾ ས་ཝ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ་པི ད་སྶ་ན་ས་ངྑེ་པ་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ད་སྶ་ནཱཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝི་སཱུ་ཀ་བྷཱུ་ཏ་སྶ གཱི་ཏ་སྶ ས་ཝ་ནཾ ཀ་དཱ་ཙི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་སཱུ་ཀ་བྷཱུ་ཏཾ ད་སྶ་ན’’ནྟི. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ པ་ར་མ་ཏྠ་ཛོ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཁུ་དྡ་ཀ་པཱ་ཋ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ‘‘དྷ་མྨཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ གཱི་ཏཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, གཱི་ཏཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏོ དྷ་མྨོ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི.
ཡཾ ཀི་ཉྩཱིཏི ག་ནྠི་ཏཾ ཝཱ ཨ་ག་ནྠི་ཏཾ ཝཱ ཡཾ ཀི་ཉྩི པུ་པྥཾ. ག་ནྡྷ་ཛཱ་ཏནྟི ག་ནྡྷ་ཛཱ་ཏི་ཡཾ. ཏ་སྶཱ་པི ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ དྷཱུ་པི་ཏ་སྶ་པི ཨ་དྷཱུ་པི་ཏ་སྶ་པི ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཝི་ལེ་པ་ནཱ་དི ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨུ་ཙྩཱཏི ཨུ་ཙྩ་ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཀཾ ས་དྡ་ནྟ་རཾ. སེ་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་ཡ་ནཾ. ཨུ་ཙྩཱ་ས་ཡ་ནཾ མ་ཧཱ་ས་ཡ་ན་ཉྩ ས་མ་ཎ་སཱ་རུ་པྤ་ར་ཧི་ཏཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཏྠ་ར་ཎ’’ནྟི, ཨཱ་ས་ནྡཱ་དི་ཨཱ་ས་ན་ཉྩེ་ཏྠ ས་ཡ་ནེ་ན ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན ཨཱ་དྷཱ་རེ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟེ ཏ་དཱ་དྷཱ་ར་ཀི་རི་ཡཱ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཱ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨུ་ཙྩཱ་ས་ཡ་ན་མ་ཧཱ་ས་ཡ་ནཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཏ་དུ་པ་བྷོ་ག་བྷཱུ་ཏ་ནི་ས་ཛྫཱ་ནི་པ་ཛྫ་ནེ་ཧི ཝི་ར་ཏི ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཨུ་ཙྩཱ་ས་ཡ་ནཱ་ས་ན་མ་ཧཱ་ས་ཡ་ནཱ་ས་ནཱ’’ཏི, ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ཨ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ ཀ་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན’’ནྟི. (མ. ནི. ༣.༡༢༦; སཾ. ནི. ༢.༡) ཨཱ་ས་ན་ཀི་རི་ཡཱ་པུ་བྦ་ཀ་ཏྟཱ ཝཱ ས་ཡ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་ཡ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ས་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
‘‘ཀཱི་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཡཾ ནི་པཱ་ཏོ. ‘‘ཀི་ཏྟ་ཀ’’ནྟི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠཾ བོ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱི་ཝ་མ་ཧ་པྥ་ལོ་ཏི ཀི་ཏྟ་ཀཾ མ་ཧ་པྥ་ལོ’’ཏི. སེ་ས་པ་དེ་སཱུཏི ‘‘ཀཱི་ཝ་མ་ཧཱ་ནི་སཾ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ར་ཏྟ-ས་དྡོ ར་ཏ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཧཱུ་ཏ་ར་ཏྟ་ར་ཏ་ནཱ་ན་ནྟི པ་ཧཱུ་ཏེ་ན ར་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ར་ཏ་ནེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ན’’ནྟི. པཱ་ལི༹་ཡཾ པ་ན ‘‘པ་ཧཱུ་ཏ་ས་ཏྟ་ར་ཏ་ནཱ་ན’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ དི་སྶ་ཏི. བྷེ་རི་ཏ་ལ་ས་དི་སཾ ཀ་ཏྭཱཏི བྷེ་རི་ཏ་ལཾ ཝི་ཡ ས་མཾ ཀ་ཏྭཱ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཀཾ བྷཱ་གཾ ན ཨ་གྒྷ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ར་ཛྫཾ ཏ་ཏོ སོ་ལ༹་ས་བྷཱ་ག་ཏོ ཨེ་ཀཾ བྷཱ་གཾ ན ཨ་གྒྷ་ཏི. ཏ་ཏོ བ་ཧུ་ཏ་རཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ར་ཛྫ་སི་རི་ཏོ བ་ཧུ་ཏ་རཾ ཧོ་ཏི.
ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱི་ཀཱ་ནནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ ནཱ་མ སི་ནེ་རུ་པ་བྦ་ཏ་སྶ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཧོ་ནྟི, ཏེ་སུ བ་ཧཱུ པ་བྦ་ཏ་ཊྛཱ་པི ཨཱ་ཀཱ་ས་ཊྛཱ་པི, ཏེ་སཾ པ་ར་མྤ་རཱ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏཾ པ་ཏྟཱ, ཁི་ཌྜཱ་པ་དོ་སི་ཀཱ, མ་ནོ་པ་དོ་སི་ཀཱ, སཱི་ཏ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ, ཨུ་ཎྷ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ, ཙ་ནྡི་མཱ, དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ, སཱུ་རི་ཡོ, དེ་ཝ་པུ་ཏྟོ་ཏི ཨེ་ཏེ ས་བྦེ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀ་དེ་ཝ་ལོ་ཀ་ཊྛ་ཀཱ ཨེ་ཝ. ཏེ་ཏྟིཾ་ས ཛ་ནཱ ཏ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཏི ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ. ཨ་པི་ཙ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱཏི ཏེ་སཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ནཱ་མ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་པི ཨ་ཏྠི པ་བྦ་ཏ་ཊྛ་ཀཱ, ཨ་ཏྠི ཨཱ་ཀཱ་ས་ཊྛ་ཀཱ, ཏེ་སཾ པ་ར་མྤ་རཱ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏཾ པ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ ཡཱ་མཱ་དཱི་ནཾ. ཨེ་ཀ་དེ་ཝ་ལོ་ཀེ་པི ཧི དེ་ཝཱ་ནཾ པ་ར་མྤ་རཱ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་པ་བྦ་ཏཾ ཨ་པྤ་ཏྟཱ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཏ་ཏྠ དི་བྦ་སུ་ཁཾ ཡཱ་ཏཱ པ་ཡཱ་ཏཱ ས་མྤ་ཏྟཱ་ཏི ཡཱ་མཱ. ཏུ་ཊྛཱ པ་ཧ་ཊྛཱ་ཏི ཏུ་སི་ཏཱ. པ་ཀ་ཏི་པ་ཊི་ཡ་ཏྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ ཨ་ཏི་རེ་ཀེ་ན ར་མི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཀཱ་ལེ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི་ཏེ བྷོ་གེ ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ ར་མ་ནྟཱི་ཏི ནི་མྨཱ་ན་ར་ཏི. ཙི་ཏྟཱ་ཙཱ་རཾ ཉ་ཏྭཱ པ་རེ་ཧི ནི་མྨི་ཏེ་སུ བྷོ་གེ་སུ ཝ་སཾ ཝ་ཏྟེ་ནྟཱི་ཏི པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱི.
ཏ་ཏྠ ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ མ་ནུ་སྶ་ག་ཎ་ནཱ་ཡ ན་ཝུ་ཏི་ཝ་སྶ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎཾ. ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ཏི་སྶོ ཙ ཝ་སྶ་ཀོ་ཊི་ཡོ ས་ཊྛི ཙ ཝ་སྶ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི. ཡཱ་མཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ཙུ་དྡ་ས ཙ ཝ་སྶ་ཀོ་ཊི་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ ཝ་སྶ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི. ཏུ་སི་ཏཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ས་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་ས ཙ ཝ་སྶ་ཀོ་ཊི་ཡོ ས་ཊྛི ཙ ཝ་སྶ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི. ནི་མྨཱ་ན་ར་ཏཱི་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ དྭེ ཙ ཝ་སྶ་ཀོ་ཊི་ས་ཏཱ་ནི ཏི་སྶོ ཙ ཝ་སྶ་ཀོ་ཊི་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ ཝ་སྶ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི. པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱི་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ ན་ཝ ཙ ཝ་སྶ་ཀོ་ཊི་ས་ཏཱ་ནི ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས ཀོ་ཊི་ཡོ ཙ ས་ཊྛི ཙ ཝ་སྶ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི.
མུ་ཊྛི་ཧ་ཏྠ་པཱ་ད་ཀེཏི པཱ་ད་ཏ་ལ་ཏོ ཡཱ་ཝ ཨ་ཊ་ནི་ཡཱ ཧེ་ཊྛི་མ་ནྟོ, ཏཱ་ཝ མུ་ཊྛི་ར་ཏ་ན་པྤ་མཱ་ཎ་པཱ་ད་ཀེ. ཏ་ཉྩ ཁོ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཧ་ཏྠེ་ན, ཡ་སྶི་དཱ་ནི ཝ་ཌྜྷ་ཀཱི་ཧ་ཏྠོ་ཏི ས་མ་ཉྙཱ. སཱི་ལ་ས་མཱ་དཱ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཉྙཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཀ་ཏྭཱ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནེ་ན ཝཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཝཱ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཾ པ་ན ཨུ་པ་ཝ་ས་ནྟེ་ན…པེ… ཝི་ཙཱ་རེ་ཏ་བྦ’’ནྟི.
ཝཱ་ཙཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཨུ་པོ་ས་ཐ་ངྒཱ་ནི ས་མཱ་དཱ་ཏ་བྦཱ་ནཱིཏི ‘‘ཨི་མ་ཉྩ ར་ཏྟིཾ ཨི་མ་ཉྩ དི་ཝ་ས’’ནྟི ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐ་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ས་མཱ་དི་ཡཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ པུ་ན པ་ཙྩེ་ཀཾ ‘‘པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ ཝེ་ར་མ་ཎི་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་མཱ་དི་ཡཱ་མི…པེ… ཨུ་ཙྩཱ་ས་ཡ་ན་མ་ཧཱ་ས་ཡ་ནཱ ཝེ་ར་མ་ཎི་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་མཱ་དི་ཡཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝ་ཙཱི་བྷེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་པཱ་ལི༹ ས་མཱ་དཱ་ཏ་བྦཱ་ནི. པཱ་ལི༹ཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ བྷཱ་སཱ་ཡ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཝཱ ‘‘བུ་དྡྷ་པ་ཉྙ་ཏྟཾ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཀ་ཏོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝཱ ས་མཱ་དཱ་ཏ་བྦཱ་ནི, ཨ་ཉྙཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟེ་ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སཱི་ལ་ཉྷི ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་མཱ་དི་ཡ་ནྟེ་ན་པི ས་མཱ་དི་ནྣཾ པ་ར་ས་ནྟི་ཀེ ས་མཱ་དི་ཡ་ནྟེ་ན་པི, ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ས་མཱ་དི་ནྣ་མྤི ས་མཱ་དི་ནྣ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ ས་མཱ་དི་ནྣ་མྤི. ཏཾ པ་ན ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ས་མཱ་དི་ཡ་ཏོ ཨེ་ཀཱ་ཡེ་ཝ ཝི་ར་ཏི ཨེ་ཀཱ ཙེ་ཏ་ནཱ ཧོ་ཏི. སཱ པ་ན ས་བྦ་ཝི་ར་ཏི་ཙེ་ཏ་ནཱ་ནཾ ཀི་ཙྩ་ཀཱ་རཱི་ཏི ཏེ་ན་པི ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ས་མཱ་དི་ནྣཱ་ནེ་ཝ. པ་ཙྩེ་ཀཾ ས་མཱ་དི་ཡ་ཏོ པ་ན ནཱ་ནཱ་ཝི་ར་ཏི་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡོ ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཀི་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ས་བྦ་ས་མཱ་དཱ་ནེ པ་ན ཝ་ཙཱི་བྷེ་དོ ཀཱ་ཏ་བྦོ་ཡེ་ཝ. པ་རཱུ་པ་རོ་དྷ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ པ་ར་ཝི་ཧིཾ་སཱ་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ.
ན་ནུ ཙ ‘‘མ་ཎི’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཝེ་ལུ༹་རི་ཡ་མྤི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ, ཀི་མ་ཏྠཾ པ་ན ཝེ་ལུ༹་རི་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝེ་ལུ༹་རི་ཡ་ནྟི…པེ… ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. ‘‘མ་ཎི’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ་ཝ ‘‘ཝེ་ལུ༹་རི་ཡ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཛཱ་ཏི་མ་ཎི་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཀ་ཝ་སྶི་ཀ་ཝེ་ལུ༹་ཝ་ཎྞནྟི ཛཱ་ཏི་ཏོ ཨེ་ཀ་ཝ་སྶཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་ཝེ་ལུ༹་ཝ་ཎྞཾ. ལ་དྡྷ་ཀནྟི སུ་ནྡ་རཾ. ཙ་ནྡ་པྤ་བྷཱ ཏཱ་ར་ག་ཎཱ་ཝ ས་བྦེཏི ཡ་ཐཱ ཙ་ནྡ་པྤ་བྷཱ་ཡ ཀ་ལཾ ས་བྦེ ཏཱ་རཱ་ག་ཎཱ ནཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ནྡ་པྤ་བྷཱ་ཏི སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ’’ནྟི.
ཨུ་པོ་ས་ཐ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
མ་ཧཱ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.