༤. ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༤. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་ཧཱིཏི དཱ་ན་པི་ཡ་ཝ་ཙ་ན་ཨ་ཏྠ་ཙ་རི་ཡཱ་ས་མཱ་ན་ཏྟ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་ངྒ་ཧ་ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ཙ་ཀྐཾ ཝ་ཏྟེ་ཏཱིཏི ཨཱ་ཎཱ་ཙ་ཀྐཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཙ་ཀྐནྟི ཝཱ ཨི་དྷ ར་ཏ་ན་ཙ་ཀྐཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཡ་ཉྷི ཙ་ཀྐ་ས་དྡོ ས་མྤ་ཏྟི་ཡཾ, ལ་ཀྑ་ཎེ, ར་ཐ་ངྒེ, ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ, དཱ་ནེ, ར་ཏ་ན་དྷ་མྨ་ཁུ་ར་ཙ་ཀྐཱ་དཱི་སུ ཙ དི་སྶ་ཏི. ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི་མཱ་ནི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཙ་ཀྐཱ་ནི, ཡེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ནཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༤.༣༡) ཧི ས་མྤ་ཏྟི་ཡཾ དི་སྶ་ཏི. ‘‘པཱ་ད་ཏ་ལེ་སུ ཙ་ཀྐཱ་ནི ཛཱ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༣༥; ༣.༢༠༤) ཨེ་ཏྠ ལ་ཀྑ་ཎེ. ‘‘ཙ་ཀྐཾ་ཝ ཝ་ཧ་ཏོ པ་ད’’ནྟི (དྷ. པ. ༡) ཨེ་ཏྠ ར་ཐ་ངྒེ. ‘‘ཙ་ཏུ་ཙ་ཀྐཾ ན་ཝ་དྭཱ་ར’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༢༩) ཨེ་ཏྠ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ. ‘‘ད་དཾ བྷུ་ཉྫ མཱ ཙ པ་མཱ་དོ, ཙ་ཀྐཾ ཝ་ཏྟ་ཡ ས་བྦ་པཱ་ཎི་ན’’ནྟི (ཛཱ. ༡.༧.༡༤༩) ཨེ་ཏྠ དཱ་ནེ. ‘‘དི་བྦཾ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཾ པཱ་ཏུ་ར་ཧོ་སཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༢༤༣) ཨེ་ཏྠ ར་ཏ་ན་ཙ་ཀྐེ. ‘‘མ་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ཙ་ཀྐ’’ནྟི (སུ. ནི. ༥༦༢) ཨེ་ཏྠ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐེ. ‘‘ཨི་ཙྪཱ་ཧ་ཏ་སྶ པོ་ས་སྶ, ཙ་ཀྐཾ བྷ་མ་ཏི མ་ཏྠ་ཀེ’’ཏི (ཛཱ. ༡.༥.༡༠༣) ཨེ་ཏྠ ཁུ་ར་ཙ་ཀྐེ. ‘‘ཁུ་ར་པ་རི་ཡ་ནྟེ་ན ཙ་ཀྐེ་ནཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༡༦༦) ཨེ་ཏྠ པ་ཧ་ར་ཎ་ཙ་ཀྐེ. ‘‘ཨ་ས་ནི་ཝི་ཙ་ཀྐ’’ནྟི (དཱི. ནི. ༣.༦༡) ཨེ་ཏྠ ཨ་ས་ནི་མ་ཎྜ་ལེ. ཨི་དྷ པ་ནཱ་ཡཾ ར་ཏ་ན་ཙ་ཀྐེ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏི? ཨེ་ཀ་ངྒུ་ལ་དྭ་ངྒུ་ལ་མ་ཏྟ་མྤི ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཾ ཨཱ་ཀཱ་སཾ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ནྟྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ས་བྦ་ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི་ན་ཉྷི ནི་སི་ནྣཱ་ས་ན་ཏོ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ན་ས་མཱི་པཾ ག་ནྟྭཱ ཧ་ཏྠི་སོ་ཎྜ་ས་དི་ས་པ་ནཱ་ལི༹ཾ སུ་ཝ་ཎྞ་བྷི་ངྒཱ་རཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀེ་ན ཨ་བྦྷུ་ཀྐི་རི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་བྷི་ཝི་ཛི་ནཱ་ཏུ བྷ་ཝཾ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ན’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ས་མ་ན་ནྟ་ར་མེ་ཝ ཝེ་ཧཱ་སཾ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ནྟྭཱ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི. ཡ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ས་མ་ཀཱ་ལ་མེ་ཝ, སོ རཱ་ཛཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི ནཱ་མ ཧོ་ཏི.
དྷ་མྨོཏི ད་ས་ཀུ་ས་ལ་ཀ་མྨ་པ་ཐ་དྷ་མྨོ, ད་ས་ཝི་དྷཾ ཝཱ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཝ་ཏྟཾ. ད་ས་ཝི་དྷེ ཝཱ ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨེ ཨ་ག་ར་ཧི་ཏེ ཝཱ རཱ་ཛ་དྷ་མྨེ ནི་ཡུ་ཏྟོ་ཏི དྷ་མྨི་ཀོ. ཏེ་ན ཙ དྷ་མྨེ་ན ས་ཀ་ལ་ལོ་ཀཾ ར་ཉྫེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ. དྷ་མྨེ་ན ཝཱ ལ་དྡྷ་ར་ཛྫ་ཏྟཱ དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ. ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི་ཧི དྷ་མྨེ་ན ཉཱ་ཡེ་ན ར་ཛྫཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི, ན ཨ་དྷ་མྨེ་ན. ད་ས་ཝི་དྷེ་ན ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཝ་ཏྟེ་ནཱཏི ད་ས་པྤ་བྷེ་དེ་ན ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི་ནཾ ཝ་ཏྟེ་ན.
ཀིཾ པ་ན ཏཾ ད་ས་ཝི་དྷཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཝ་ཏྟ་ནྟི? ཝུ་ཙྩ་ཏེ –
‘‘ཀ་ཏ་མཾ པ་ན ཏཾ, དེ་ཝ, ཨ་རི་ཡཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཝ་ཏྟ་ནྟི? ཏེ་ན ཧི ཏྭཾ, ཏཱ་ཏ, དྷ་མྨཾ་ཡེ་ཝ ནི་སྶཱ་ཡ དྷ་མྨཾ ས་ཀྐ་རོ་ནྟོ དྷ་མྨཾ ག་རུཾ ཀ་རོ་ནྟོ དྷ་མྨཾ མཱ་ནེ་ནྟོ དྷ་མྨཾ པཱུ་ཛེ་ནྟོ དྷ་མྨཾ ཨ་པ་ཙཱ་ཡ་མཱ་ནོ དྷ་མྨ་དྡྷ་ཛོ དྷ་མྨ་ཀེ་ཏུ དྷ་མྨཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻོ དྷ་མྨི་ཀཾ ར་ཀྑཱ་ཝ་ར་ཎ་གུ་ཏྟིཾ སཾ་ཝི་ད་ཧ་སྶུ ཨ་ནྟོ་ཛ་ན་སྨིཾ བ་ལ་ཀཱ་ཡ་སྨིཾ ཁ་ཏྟི་ཡེ་སུ ཨ་ནུ་ཡ་ནྟེ་སུ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀེ་སུ ནེ་ག་མ་ཛཱ་ན་པ་དེ་སུ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་སུ མི་ག་པ་ཀྑཱི་སུ. མཱ ཙ ཏེ, ཏཱ་ཏ, ཝི་ཛི་ཏེ ཨ་དྷ་མྨ་ཀཱ་རོ པ་ཝ་ཏྟི་ཏྠ. ཡེ ཙ ཏེ, ཏཱ་ཏ, ཝི་ཛི་ཏེ ཨ་དྷ་ནཱ ཨ་སྶུ, ཏེ་ས་ཉྩ དྷ་ན་མ་ནུ་པྤ་དེ་ཡྻཱ་སི. ཡེ ཙ ཏེ, ཏཱ་ཏ, ཝི་ཛི་ཏེ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ མ་ད་པྤ་མཱ་དཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏཱ ཁ་ནྟི་སོ་ར་ཙྩེ ནི་ཝི་ཊྛཱ ཨེ་ཀ་མ་ཏྟཱ་ནཾ ད་མེ་ནྟི, ཨེ་ཀ་མ་ཏྟཱ་ནཾ ས་མེ་ནྟི, ཨེ་ཀ་མ་ཏྟཱ་ནཾ པ་རི་ནི་བྦཱ་པེ་ནྟི. ཏེ ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་རི་པུ་ཙྪེ་ཡྻཱ་སི པ་རི་གྒ་ཎྷེ་ཡྻཱ་སི – ‘ཀིཾ, བྷ་ནྟེ, ཀུ་ས་ལཾ ཀིཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ, ཀིཾ སཱ་ཝ་ཛྫཾ ཀིཾ ཨ་ན་ཝ་ཛྫཾ, ཀིཾ སེ་ཝི་ཏ་བྦཾ ཀིཾ ན སེ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཀིཾ མེ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ ཨ་སྶ, ཀིཾ ཝཱ པ་ན མེ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནཾ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡ ཨ་སྶཱ’ཏི. ཏེ་སཾ སུ་ཏྭཱ ཡཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ, ཏཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝ་ཛྫེ་ཡྻཱ་སི, ཡཾ ཀུ་ས་ལཾ, ཏཾ ས་མཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟེ་ཡྻཱ་སི. ཨི་དཾ ཁོ, ཏཱ་ཏ, ཏཾ ཨ་རི་ཡཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཝ་ཏྟ’’ནྟི –
ཨེ་ཝཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སུ་ཏྟེ (དཱི. ནི. ༣.༨༤) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཨ་ནྟོ་ཛ་ན་སྨིཾ བ་ལ་ཀཱ་ཡེ ཨེ་ཀཾ, ཁ་ཏྟི་ཡེ་སུ ཨེ་ཀཾ, ཨ་ནུ་ཡ་ནྟེ་སུ ཨེ་ཀཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀེ་སུ ཨེ་ཀཾ, ནེ་ག་མ་ཛཱ་ན་པ་དེ་སུ ཨེ་ཀཾ, ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་སུ ཨེ་ཀཾ, མི་ག་པ་ཀྑཱི་སུ ཨེ་ཀཾ, ཨ་དྷ་མྨ་ཀཱ་ར་པྤ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཨེ་ཀཾ, ཨ་དྷ་ནཱ་ནཾ དྷ་ནཱ་ནུ་པྤ་དཱ་ནཾ ཨེ་ཀཾ, ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟི ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཏཾ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཝ་ཏྟཾ ད་ས་ཝི་དྷཾ ཧོ་ཏི. ག་ཧ་པ་ཏི་ཀེ པ་ན པ་ཀྑི་ཛཱ་ཏེ ཙ ཝི་སུཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ དྭཱ་ད་ས་ཝི་དྷཾ ཧོ་ཏི.
ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཨ་དེ་ནྟོ སོ དྷ་མྨོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཏ་ད་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ. ཏེ་ན ཏ་ད་དྷི་ཊྛཱ་ནེ་ན ཙེ་ཏ་སཱ. ས་ཀྐ་རོ་ནྟོཏི ཨཱ་ད་ར་ཀི་རི་ཡཱ་ཝ་སེ་ན ཀ་རོ་ནྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ག་རུཾ ཀ་རོ་ནྟོཏི པཱ་སཱ་ཎ་ཙྪ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ག་རུ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ག་རུཾ ཀ་རོ་ནྟོ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨིཾ གཱ་ར་ཝུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི. དྷ་མྨཱ་དྷི་པ་ཏི་བྷཱུ་ཏཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་སྶ ཛེ་ཊྛ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན པུ་རི་མ་ཏ་རཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་སུ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ས་མུ་པ་ཙི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཙ ས་བྦ་ཀི་རི་ཡཱ་ནཾ ཀ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཨེ་ཏེ་ན ཋཱ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་དཱི་སུ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ནི་ནྣ་པོ་ཎ་པ་བྦྷཱ་ར་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་སྶཱཏི ར་ཀྑཱ་ཝ་ར་ཎ་གུ་ཏྟི་ཡཱ. པ་རཾ ར་ཀྑ་ནྟོཏི ཨ་ཉྙཾ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་ཨ་ན་ཏྠ་ཏོ ར་ཀྑ་ནྟོ. ཏེ་ནེ་ཝ པ་ར་ར་ཀྑ་སཱ་དྷ་ནེ་ན ཁ་ནྟི་ཨཱ་དི་གུ་ཎེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ར་ཀྑ་ཏི. མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱཏི མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ. ནི་ཝཱ་ས་ན་པཱ་རུ་པ་ན་གེ་ཧཱ་དཱི་ནི སཱི་ཏུ་ཎྷཱ་དི་པྤ་ཊི་བཱ་ཧ་ནེ་ན ཨཱ་ཝ་ར་ཎཾ.
ཨ་ནྟོ་ཛ་ན་སྨིནྟི ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་བྷཱུ་ཏེ པུ་ཏྟ་དཱ་རཱ་དི་ཛ་ནེ. སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རེ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ནྟོཏི ཨི་མི་ནཱ ར་ཀྑཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝ་ཏྠ་ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་དཱི་ནི ཙ་སྶ ད་ད་མཱ་ནོཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ཝ་ར་ཎཾ, ཨི་ཏ་རེ་ན གུ་ཏྟིཾ. ས་མྤ་དཱ་ནེ་ན་པཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་པ་ནཱ་དཱི་ནཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ པ་རེ་སུ་པི པི-ས་དྡ་གྒ་ཧ་ཎེ. ནི་ག་མོ ནི་ཝཱ་སོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ནེ་ག་མཱ. ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ན་པ་དཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཐཱ ནི་ག་མ་ཝཱ་སི་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ.
ར་ཀྑཱ་ཝ་ར་ཎ་གུ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དཱི་སུ སཾ་ཝི་ད་ཧ་ནཾ ཋ་པ་ནཾ ནཱ་མ ཏ་དུ་པ་དེ་སོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀ་ཐེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་སཱུཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟེ་སུ ས་མ་ཎཱ་དཱི་སུ. པ་ཊི་ཝ་ཏྟེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ ཁཱི་ཎཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པུ་ན ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.