(༡༤) ༣. ཏ་ཏི་ཡ་ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
རཱ་ཧུ་ལ-ར་ཊྛ་པཱ་ལ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
༢༠༩-༢༡༠. ཏ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཋ་མ་དུ་ཏི་ཡེ་སུ ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱཏི ཨ་དྷི་སཱི་ལ་ཨ་དྷི་ཙི་ཏྟ་ཨ་དྷི་པ་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ. ཙུ་དྡ་ས བྷ་ཏྟ་ཙྪེ་དེ ཀ་ཏྭཱཏི ས་ཏྟཱ་ཧཾ ནི་རཱ་ཧཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ དྭི་ནྣཾ བྷ་ཏྟ་ཙྪེ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཙུ་དྡ་ས བྷ་ཏྟ་ཙྪེ་དེ ཀ་ཏྭཱ.
ཏེ་སནྟི ཏེ་སཾ ཏཱ་པ་སཱ་ནཾ. ལཱ་བུ་བྷཱ་ཛ་ནཱ་དི་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ སཾ་ཝི་དྷཱ་ཡཱཏི ལཱ་བུ་བྷཱ་ཛ་ནཱ་དི་ཏཱ་པ་ས་པ་རི་ཀྑཱ་རཾ སཾ་ཝི་ད་ཧི་ཏྭཱ. ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཀཱ་ཡ་དྷཱ་ཏུ་ཀོཏི ཨུ་སྶ་ནྣ་པི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཀཱ་ཡ་ས་བྷཱ་ཝོ. ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱཏི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་པ་རི་མཱ་ཎཱ. ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ པ་རི་མཱ་ཎཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ཡ་ཐཱ ‘‘རཱུ་པ་བྷ་ཝོ རཱུ་པ’’ནྟི, ཨ་ཏྠི་ཨ་ཏྠེ ཝཱ ཨ་ཀཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡོ ད་ཊྛ་བྦོ. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི་ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨ་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨཱ་མ་ག་ནྡྷོ ཀུ་ཎ་པ་ག་ནྡྷོ ན་ཏྠི ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ནི་རཱ་མ་ག་ནྡྷཱ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀི་ལེ་ས་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་ར་ར་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀི་ལེ་ས་ས་མུ་དཱ་ཙཱ་རོ ཧེ་ཏྠ ‘‘ཨཱ་མ་ག་ནྡྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཀིཾ་ཀཱ་ར་ཎཱ? ཨ་མ་ནུ་ཉྙ་ཏྟཱ, ཀི་ལེ་ས་ཨ་སུ་ཙི་མི་སྶ་ཏྟཱ, ས་བྦྷི ཛི་གུ་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ, པ་ར་མ་དུ་གྒ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ ཙ. ཏ་ཐཱ ཧི ཡེ ཡེ ཨུ་སྶ་ནྣ་ཀི་ལེ་སཱ ས་ཏྟཱ, ཏེ ཏེ ཨ་ཏི་དུ་གྒ་ནྡྷཱ ཧོ་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝ ནི་ཀྐི་ལེ་སཱ་ནཾ མ་ཏ་ས་རཱི་ར་མྤི དུ་གྒ་ནྡྷཾ ན ཧོ་ཏི. དཱ་ན་གྒ་པ་རི་ཝ་ཧ་ན་ཀེཏི དཱ་ན་གྒ་དྷུ་ར་ཝ་ཧ་ན་ཀེ. མཱ་པ་ཀོཏི དི་ཝ་སེ དི་ཝ་སེ པ་རི་མི་ཏ་པ་རི་བྦ་ཡ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན དྷ་ཉྙ་མཱ་པ་ཀོ.
པཱ་ལི༹་ཡནྟི ཝི་ན་ཡ་པཱ་ལི༹་ཡཾ. མི་ག་ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སཱིཏི ཨ་ཏཱི་ཏེ ཀི་ར བོ་དྷི་ས་ཏྟོ མི་ག་ཡོ་ནི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ མི་ག་ག་ཎ་པ་རི་ཝུ་ཏོ ཨ་ར་ཉྙེ ཝ་ས་ཏི. ཨ་ཐ་སྶ བྷ་གི་ནཱི ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཏྟ་ཀཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏྭཱ ‘‘བྷཱ་ཏི་ཀ ཨི་མཾ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻཾ མི་ག་མཱ་ཡཾ སི་ཀྑཱ་པེ་ཧཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ‘‘སཱ་དྷཱུ’’ཏི པ་ཊི་སྶུ་ཎི་ཏྭཱ ‘‘ག་ཙྪ ཏཱ་ཏ, ཨ་སུ་ཀ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ ནཱ་མ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ སི་ཀྑེ་ཡྻཱ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ མཱ་ཏུ་ལེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝེ་ལཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཏཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ མི་ག་མཱ་ཡཾ སི་ཀྑི. སོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཝ་ནེ ཝི་ཙ་ར་ནྟོ པཱ་སེ་ན བ་དྡྷོ བ་དྡྷ་ར་ཝཾ ཝི་ར་ཝི. མི་ག་ག་ཎོ པ་ལཱ་ཡི་ཏྭཱ ‘‘པུ་ཏྟོ ཏེ པཱ་སེ་ན བ་དྡྷོ’’ཏི ཏ་སྶ མཱ་ཏུ་ཡཱ ཨཱ་རོ་ཙེ་སི. སཱ བྷཱ་ཏུ ས་ནྟི་ཀཾ ག་ནྟྭཱ ‘‘བྷཱ་ཏི་ཀ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻོ ཏེ མི་ག་མཱ་ཡཾ སི་ཀྑཱ་པི་ཏོ’’ཏི པུ་ཙྪི. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ‘‘མཱ ཏྭཾ པུ་ཏྟ་སྶ ཀི་ཉྩི པཱ་པ་ཀཾ ཨཱ་ས་ངྐི, སུ་གྒ་ཧི་ཏཱ ཏེ་ན མི་ག་མཱ་ཡཱ, ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཧཱ་ས་ཡ་མཱ་ནོ ཨཱ་ག་ཙྪི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘མི་གཾ ཏི་པ་ལླ་ཏྠ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ མི་གནྟི བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻ་མི་གཾ. ཏི་པ་ལླ་ཏྠཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ས་ཡ་ནཾ, ཨུ་བྷོ་ཧི པ་སྶེ་ཧི ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ ཙ ནི་པ་ནྣ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པ་ལླ་ཏྠཾ ཨ་སྶ, ཏཱི་ཎི ཝཱ པ་ལླ་ཏྠཱ་ནི ཨ་སྶཱ་ཏི ཏི་པ་ལླ་ཏྠོ, ཏཾ ཏི་པ་ལླ་ཏྠཾ. ཨ་ནེ་ཀ་མཱ་ཡནྟི བ་ཧུ་མཱ་ཡཾ བ་ཧུ་ཝ་ཉྩ་ནཾ. ཨ་ཊྛ་ཀྑུ་རནྟི ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ པཱ་དེ དྭི་ནྣཾ དྭི་ནྣཾ ཝ་སེ་ན ཨ་ཊྛ་ཧི ཁུ་རེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ. ཨ་ཌྜྷ་ར་ཏྟཱ་པ་པཱ་ཡིནྟི པུ་རི་མ་ཡཱ་མཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མེ ཨ་ར་ཉྙ་ཏོ ཨཱ་ག་མྨ པཱ་ནཱི་ཡ་སྶ པི་ཝ་ན་ཏོ ཨ་ཌྜྷ་ར་ཏྟེ ཨཱ་པཾ པི་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཌྜྷ་ར་ཏྟཱ་པ་པཱ་ཡཱི. ‘‘ཨ་ཌྜྷ་ར་ཏྟེ ཨཱ་པ་པཱ་ཡི’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ. མ་མ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻཾ མི་གཾ ཨ་ཧཾ སཱ་དྷུ་ཀཾ མི་ག་མཱ་ཡཾ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་པེ་སིཾ. ཀ་ཐཾ? ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀེ་ན སོ་ཏེ་ན ཚ་མཱ་ཡཾ ཨ་སྶ་ས་ནྟོ ཚ་ཧི ཀ་ལཱ་ཧི ཨ་ཏི་བྷོ་ཏི བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻོ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨ་ཡ་ཉྷི ཏ་ཝ པུ་ཏྟཾ ཏ་ཐཱ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་པེ་སིཾ, ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨུ་པ་རི་མ་ནཱ་སི་ཀཱ་སོ་ཏེ ཝཱ་ཏཾ ས་ནྣི་རུ་མྦྷི་ཏྭཱ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ཨ་ལླཱི་ནེ་ན ཨེ་ཀེ་ན ཧེ་ཊྛི་མ་ནཱ་སི་ཀཱ་སོ་ཏེ་ན ཏ་ཐེ་ཝ ཚ་མཱ་ཡཾ ཨ་སྶ་ས་ནྟོ ཚ་ཧི ཀ་ལཱ་ཧི ལུ་དྡ་ཀཾ ཨ་ཏི་བྷོ་ཏི, ཚ་ཧི ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ཧི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ར་ཏི ཝ་ཉྩེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་ཏ་མེ་ཧི ཚ་ཧི? ཙ་ཏྟཱ་རོ པཱ་དེ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀེ་ན པ་སྶེ་ན སེ་ཡྻཱ་ཡ, ཁུ་རེ་ཧི ཏི་ཎ་པཾ་སུ་ཁ་ཎ་ནེ་ན, ཛི་ཝ྄ཧཱ་ནི་ནྣཱ་མ་ནེ་ན, ཨུ་ད་ར་སྶ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན, ཨུ་ཙྩཱ་ར་པ་སྶཱ་ཝ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན, ཝཱ་ཏ་སྶ ནི་རུ་མྦྷ་ནེ་ནཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཏ་ཐཱ ནཾ ཨུ་གྒ་ཎྷཱ་པེ་སིཾ, ཡ་ཐཱ ཨེ་ཀེ་ན སོ་ཏེ་ན ཚ་མཱ་ཡཾ ཨ་སྶ་ས་ནྟོ. ཚ་ཧཱིཏི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཚ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ཀ་ལཱ་ཧཱིཏི ཀ་ལཱ་ཡི་སྶ་ཏི, ལུ་དྡ་ཀཾ ཝ་ཉྩེ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷོ་ཏཱིཏི བྷ་གི་ནིཾ ཨཱ་ལ་པ་ཏི. བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻོཏི ཨེ་ཝཾ ཚ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཝ་ཉྩ་ཀཾ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻཾ ནི་དྡི་ས་ཏི.
ཨེ་ཝཾ བོ་དྷི་ས་ཏྟོ བྷཱ་གི་ནེ་ཡྻ་སྶ མི་ག་མཱ་ཡཾ སཱ་དྷུ་ཀཾ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟོ བྷ་གི་ནིཾ ས་མ་སྶཱ་སེ་སི. སོ་པི མི་ག་པོ་ཏ་ཀོ པཱ་སེ བ་དྡྷོ ཨ་ནི་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ་ཡེ་ཝ བྷཱུ་མི་ཡཾ མ་ཧཱ་ཕཱ་སུ་ཀ་པ་སྶེ་ན པཱ་དེ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ ནི་པ་ནྣོ པཱ་དཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ ཁུ་རེ་ཧི ཨེ་ཝ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ པཾ་སུ་ཉྩ ཏི་ཎཱ་ནི ཙ ཨུ་པྤཱ་ཊེ་ཏྭཱ ཨུ་ཙྩཱ་ར་པ་སྶཱ་ཝཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ སཱི་སཾ པཱ་ཏེ་ཏྭཱ ཛི་ཝ྄ཧཾ ནི་ནྣཱ་མེ་ཏྭཱ ས་རཱི་རཾ ཁེ་ལ༹་ཀི་ལི་ནྣཾ ཀ་ཏྭཱ ཝཱ་ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨུ་ད་རཾ ཨུ་དྡྷུ་མཱ་ཏ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཀྑཱི་ནི པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛཱ་ནཱ་སི་ཀཱ་སོ་ཏེ་ན ཝཱ་ཏཾ ས་ཉྩ་རཱ་པེ་ནྟོ ཨུ་པ་རི་མ་ནཱ་སི་ཀཱ་སོ་ཏེ་ན ཝཱ་ཏཾ ས་ནྣི་རུ་མྦྷི་ཏྭཱ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ ཐ་དྡྷ་བྷཱ་ཝཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ མ་ཏ་ཀཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་སི, ནཱི་ལ་མ་ཀྑི་ཀཱ་པི ནཾ ས་མྤ་རི་ཝཱ་རེ་སུཾ, ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཀཱ་ཀཱ ནི་ལཱི་ཡིཾ་སུ. ལུ་དྡོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཨུ་ད་རེ ཧ་ཏྠེ་ན པ་ཧ་རི་ཏྭཱ ‘‘པཱ་ཏོ་ཝ བ་དྡྷོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, པཱུ་ཏི་ཀོ ཛཱ་ཏོ’’ཏི ཏ་སྶ བ་ནྡྷ་ན་ར་ཛྫུཾ མོ་ཙེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཏྠེ་ཝ དཱ་ནི ནཾ ཨུ་ཀྐ་ནྟི་ཏྭཱ མཾ་སཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ནི་རཱ་ས་ངྐོ ཧུ་ཏྭཱ སཱ་ཁཱ་པ་ལཱ་སཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷོ. མི་ག་པོ་ཏ་ཀོ་པི ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ཙ་ཏཱུ་ཧི པཱ་དེ་ཧི ཋ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡཾ ཝི་དྷུ་ནི་ཏྭཱ གཱི་ཝཾ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ མ་ཧཱ་ཝཱ་ཏེ་ན ཚི་ནྣ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀོ ཝི་ཡ ཝེ་གེ་ན མཱ་ཏུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་མཱ་སི. ས་ཏྠཱ ‘‘ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ, རཱ་ཧུ་ལོ ཨི་དཱ་ནེ་ཝ སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མོ, པུ་བྦེ་པི སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ མི་ག་ཛཱ་ཏ་ཀཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་སི.
ཨ་མྦ་ལ་ཊྛི་ཡ་རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་དཾ དེ་སེ་སཱིཏི ‘‘པ་སྶ་སི ནོ ཏྭཾ, རཱ་ཧུ་ལ, ཨི་མཾ པ་རི་ཏྟཾ ཨུ་ད་ཀཱ་ཝ་སེ་སཾ ཨུ་ད་ཀཱ་དཱ་ནེ ཋ་པི་ཏ་ནྟི? ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ. ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཏྟ་ཀཾ ཁོ, རཱ་ཧུ་ལ, ཏེ་སཾ སཱ་མ་ཉྙཾ, ཡེ་སཾ ན་ཏྠི ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་དེ ལ་ཛྫཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ ཨ་མྦ་ལ་ཊྛི་ཡ་རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་དཾ (མ. ནི. ༢.༡༠༧ ཨཱ་ད་ཡོ) ཀ་ཐེ་སི. གེ་ཧ་སི་ཏཾ ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ནྟ་སྶཱཏི ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཀི་ར རཱ་ཧུ་ལོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པི་ཊྛི་ཏོ པི་ཊྛི་ཏོ ག་ཙྪ་ནྟོ་ཝ པཱ་ད་ཏ་ལ་ཏོ ཡཱ་ཝ ཨུ་པ་རི ཀེ་ས་ནྟཱ ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་སི, སོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ བུ་དྡྷ་ཝེ་ས་ཝི་ལཱ་སཾ དི་སྭཱ ‘‘སོ་བྷ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ དྭ་ཏྟིཾ་ས་མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཝི་ཙི་ཏྟ་ས་རཱི་རོ བྱཱ་མ་པྤ་བྷཱ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཝི་པྤ་ཀི་ཎྞ་སུ་ཝ་ཎྞ་ཙུ་ཎྞ་མ་ཛ྄ཛྷ་ག་ཏོ ཝི་ཡ ཝི་ཛྫུ་ལ་ཏཱ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟོ ཀ་ན་ཀ་པ་བྦ་ཏོ ཝི་ཡ ཡ་ནྟ་ས་མཱ་ཀ་ཌྜྷི་ཏ་ར་ཏ་ན་ཝི་ཙི་ཏྟ་སུ་ཝ་ཎྞ་ཨ་གྒྷི་ཀཾ ཝི་ཡ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ་པི ར་ཏྟ་ཀ་མྦ་ལ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ཀ་ན་ཀ་པ་བྦ་ཏོ ཝི་ཡ པ་ཝཱ་ལ༹་ལ་ཏཱ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་སུ་ཝ་ཎྞ་གྷ་ཊི་ཀཾ ཝི་ཡ ཙཱི་ན་པི་ཊྛ་ཙུ་ཎྞ་པཱུ་ཛི་ཏ་སུ་ཝ་ཎྞ་ཙེ་ཏི་ཡཾ ཝི་ཡ ལཱ་ཁཱ་ར་སཱ་ནུ་ལི་ཏྟོ ཀ་ན་ཀ་ཐཱུ་པོ ཝི་ཡ ར་ཏྟ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀ་ནྟ་ར་ག་ཏོ ཏ་ངྑ་ཎ་མུ་གྒ་ཏ་པུ་ཎྞ་ཙ་ནྡོ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ ས་མ་ཏིཾ་ས་པཱ་ར་མི་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཛྫི་ཏ་སྶ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ སི་རི་ས་མྤ་ཏྟཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི. ཏ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ་ན་མྤི ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཧ་མྤི སོ་བྷཱ་མི, ས་ཙེ བྷ་ག་ཝཱ ཙ་ཏཱུ་སུ མ་ཧཱ་དཱི་པེ་སུ ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ར་ཛྫཾ ཨ་ཀ་རི་སྶ, མ་ཡ྄ཧཾ པ་རི་ཎཱ་ཡ་ཀ་ཊྛཱ་ན་ནྟ་ར་མ་ད་སྶ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཏ་ལཾ ཨ་ཏི་སོ་བྷི་སྶཱ’’ཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ནི་སྶཱ་ཡ གེ་ཧ་སི་ཏཾ ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ས་ཏྠུ ཙེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ རཱུ་པ་ས་མྤ་ཏྟིཾ དི་སྭཱ གེ་ཧ་སི་ཏཾ ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ནྟ་སྶཱ’’ཏི.
བྷ་ག་ཝཱ་པི པུ་ར་ཏོ ག་ཙྪ་ནྟོ་ཝ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘པ་རི་པུ་ཎྞ་ཙྪ་ཝི་མཾ་ས་ལོ་ཧི་ཏོ དཱ་ནི རཱ་ཧུ་ལ་སྶ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, ར་ཛ་ནཱི་ཡེ་སུ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དཱི་སུ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཀཱ་ལོ ཛཱ་ཏོ, ནི་པྥ་ལ་ཏཱ་ཡ ནུ ཁོ རཱ་ཧུ་ལོ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ས་ཧཱ་ཝ་ཛྫ་ནེ་ནེ་ཝ པ་ས་ནྣེ ཨུ་ད་ཀེ མ་ཙྪཾ ཝི་ཡ པ་རི་སུ་དྡྷེ ཨཱ་དཱ་ས་མ་ཎྜ་ལེ མུ་ཁ་ནི་མི་ཏྟཾ ཝི་ཡ ཙ ཏ་སྶ ཏཾ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དཾ ཨ་དྡ་ས, དི་སྭཱ ཙ ‘‘ཨ་ཡཾ རཱ་ཧུ་ལོ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ཏྲ་ཛོ ཧུ་ཏྭཱ མ་མ པ་ཙྪ་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟོ ‘ཨ་ཧཾ སོ་བྷཱ་མི, མ་ཡ྄ཧཾ ཝ་ཎྞཱ་ཡ་ཏ་ནཾ པ་ས་ནྣ’ནྟི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ནི་སྶཱ་ཡ གེ་ཧ་སི་ཏཾ ཚ་ནྡ་རཱ་གཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ཨ་ཏི་ཏྠེ པ་ཀྑ་ནྡོ, ཨུ་པྤ་ཐཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ, ཨ་གོ་ཙ་རེ ཙ་ར་ཏི, དི་སཱ་མཱུ་ལ༹ྷ་ཨ་དྡྷི་ཀོ ཝི་ཡ ཨ་ག་ནྟ་བྦཾ དི་སཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཁོ པ་ན་སྶ ཀི་ལེ་སོ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཝ་ཌྜྷ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ཏྠ་མྤི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ པ་སྶི་ཏུཾ ན ད་སྶི་སྶ་ཏི པ་ར་ཏྠ་མྤི ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠ་མྤི, ཏ་ཏོ ནི་ར་ཡེ་པི པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ ག་ཎྷཱ་པེ་སྶ་ཏི, ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནི་ཡ་མྤི པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡེ་པི ཨ་སུ་ར་ཀཱ་ཡེ་པི ས་མྦཱ་དྷེ་པི མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་སྨི་ནྟི ཨ་ན་མ་ཏ་གྒེ སཾ་སཱ་ར་ཝ་ཊྚེ པ་རི་པཱ་ཏེ་སྶ་ཏི. ཡ་ཐཱ ཁོ པ་ན ཨ་ནེ་ཀ་ར་ཏ་ན་པཱུ་རཱ མ་ཧཱ་ནཱ་ཝཱ བྷི་ནྣ་ཕ་ལ་ཀ་ནྟ་རེ་ན ཨུ་ད་ཀཾ ཨཱ་དི་ཡ་མཱ་ནཱ མུ་ཧུ་ཏྟ་མྤི ན ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་ཏ་བྦཱ ཧོ་ཏི, ཝེ་གེ་ན ཝེ་གེ་ན་སྶཱ ཝི་ཝ་རཾ པི་ད་ཧི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨ་ཡ་མྤི ན ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་ཏ་བྦོ. ཡཱ་ཝ་སྶ ཨ་ཡཾ ཀི་ལེ་སོ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ སཱི་ལ་ར་ཏ་ནཱ་དཱི་ནི ན ཝི་ནཱ་སེ་ཏི, ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ནཾ ནི་གྒ་ཎྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཏ་ཏོ རཱ་ཧུ་ལཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི, རཱ་ཧུ་ལ, རཱུ་པཾ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཝཱ བ་ཧི་དྡྷཱ ཝཱ ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀཾ ཝཱ སུ་ཁུ་མཾ ཝཱ ཧཱི་ནཾ ཝཱ པ་ཎཱི་ཏཾ ཝཱ ཡཾ དཱུ་རེ ས་ནྟི་ཀེ ཝཱ, ས་བྦཾ རཱུ་པཾ ‘ནེ་ཏཾ མ་མ, ནེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ན མེ་སོ ཨ་ཏྟཱ’ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ས་མྨ་པྤ་ཉྙཱ་ཡ ད་ཊྛ་བྦ་ནྟི. རཱུ་པ་མེ་ཝ ནུ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ རཱུ་པ་མེ་ཝ ནུ ཁོ སུ་ག་ཏཱ་ཏི. རཱུ་པ་མྤི རཱ་ཧུ་ལ, ཝེ་ད་ནཱ་པི རཱ་ཧུ་ལ, ས་ཉྙཱ་པི རཱ་ཧུ་ལ, ས་ངྑཱ་རཱ་པི རཱ་ཧུ་ལ, ཝི་ཉྙཱ་ཎ་མྤི རཱ་ཧུ་ལཱ’’ཏི མ་ཧཱ་རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟཾ (མ. ནི. ༢.༡༡༣ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨ་བྷཱ་སི. ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཡཾ ཀི་ཉྩི རཱ་ཧུ་ལ…པེ… ཀ་ཐེ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཀེ པ་ན རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་དོཏི རཱ་ཧུ་ལ་སཾ་ཡུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟ་རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཏྠ ‘‘སཱ་དྷུ མེ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏུ, ཡ་མ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ ཨེ་ཀོ ཝཱུ་པ་ཀ་ཊྛོ ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཨཱ་ཏཱ་པཱི པ་ཧི་ཏ་ཏྟོ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ’’ནྟི ཐེ་རེ་ན ཡཱ་ཙི་ཏོ ‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་སི, རཱ་ཧུ་ལ, ཙ་ཀྑུ ནི་ཙྩཾ ཝཱ ཨ་ནི་ཙྩཾ ཝཱ་ཏི? ཨ་ནི་ཙྩཾ, བྷ་ནྟེ. ཡཾ པ་ནཱ་ནི་ཙྩཾ, དུ་ཀྑཾ ཝཱ ཏཾ སུ་ཁཾ ཝཱ་ཏི? དུ་ཀྑཾ, བྷ་ནྟེ. ཡཾ པ་ནཱ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨཾ, ཀ་ལླཾ ནུ ཏཾ ས་མ་ནུ་པ་སྶི་ཏུཾ ‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་དཾ (སཾ. ནི. ༢.༡༨༨ ཨཱ་ད་ཡོ) ཨཱ་ར་བྷི. ཐེ་ར་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཙཱ་རོ་ཡེ་ཝ, ན པ་ན མ་ཧཱ་རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་དོ ཝི་ཡ ཝི་ཏ་ཀྐཱུ་པ་ཙྪེ་དཱ་ཡ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨ་ཐ་སྶ ས་ཏྠཱ ཉཱ་ཎ་པ་རི་པཱ་ཀཾ ཉ་ཏྭཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀི་ར ར་ཧོ་ག་ཏ་སྶ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ན་སྶ ཨེ་ཝཾ ཙེ་ཏ་སོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་ད་པཱ་དི ‘‘པ་རི་པ་ཀྐཱ ཁོ རཱ་ཧུ་ལ་སྶ ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡཱ དྷ་མྨཱ, ཡ་ནྣཱུ་ནཱ་ཧཾ རཱ་ཧུ་ལཾ ཨུ་ཏྟ་རི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡེ ཝི་ནེ་ཡྻ’’ནྟི? ཨ་ཐ་སྶ བྷ་ག་ཝཱ པུ་བྦ་ཎྷ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ་བྷ་ཏྟཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྐ་ནྟོ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ རཱ་ཧུ་ལཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི – ‘‘ག་ཎྷཱ་ཧི, རཱ་ཧུ་ལ, ནི་སཱི་ད་ནཾ, ཡེ་ན ཨ་ནྡྷ་ཝ་ནཾ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མི་སྶཱ་མ དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ཡཱ’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི ཁོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ རཱ་ཧུ་ལོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པ་ཊི་སྶུ་ཏྭཱ ནི་སཱི་ད་ནཾ ཨཱ་དཱ་ཡ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པི་ཊྛི་ཏོ པི་ཊྛི་ཏོ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི. ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི དེ་ཝ་ཏཱ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝ་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷི་ཏཱ ཧོ་ནྟི ‘‘ཨ་ཛྫ བྷ་ག་ཝཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ རཱ་ཧུ་ལཾ ཨུ་ཏྟ་རི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡེ ཝི་ནེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནྡྷ་ཝ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་སྨིཾ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ པ་ཉྙ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་དི. ཨཱ་ཡ་སྨཱ་པི རཱ་ཧུ་ལོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དི. ཨ་ཐ ཨཱ་ཡ་སྨ་ནྟཾ རཱ་ཧུ་ལཾ ཨཱ་མ་ནྟེ་ཏྭཱ ‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་སི, རཱ་ཧུ་ལ, ཙ་ཀྑུ ནི་ཙྩཾ ཝཱ ཨ་ནི་ཙྩཾ ཝཱ་ཏི? ཨ་ནི་ཙྩཾ, བྷ་ནྟེ. ཡཾ པ་ནཱ་ནི་ཙྩཾ, དུ་ཀྑཾ ཝཱ ཏཾ སུ་ཁཾ ཝཱ་ཏི? དུ་ཀྑཾ, བྷ་ནྟེ. ཡཾ པ་ནཱ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དྷ་མྨཾ, ཀ་ལླཾ ནུ ཏཾ ས་མ་ནུ་པ་སྶི་ཏུཾ ‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ་ཧ་མ་སྨི, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་དཾ (སཾ. ནི. ༤.༡༢༡) ཨ་དཱ་སི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ནྡྷ་ཝ་ནེ ནི་སི་ནྣོ ཙཱུ་ལ༹་རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་དཾ ཀ་ཐེ་སཱི’’ཏི.
ཀོ་ཊི་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་དེ་ཝ་ཏཱ་ཧཱིཏི ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏཱ རཱ་ཧུ་ལེ་ན པ་དུ་མུ་ཏྟ་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ པཱ་ད་མཱུ་ལེ པ་ཐ་ཝི་ནྡྷ་ར་རཱ་ཛ་ཀཱ་ལེ པ་ཏྠ་ནཾ ཋ་པེ་ནྟེ་ན ས་དྡྷིཾ པ་ཏྠ་ནཾ ཋ་པི་ཏ་དེ་ཝ་ཏཱ་ཡེ་ཝེ་ཏཱ. ཏཱ་སུ པ་ན ཀཱ་ཙི བྷཱུ་མ་ཊྛ་དེ་ཝ་ཏཱ, ཀཱ་ཙི ཨ་ནྟ་ལི་ཀྑ་ཊྛ་ཀཱ, ཀཱ་ཙི ཙཱ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དི་དེ་ཝ་ལོ་ཀེ, ཀཱ་ཙི བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟཱ, ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན དི་ཝ་སེ ས་བྦཱ ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ནྡྷ་ཝ་ན་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ.
ཨཱ་བྷི་དོ་སི་ཀནྟི པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀཾ ཨེ་ཀ་ར་ཏྟཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ པཱུ་ཏི་བྷཱུ་ཏཾ. ཨེ་ཀ་ར་ཏྟཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་སྶེ་ཝ ཧི ནཱ་མ་ས་ཉྙཱ ཨེ་སཱ, ཡ་དི་དཾ ཨཱ་བྷི་དོ་སི་ཀོ་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ – པཱུ་ཏི་བྷཱ་ཝ་དོ་སེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ་ཏི ཨ་བྷི་དོ་སོ, ཨ་བྷི་དོ་སོ་ཡེ་ཝ ཨཱ་བྷི་དོ་སི་ཀོ. ཀུ་མྨཱ་སནྟི ཡ་ཝ་ཀུ་མྨཱ་སཾ. ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱཏི ‘‘ཏེ་ན ཧི, ཏཱ་ཏ ར་ཊྛ་པཱ་ལ, ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཧི སྭཱ་ཏ་ནཱ་ཡ བྷ་ཏྟ’’ནྟི པི་ཏ་རཱ ནི་མ་ནྟི་ཏོ སྭཱ་ཏ་ནཱ་ཡ བྷི་ཀྑཾ ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏྭཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཐེ་རོ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ས་པ་དཱ་ན་ཙཱ་རི་ཀོ སྭཱ་ཏ་ནཱ་ཡ བྷི་ཀྑཾ ནཱ་མ ནཱ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི, མཱ་ཏུ ཨ་ནུ་གྒ་ཧེ་ན པ་ན ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་ཏི. མཱ་ཏུ ཀི་ར་སྶ ཐེ་རཾ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་སོ་ཀོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, རོ་ད་ནེ་ནེ་ཝ དུ་ཀྑཱི ཝི་ཡ ཛཱ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ ཐེ་རོ ‘‘ས་ཙཱ་ཧཾ ཏཾ ཨ་པ་སྶི་ཏྭཱ ག་མི་སྶཱ་མི, ཧ་ད་ཡ་མྤི་སྶཱ ཕ་ལེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨ་ནུ་གྒ་ཧེ་ན ཨ་དྷི་ཝཱ་སེ་སི. པ་ཎྜི་ཏཱ ཧི བྷི་ཀྑཱུ མཱ་ཏཱ་པི་ཏཱུ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་ནཾ ཝཱ ཀཱ་ཏ་བྦཾ ཨ་ནུ་གྒ་ཧཾ ཨ་ཛ྄ཛྷུ་པེ་ཀྑི་ཏྭཱ དྷུ་ཏ་ངྒ་སུ་དྡྷི་ཀཱ ན བྷ་ཝ་ནྟི.
ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟེ ཨི་ཏྠི་ཛ་ནེཏི པི་ཏ་རཱ ཨུ་ཡྻོ་ཛི་ཏེ ཨི་ཏྠི་ཛ་ནེ. པི་ཏཱ ཀི་ར་སྶ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ ས་ཀ་ནི་ཝེ་ས་ནེ མ་ཧ་ནྟཾ ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞ་སྶ པུ་ཉྫཾ ཀཱ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ཀི་ལ་ཉྫེ་ཧི པ་ཊི་ཙྪཱ་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ར་ཊྛ་པཱ་ལ་སྶ པུ་རཱ་ཎ་དུ་ཏི་ཡི་ཀཱ་ཡོ ‘‘ཨེ་ཐ ཏུ་མྷེ ཝ་དྷཱུ, ཡེ་ན ཨ་ལ་ངྐཱ་རེ་ན ཨ་ལ་ངྐ་ཏཱ པུ་བྦེ ར་ཊྛ་པཱ་ལ་སྶ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟ་སྶ པི་ཡཱ ཧོ་ཐ མ་ནཱ་པཱ, ཏེ་ན ཨ་ལ་ངྐཱ་རེ་ན ཨ་ལ་ངྐ་རོ་ཐཱ’’ཏི ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཎཱི་ཏཾ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ པ་ཊི་ཡཱ་དཱ་པེ་ཏྭཱ ཀཱ་ལེ ཨཱ་རོ་ཙི་ཏེ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ པ་ཉྙ་ཏྟེ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སི་ནྣཾ ‘‘ཨི་དཾ ཏེ, ར་ཊྛ་པཱ་ལ, མ་ཏྟི་ཀཾ དྷ་ནཾ, ཨ་ཉྙཾ པེ་ཏྟི་ཀཾ, ཨ་ཉྙཾ པི་ཏཱ་མ་ཧཾ; ས་ཀྐཱ, ཏཱ་ཏ ར་ཊྛ་པཱ་ལ, བྷོ་གེ ཙ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ, པུ་ཉྙཱ་ནི ཙ ཀཱ་ཏུཾ? ཨེ་ཧི ཏྭཾ, ཏཱ་ཏ ར་ཊྛ་པཱ་ལ, སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ཧཱི་ནཱ་ཡཱ་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ བྷོ་གེ ཙ བྷུ་ཉྫ་སྶུ, པུ་ཉྙཱ་ནི ཙ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ ཏེ་ན པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ དྷ་མྨེ དེ་སི་ཏེ ‘‘ཨ་ཧཾ ཨི་མཾ ཨུ་པྤ་བྦཱ་ཛེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ན་ཡིཾ, སོ ‘‘དཱ་ནི མེ དྷ་མྨ་ཀ་ཐཾ ཀཱ་ཏུཾ ཨཱ་ར་དྡྷོ, ཨ་ལཾ མེ ཝ་ཙ་ནཾ ན ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ག་ནྟྭཱ ཏ་སྶ ཨོ་རོ་དྷཱ་ནཾ དྭཱ་རཾ ཝི་ཝ་རཱ་པེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ ཝོ སཱ་མི་ཀོ, ག་ཙྪ་ཐ, ཡཾ ཀི་ཉྩི ཀ་ཏྭཱ་ན ག་ཎྷི་ཏུཾ ཝཱ་ཡ་མ་ཐཱ’’ཏི ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་སི. ཏཱི་སུ ཝ་ཡེ་སུ ཋི་ཏཱ ནཱ་ཊ་ཀི་ཏྠི་ཡོ ཐེ་རཾ པ་རི་ཝཱ་ར་ཡིཾ་སུ. ཏཱ་སུ ཨ་ཡཾ ཨ་སུ་བྷ་ས་ཉྙཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟེ ཨི་ཏྠི་ཛ་ནེ ཨ་སུ་བྷ་ས་ཉྙཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ’’ཏི.
ཋི་ཏ་ཀོ་ཝ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏྭཱཏི –
‘‘པ་སྶ ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏཾ བི་མྦཾ, ཨ་རུ་ཀཱ་ཡཾ ས་མུ་སྶི་ཏཾ;
ཨཱ་ཏུ་རཾ བ་ཧུ་ས་ངྐ་པྤཾ, ཡ་སྶ ན་ཏྠི དྷུ་ཝཾ ཋི་ཏི.
‘‘པ་སྶ ཙི་ཏྟ་ཀ་ཏཾ རཱུ་པཾ, མ་ཎི་ནཱ ཀུ་ཎྜ་ལེ་ན ཙ;
ཨ་ཊྛིཾ ཏ་ཙེ་ན ཨོ་ན་དྡྷཾ, ས་ཧ ཝ་ཏྠེ་ཧི སོ་བྷ་ཏི.
‘‘ཨ་ལ་ཏྟ་ཀ་ཀ་ཏཱ པཱ་དཱ, མུ་ཁཾ ཙུ་ཎྞ་ཀ་མ་ཀྑི་ཏཾ;
ཨ་ལཾ བཱ་ལ་སྶ མོ་ཧཱ་ཡ, ནོ ཙ པཱ་ར་ག་ཝེ་སི་ནོ.
‘‘ཨ་ཊྛཱ་པ་ད་ཀ་ཏཱ ཀེ་སཱ, ནེ་ཏྟཱ ཨ་ཉྫ་ན་མ་ཀྑི་ཏཱ;
ཨ་ལཾ བཱ་ལ་སྶ མོ་ཧཱ་ཡ, ནོ ཙ པཱ་ར་ག་ཝེ་སི་ནོ.
‘‘ཨ་ཉྫ་ནཱི་ཝ་ཎྞ་ཝཱ ཙི་ཏྟཱ, པཱུ་ཏི་ཀཱ་ཡོ ཨ་ལ་ངྐ་ཏོ;
ཨ་ལཾ བཱ་ལ་སྶ མོ་ཧཱ་ཡ, ནོ ཙ པཱ་ར་ག་ཝེ་སི་ནོ.
‘‘ཨོ་ད་ཧི མི་ག་ཝོ པཱ་སཾ, ནཱ་ས་དཱ ཝཱ་གུ་རཾ མི་གོ;
བྷུ་ཏྭཱ ནི་ཝཱ་པཾ ག་ཙྪཱ་མི, ཀ་ནྡ་ནྟེ མི་ག་བ་ནྡྷ་ཀེ’’ཏི. (མ. ནི. ༢.༣༠༢; ཐེ་ར་གཱ. ༧༦༩-༧༧༤) –
ཨི་མཱ་ཧི གཱ་ཐཱ་ཧི དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏྭཱ.
ཨཱ་ཀཱ་སཾ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱཏི ཨཱ་ཀཱ་སཾ པ་ཀྑ་ནྡི་ཏྭཱ. ཀ་སྨཱ པ་ན ཐེ་རོ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ག་ཏོ? པི་ཏཱ ཀི་ར་སྶ སེ་ཊྛི ས་ཏྟ་སུ དྭཱ་ར་ཀོ་ཊྛ་ཀེ་སུ ཨ་གྒ་ལཱ༹་ནི དཱ་པེ་ཏྭཱ མ་ལླེ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི ‘‘ས་ཙེ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏི, ཧ་ཏྠ་པཱ་དེ་སུ ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀཱ་སཱ་ཡཱ་ནི ཧ་རི་ཏྭཱ གི་ཧི་ཝེ་སཾ ག་ཎྷཱ་པེ་ཐཱ’’ཏི. ཏ་སྨཱ ཐེ་རོ ‘‘ཨེ་ཏེ མཱ་དི་སཾ མ་ཧཱ་ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཾ ཧ་ཏྠེ ཝཱ པཱ་དེ ཝཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་པུ་ཉྙཾ པ་ས་ཝེ་ཡྻུཾ, ཏཾ ནེ་སཾ མཱ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ཨ་ག་མཱ་སི. མི་ག་ཙཱི་རནྟི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀཾ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ. ཙ་ཏུ་པཱ་རི་ཛུ་ཉྙ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏནྟི ཛ་རཱ་པཱ་རི་ཛུ་ཉྙཾ, བྱཱ་དྷི་པཱ་རི་ཛུ་ཉྙཾ, བྷོ་ག་པཱ་རི་ཛུ་ཉྙཾ, ཉཱ་ཏི་པཱ་རི་ཛུ་ཉྙ་ནྟི ཨི་མེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི པཱ་རི་ཛུ་ཉྙེ་ཧི པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཾ. པཱ་རི་ཛུ་ཉྙནྟི ཙ པ་རི་ཧཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཀུ་ཎྜ་དྷཱ་ན་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
༢༡༡. ཏ་ཏི་ཡེ ས་ལཱ་ཀཾ ག་ཎྷ་ནྟཱི་ཏི ས་ལཱ་ཀ་གཱ་ཧ་ཀཱ. སུ་ནཱ་པ་ར་ནྟ་ཛ་ན་པ་དཾ ག་ཙྪ་ནྟེ་པི པ་ཋ་མ་མེ་ཝ ས་ལཱ་ཀཾ ག་ཎྷཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཚ་བྦ་སྶ་ནྟ་རེཏི ཚ་ནྣཾ ཝ་སྶཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ. མེ་ཏྟཱིཏི མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ. བྷེ་ད་ཀེ ས་ཏཱིཏི བྷེ་ད་ཀ་ར་ཎེ ས་ཏི. གུ་མྦ་ས་བྷཱ་ག་ཏོཏི གུ་མྦ་ས་མཱི་པ་ཏོ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ཨི་ཏྠཱི ཧུ་ཏྭཱཏི ཨི་ཏྠཱི ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ, མ་ནུ་སྶི་ཏྠི་ཝ་ཎྞཾ མཱ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དཱི་གྷ་ར་ཏྟཱ་ནུ་ག་ཏོཏི དཱི་གྷ་ཀཱ་ལཾ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷོ. ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཨ་དྡྷཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀཱ་ལཾ. ཧ་ནྡཱ་ཝུ་སོཏི ག་ཎྷཱ་ཝུ་སོ. ཨ་ཏྠཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི བྷཱུ་ཏ་ཏྠཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ཀོ་ཎྜོ ཛཱ་ཏོཏི དྷུ་ཏྟོ ཛཱ་ཏོ.
མཱ་ཝོ་ཙ ཕ་རུ་སཾ ཀ་ཉྩཱིཏི ཀ་ཉྩི ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལཾ ཕ་རུ་སཾ མཱ ཨ་ཝོ་ཙ. ཝུ་ཏྟཱ པ་ཊི་ཝ་དེ་ཡྻུ ཏནྟི ཏ་ཡཱ པ་རེ དུ་སྶཱི་ལཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ ཏ་མྤི ཏ་ཐེ་ཝ པ་ཊི་ཝ་དེ་ཡྻུཾ. དུ་ཀྑཱ ཧི སཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱཏི ཨེ་སཱ ཀཱ་ར་ཎུ་ཏྟ་རཱ ཡུ་ག་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཐཱ ནཱ་མ དུ་ཀྑཱ. པ་ཊི་ད་ཎྜཱ ཕུ་སེ་ཡྻུ ཏནྟི ཀཱ་ཡ་ད་ཎྜཱ་དཱི་ཧི པ་རཾ པ་ཧ་ར་ནྟ་སྶ ཏཱ་དི་སཱ་ཝ པ་ཊི་ད་ཎྜཱ ཏ་ཝ མ་ཏྠ་ཀེ པ་ཏེ་ཡྻུཾ.
ས་ཙེ ནེ་རེ་སི ཨ་ཏྟཱ་ནནྟི ས་ཙེ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ནི་ཙྩ་ལཾ ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶ་སི. ཀཾ་སོ ཨུ་པ་ཧ་ཏོ ཡ་ཐཱཏི མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་ཡཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཏ་ལ་མ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏཾ ཀཾ་ས་ཏཱ་ལཾ ཝི་ཡ. ཏཱ་དི་ས་ཉྷི ཧ་ཏྠེ་ཧི པཱ་དེ་ཧི ད་ཎྜེ་ན ཝཱ པ་ཧ་ཏ་མྤི ས་དྡཾ ན ཀ་རོ་ཏི. ཨེ་ས པ་ཏྟོ་སི ནི་བྦཱ་ནནྟི ས་ཙེ ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ བྷ་ཝི་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶ་སི, ཨི་མཾ པ་ཊི་པ་དཾ པཱུ་ར་ཡ་མཱ་ནོ ཨེ་སོ ཏྭཾ ཨི་དཱ་ནི ཨ་པྤ་ཏྟོ་པི ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཏྟོ་སི ནཱ་མ. སཱ་ར་མྦྷོ ཏེ ན ཝི་ཛྫ་ཏཱིཏི ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩ ས་ཏི ཏྭཾ དུ་སྶཱི་ལོ, ཨ་ཧཾ སུ་སཱི་ལོ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀོ ཨུ་ཏྟ་རི་ཀ་ར་ཎ་ཝཱ་ཙཱ་ལ་ཀྑ་ཎོ སཱ་ར་མྦྷོ ཏེ ན ཝི་ཛྫ་ཏི, ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་ཀྐི་ལེ་སེ་ནཱཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཧེ་ཏུ་ནཱ.
ཝ་ངྒཱི་ས་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
༢༡༢. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ས་མྤ་ནྣ་པ་ཊི་བྷཱ་ནཱ་ནནྟི པ་རི་པུ་ཎྞ་པ་ཊི་བྷཱ་ནཱ་ནཾ. ཙུ་ཏིཾ ཡོ ཝེ་དི…པེ… ས་བྦ་སོཏི ཡོ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཙུ་ཏི་ཉྩ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཉྩ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏཾ ཨ་ཧཾ ཨ་ལ་གྒ་ན་ཏཱ་ཡ ཨ་ས་ཏྟཾ, པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ སུ་ཊྛུ ག་ཏ་ཏྟཱ སུ་ག་ཏཾ, ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་ཙྩཱ་ནཾ ས་མྦུ་དྡྷ་ཏྟཱ བུ་དྡྷཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྶ ག་ཏིནྟི ཡ་སྶེ་ཏེ དེ་ཝཱ་ད་ཡོ ག་ཏིཾ ན ཛཱ་ན་ནྟི, ཏ་མ་ཧཾ ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁཱི་ཎ་ཏཱ་ཡ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཾ, ཀི་ལེ་སེ་ཧི ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨུ་པ་སེ་ན་ཝ་ངྒ་ནྟ་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
༢༡༣. པ་ཉྩ་མེ ས་བྦ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ནནྟི ས་བྦ་སོ པ་སཱ་དཾ ཛ་ནེ་ནྟཱ་ནཾ. ཀི་ནྟཱ་ཡནྟི ཀིཾ ཏེ ཨ་ཡཾ. ཨ་ཏི་ལ་ཧུནྟི ཨ་ཏི་སཱི་གྷཾ. ཡ་སྶ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧཱ་ནཾ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ན་ཏྠི, ཏཾ བུ་དྡྷཱ ‘‘མོ་གྷ་པུ་རི་སོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི ཨ་རི་ཊྛ་ལཱ་ལུ༹་དཱ་ཡི་ཨཱ་དི་ཀེ ཝི་ཡ. ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ ས་ཏི་པི ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ མ་གྒེ ཝཱ ཕ་ལེ ཝཱ ཨ་ས་ཏི ‘‘མོ་གྷ་པུ་རི་སཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི་ཡེ་ཝ དྷ་ནི་ཡ་ཏྠེ་རཱ་དི་ཀེ ཝི་ཡ. ཨི་མ་སྶ་པི ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘མོ་གྷ་པུ་རི་སཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ, ཏུ་ཙྪ་མ་ནུ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བཱ་ཧུ་ལླཱ་ཡཱཏི པ་རི་ས་བཱ་ཧུ་ལླཱ་ཡ. ཨ་ནེ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཨ་ནེ་ཀ་ཀཱ་ར་ཎེ་ན.
ཨི་ཙྪཱ་མ་ཧཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེཏི བྷ་ག་ཝཱ ཀི་ར ཏཾ ཨ་དྡྷ་མཱ་སཾ ན ཀ་ཉྩི བོ་དྷ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟཾ ཨ་དྡ་ས, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ, ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཏ་ནྟི་ཝ་སེ་ན དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏྟ་བྦཱ སི་ཡཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི – ‘‘མ་ཡི ཨོ་ཀཱ་སཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ནེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་དྷ་མྨི་ཀཾ ཀ་ཏི་ཀ་ཝ་ཏྟཾ ཀ་རི་སྶ་ནྟི, ཏཾ ཨུ་པ་སེ་ནོ བྷི་ནྡི་སྶ་ཏི, ཨ་ཧཾ ཏ་སྶ པ་སཱི་དི་ཏྭཱ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ད་སྶ་ནཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནི་སྶཱ་མི. ཏ་ཏོ མཾ པ་སྶི་ཏུ་ཀཱ་མཱ བ་ཧཱུ བྷི་ཀྑཱུ དྷུ་ཏ་ངྒཱ་ནི ས་མཱ་དི་ཡི་སྶ་ནྟི, ཨ་ཧ་ཉྩ ཏེ་ཧི ཨུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་ས་ནྠ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡཱ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཉྙ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཐེ་ར་སྶཱཏི ཨུ་པ་སེ་ན་ཏྠེ་ར་སྶ. མ་ནཱ་པཱ་ནི ཏེ བྷི་ཀྑུ པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ནཱིཏི ‘‘བྷི་ཀྑུ ཏ་ཝ ཨི་མཱ་ནི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ནི མ་ནཱ་པཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཙི་ཡཱ ཁ་ནྟི་ཡཱ ག་ཧི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི པུ་ཙྪ་ཏི. ན ཁོ མེ, བྷ་ནྟེ, མ་ནཱ་པཱ་ནི པཾ་སུ་ཀཱུ་ལཱ་ནཱིཏི, བྷ་ནྟེ, ན མ་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནོ རུ་ཙི་ཡཱ ཁ་ནྟི་ཡཱ ག་ཧི་ཏཱ་ནི, ག་ལ་གྒཱ་ཧེ་ན ཝི་ཡ མ་ཏྠ་ཀ་ཏཱ་ལ༹་ནེ་ན ཝི་ཡ ཙ གཱ་ཧི་ཏོ མ་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝཱཏི ཝི་ན་ཡ་པཱ་ལི༹ཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི.
ད་བྦ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
༢༡༤. ཚ་ཊྛེ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་སུ མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ་སཱུཏི རཱ་ཛ་ག་ཧ་སྶ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཋི་ཏེ་སུ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་སུ མ་ཧཱ་ཝི་ཧཱ་རེ་སུ. ཨུ་པ་ཝི་ཛ་ཉྙཱཏི ཨཱ་ས་ནྣ་པ་སཱུ་ཏི་ཀཱ་ལཱ. ར་ཧོ་ག་ཏོཏི ར་ཧ་སི ག་ཏོ. ས་ངྒྷ་སྶ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་ར་ཎེ ཀཱ་ཡཾ ཡོ་ཛེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཙི་ནྟེ་སཱིཏི ཐེ་རོ ཀི་ར ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ཏ་ཀི་ཙྩ་བྷཱ་ཝཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨ་ཧཾ ཨི་མཾ ས་རཱི་རཾ དྷཱ་རེ་མི, ཏ་ཉྩ ཁོ ཝཱ་ཏ་མུ་ཁེ ཋི་ཏ་པ་དཱི་པོ ཝི་ཡ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་མུ་ཁེ ཋི་ཏཾ ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝ ནི་བྦཱ་ཡ་ན་དྷ་མྨཾ ཡཱ་ཝ ན ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཀིཾ ནུ ཁོ ཨ་ཧཾ ས་ངྒྷ་སྶ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩཾ ཀ་རེ་ཡྻ’’ནྟི ཙི་ནྟེ་ནྟོ ཨི་ཏི པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑ་ཏི ‘‘ཏི་རོ་ར་ཊྛེ་སུ བ་ཧཱུ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་དི་སྭཱ་ཝ པ་བྦ་ཛ་ནྟི, ཏེ ‘བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་སྶི་སྶཱ་མ ཙེ་ཝ ཝ་ནྡི་སྶཱ་མཱ’ཏི ཙ དཱུ་ར་ཏོ་པི ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི, ཏ་ཏྲ ཡེ་སཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ ན་པྤ་ཧོ་ཏི, ཏེ སི་ལཱ་པ་ཏྟ་ཀེ་པི སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་ནྟི. པ་ཧོ་མི ཁོ པ་ནཱ་ཧཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨི་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན པཱ་སཱ་ད་ཝི་ཧཱ་ར་ཨ་ཌྜྷ་ཡོ་གཱ་དཱི་ནི མ་ཉྩ་པཱི་ཋ་ཏྠ་ར་ཎཱ་ནི ནི་མྨི་ནི་ཏྭཱ དཱ་ཏུཾ? པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཙེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ཀི་ལ་ནྟ་རཱུ་པཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ གཱ་ར་ཝེ་ན བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པུ་ར་ཏོ ཋ་ཏྭཱ བྷ་ཏྟཱ་ནི་པི ན ཨུ་དྡི་སཱ་པེ་ནྟི, ཨ་ཧཾ ཁོ པ་ན ཏེ་སཾ བྷ་ཏྟཱ་ནི་པི ཨུ་དྡི་སི་ཏུཾ པ་ཧོ་མཱི’’ཏི. ཨི་ཏི པ་ཊི་ས་ཉྩི་ཀྑ་ནྟོ ‘‘ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ ས་ངྒྷ་སྶ སེ་ནཱ་ས་ན་ཉྩ པ་ཉྙ་པེ་ཡྻཾ, བྷ་ཏྟཱ་ནི ཙ ཨུ་དྡི་སེ་ཡྻ’’ནྟི ཙི་ནྟེ་སི. ས་བྷཱ་ག་ས་བྷཱ་གཱ་ནནྟི སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀཱ་དི་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་བྷཱ་གཱ་ནཾ, ན མི་ཏྟ་ས་ནྠ་ཝ་ཝ་སེ་ན. ཐེ་རོ ཧི ཡཱ་ཝ་ཏི་ཀཱ སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏྭཱ ཨུ་ཙྩི་ནི་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཏོ ཏེ་སཾ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་མེ་ཝ སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏི. ཝེ་ན་ཡི་ཀཱ་བྷི་དྷ་མྨི་ཀ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་ཀཱ་ཡ་ད་ལ༹ྷི་བ་ཧུ་ལེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏེ་ནེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡཾ (པཱ་རཱ. ༣༨༠) ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཡེ་ཏེ བྷི་ཀྑཱུ སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀཱ, ཏེ་སཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ སེ་ནཱ་ས་ནཾ པ་ཉྙ་པེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨ་ངྒུ་ལི་ཡཱ ཛ་ལ་མཱ་ནཱ་ཡཱཏི ཏེ་ཛོ་ཀ་སི་ཎ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ངྒུ་ལི་ཛ་ལ་ནཾ ཨ་དྷི་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཏེ་ནེ་ཝ ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཛ་ནི་ཏེ་ན ཨ་གྒི་ཛཱ་ལེ་ན ཨ་ངྒུ་ལི་ཡཱ ཛ་ལ་མཱ་ནཱ་ཡ. ཨ་ཡཾ མ་ཉྩོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ན ཐེ་རེ ‘‘ཨ་ཡཾ མ་ཉྩོ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ད་ནྟེ ནི་མྨི་ཏཱ་པི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ‘‘ཨ་ཡཾ མ་ཉྩོ’’ཏི་ཨཱ་དིཾ ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཡ་ཉྷི ནི་མྨི་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཏཱ.
‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ བྷཱ་ས་མཱ་ན་སྨིཾ, ས་བྦེ བྷཱ་ས་ནྟི ནི་མྨི་ཏཱ;
ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཏུ་ཎྷི་མཱ་སི་ནེ, ས་བྦེ ཏུ་ཎྷཱི བྷ་ཝ་ནྟི ཏེ’’ཏི. (དཱི. ནི. ༢.༢༨༦);
ཡ་སྨིཾ པ་ན ཝི་ཧཱ་རེ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དཱི་ནི ན པ་རི་པཱུ་རེ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱུ་རེ་ནྟི, ཏེ་ན ནི་མྨི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ ཝ་ཙ་ནཾ ན ཧོ་ཏི ས་བྦ་ཏྠ མ་ཉྩ་པཱི་ཋཱ་དཱི་ནཾ ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་བྦ་ཝི་ཧཱ་རེ་སུ ཙ ག་མ་ན་མ་གྒེ ས་མ་པྤ་མཱ་ཎེ ཀ་ཏྭཱ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏི. ཀ་ཏི་ཀ་ས་ཎྛཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་ན ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་ར་ཏྟཱ ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཀ་ཏི་ཀ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཀ་ཐཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ནི་མྨི་ཏཱ་ན་ཉྷི ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ བྷཱ་ས་མཱ་ན་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི་དྷ་མྨ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཡེ ཝ་ཎྞ་ཝ་ཡ་ས་རཱི་རཱ་ཝ་ཡ་ཝ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཀི་རི་ཡཱ་ཝི་སེ་སཱ་དཱི་ཧི ནི་ཡ་མཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ནི་མྨི་ཏཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ ཨ་ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ནི་མྨི་ཏ་ཏྟཱ ཨི་དྡྷི་མ་ཏཱ ས་དི་སཱ་ཝ ཧོ་ནྟི. ཋཱ་ན་ནི་ས་ཛྫཱ་དཱི་སུ བྷཱ་སི་ཏ་ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝཱ་དཱི་སུ ཝཱ ཡཾ ཡཾ ཨི་དྡྷི་མཱ ཀ་རོ་ཏི, ཏཾ ཏ་དེ་ཝ ཀ་རོ་ནྟི. ས་ཙེ པ་ན ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཀེ་ཙི པ་ཋ་མ་ཝ་ཡེ, ཀེ་ཙི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཝ་ཡེ, ཀེ་ཙི པ་ཙྪི་མ་ཝ་ཡེ, ཏ་ཐཱ དཱི་གྷ་ཀེ་སེ ཨུ་པ་ཌྜྷ་མུ་ཎྜེ མི་སྶ་ཀ་ཀེ་སེ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ར་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རེ པ་ཎྜུ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རེ, པ་ད་བྷཱ་ཎ་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་ས་ར་བྷ་ཉྙ་པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ན་པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ར་ཛ་ན་པ་ཙ་ན་ཙཱི་ཝ་ར་སི་བྦ་ན་དྷོ་ཝ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ནྟེ, ཨ་པ་རེ་པི ཝཱ ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རེ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན པཱ་ད་ཀ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ པ་ཋ་མ་ཝ་ཡཱ ཧོ་ནྟཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ན ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཊྛི་ཏེ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཙི་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏ་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཡེ་ཝ ཧོ་ནྟི. པུ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི ཏེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཛ་ན་པ་ད་ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟོ ཨ་ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཝེ་ལུ༹་ཝ་ན་མེ་ཝ པ་ཙྩཱ་ག་ཙྪ་ཏི. པཱ་ལི༹་ཡནྟི ཝི་ན་ཡ་པཱ་ལི༹་ཡཾ.
པི་ལི་ནྡ་ཝ་ཙྪ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
༢༡༥. ས་ཏྟ་མེ པི་ཡཱ་ནནྟི པི་ཡཱ་ཡི་ཏ་བྦཱ་ནཾ. མ་ནཱ་པཱ་ནནྟི མ་ན་ཝ་ཌྜྷ་ན་ཀཱ་ནཾ. པི་ལི་ནྡོ་ཏི པ་ན་སྶ གོ་ཏྟཾ, ཝ་ཙྪོ་ཏི ནཱ་མནྟི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན་པི ཝ་ད་ནྟི ‘‘པི་ལི་ནྡོ་ཏི ནཱ་མཾ, ཝ་ཙྪོ་ཏི གོ་ཏྟ’’ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ (ཐེ་ར་གཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༨ པི་ལི་ནྡ་ཝ་ཙྪ་ཏྠེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘པི་ལི་ནྡོ་ཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ, ཝ་ཙྪོ་ཏི པ་ན གོ་ཏྟཾ. ཏེ་ན སོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ པི་ལི་ནྡ་ཝ་ཙྪོ་ཏི པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠཱ’’ཏི. སཾ་ས་ནྡེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ.
ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ས་དྡྷོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱཏི ཨི་དཾ ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ ཀ་ཐཱ་མ་གྒེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པ་རེ པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི – ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ་ཡེ་ཝ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ག་ཝ་ཏི སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གེ་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏྭཱ པི་ལི་ནྡ་ཝ་ཙྪོ་ཏི པ་ཉྙཱ་ཏོ སཾ་སཱ་རེ སཾ་ཝེ་ག་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཙཱུ་ལ༹་ག་ནྡྷཱ་རཾ ནཱ་མ ཝི་ཛྫཾ སཱ་དྷེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཙཱ་རཱི པ་ར་ཙི་ཏྟ་ཝི་དཱུ ཙ ཧུ་ཏྭཱ རཱ་ཛ་ག་ཧེ ལཱ་བྷ་གྒ་ཡ་ས་གྒ་པྤ་ཏྟོ པ་ཊི་ཝ་ས་ཏི. ཨ་ཐ ཡ་དཱ ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ, ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་སྶ སཱ ཝི་ཛྫཱ ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ཏྠ་ཀི་ཙྩཾ ན སཱ་དྷེ་ཏི. སོ ཙི་ནྟེ་སི – ‘‘སུ་ཏཾ ཁོ པ་ན མེ་ཏཾ ‘ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་པཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ བྷཱ་ས་མཱ་ནཱ་ནཾ ཡ་ཏྠ མ་ཧཱ་ག་ནྡྷཱ་ར་ཝི་ཛྫཱ དྷ་ར་ཏི, ཏ་ཏྠ ཙཱུ་ལ༹་ག་ནྡྷཱ་ར་ཝི་ཛྫཱ ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི’ཏི. ས་མ་ཎ་སྶ པ་ན གོ་ཏ་མ་སྶ ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ནཱ་ཡཾ མ་མ ཝི་ཛྫཱ ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ནི་སྶཾ་ས་ཡཾ ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ མ་ཧཱ་ག་ནྡྷཱ་ར་ཝི་ཛྫཾ ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཡ་ནྣཱུ་ནཱ་ཧཾ ཏཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ཝི་ཛྫཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎེ་ཡྻ’’ནྟི. སོ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙ – ‘‘ཨ་ཧཾ, མ་ཧཱ་ས་མ་ཎ, ཏ་ཝ ས་ནྟི་ཀེ ཨེ་ཀཾ ཝི་ཛྫཾ པ་རི་ཡཱ་པུ་ཎི་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཨོ་ཀཱ་སཾ མེ ཀ་རོ་ཧཱི’’ཏི. བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཏེ་ན ཧི པ་བྦ་ཛཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. སོ ‘‘ཝི་ཛྫཱ་ཡ པ་རི་ཀ་མྨཾ པ་བྦ་ཛྫཱ’’ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ པ་བྦ་ཛཱི་ཏི. པ་ར་ཝ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་རེ་སཾ ག་ར་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན.
ཨ་ཀ་ཀྐ་སནྟི ཨ་ཕ་རུ་སཾ. ཝི་ཉྙཱ་པ་ནིནྟི ཨ་ཏྠ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ནིཾ. ས་ཙྩནྟི བྷཱུ་ཏ་ཏྠཾ. ནཱ་བྷི་ས་ཛེཏི ཡཱ་ཡ གི་རཱ་ཡ ཨ་ཉྙཾ ཀུ་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ན ལ་གཱ་པེ་ཡྻ, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ནཱ་མ ཨེ་ཝ་རཱུ་པ་མེ་ཝ གི་རཾ ན བྷཱ་སེ་ཡྻ, ཏ་སྨཱ ཏ་མ་ཧཾ བྲཱུ་མི བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཝ་དཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ནུ་ཝི་ཙི་ནི་ཏྭཱཏི ཨ་ནུ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ. ཙ་ཎྜི་ཀ་ཏཾ ག་ཙྪ་ནྟནྟི སཱི་གྷ་ག་ཏི་ཡཱ ག་ཙྪ་ནྟཾ.
བཱ་ཧི་ཡ་དཱ་རུ་ཙཱི་རི་ཡ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
༢༡༦. ཨ་ཊྛ་མེ ཨེ་ཀ་ར་ཏྟི་ཝཱ་སེ་ན ག་ནྟྭཱཏི དེ་ཝ་ཏཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ནྟྭཱ. ‘‘བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ག་ཏོ ཙ ཝི་ཧཱ་རཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ས་མྦ་ཧུ་ལེ བྷི་ཀྑཱུ བྷུ་ཏྟ་པཱ་ཏ་རཱ་སེ ཀཱ་ཡཱ་ལ་སི་ཡ་ཝི་མོ་ཙ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སེ ཙ་ངྐ་མ་ནྟེ དི་སྭཱ ‘‘ཀ་ཧཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ས་ཏྠཱ’’ཏི པུ་ཙྪི. བྷི་ཀྑཱུ ‘‘སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏཾ པུ་ཙྪིཾ་སུ – ‘‘ཏྭཾ པ་ན ཀུ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི? སུ་པྤཱ་ར་ཀཱ ཨཱ་ག་ཏོ་མྷཱི་ཏི. ཀ་དཱ ནི་ཀྑ་ནྟོ་སཱི་ཏི? ཧི་ཡྻོ སཱ་ཡཾ ནི་ཀྑ་ནྟོ་མྷཱི་ཏི. དཱུ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་ཏོ, ཏ་ཝ པཱ་དེ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ ཏེ་ལེ་ན མ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཐོ་ཀཾ ཝི་སྶ་མཱ་ཧི, ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལེ ས་ཏྠཱ་རཾ ད་ཀྑི་སྶ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ས་ཏྠུ ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ན ཛཱ་ནཱ་མི, ཨེ་ཀ་ར་ཏྟེ་ནེ་ཝ་མྷི ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ཊྛ་ཏྭཱ ཨ་ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཝཱི་ས་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏི་ཀཾ མ་གྒཾ ཨཱ་ག་ཏོ, ས་ཏྠཱ་རཾ པ་སྶི་ཏྭཱ་ཝ ཝི་སྶ་མི་སྶཱ་མཱི་ཏི. སོ ཨེ་ཝཾ ཝ་ཏྭཱ ཏ་ར་མཱ་ན་རཱུ་པོ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་ནོ་པ་མཱ་ཡ བུ་དྡྷ་སི་རི་ཡཱ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་ནྟཾ དི་སྭཱ ‘‘ཙི་ར་སྶཾ ཝ་ཏ མེ དི་ཊྛོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི དི་ཊྛ་ཊྛཱ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨོ་ཎ་ཏ་ས་རཱི་རོ ག་ནྟྭཱ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱི་ཐི་ཡ་མེ་ཝ པ་ཉྩ་པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ན ཝ་ནྡི་ཏྭཱ གོ་པྥ་ཀེ་སུ ད་ལ༹ྷཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ – ‘‘དེ་སེ་ཏུ མེ, བྷ་ནྟེ, བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨཾ, དེ་སེ་ཏུ མེ སུ་ག་ཏོ དྷ་མྨཾ, ཡཾ མ་མ་སྶ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཧི་ཏཱ་ཡ སུ་ཁཱ་ཡཱ’’ཏི.
ཨ་ཐ ནཾ ས་ཏྠཱ ‘‘ཨ་ཀཱ་ལོ ཁོ ཏཱ་ཝ, བཱ་ཧི་ཡ, ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རཾ པ་ཝི་ཊྛོ་མྷི པི་ཎྜཱ་ཡཱ’’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པི. ཏཾ སུ་ཏྭཱ བཱ་ཧི་ཡོ, ‘‘བྷ་ནྟེ, སཾ་སཱ་རེ སཾ་ས་ར་ནྟེ་ན ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རཱ་ཧཱ་རོ ན ནོ ལ་དྡྷ་པུ་བྦོ, ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཝཱ མ་ཡ྄ཧཾ ཝཱ ཛཱི་ཝི་ཏ་ནྟ་རཱ་ཡཾ ན ཛཱ་ནཱ་མི, དེ་སེ་ཐ མེ དྷ་མྨ’’ནྟི. ས་ཏྠཱ དུ་ཏི་ཡ་མྤི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཝཾ ཀི་ར་སྶ ཨ་ཧོ་སི ‘‘ཨི་མ་སྶ མཾ དི་ཊྛ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་ཀ་ལ་ས་རཱི་རཾ པཱི་ཏི་ཡཱ ནི་ར་ནྟ་རཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊཾ ཧོ་ཏི, བ་ལ་ཝ་པཱི་ཏི་ཝེ་གེ་ན དྷ་མྨཾ སུ་ཏྭཱ་པི ན ས་ཀྑི་སྶ་ཏི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ, མ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟུ་པེ་ཀྑཱ ཏཱ་ཝ ཏི་ཊྛ་ཏུ, ཨེ་ཀ་ར་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཝཱི་ས་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏཾ མ་གྒཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ད་ར་ཐོ་པི་སྶ བ་ལ་ཝཱ, སོ་པི ཏཱ་ཝ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ཏཱུ’’ཏི. ཏ་སྨཱ དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཏ་ཏི་ཡཾ ཡཱ་ཙི་ཏོ ཨ་ནྟ་ར་ཝཱི་ཐི་ཡཾ ཋི་ཏོ་ཝ ‘‘ཏ་སྨཱ་ཏི་ཧ ཏེ, བཱ་ཧི་ཡ, ཨེ་ཝཾ སི་ཀྑི་ཏ་བྦཾ དི་ཊྛེ དི་ཊྛ་མ་ཏྟཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨུ་དཱ. ༡༠) ན་ཡེ་ན དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི. ཨི་མ་མ་ཏྠཾ སཾ་ཁི་པི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཏྠཱ་རཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རེཏི ཨ་ནྟ་ར་ཝཱི་ཐི་ཡཾ.
ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་ཏཱ་ཡ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟོཏི སོ ཀི་ར ཝཱི་ས་ཏི་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི ས་མ་ཎ་དྷ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནཱ ནཱ་མ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ ཨ་ནོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ ས་ཡ་མེ་ཝ བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་སྶ་པི པ་ཏྟེ་ན ཝཱ ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཝཱ ས་ངྒ་ཧཾ ནཱ་ཀཱ་སི. ཏེ་ན་སྶ ‘‘ཨི་དྡྷི་མ་ཡ་པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ན ཨུ་པྤ་ཛྫི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་བྦ་ཛྫཾ ན ཨ་དཱ་སི. ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཙ པ་བྦ་ཛྫཾ ཡཱ་ཙི་ཏོ ‘‘པ་རི་པུ་ཎྞཾ ཏེ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ’’ནྟི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཏེ་ན ཧི པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་ཡེ་སཱ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ པ་ཀྐཱ་མི. ཏ་སྨཱ སོ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ པ་རི་ཡེ་ས་ནྟོ ས་ངྐཱ་ར་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཙོ་ལ༹་ཁ་ཎྜཱ་ནི སཾ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི.
ས་ཧ་སྶ་མ་པཱིཏི པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨེ་ཀ་ས་ཧ་སྶཾ དྭེ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ས་ཧ་སྶེ་ན ཙེ པ་རི་ཙྪི་ནྣཱ གཱ་ཐཱ ཧོ་ནྟི, ཏཱ ཙ ཨ་ན་ཏྠ་པ་ད་སཾ་ཧི་ཏཱ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཝ་ཎྞ་པ་བྦ་ཏ་ཝ་ཎྞཱ་དཱི་ནི པ་ཀཱ་ས་ཀེ་ཧི ཨ་ནི་བྦཱ་ན་དཱི་པ་ཀེ་ཧི ཨ་ན་ཏྠ་ཀེ་ཧི པ་དེ་ཧི སཾ་ཧི་ཏཱ ཡཱ་ཝ བ་ཧུ་ཀཱ ཧོ་ནྟི, ཏཱ་ཝ པཱ་པི་ཀཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཀཾ གཱ་ཐཱ་པ་དཾ སེ་ཡྻོཏི ‘‘ཨ་པྤ་མཱ་དོ ཨ་མ་ཏ་པ་དཾ…པེ… ཡ་ཐཱ མ་ཏཱ’’ཏི (དྷ. པ. ༢༡) ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ཨེ་ཀ་གཱ་ཐཱ་པི སེ་ཡྻོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཀུ་མཱ་ར་ཀ་སྶ་པ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
༢༡༧. ན་ཝ་མེ ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་མཱ་ནོཏི སཱ་ཝ་ཀ་བོ་དྷི་ཡཱ ནི་ཡ་ཏ་ཏཱ་ཡ པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་ར་སྶ ཙ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཝི་ནི་པཱ་ཏཾ ཨ་ག་ནྟྭཱ ཨེ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ནྟ་རཾ དེ་ཝེ་སུ ཙ མ་ནུ་སྶེ་སུ ཙ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་མཱ་ནོ. ‘‘ཨེ་ཀི་སྶཱ ཀུ་ལ་དཱ་རི་ཀཱ་ཡ ཀུ་ཙྪི་མྷི ཨུ་པྤ་ནྣོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ མཱུ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘སཱ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ སཱཏི ཀུ་ལ་དཱ་རི་ཀཱ. ཙ-ས་དྡོ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ཝི་སེ་སཾ ཛོ་ཏ་ཡ་ཏི. ཀུ་ལ་གྷ་རནྟི པ་ཏི་ཀུ་ལ་གེ་ཧཾ. ག་བྦྷ་ནི་མི་ཏྟནྟི ག་བྦྷ་སྶ ས་ཎྛི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཝི་གྒ་ཧཾ. ས་ཏི་པི ཝི་སཱ་ཁཱ་ཡ སཱ་ཝ་ཏྠི་ཝཱ་སི་ཀུ་ལ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟེ ཏ་སྶཱ ཏ་ཏྠ པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཝི་སཱ་ཁ་ཉྩཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཝཱ་སི་ཊྛོ་པི ཨཱ་ག་ཏོ’’ཏི. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཝཾ ག་ཧི་ཏ་ནཱ་མ་ཏྟཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་སྨཱ རཱ་ཛ་པུ་ཏྟཱ ལོ་ཀེ ‘‘ཀུ་མཱ་རཱ’’ཏི ཝོ་ཧ་རཱི་ཡ་ནྟི, ཨ་ཡ་ཉྩ ར་ཉྙོ ཀི་ཏྟི་མ་པུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ – ‘‘ར་ཉྙོ…པེ… ས་ཉྫཱ་ནིཾ་སཱུ’’ཏི.
པ་ཉྩ་ད་ས པ་ཉྷེ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱཏི ‘‘བྷི་ཀྑུ, བྷི་ཀྑུ, ཨ་ཡཾ ཝ་མྨི་ཀོ ར་ཏྟིཾ དྷཱུ་པཱ་ཡ་ཏི, དི་ཝཱ པ་ཛྫ་ལ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་མྨི་ཀ་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ༡.༢༤༩) ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན པ་ཉྩ་ད་ས པ་ཉྷེ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རི་ཏྭཱ. པཱ་ཡཱ་སི་ར་ཉྙོཏི ‘‘ན་ཏྠི པ་ར་ལོ་ཀོ, ན་ཏྠི ས་ཏྟཱ ཨོ་པ་པཱ་ཏི་ཀཱ, ན་ཏྠི སུ་ཀ་ཏ་དུ་ཀྐ་ཊཱ་ནཾ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཕ་ལཾ ཝི་པཱ་ཀོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༤༡༠, ༤༡༢) ཨེ་ཝཾ་ལ་དྡྷི་ཀ་སྶ པཱ་ཡཱ་སི་རཱ་ཛ་སྶ. རཱ་ཛཱ ཧི ཏ་དཱ ཨ་ན་བྷི་སི་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ པ་སེ་ན་དི་ནཱ ཀོ་ས་ལེ་ན དི་ནྣ་སེ་ཏ་བྱ་ན་ག་རཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་ནྟོ ཨི་མཾ དི་ཊྛིཾ ག་ཎྷི. པ་ཉྩ་ད་ས་ཧི པ་ཉྷེ་ཧི པ་ཊི་མ་ཎྜེ་ཏྭཱཏི ‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་སི, རཱ་ཛ་ཉྙ, ཨི་མེ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ ཨི་མ་སྨིཾ ཝཱ ལོ་ཀེ པ་ར་སྨིཾ ཝཱ དེ་ཝཱ ཝཱ ཏེ མ་ནུ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ཧི (དཱི. ནི. ༢.༤༡༡) པ་ཉྩ་ད་ས་ཧི པ་ཉྷེ་ཧི པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ. སུ་ཏྟ་ནྟེཏི པཱ་ཡཱ་སི་སུ་ཏྟ་ནྟེ (དཱི. ནི. ༢.༤༠༦ ཨཱ་ད་ཡོ).
མ་ཧཱ་ཀོ་ཊྛི་ཀ་ཏྠེ་ར་ཝ་ཏྠུ
༢༡༨. ད་ས་མཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་མེ་ཝ.
ཏ་ཏི་ཡ་ཨེ་ཏ་ད་གྒ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.